# نعق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B9%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نعق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نعق

النَّعِيقُ: دعاء الراعي الشاء. يقال: انْعِقْ بضأْنك أَي ادْعُها؛ قال الأخطل:
انْعِقْ بضَأْنك، يا جَريرُ، فإنَّما
مَنِّتْكَ نفسُك في الخَلاء ضلالا
ونَعَق الراعي بالغنم يَنْعِقُ، بالكسر، نَعْقاً ونُعاقاً ونَعِيقاً ونَعَقاناً: صاح بها وزجرها، يكون ذلك في الضأْن والمعز؛ وأَنشد ابن بري لبشر:
ولم يَنْعِقْ بناحيةِ الرِّقاقِ
وفي الحديث: أَنه قال لنساء عثمان بن مظعون لما مات: ابْكِين وإيّاكنَّ ونَعيقَ الشيطان، يعني الصياح والنَّوْح، وأضافه إلى الشيطان لأنه الحامل عليه. وفي حديث المدينة: آخرُ من يُحْشر راعيان من مُزَيْنَةَ يريدان المدينة يَنْعِقانِ بغنمهما أي يصيحان. وقوله تعالى: ومَثَل الذين كفروا كمَثَل الذي يَنْعِقُ بما لا يسمع إلا دعاء ونداء؛ قال الفراء: أضاف المَثَل إلى الذين كفروا ثم شبههم بالراعي ولم يقل كالغنم، والمعنى، والله أعلم، مَثَل الذين كفروا كالبهائم التي لا تَفْقَهُ ما يقول الراعي أكثر من الصوت، فأضاف التشبيه إلى الراعي والمعنى في المَرّعِيّ، قال: ومثله في الكلام فلان يخافك كخوف الأسد، المعنى كخوفِهِ الأسدَ لأَن الأَسد معروف أَنه المَخُوف، وقال أَبو إسحق: ضرب الله لهم هذا المثل وشبههم بالغنم المَنْعُوق بما لا يسمع منه إلا الصوت، فالمعنى مَثَلُك يا محمد ومَثَلُهم كمثَلَ الناعِقَِ والمَنْعُوق بها بما لا يسمع، لأن سمعهم لم يكن ينفعهم فكانوا في تركهم قبولَ ما يسمعون بمنزلة من لم يسمع.
ونَعَقَ الغرابُ نَعِيقاً ونُعاقاً؛ الأخيرة عن اللحياني، والغين في الغرابُ أَحسن، قال الأَزهري: نَعَق الغرابُ ونَغَقَ، بالعين والغين جميعاً. ونَعِيقُ الغراب ونُعاقِه ونَغِيقُه ونُغاقُه: مثل نَهِيق الحمار ونُهاقِه، وشَحِيجِ البغل وشُحاجِه، وصَهِيلِ وصُهال الخيل وزَحير وزُحار، قال: والثقات من الأئمة يقولون كلام العرب نَغَق الغراب، بالغين المعجمة، ونَعَق الراعي بالشاء، بالعين المهملة، ولا يقال في الغراب نَعَق ويجوز نَعَبَ، قال: وهذا هو الصحيح، وحكى ابن كيسان نَعَقَ الغراب بعين مهملة، واستعار بعضهم النَّعيقَ في الأَرانب؛ أَنشد يعقوب:
والسُّعْسُعُ الأطْلَسُ في حَلْقِهِ
عِكْرِشَةٌ تَنْئِقُ في اللِّهْزِمِ
أراد تَنْعِقُ.
والناعِقانِ: كويكبان من كواكب الجوزاء وهما أَضوأُ كوكبين فيها؛ يقال: أَحدهما رِجْلها اليسرى، والآخر مَنْكِبُها الأيمن، وهو الذي يسمى الهَنْعَةَ.
والناعِقاءُ: جُحْر اليَرْبوع يقف عليه يستمع الأصوات، والمعروف عن كراع العانِقاءُ.

