# نعع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B9%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نعع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نعع

النع، بالفتح: الرجل الضعيف، هكذا هو في سائر النسخ، و الذي نقله الصاغاني وغيره عن ابن الأعرابي: النع: الضعف، كما هو في نص العباب والتكملة.
 نعم في اللسان: النع: الضعيف وضبطه بالضم.
 والنعناع، والنعنع، كجعفر وهدهد ، أو كجعفر وهم للجوهري، الذي قاله الجوهري: إن النعنع مقصور من النعناع، وهو صحيح، وقال أبو حنيفة: النعنع بالضم هكذا ذكره بعض الرواة ، قال: والعامة تقول: نعنع بالفتح، وهذا القدر لا يثبت الوهم للجوهري، فلعله صح عنده من طريق آخر: بقل م معروف طيب الريح والطعم، فيه حرارة على اللسان، وقال ابن دريد: فأما هذا البقل الذي يسمى النعنع فأحسبه عربيا، لأنها كلمة تشبه كلامهم، وقال الأطباء: هو أنجع دواء للبواسير ضمادا بورقه، وضماده بملح نافع لعضة الكلب، وللسعة العقرب، واحتماله قبل الجماع يمنع الحبل، وقال ابن قاضي بعلبك في سرور النفس: إنه حار يابس في الدرجة الثانية، وهو ألطف من النمام، والنمام أطيب رائحة، وهو مهيج للنكاح، وفيه مرارة بها يقتل الدود الذي في البطن، ويسكن القيء والغثاء الحادثين عن الرطوبة، ويعين على الهضم، مع أن جرمة عسر الهضم كالفجل، إذا أخذ مع ماء الرمان أبرأ الفواق الصفراوي، وهو يحل اللبن والدم الجامدين، ويقوي القلب بعطريته.
 والنعنع كهدهد: الرجل الطويل، كما في الصحاح زاد ابن دريد: المضطرب الخلق وفي اللسان الرخو بدل الخلق.
 وقال أبو عمرو: النعنع: الفرج الطويل الدقيق، وفي اللسان، الرقيق، وأنشد لجارية،و كانت جلعة:
  سلوا نساء أشجع
  أي الأيور أنفع
  أألطويل النعنع
  أم القصير القرصع أو النعنع: الهن المسترخي، ويقال لبظر المرأة إذا طال: نعنع، ونعنع، بالعين والغين، قال المغيرة بن حبناء:
  وإلا جبت نعنعها بقول                      يصيره ثمانا في ثمان هكذا أنشده الأزهري، وقال: قوله: ثمانا في ثمان لحن عند النحويين، ولو قال: ثمان في ثمان، على لغة من يقول: رأيت قاض كان جائزا.
 وقال الأصمعي: النعنعة بهاء: الحوصلة وأنشد:
  فعبت لهن الماء في نعنعاتها                      وولين تولاة المشيح المحاذر قال: وحوصلة الرجل: كل شيء أسفل السرة.

