# نغب (ن-غ-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%BA%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - غ - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والنون والباء معهما
ن ب غ، ن غ ب، غ ب ن مستعملات نغب: نَغَبَ الإنسانُ يَنْغَبُ ويَنْغِبُ نَغْباً أي: ابتَلَعَ رِيقَه أو المَاءَ نُغْبةً بعد نُغْبةٍ. وقوله:
لم يَقْصَعْنَه نُغَبُ
أي يُجْرَعُ نبغ: نَبَغَ الرجلُ إذا لم يكن في إِرْثِ الشِّعْرِ ثمَّ قال فأجادَ فيقال: نَبَغ منه شعرٌ شاعر.
وبَلَغَنا أن زياداً قال الشعر على كبر سنه، ولم يكن نشأ في بيت الشعر فسمي النَّابِغَةَ ، وقيل بل سمي لقوله:
وقد نَبَغَتْ لنا منهم شؤون
أي: ظَهَرتْ أمور. والدقيق يَنْبُغُ من خصاصر المُنْخُل وأَنْبَغْتُه أنا.
غبن: الغَبْنُ في الرأي القائل، والغَبْنُ في البيع، وغَبنْتُه فهو مَغْبُونٌ في تجارته والفاتِرُ عن العمل عن الغمل غابِنٌ.
والمَغابِنُ: الأرفاغُ والآباط الواحد مَغْبِن.
واغتَبَنْتُ الشَّيءَ: أخَذْتُه في المَغْبِنِ.
والغَبينة من الغَبْنِ كالشتيمة من الشتم.
ويقال: أرى هذا الأمر عليك غَبْناً، قال:
أجولُ في الدارِ لا أراكَ وفي الدر أُناسٌ جِوارُهُمْ غَبْنُ
ويَوْمُ التَّغابُنِ في الآخرة بالأعمال.

##### Türkçe

باب **الغين** و**النون** و**الباء** معهما
**ن ب غ**، **ن غ ب**، **غ ب ن** مستعملات **نغب**: **نَغَبَ** insan **يَنْغَبُ** ve **يَنْغِبُ** **نَغْباً**; yani: tükürüğünü veya suyu, **نُغْبةً** sonra **نُغْبةٍ** yuttu. Ve onun sözü:
لم يَقْصَعْنَه **نُغَبُ**
yani: yudum yudum içirilir. **نبغ**: **نَبَغَ** adam, eğer şiirin mirasında değil iken sonra söyledi de güzel yaptı ise; denilir ki: ondan bir şairin şiiri **نَبَغ**.
Ve bize ulaştı ki Ziyad, yaşlılığında şiir söyledi; şiir evinde yetişmiş değildi; bu sebeple **النَّابِغَةَ** diye adlandırıldı. Ve denildi ki: bilakis şu sözü sebebiyle adlandırıldı:
وقد **نَبَغَتْ** لنا منهم شؤون
yani: işler ortaya çıktı. Ve ince un, eleğin deliklerinden **يَنْبُغُ**; ve ben onu **أَنْبَغْتُه**.

**غبن**: **الغَبْنُ** görüşte (söyleyenin görüşünde), ve **الغَبْنُ** alışveriştedir; ve onu **غَبنْتُ**; o da ticaretinde **مَغْبُونٌ**dur. Ve işten, tembellikten gevşek olan **غابِنٌ**dir.
Ve **المَغابِنُ**: dirsek içleri ve koltuk altlarıdır; teki **مَغْبِن**.
Ve **اغتَبَنْتُ** şeyi: onu **المَغْبِنِ**de aldım.
Ve **الغَبينة** **الغَبْنِ**dendir; sövme **الشتم**dendir gibi.
Ve denilir: Bu işi senin aleyhine **غَبْناً** görüyorum. Dedi ki:
أجولُ في الدارِ لا أراكَ وفي الدر أُناسٌ جِوارُهُمْ **غَبْنُ**
Ve ahirette amellerle **يَوْمُ التَّغابُنِ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النُغْبُةُ بالضم: الجُرعة، وقد يُفْتح، والجمع النُغَبُ. قال ذو الرمّة:
حتَّى إذا زَلَجَتْ عن كل حنجرةٍإلى الغليلِ ولم يَقْصَعْنَهُ نُغَـبُ
قال ابن السكيت: نَغِبْتُ من الإناء بالكسر نَغْباً، أي جَرِعْتُ منع جَرْعاً. وقولهم: ما جَرَّبْتُ عليه نُغْبَةً قطُّ، أي فعلةً قبيحة.

