# نعس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B9%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نعس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نعس

قال اللَّه تعالى: إِذ يَغْشاكم النعاس أَمَنَةً منه؛ النُّعاسُ: النوم، وقيل: هو مقاربته، وقيل: ثَقْلَتُه. نَعَس
(* قوله «نعس» من باب قتل
كما في المصباح والبصائر لصاحب القاموس، ومن باب منع كما في القاموس.) يَنْعُس نُعاساً، وهو ناعِس ونَعْسانُ. وقيل: لا يقال نَعْسانُ، قال الفراء: ولا أَشتهيها، وقال الليث: رجل نَعْسانُ وامرأَة نَعْسى، حملوا ذلك على وسْنان ووَسْنى، وربما حملوا الشيءَ على نظائره وأَحسن ما يكون ذلك في الشعر. والنُّعاس: الوَسَنُ؛ قال الأَزهري: وحقيقة النُّعاس السِّنَةُ من غير نوم كما قال عدي بن الرقاع:
وَسْنانُ أَقْصَدَهُ النُّعاسُ فَرَنَّقَتْ
في عَيْنِه سِنَةٌ، ولَيْس بنائِمِ
ونَعَسْنا نَعْسَة واحدة وامرأَة ناعِسَة ونَعَّاسَةٌ ونَعْسى ونَعُوسٌ. وناقة نَعُوسٌ: غزيرة تَنْعُس إِذا حُلبت؛ وقال الأَزهري: تُغَمِّضُ عينها عند الحلب؛ قال الراعي يصف ناقة بالسَّماحة بالدَّرِّ وأَنها إِذا دَرَّتْ نَعَسَت:
نَعُوسٌ إِذا دَرَّتْ، جَرُوزٌ إِذا غَدَتْ،
بُوَيْزِلُ عامٍ أَو سَديسٌ كَبازِلِ
الجَرُوزُ: الشديدة الأَكل، وذلك أَكثَرُ لِلَبَنِها. وبُوَيْزِلُ عامٍ أَي بزلت حديثا، والبازل من الإِبل: الذي له تسع سنين، وقوله أَو سديد كبازل، السديس دون البازل بسنة، يقول: هي سديس، وفي المنظر كالبازل. والنَّعْسَةُ: الخَفْقَةُ.والكلب يوصف بكثرة النُّعاس؛ وفي المثل: مَطْلٌ كنُعاس الكَلْبِ أي متصل دائم. ابن الأَعرابي: النَّعْس لين الرأْي والجسم وضَعْفُهُما.
أَبو عمرو: أَنْعَسَ الرَّجُل إِذا جاء بِبَنِينَ كُسالى. ونَعَسَت السوق إِذا كَسَدَتْ، وفي الحديث: إِن كلماته بَلغَتْ ناعُوسَ البَحْر؛ قال ابن الأَثير: قال أَبو موسى كذا وقع في صحيح مسلم وفي سائر الروايات قاموسَ البحر، وهو وسطه ولُجَّته، ولعله لم يجوِّد كَتْبتَه فصحَّفه بعضهم، قال: وليست هذه اللفظة أَصلاً في مسند إِسحق الذي روى عنه مسلم هذا الحديث غير أَنه قَرنَه بأَبي موسى وروايته، فلعلها فيها قال: وإِنما أُورِدُ نحوَ هذه الأَلفاظ لأَن الإِنسان إِذا طلبه لم يجده في شيء من الكتب فيتحير فإِذا نظر في كتابنا عرف أَصله ومعناه.