  ونعانع المنطقة: ذبابها نقله الصاغاني.
 والنعاعة، بالضم: النبات الغض الناعم في أول نباته، قبل أن يكتهل.
 ج: نعاع،قال أبو حنيفة: لغة في اللعاعة واللعاع، وقال ابن السكيت: نونها بدل من اللام، قال ابن سيده: وهذا قوي، لأنهم قالوا: ألعت الأرض، ولم يقولوا: أنعت.
 وقال شمر وابن بري: نعاعة: ع وأنشد ابن الأعرابي:
  لا مال إلا إبل جماعه
  مشربها الجيأة أو نعاعه
  إذا رآها الجوع أمسى ساعه ويروضى: موردها الجية.
 والتنعنع: التباعد، قالض الجوهري: ومنه قول ذي الرمة:
  ..... طي النازع المتنعنع قال الصاغاني هو غلط، والقافية مرفوعة، والرواية:
  على مثلها يدنو البعيد ويبعـد ال                      قريب ويطوى النازح المتنعنع زاد في هامش الصحاح وليس لذي الرمة قصيدة عينية مجرورة على هذا الوزن.
 والتنعنع: النأي، يقال: تنعنعت الدار، أي: نأت وبعدت.
 والتنعنع: الاضطراب والتمايل قال طفيل بن عوف الغنوي:
  من الني حتى استحقبت كل مرفقروادف أمثال الدلاء تنعنع والنعنعة: رتة في اللسان، أو كالرتة أو هو إذا أراد قول: لع، ذهب لسانه إلى نع فتقول: سمعت نعنعة، ترجع إلى العين والنون.
 وقال الفراء: النعنعة: ضعف الغرمول بعد قوته، ومنه سمي الذكر المسترخي نعنعا، بالضم.
 ونعنع، كجعفر: لقب القاضي عمر بن علي القرشي الحافظ، مات كهلا، وابنه أبو بكر عبد الله، وكان يتجر إلى الشام، حدث عن أبي البطيء ونصر الله بن ابي بكر بن نصر الله بن النعنع الدمشقي، حدث عن ابن عبد الدائم.
 ودير أبي النعنعاع: خارج الصفا.

### Türkçe

**النع**, fetḥa ile: zayıf adam; işte o, diğer bütün nüshalarda böyledir. Sâğânî’nin ve başkasının İbnü’l-A‘râbî’den naklettiği ise: **النع**: zayıflık; **العباب** ve **التكملة**’nin nassında olduğu gibi.

**نعم**’da (Lisân’da): **النع**: zayıf; ve onu ḍamme ile ضبط etti.

Ve **النعناع** ve **النعنع**, **جعفر** ve **هدهد** gibi; yahut Cevherî’ye göre **جعفر** gibi (ve bu, Cevherî’ye vehimdir). Cevherî’nin söylediği: **النعنع**’ın **النعناع**’dan kısaltılmış olduğudur; ve bu doğrudur. Ebû Hanîfe dedi: **النعنع** ḍamme ile; işte bazı râvîler onu böyle zikretti. Dedi: ve avam fetḥa ile **نعنع** der. Bu kadarı Cevherî’ye vehmi sabit kılmaz; belki ona başka bir yoldan sahih oldu: bilinen, kokusu ve tadı hoş bir ot; dil üzerinde bir hararet vardır. İbn Düreyd dedi: Amma bu **النعنع** diye adlandırılan bu ot ise, ben onu Arapça sayıyorum; çünkü o, onların sözünü andıran bir kelimedir. Tabipler dedi: yaprağıyla merhem olarak basur için en etkili ilaçtır; ve tuzla merhemi köpek ısırığına ve akrep sokmasına faydalıdır; ve cima’dan önce onu ihtimâl etmek hamli engeller. İbn Kādî Ba‘lebek, **سرور النفس**’te dedi: o, ikinci derecede sıcak kuru’dur; ve **النمام**’dan daha latiftir; **النمام** daha hoş kokuludur; ve o, nikâhı tahrik edicidir. Ve onda bir acılık vardır; onunla karındaki kurtları öldürür; rutubetten meydana gelen kusmayı ve bulantıyı yatıştırır; hazma yardım eder; bununla beraber onun cirmi hazmı zor’dur, turp gibi. Nar suyu ile alındığında safraî hıçkırığı iyileştirir. Donmuş sütü ve kanı çözer; ve ıtriyetiyle kalbi kuvvetlendirir.

Ve **النعنع** **هدهد** gibi: uzun adam; **الصحاح**’ta olduğu gibi. İbn Düreyd ziyade etti: yaratılışı çalkantılı olan; ve Lisân’da **الخلق** yerine **الرخو** (vardır).

Ebû ‘Amr dedi: **النعنع**: uzun ince ferç; ve Lisân’da: ince. Ve bir câriye için inşâd etti; ve o, **جلعة** idi:
  “**أشجع**’ın kadınlarına sorun:
  hangi **الأيور** daha faydalı?
  uzun **النعنع** mı,
  yoksa kısa **القرصع** mı?”