##### Türkçe

**النُغْبُةُ** (ötre ile): yudum; bazen fetha ile de gelir; çoğulu **النُغَبُ**’dır. ذو الرمّة dedi ki:
حتَّى إذا زَلَجَتْ عن كل حنجرةٍإلى الغليلِ ولم يَقْصَعْنَهُ نُغَـبُ

İbnü’s-Sikkît dedi ki: **نَغِبْتُ** (kesre ile) kaptan **نَغْباً**; yani, bir yudum içtim. Ve onların sözü: “Onun hakkında asla **نُغْبَةً** denemedim”; yani çirkin bir fiil.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ن ب
غبن ، غنب ، نبغ ، نغب : مستعملة .
نغب : قال الليث : يقال : نَغَبَ الإنسان يَنْغَبُ ويَنْغِبُ نَغْباً ، وهو الابتلاغُ للرِّيق والماء نُغْبَةً بعد نُغْبَةٍ .
وقال أبو عبيد : النَّغْبَةُ : الجرعةُ وجمعها نُغَبٌ .
وقال ذو الرُّمة :
حتى إذا زَلَجَتْ عن كلّ حَنْجَرةٍ
إلى الغَلِيلِ ولم يَقْصَعْنَهُ نُغَب
نبغ : قال الليث : يقال : نَبَغَ الرَّجل ، إذا لم يكن في إرث الشِّعر ثم قال فأجاد ، فيقال : نَبَغَ منه شِعرٌ شاعرٌ وبلغنا أن زِياداً قال الشعر على كبرِ سِنه ولم يكن نشأَ في
بيت الشِّعر فسُمِّي النابِغةَ ، وقيل : إنه سميَ بقوله :
وقد نَبَغَتْ لنا منهم شُؤون
قال : والدَّقيقُ : يَنْبُغُ من الخصاصِ ، تقول : أنْبَغْتُهُ فَنَبَغَ .
وقال غيره : نَبَغَ الشيءُ : إذا ظَهر ، ونَبَغَ فيهم النِّفاق إذا ظهرَ ما كانوا يُخفونه ، ونَبَغَتْ المزادَةُ ، إذا كانت كتوماً فصارت سَرِبَةً .
وقالت عائشة في أبيهَا غاضَ نَبْغَ النفَاق والرِّدَّة : أي نَقَصَهُ وأذْهَبهُ ، ونَبغَ الوعاءُ بالدقيق إذا كان رقيقاً فتطايرَ من خصاصِ ما رَقَّ منه .
ويقال : نَبَغَ فلانٌ بِنُوسه ، إذا خرجَ بطبعه ، ونَبَغَ الماءُ ونَبَعَ بمعنى واحدٍ ، ويقال لهبرية الرأس : نُباغَهُ ونُبَاغَتُهُ .
غنب : أهمله الليث .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيِّ : الغُنَبُ : داراتُ أوساطِ الأشداقِ قال : وإنما يكون في أوساط أشداقِ الغِلْمان الملاحِ ، ويقال : بَخَصَ غُنْبَتَهُ ، وهي الدّارة التي تكونُ في وسَطِ خَدِّ الغلامِ المليح .
غبن : الحراني عن ابن السكِّيت : الْغبْنُ في الشراءِ والبيعِ ، يقال : غَبَنَهُ يَغْبِنُه غَبْناً ، والْغبَنُ : ضعفُ الرَّأْي ، يقال في رَأْيه غَبَنٌ ، وقد غَبِنَ رَأيه غَبَناً .
أبو العباس عن ابن الأعرابيِّ قال : غَبَنْتُ الثَّوبَ أغْبِنه غَبْناً : إذا طال فثنيته ، وكذلك كَبَنْتهُ ، وما قُطِعَ من أطرافِ الثوب فأسقط غَبَنٌ .
قال الأعشى :
يُسَاقِطُها كَسِقاطِ الْغَبَنْ
وقال الليث : يقال للفاترِ عن العمل : غَابِنٌ ، والمَغَابنُ : الأرْفاغُ ، والآباطُ ، واحدُها مَغبِنٌ وغَبَنْتُ الشيءَ : إذا خَبَّأْتهُ في المغبِنِ ، والْغَبِينَةُ من الْغَبْنِ كالشتيمةِ من الشتم ، ويقال : أَرى هَذا الأمرَ عليكَ غَبْناً ، وأنشد :
أجولُ في الدَّارِ لا أَراكَ وفي الدا
رِ أَناسٌ جوارُهمْ غَبْن
وقال أبو إسحاقَ في قول الله جلَّ وعزَّ : ( الْجَمْعِ ذَلِكَ يَوْمُ ) ( التغابن : 9 ) ، يوم يَغْبنُ أهلُ الجنة أهل النار ، ويغبنُ من ارتفعتْ منزلتهُ في الجنة من كان دُونه ، وضربَ الله ذلكَ مثلاً للشِّرَاءِ والبيعِ كما قالَ : ( ءَامَنُواْ هَلْ أَدُلُّكمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنجِيكُم مِّنْ عَذَابٍ ) ( الصف : 10 ) .
وقال أبو زيدٍ : غبنتُ الرجل فأَنا أغبنه غَبْناً ، وذلك أن يَمرَّ فلا تراه وَلا تَفْطُنَ له ، وغَبَنْتُ الأمرَ غَبناً إذا أَغْفَلْتُه وغَبنتُ في البيع غَبْناً إذا غفلْت عنه بيْعاً كان أَو شراءً ، وغبَنْتُ الرَّجل أغبِنه غَبْناً في البيع
والشراء ، وغبِيتُ الرجل أَغْبَاه أشَدَّ الغِباءِ ، وهو مِثل الغَبْن .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : أصلُ الغَبْنِ : ثَنْيُ الشيءِ من دَلْوٍ أو ثوبٍ ليَنقُص من طوله .
قال : وسُئل الحسن عن قول الله : ( الْجَمْعِ ذَلِكَ يَوْمُ ) ( التغابن : 9 ) فقال : غَبَنَ أهلُ الجنَّة أهلَ النار : أي : استَنقصوا عقولهم باختيارهم الكفر على الإيمان .
ونظر الحَسن إلى رجُل غبَن آخرَ في بيعٍ فقال : إنَّ هذا يَغْبِنُ عقلَك .
قال أبو العباس : أي : يَنقُصُه .
وقال ابن الأعرابي : غبِنْتَ رأْيك : أي : نسِيتَه وضيَّعته ، وأنشد :
غَبِنْتم تتابُعَ آلائِنا
وحُسنَ الجِوار وقُرْبَ النَّسب
وقال ابن شميل : يقال : هذه الناقةُ ما شِئتَ من ناقةٍ ظَهْراً وكرَماً غير أنها مغبُونةٌ أي لا يُعلَم ذلك منها ، وقد غبَنوا خبرها ، وغبنوها : أي : لمْ يَعلموا عِلمها ، والغَبْن : النِّسيان ، وغَبِنْتُ كذا من حقِّي عند فلان أي نسِيتُه وغلِطتُ فيه .