### Türkçe

**النَّعِيقُ**: çobanın koyunları çağırmasıdır. Denilir ki: **انْعِقْ بضأْنك** yani **ادْعُها** (onu çağır);

el-Ahtal dedi:
**انْعِقْ بضَأْنك، يا جَريرُ، فإنَّما**
**مَنِّتْكَ نفسُك في الخَلاء ضلالا**

Çoban koyunla **نَعَق** eder, **يَنْعِقُ**; kesre ile; **نَعْقاً** ve **نُعاقاً** ve **نَعِيقاً**
ve **نَعَقاناً**: onunla bağırdı ve onu azarladı; bu, koyunda ve keçide olur; İbn Berrî Beşr’den inşad etti:
**ولم يَنْعِقْ بناحيةِ الرِّقاقِ**

Hadiste: Osman b. Maz‘ûn öldüğünde onun kadınlarına dediği rivayet edilmiştir: “Ağlayın ve sakın ha
**ونَعيقَ الشيطان** (olmasın)”; yani bağırma ve ağıt; onu şeytana nispet etti, çünkü onu buna sevk eden odur. Medine hadîsinde: “Haşrolunanların en sonuncusu Müzeyne’den iki çobandır; Medine’yi isterler,
şehre doğru giderler, koyunlarıyla **يَنْعِقانِ**”; yani bağırırlar. Yüce Allah’ın sözü: “Ve inkâr edenlerin misali, ancak çağırma ve seslenmeden başka bir şey işitmeyen şeye **يَنْعِقُ** edenin misali gibidir”; el-Ferrâ dedi: Misali inkâr edenlere izafe etti, sonra onları çobana benzetti ve “koyun gibi” demedi; mânâ—Allah daha iyi bilir—inkâr edenlerin misali, çobanın söylediğini sesten başka anlamayan hayvanlar gibidir; benzetmeyi çobana izafe etti, mânâ ise güdülendedir. Dedi ki: Bunun benzeri sözde: “Falan senden aslandan korkar gibi korkar”; mânâ: onun aslandan korkması gibi; çünkü aslan, korkulan olduğu bilinir. Ebû İshak dedi: Allah onlara bu misali vurdu ve onları, kendisine bağırılan ve ondan sesten başka bir şey işitmeyen koyuna benzetti; mânâ: “Senin—ey Muhammed—misalin ve onların misali, bağıranın ve kendisine bağırılanın misali gibidir; işitmeyen şeye (bağırma) gibidir”; çünkü onların işitmesi onlara fayda vermiyordu; böylece işittiklerini kabul etmeyi terk etmelerinde, işitmemiş kimsenin menzilesinde oldular.

Karga **نَعَقَ** eder: **نَعِيقاً** ve **نُعاقاً**; sonuncusu el-Lihyânî’dendir; kargada **الغين** daha güzeldir. el-Ezherî dedi: Karga **نَعَق** etti ve **نَغَق** etti; **العين** ve **الغين** ikisiyle de.

Karganın **نَعِيقُه** ve **نُعاقِه** ve **نَغِيقُه** ve **نُغاقُه**: eşeğin **نَهِيق**i ve **نُهاقِه** gibidir; katırın **شَحِيج**i ve **شُحاجِه**; atların **صَهِيل**i ve **صُهال**ı; ve **زَحير** ve **زُحار**. Dedi ki: İmamlardan güvenilir olanlar, Arapların sözünün “karga **نَغَق** etti” olduğunu söylerler; mu‘ceme **الغين** ile; “çoban koyunla **نَعَق** etti” ise muhmele **العين** ile; kargada **نَعَق** denmez; **نَعَبَ** caiz olur. Dedi ki: Doğru olan budur. İbn Keysân, muhmele **العين** ile “karga **نَعَقَ** etti”yi nakletti. Bazıları **النَّعيقَ**i tavşanlarda mecaz olarak kullandı; Ya‘kūb inşad etti:
**والسُّعْسُعُ الأطْلَسُ في حَلْقِهِ**
**عِكْرِشَةٌ تَنْئِقُ في اللِّهْزِمِ**
**تَنْعِقُ** demek istedi.

**والناعِقانِ**: **الجوزاء** yıldızlarından iki küçük yıldızdır; ikisi, onda en parlak iki yıldızdır; denilir ki: birisi onun sol ayağıdır, diğeri onun sağ omzudur; o, **الهَنْعَةَ** diye adlandırılandır.

**والناعِقاءُ**: yer faresi yuvasıdır; üzerinde durur, sesleri dinler. Kurrâ‘dan bilinen ise **العانِقاءُ**dur.