### Türkçe

Allah Teâlâ dedi ki: “Hani O, O’ndan bir emniyet olarak size **النُّعاس**’ı bürüyordu”; **النُّعاس**:
uyku; ve denildi ki: o, ona yaklaşmadır; ve denildi ki: onun ağırlığıdır. **نَعَس**
(* “**نعس**” sözü, **قتل** bâbındandır; **المصباح**’ta ve **القاموس** sahibinin **البصائر**’inde olduğu gibi; ve **منع** bâbındandır; **القاموس**’ta olduğu gibi.)
**يَنْعُس** **نُعاساً**; ve o, **ناعِس**’tir ve **نَعْسانُ**’dur. Ve denildi ki: **نَعْسانُ** denilmez. Dedi ki
**الفراء**: ve ben onu istemem. Ve dedi ki **الليث**: erkek **نَعْسانُ** ve kadın **نَعْسى**; bunu
**وسْنان** ve **وَسْنى** üzerine حمل ettiler; ve belki bir şeyi benzerleri üzerine حمل ederler ve bunun en güzel olduğu yer
şiirdedir. Ve **النُّعاس**: **الوَسَنُ**’dir; dedi ki **الأَزهري**: ve **النُّعاس**’ın hakikati, uyku olmaksızın **السِّنَةُ**’dir; **عدي بن الرقاع**’ın dediği gibi:
وَسْنانُ أَقْصَدَهُ النُّعاسُ فَرَنَّقَتْ
في عَيْنِه سِنَةٌ، ولَيْس بنائِمِ

Ve biz bir tek **نَعْسَة** ile **نَعَسْنا**; ve kadın **ناعِسَة** ve **نَعَّاسَةٌ** ve **نَعْسى** ve **نَعُوسٌ**.
Ve dişi deve **نَعُوسٌ**: bol sütlüdür; sağılınca **تَنْعُس** eder. Ve dedi ki **الأَزهري**: sağım sırasında
gözünü kısar; dedi ki **الراعي**, süt verme hususunda cömertlikle bir dişi deveyi ve onun, süt verdiğinde **نَعَسَت** ettiğini vasfederek:
نَعُوسٌ إِذا دَرَّتْ، جَرُوزٌ إِذا غَدَتْ،
بُوَيْزِلُ عامٍ أَو سَديسٌ كَبازِلِ

**الجَرُوزُ**: yemesi şiddetli olan; ve bu, onun sütü için daha çoktur. Ve **بُوَيْزِلُ عامٍ**:
yani yeni **بزلت** etti. Ve develerden **البازل**: dokuz yılı olan. Ve onun sözü “**أَو سديد كبازل**”:
**السديس** **البازل**’den bir yıl aşağıdır; diyor ki: o **سديس**’tir, ve görünüşte **البازل** gibidir.
Ve **النَّعْسَةُ**: **الخَفْقَةُ**’dır. Ve köpek, **النُّعاس**’ın çokluğu ile vasfedilir; ve meselde: “**مَطْلٌ**
**كنُعاس الكَلْبِ**” yani bitişik, daimî. **ابن الأَعرابي**: **النَّعْس** görüşün ve bedenin yumuşaklığı
ve ikisinin zayıflığıdır.
**أَبو عمرو**: adam **أَنْعَسَ** eder; tembel oğullarla geldiği zaman. Ve pazar **نَعَسَت**
eder; durgunlaştığı zaman. Ve hadiste: “Şüphesiz onun kelimeleri **ناعُوسَ البَحْر**’e ulaştı”; dedi ki
**ابن الأَثير**: dedi ki **أَبو موسى**: böylece **صحيح مسلم**’de vâki oldu; ve diğer rivayetlerin tamamında
**قاموسَ البحر**; ve o, onun ortası ve derinliğidir. Ve belki o, yazısını iyi yapmadı da bazıları onu tashîf etti.
Dedi ki: ve bu lafız, Müslim’in bu hadisi kendisinden rivayet ettiği İshak’ın **مسند**’inde aslî değildir; ancak onu
**أَبي موسى** ve onun rivayetiyle birlikte قرن etti; belki o, ondadır. Dedi ki: ve ben bunun benzeri lafızları ancak
şunun için zikrediyorum: çünkü insan onu aradığı zaman onu kitapların hiçbirinde bulamaz da şaşırır; sonra bizim kitabımıza
baktığı zaman onun aslını ve mânâsını bilir.