##### Türkçe

غ ن ب
**غبن** ، **غنب** ، **نبغ** ، **نغب** : kullanımdadır.

**نغب** : Leys dedi: Denir ki: **نَغَبَ** insan **يَنْغَبُ** ve **يَنْغِبُ** **نَغْباً**; o, tükürüğü ve suyu **نُغْبَةً** sonra **نُغْبَةٍ** yutmadır.
Ebû Ubeyd dedi: **النَّغْبَةُ** : yudumdur; çoğulu **نُغَبٌ**’dur.
Zû’r-Rumme dedi:
حتى إذا زَلَجَتْ عن كلّ حَنْجَرةٍ
إلى الغَلِيلِ ولم يَقْصَعْنَهُ نُغَب

**نبغ** : Leys dedi: Denir ki: **نَبَغَ** adam; eğer şiirin mirasında değilken sonra söyledi de güzel yaptıysa; böylece denir ki: Ondan bir şairin şiiri **نَبَغَ**; ve bize ulaştı ki Ziyâd yaşlılığında şiir söyledi ve şiir evinde yetişmemişti; böylece **النابِغةَ** diye adlandırıldı. Ve denildi ki: Şu sözü sebebiyle adlandırıldı:
وقد نَبَغَتْ لنا منهم شُؤون
Dedi: Ve ince un: **يَنْبُغُ** hasırın aralıklarından; dersin ki: **أنْبَغْتُهُ** de **فَنَبَغَ**.
Başkası dedi: **نَبَغَ** şey: ortaya çıktığı zaman; ve **نَبَغَ** onların içinde nifak, gizlediklerini ortaya çıkardığı zaman; ve **نَبَغَتْ** su tulumu, eğer ketum iken sonra sızdırır olduysa.
Âişe babası hakkında dedi: **غاضَ نَبْغَ النفَاق والرِّدَّة** : yani onu azalttı ve giderdi. Ve kap ince un ile **نَبغَ**; eğer ince olup da inceldiği yerin aralıklarından ondan saçıldıysa.
Ve denir: **نَبَغَ** falan kimse **بِنُوسه** ile; eğer tabiatıyla dışarı çıktıysa. Ve **نَبَغَ** su ve **نَبَعَ** bir tek mânâdadır. Ve başın tepesindeki kabarıklığa denir: **نُباغَهُ** ve **نُبَاغَتُهُ**.

