# نعس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B9%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نعس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: نعس

باب العين و السين والنون معهما
ع س ن- ع ن س- س ع ن- ن ع س- س ن ع- ن س ع
عسن:
العَسَنُ: نُجُوعُ العلف والرِّعْيِ في الدّوابِّ.
عَسِنَتِ الإبل عَسَناً إذا نجع فيها الكلأ وسمنت.
ودابّة عَسِنٌ، أي: شكور.
وعَسْنٌ: موضع. قال:
كأنّ عليهم بِجَنوبِ عَسْنٍ		غماماً يستهلّ ويستطير
عنس:
العَنْسُ من أسماء الناقة سمّيت به لتمام سِنِّها وشدّة قُوَّتِها. ووُفور عظامها وأعضائها واعنيناسِ ذَنَبِها، أي: وُفُورُ هُلْبِه وطوله. قال:
وكم قَطَعْنا من عَلاةٍ عنسِ
وقال الطرماح:
يَمْسَحُ الأرض بمُعْنَوْنِسٍ		مثل مِئْلاةِ النّياحِ الفِئامْ
وعَنَسَتِ المرأةُ تَعْنُس عُنُوسا، إذا صارت نَصَفاً وهي بعدُ بِكْرٌ لم تَزَوَّجْ. وعنّسها أهلُها تعنيساً إذا حبسوها عن الإزواج حتى تجاوزت فَتاء السّنّ، ولمّا تَعْجُز بعدُ فهي مُعَنَّسة، ويجمع على مَعانِس ومُعَنَّسات، ويجمع العانس بالعوانس. قال:
وعيط كأسرابِ القَطا قد تشوّفت		معاصيرُها والعاتِقاتُ العوانس
قال عرّام: والقاعدات. وقال ابو ليلى: جماعة العانس: عُنَّس، وأنشد:
تجمّع العون على العنَّـس
من كلّ فخجاء لبود البرنس
وعنس: قبيلة من مذحج.
سعن:
السَّعْنُ يتّخذ من الأدم شبه الدلو إلا أنه مستطيل مستدير، ربما جعلت له قوائم ويُنْتَبَذُ فيه. وقد يكون على تلك الخلقة من الدلاء صغيراً فتسميه العرب السَّعنَ، وجمعه: سِعَنَةٌ وأسعان. قال: سَعْنٌ وسُعْنٌ كلاهما. وقال عرّام: السَّعْنُ عندنا قِرْبَة باليةٌ قد تَخَرَّق عُنُقُها يُبّرد فيها الماء، ولا يسمى الدلو سعنا، وأنشد لعنترة:
كَذَبَ العتيقُ وماءُ سُعْن بارد		إن كنتِ سائلةً غَبُوقاً فاذهبي
ويروي: وماء شن.
والمُسَعَّنُ من الغُروب يتخذ كل واحد من أديمين يقابل بينهما فيُغْرقان عِراقَيْنِ، وله خُصْمان من جانبين لو وضع لقام قائما من استواء أعلاه وأسفله.
والسُّعْنُ: ظُلّة يتخذها أهل عُمان فوق سطوحهم من أجل ندى الوَمَدَةِ والجميع: السُّعُون.
نَعَسَ:
نَعَسَ يَنْعَسُ نُعاسا ونَعْسَة شديدة فهو ناعس.
وقد سمعناهم يقولون: نَعْسان ونَعْسَى، حملوه على وَسْنان ووسْنَى، وربما حملوا الشيء على نظائره، وأحسن ما يكون ذلك في الشعر.
سنع:
امرأة سَنيعة قد سَنُعَتْ سَناعة، وهي الجميلة اللينة المفاصل اللطيفة العظام في كمال. والسّنيع: التّام الضليع من كل شيء.
والسِّنْعُ: السُّلامَى التي تصل ما بين الأصابع والرُّسغ في جوف الكفّ. الواحدة: سِنْعَة ويجمع على أسناع.
نسع:
النِّسْعُ: سَيْرٌ يُضْفَرُ كهيئة أعنّة البغال يشد به الرحال. والقطعة منها: نِسْعَة تشد على طرفي البطان، ويجمع على نسوع وأنساع.
والمرأة الناسعة هي الطويلة المتك. ونُسُوعه: طوله.

### Türkçe

باب **العين** و **السين** و **النون** معهما
ع س ن- ع ن س- س ع ن- ن ع س- س ن ع- ن س ع

عسن:
**العَسَنُ**: binek hayvanlarında yem ve otlağın fayda vermesi.
**عَسِنَتِ الإبل** **عَسَناً**: onda ot fayda verip semirdiği zaman.
Ve **دابّة عَسِنٌ**: yani; şükredici.
Ve **عَسْنٌ**: bir yer. Dedi ki:
Sanki onların üzerinde, **عَسْنٍ**’in güneyinde,
çiseleyen ve yayılan bir bulut (var).