Veya **النعنع**: sarkık **الهن**. Ve kadının **بظر**’ına, uzadığında: **نعنع** denir; ve **نعنع** (ayn ile ve ğayn ile). Muğîre b. Hubnâ dedi:
  “Yoksa onun **نعنع**’ını bir sözle yararım;
  onu sekize sekiz yapar.”

Bunu Ezherî böyle inşâd etti; ve dedi: onun sözü: “sekize sekiz” nahivcilere göre lahn’dır; eğer “sekiz sekiz” deseydi, “**رأيت قاض**” diyenin lügatı üzere câiz olurdu.

Asma‘î dedi: **النعنعة** (hâ ile): kursak. Ve inşâd etti:
  “Onlar için sularını **نعنعاتها**’larında ayıpladım;
  ve korkan, sakınan **المشيح**’ın dönüp gidişi gibi döndüler.”

Dedi: ve erkeğin kursağı: göbek altındaki her şeydir.

Ve **نعانع المنطقة**: onun sinekleri; Sâğânî onu nakletti.

**النعاعة**, ḍamme ile: bitkinin, olgunlaşmadan önce, bitişinin başındaki taze yumuşak (nazik) hali.
Cem‘i: **نعاع**. Ebû Hanîfe dedi: **اللعاعة** ve **اللعاع**’da bir lügattir. İbnü’s-Sikkît dedi: onun **نون**’u **اللام**’dan bedeldir. İbn Sîde dedi: bu kuvvetlidir; çünkü onlar: **ألعت الأرض** dediler, **أنعت** demediler.

Şemmer ve İbn Berrî dedi: **نعاعة**: **ع**. Ve İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
  “Mal yoktur; ancak toplu develer vardır;
  içkileri **الجيأة** yahut **نعاعه**’dır;
  açlık onu gördüğünde akşamlar koşucu olur.”

Ve **يروضى**: onun suvarı **الجية**’dir.

**التنعنع**: uzaklaşma. Cevherî dedi: ve ondan Zü’r-Rumme’nin sözü:
  “….. **طي النازع المتنعنع**”

Sâğânî dedi: o yanlıştır; kafiye merfû‘dur; ve rivayet:
  “Onun gibisine uzak yaklaşır ve yakın uzaklaşır;
  ve uzak olan **النازح المتنعنع** dürülür.”

**الصحاح**’ın hâmişinde ziyade etti: Zü’r-Rumme’nin bu vezin üzere mecrûr ‘aynî bir kasidesi yoktur.

Ve **التنعنع**: uzaklık; denir: **تنعنعت الدار**; yani: uzaklaştı ve uzak oldu.

Ve **التنعنع**: çalkalanma ve sallanma. Tufeyl b. ‘Avf el-Ğanevî dedi:
  “**الني**’den (beri) her dirseği kuşanıp (yüklenip),
  kovalar gibi kalçalar **تنعنع** eder.”

Ve **النعنعة**: dilde pelteklik; yahut pelteklik gibi; yahut o, “**لع**” sözünü söylemek istediğinde dili **نع**’a gider; böylece sen: “**نعنعة** işittim” dersin; **العين** ve **النون**’a döner.

Ferrâ dedi: **النعنعة**: **الغرمول**’ün kuvvetinden sonra zayıflığı; ve ondan sarkık erkeğe **نعنعا** (ḍamme ile) adı verildi.

Ve **نعنع**, **جعفر** gibi: hâfız Kureyşli kadı Ömer b. Ali’nin lakabıdır; orta yaşlı iken öldü. Ve oğlu Ebû Bekir ‘Abdullah; Şam’a ticaret ederdi. Ebû’l-Batî’ ve Nasrullâh b. Ebî Bekir b. Nasrullâh b. **النعنع** ed-Dımaşkî’den hadis rivayet etti; o da İbn ‘Abdi’d-Dâim’den rivayet etti.

Ve **دير أبي النعنعاع**: **الصفا**’nın dışındadır.