**غنب** : Leys onu ihmal etti.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **الغُنَبُ** : ağız kenarlarının ortalarının yuvarlaklarıdır. Dedi: Ancak güzel oğlanların ağız kenarlarının ortalarında olur. Ve denir: **بَخَصَ غُنْبَتَهُ**; o, güzel oğlanın yanağının ortasında bulunan yuvarlaktır.

**غبن** : Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **الْغبْنُ** satın almada ve satmadadır. Denir: **غَبَنَهُ يَغْبِنُه غَبْناً**. Ve **الْغبَنُ** : görüş zayıflığıdır. Denir: Onun görüşünde **غَبَنٌ** vardır. Ve görüşü **غَبِنَ** **غَبَناً**.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **غَبَنْتُ** elbiseyi **أغْبِنه غَبْناً**: eğer uzadıysa da onu katladıysan; aynı şekilde **كَبَنْتهُ**. Ve elbisenin uçlarından kesilen şey, düşen **غَبَنٌ**’dır.
A‘şâ dedi:
يُسَاقِطُها كَسِقاطِ الْغَبَنْ
Leys dedi: İşten gevşek olana **غَابِنٌ** denir. Ve **المَغَابنُ** : dirsek içleri ve koltuk altlarıdır; bir teki **مَغبِنٌ**’dir. Ve **غَبَنْتُ** şeyi: eğer onu **المغبِنِ** içinde gizlediysen. Ve **الْغَبِينَةُ** **الْغَبْنِ**’dendir; sövmeden **الشتيمةِ**’nin olması gibi. Ve denir: Bu işi senin aleyhine **غَبْناً** görüyorum. Ve şu beyit okunmuştur:
أجولُ في الدَّارِ لا أَراكَ وفي الدا
رِ أَناسٌ جوارُهمْ غَبْن
Ebû İshâk, Allah’ın aziz ve celîl sözü hakkında dedi: ( **الْجَمْعِ ذَلِكَ يَوْمُ** ) ( **التغابن : 9** ) : cennet ehlinin cehennem ehlini **يَغْبنُ** ettiği gündür; ve cennette derecesi yükselen kimsenin, kendisinden aşağıda olanı **يغبنُ** ettiği (gündür). Ve Allah bunu satın alma ve satmaya misal olarak vurdu; nitekim dedi: ( **ءَامَنُواْ هَلْ أَدُلُّكمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنجِيكُم مِّنْ عَذَابٍ** ) ( **الصف : 10** ).
Ebû Zeyd dedi: **غبنتُ** adamı; ben onu **أغبنه غَبْناً**; bu, onun geçip de onu görmemen ve ona uyanmaman (durumudur). Ve **غَبَنْتُ** işi **غَبْناً**: eğer onu ihmal ettiysen. Ve satışta **غَبْناً** **غبنتُ**: eğer ondan gaflet ettiysen; satış olsun yahut satın alma. Ve adamı satış ve satın almada **غَبْناً** **غبنتُ** onu **أغبِنه**. Ve adamı **غبِيتُ**; onu **أَغْبَاه** en şiddetli **الغِباءِ** ile; o, **الغَبْن** gibidir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الغَبْنِ**’in aslı: bir kova yahut elbiseden bir şeyi katlamaktır; uzunluğundan eksilsin diye.
Dedi: Hasan’a Allah’ın sözü soruldu: ( **الْجَمْعِ ذَلِكَ يَوْمُ** ) ( **التغابن : 9** ); dedi ki: Cennet ehli cehennem ehlini **غَبَنَ** etti: yani iman üzerine küfrü seçmeleriyle akıllarını eksik saydılar.
Hasan, bir adamın bir başkasını bir satışta **غبَن** ettiğine baktı da dedi: Şüphesiz bu, senin aklını **يَغْبِنُ** ediyor.
Ebû’l-Abbâs dedi: yani onu eksiltir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **غبِنْتَ** görüşünü: yani onu unuttun ve zayi ettin. Ve şu beyit okunmuştur:
غَبِنْتم تتابُعَ آلائِنا
وحُسنَ الجِوار وقُرْبَ النَّسب
İbn Şümeyl dedi: Denir: Bu dişi deve, sırt ve kerem bakımından istediğin her dişi deve gibidir; ancak o **مغبُونةٌ**’dur; yani bu ondan bilinmez. Ve onun haberini **غبَنوا**; ve onu **غبنوها**: yani onun bilgisini bilmediler. Ve **الغَبْن** : unutmadır. Ve falanın yanındaki hakkımdan şunu **غبِنْتُ**: yani onu unuttum ve onda yanıldım.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والغين وما يثلثهما)