عنس:
**العَنْسُ**: devenin adlarındandır; yaşı tamam olduğu ve kuvveti şiddetli olduğu için onunla adlandırılmıştır. Ve kemiklerinin ve uzuvlarının bolluğu ve kuyruğunun **اعنيناسِ**’ı; yani: onun kılının bolluğu ve uzunluğu. Dedi ki:
Ve nice kestik, yüksek bir yerden, **عنسِ** (olanı).
Ve **الطرماح** dedi ki:
Yeri, **مُعْنَوْنِسٍ** ile siler,
sanki çokça ağlayanların **مِئْلاةِ**’si gibi.
Ve **عَنَسَتِ المرأةُ** **تَعْنُس** **عُنُوسا**: henüz bakire iken evlenmeyip orta yaşa geldiği zaman. Ve ailesi onu **تعنيساً** **عنّسها**: onu evlendirmeden alıkoyup yaşın gençliğini geçtiği zaman; henüz acze düşmemişken o **مُعَنَّسة**’dir; **مَعانِس** ve **مُعَنَّسات** üzerine cem‘ olunur; ve **العانس** **بالعوانس** üzerine cem‘ olunur. Dedi ki:
Ve bağırdı; sanki **القَطا** sürüleri gibi, gerçekten özlem duymuş,
onun kasırgaları ve genç kızlar, **العوانس**.
**عرّام** dedi: ve oturanlar. **ابو ليلى** dedi: **العانس**’ın topluluğu: **عُنَّس**; ve okudu:
**العون** **على العنَّـس** üzerine toplandı,
her **فخجاء**’dan, **لبود البرنس**.
Ve **عنس**: **مذحج**’den bir kabile.

سعن:
**السَّعْنُ**: deriden yapılır; kova benzeri, ancak o uzunca yuvarlaktır; belki ona ayaklar yapılır ve içinde nebîz yapılır. Ve o şekil üzere kovaların küçüğü olabilir; Araplar ona **السَّعنَ** adını verir; onun cem‘i: **سِعَنَةٌ** ve **أسعان**. Dedi ki: **سَعْنٌ** ve **سُعْنٌ**; ikisi de. **عرّام** dedi: **السَّعْنُ** bizde, boynu delinmiş eski bir kırbadır; onda su soğutulur; kova **سعنا** diye adlandırılmaz. Ve **عنترة**’den okudu:
Eski (şey) yalan söyledi; ve **سُعْن** suyu soğuktur,
eğer sen bir akşam içkisi soruyorsan, git.
Ve rivayet olunur: ve **شن** suyu.
Ve **المُسَعَّنُ**: **الغُروب**’dan (olan) her biri iki deriden yapılır; ikisi birbirine karşı konur da iki dikişle kapatılır; onun iki yandan iki **خُصْمان**’ı vardır; eğer konulsa, üstü ve altının düzlüğünden dolayı dimdik ayakta dururdu.
Ve **السُّعْنُ**: **عُمان** ehlinin, **الوَمَدَةِ** çiğinden dolayı damlarının üstünde yaptıkları bir gölgeliktir; hepsi: **السُّعُون**.

نَعَسَ:
**نَعَسَ** **يَنْعَسُ** **نُعاسا** ve şiddetli **نَعْسَة**; o halde o **ناعس**’tır.
Ve onları şöyle derken işittik: **نَعْسان** ve **نَعْسَى**; onu **وَسْنان** ve **وسْنَى** üzerine حمل ettiler; belki bir şeyi benzerleri üzerine حمل ederler; bunun en güzeli şiirde olur.

سنع:
**امرأة سَنيعة**: gerçekten **سَنُعَتْ** **سَناعة**; o, güzel, eklemleri yumuşak, kemikleri ince, tam (olan)dır. Ve **السّنيع**: her şeyden tam, güçlü (olan)dır.
Ve **السِّنْعُ**: avuç içinin içinde, parmaklar ile bilek arasını birleştiren **السُّلامَى**’dır. Tekili: **سِنْعَة**; ve **أسناع** üzerine cem‘ olunur.

نسع:
**النِّسْعُ**: katırların dizginleri gibi örülen bir kayıştır; onunla semerler bağlanır. Ve ondan bir parça: **نِسْعَة**; **البطان**’ın iki ucuna bağlanır; ve **نسوع** ve **أنساع** üzerine cem‘ olunur.
Ve **المرأة الناسعة**: kalçaları uzun olandır. Ve onun **نُسُوعه**: onun uzunluğudur.