(نغق)  النون والغين والقاف. ليس فيه إلاَّ نَغَقَ الغُرابُ نَغِيقاً. وحكى بعضُهم: ناقةٌ نَغِيقٌ، وهي التي تَبْغَُِمُ بُعَيداتِ بَينٍ، أي مَرَّةً بعد مرّة.
(نغل)  النون والغين واللام كلمةٌ تدلُّ على فسادٍ وإفساد. النَّغِل: الأديم الفاسد. يقولون: "وقد يُرْقَع النَّغِل". يقال إن النَّغَل([1]): الإفساد بين القوم والنَّميمةُ.
(نغم)  النون والغين والميم ليس إلاَّ النَّغْمة: جَرْس الكلام وحُسْن الصَّوت بالقِراءةِ وغيرها. وهو النَّغْم([2]). وتَنَغّم الإنسانُ بالغِناء ونحوِه.
(نغي)  النون والغين والحرف المعتلّ كلمةٌ تدلُّ على كلامٍ طيّب. يقولون: هو يَناغِي الصَّبِيَّ: يكلِّمهُ بما يسرُّه ويُجْذِلُه من الكلام. ومنه: كلَّمته فَمَا نَغَى بحرف. وسمِعْت نَغْية. قال:
* لما أتانِي نَغْيةٌ كالشُّهدِ([3]) *
ومنه جبلٌ يناغِي السَّماء، كأنَّه داناها فهو يكلِّمها. والمُناغاة المُغازَلة.
(نغب)  النون والغين والباء كلمةٌ واحدة، هي النُّغْبة: الجُرْعة. ونَغَبت، إذا جَرَعْتَ، والجمع نُغَب. قال ذو الرّمّة يصف حميراً وردت ماءً فلم تَرْوَ:
حَتَّى إذا زَلَجَتْ عن كلِّ حنجرةٍ *** إلى الغَليل ولم يَقْصَعْنَهُ نُغَبُ([4]) (نغر)  النون والغين والراء أصلٌ يدلُّ على غَلَيانٍ واغتياظ. ونَغِرَت القدرُ([5]): غَلَتْ. ونَغِر الرّجلُ: اغتاظ. ومنه قول المرأة في حديث عليّ عليه السلام: "رُدُّوني إلى أهلي غَيْرَ نَغِرة". ونَغَرت النّاقةُ: ضَمَّت مُؤَخَّرها ومضَتْ، كأنَّها اغتاظت من شيء فمضَتْ لوجهها. وهو يتنغَّر علينا، أي يتنكَّر([6]). وهو من الأوّل. وفِراخُ العصافير يقال لها النغَر ولعلَّ ذلك لصوتها المتدارِك، الواحدة نُغرة، والذّكَر نُغَر، والجمع نُغْران. قال:
يَحْمِلنَ أوعيةَ المُدامِ كأنما *** يحمِلْنَها بأكارع النّغْرانِ([7])يصف عناقيدَ العِنب.
(نغش)  النون والغين والشين كلمةٌ تدلُّ على اضطرابٍ وحركة. منه النَّغَشان: الاضطراب. ويقال: دارٌ تَنْتَغِش، لكثرة مَن فيها. ويقال النُّغاشِيُّ([8]): الرّجلُ القَصير.
(نغص)  النون والغين والصاد كلمةٌ تدل على القطع عن المُرادِ. ونَغِصَ الرجل: لم يتمَّ لـه مراده، ونُغِّص عليه. والنَّغَْص يقولون: هو أن تورد إبلَكَ الحوض فإذا شربَتْ صرفْتَها وأورَدْتَ مكانها غيرها. وعندنا أنَّ النَّغَْص ألا تُتْرَكَ* تتمِّم الشُّرب.
(نغض)  النون والغين والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على هَزٍّ وتحريك. من ذلك النَّغَضان: تحرُّك الأسنان. والإنغاض: تحريك الإنسان [رأسه([9])] نحو صاحبه كالمتعجّب([10]) منه. قال الله سبحانه: ﴿فَسَيُنْغِضُونَ إلَيكَ رُؤوسَهُمْ﴾ [الإسراء 51].
والنَّغِض: الظليمُ؛ لاضطراب رأسِه عند مَشْيِه. قال:
* والنَّغِْضُ مثل الأجرب المدجَّلِ([11]) *
والنَّاغض والنَُّغْض: غرضوف([12]) الكَتِف. سمِّي لاضطرابه، ويكون للأُذُن أيضاً. والنَّغُوض: النّاقة العظيمة السَّنام، وإذا عَظُم اضطرَبَ. ونَغَضَ الغَيمُ: سار.
--------------ـــ
([1])  بفتح الغين، كما في المجمل واللسان.
([2]) ويقال النغم أيضاً بالتحريك.
([3]) لأبي نخيلة، كما في المجمل واللسان (نغى) وإصلاح المنطق 644 برواية "لما أتتني". في جميعها. وفي اللسان: "يعني ولاية بعض ولد عبد الملك بن مروان. قال ابن سيده: أظنه هشاماً".
([4]) ديوان ذي الرمة 16 واللسان (نغب).
([5]) بابه فرح، وضرب، ومنع، في جميع معانيه.
([6]) في القاموس: "تنكر أو تذمر"، وفي اللسان: "يتذمر". والتذمر: التنكر. لكن في المجمل: "تتنغر علينا، أي تتكبر".
([7]) في اللسان: "أزقاق المدام"، و "بأظافر النقران".
([8]) والنغاش أيضاً، كغراب.
([9]) التكملة من المجمل.
([10])  في الأصل: "كالمتحرك"، صوابه من المجمل.
([11])  لأبي النجم العجلي في أرجوزته المنشورة بمجلة المجمع العلمي العربي بدمشق سنة 1347.
([12])  كذا في الأصل، والقاموس وفي المجمل: "غضروف"، وهما لغتان.

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** و**الغين** وما يثلثهما)
(**نغق**)  **النون** ve**الغين** ve**القاف**. Onda ancak **نَغَقَ الغُرابُ نَغِيقاً** vardır. Bazıları hikâye etti: **ناقةٌ نَغِيقٌ**; o, **بُعَيداتِ بَينٍ**’i **تَبْغَُِمُ** eden (devedir); yani bir kereden sonra bir kere.

(**نغل**)  **النون** ve**الغين** ve**اللام**; fesada ve ifsada delâlet eden bir kelimedir. **النَّغِل**: bozuk deri. Derler ki: "Ve **النَّغِل** yamalanabilir." Denilir ki **النَّغَل**([1]): kavim arasında ifsad ve **النَّميمةُ**’dir.

(**نغم**)  **النون** ve**الغين** ve**الميم**; ancak **النَّغْمة**: sözün çınlaması ve kıraatte ve başkasında sesin güzelliğidir. Ve o **النَّغْم**([2])’dir. Ve insan, şarkı ve benzeri ile **تَنَغّم** etti.

(**نغي**)  **النون** ve**الغين** ve illetli harf; hoş söze delâlet eden bir kelimedir. Derler ki: o, çocuğa **يَناغِي** eder: onu, sözden onu sevindiren ve onu neşelendiren şeyle konuşturur. Ondandır: onunla konuştum da bir harfle **نَغَى** etmedi. Ve bir **نَغْية** işittim. Dedi:
* لما أتانِي **نَغْيةٌ** كالشُّهدِ([3]) *
Ve ondandır: bir dağ göğe **يناغِي** eder; sanki ona yaklaşmıştır da onu konuşturur. Ve **المُناغاة**: **المُغازَلة**’dir.

(**نغب**)  **النون** ve**الغين** ve**الباء** tek bir kelimedir; o **النُّغْبة**: yudumdur. Ve **نَغَبت**; yudumladığın zaman; çoğulu **نُغَب**’dır. Zü’r-Rumme, suya varıp da kanmayan yaban eşeklerini vasfederek dedi:
حَتَّى إذا زَلَجَتْ عن كلِّ حنجرةٍ *** إلى الغَليل ولم يَقْصَعْنَهُ **نُغَبُ**([4]) (**نغر**)  **النون** ve**الغين** ve**الراء**; kaynamaya ve öfkelenmeye delâlet eden bir asıldır. **نَغِرَت القدرُ**([5]): kaynadı. Ve **نَغِر** adam: öfkelendi. Ondandır, Ali عليه السلام hadîsinde kadının sözü: "Beni ehlimin yanına, **غَيْرَ نَغِرة** olarak geri döndürün." Ve **نَغَرت** dişi deve: arkasını topladı ve gitti; sanki bir şeyden öfkelenmiş de kendi yoluna gitmiştir. Ve o, bize karşı **يتنغَّر** eder; yani **يتنكَّر**([6]). Ve o, birincidendir. Ve serçelerin yavrularına **النغَر** denilir; belki bu, peş peşe gelen seslerindendir; teki **نُغرة**; erkeği **نُغَر**; çoğulu **نُغْران**. Dedi:
يَحْمِلنَ أوعيةَ المُدامِ كأنما *** يحمِلْنَها بأكارع **النّغْرانِ**([7]) üzüm salkımlarını vasfeder.

(**نغش**)  **النون** ve**الغين** ve**الشين**; çalkantıya ve harekete delâlet eden bir kelimedir. Ondan **النَّغَشان**: çalkantı. Ve denilir: içinde çok kimse olduğundan bir ev **تَنْتَغِش** eder. Ve denilir **النُّغاشِيُّ**([8]): kısa boylu adam.

(**نغص**)  **النون** ve**الغين** ve**الصاد**; muraddan kesmeye delâlet eden bir kelimedir. Ve **نَغِصَ** adam: muradı onun için tamam olmadı; ve ona karşı **نُغِّص** edildi. Ve **النَّغَْص** derler: develerini havuza getirmen; içtikleri zaman onları çevirmen ve yerlerine başkalarını getirmen. Ve bizim yanımızda **النَّغَْص**, içmeyi tamamlamasına bırakılmamasıdır.

(**نغض**)  **النون** ve**الغين** ve**الضاد**; sallamaya ve hareket ettirmeye delâlet eden sahih bir asıldır. Ondan **النَّغَضان**: dişlerin hareketi. Ve **الإنغاض**: insanın [başını([9])] sahibine doğru, ondan şaşırmış gibi([10]) hareket ettirmesidir. Allah سبحانه dedi: ﴿فَسَيُنْغِضُونَ إلَيكَ رُؤوسَهُمْ﴾ [الإسراء 51].
Ve **النَّغِض**: devekuşudur; yürüyüşünde başının çalkantısından dolayı. Dedi:
* و**النَّغِْضُ** مثل الأجرب المدجَّلِ([11]) *
Ve **النَّاغض** ve**النَُّغْض**: kürek kemiğinin **غرضوف**([12])’udur. Çalkantısından dolayı adlandırıldı; ve kulak için de olur. Ve **النَّغُوض**: büyük hörgüçlü dişi deve; büyüdüğü zaman çalkalanır. Ve **نَغَضَ الغَيمُ**: yürüdü.

--------------ـــ
([1]) **الغين**’in fethasıyla; **المجمل** ve **اللسان**’da olduğu gibi.
([2]) Ve **النغم** de hareke ile söylenir.
([3]) Ebû Nuhayla’nındır; **المجمل** ve **اللسان** (**نغى**) ve **إصلاح المنطق** 644’te "لما أتتني" rivayetiyle. Hepsinde. Ve **اللسان**’da: "Abdülmelik b. Mervân’ın bazı evlâdının velâyetini kasteder. İbn Sîde dedi: zannederim Hişâm’dır."
([4]) Zü’r-Rumme divanı 16 ve **اللسان** (**نغب**).
([5]) Babı **فرح** ve **ضرب** ve **منع**; bütün mânalarında.
([6]) **القاموس**’ta: "تنكر أو تذمر"; ve **اللسان**’da: "يتذمر". Ve **التذمر**: **التنكر**’dir. Lâkin **المجمل**’de: "تتنغر علينا، أي تتكبر".
([7]) **اللسان**’da: "أزقاق المدام" ve "بأظافر النقران".
([8]) Ve **النغاش** da; **غراب** gibi.
([9]) Tekmile **المجمل**’dendir.
([10]) Asılda: "كالمتحرك"; doğrusu **المجمل**’dendir.
([11]) Ebû’n-Necm el-‘Aclî’nindir; Dımaşk’ta 1347 senesinde **مجلة المجمع العلمي العربي**’de yayımlanan urcûzesinde.
([12]) Asılda böyle; ve **القاموس**’ta; ve **المجمل**’de: "غضروف"; ikisi de iki lugattır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن غ ب
نغب من الماء نغباً‏:‏ جرع منه جرعاً‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ حتى إذا زلجت عن كلّ غلصمة إلى الغليل ولم يقصعنه نغب وسقاه نغبةً من اللبن‏.‏
ومن المجاز‏:‏ قول العرب إذا سمعت بموت عدوّ أو بلاء نزل به‏:‏ واهاً ما أبردها من نغبة ما أبردها على الفؤاد تعساً لليدين والفم‏.‏

##### Türkçe

ن غ ب
**نغب** sudan **نغباً**: ondan yudum yudum içti.

Zü’r-Rumme dedi ki:
“Ta ki her bir gırtlaktan kayıp geçtiğinde, susuzluğa (vardı) ve onu **نغب** kesmedi; ve ona sütten bir **نغبةً** içirdi.”

Mecazdan: Arapların sözü; bir düşmanın ölümüyle yahut ona inen bir belâyla işittiğin zaman:
“Vah! Ne kadar serinletici o **نغبة**; ne kadar serinletici o, gönül üzerine; ellere ve ağza yazıklar olsun.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نَغَبَ الإِنسانُ الرِّيقَ يَنْغَبُه ويَنْغُبه نَغْباً: ابْتلعه. ونَغَبَ الطائرُ يَنْغَبُ نَغْباً: حَسا من الماءِ؛ ولا يقال شَرِبَ. الليث: نَغَبَ الإِنسانُ يَنْغَبُ ويَنْغُب نَغْباً: وهو الابْتِلاعُ للريق والماءِ نَغْبةً بعد نَغْبةٍ. قال ابن السكيت: نَغِـبْتُ من الإِناءِ، بالكسر، نَغْباً أَي جَرَعْتُ منه جَرْعاً. ونَغَبَ الإِنسانُ في الشُّرْب، يَنْغُبُ نَغْباً: جَرَعَ؛ وكذلك الحمار.
والنَّغْبة والنُّغْبة، بالضم: الجَرْعة، وجمعها نُغَبٌ؛ قال ذو الرمة: حتى إِذا زلَجَتْ عن كلِّ حَنجَرَةٍ *  إِلى الغَليلِ، ولم يَقْصَعْنَه، نُغَبُ وقيل: النَّغْبة الـمَرَّة الواحدةُ. والنُّغْبة: الاسمُ، كما فُرِقَ بين الجَرْعةِ والجُرْعة، وسائِر أَخواتها بمثل هذا؛ وقوله: فَبادَرَتْ شِرْبَها عَجْلى مُثابِرةً، *  حتى اسْتَقَتْ، دُونَ مَحْنى جِـيدِها، نُغَما إِنما أَراد نُغَباً، فأَبدل الميم من الباءِ لاقترابهما. والنَّغْبة: الجَوْعةُ، وإِقْفارُ الـحَيِّ. وقولهم: ما جُرِّبَتْ عليه نُغْبةٌ قَطُّ أَي فَعْلة قبيحةٌ.

##### Türkçe

**نَغَبَ** insan tükürüğü **يَنْغَبُه** ve **يَنْغُبه** **نَغْباً**: onu yuttu.

Ve **نَغَبَ** kuş **يَنْغَبُ** **نَغْباً**: sudan yudumladı; ve “içti” denilmez.

el-Leys: **نَغَبَ** insan **يَنْغَبُ** ve **يَنْغُب** **نَغْباً**: ve o, tükürüğün yutulmasıdır; ve suyun, bir **نَغْبة**den sonra bir **نَغْبة** (yudum) olarak (yutulmasıdır). İbn es-Sikkît dedi: **نَغِـبْتُ** kaptan, kesre ile, **نَغْباً** yani ondan bir yudum yudumladım. Ve **نَغَبَ** insan içmede, **يَنْغُبُ** **نَغْباً**: yudumladı; ve aynı şekilde eşek.

Ve **النَّغْبة** ve **النُّغْبة**, damme ile: yudum; ve onun çoğulu **نُغَبٌ**dur; Zû’r-Rumme dedi:
حتى إِذا زلَجَتْ عن كلِّ حَنجَرَةٍ *  إِلى الغَليلِ، ولم يَقْصَعْنَه، نُغَبُ

Ve denildi: **النَّغْبة** bir defalık (yudum)dur. Ve **النُّغْبة**: isimdir; tıpkı **الجَرْعةِ** ile **الجُرْعة** ve onun diğer kızkardeşleri arasında bunun benzeriyle ayrım yapıldığı gibi; ve onun sözü:
فَبادَرَتْ شِرْبَها عَجْلى مُثابِرةً، *  حتى اسْتَقَتْ، دُونَ مَحْنى جِـيدِها، نُغَما

Ancak **نُغَباً**ı kastetti; sonra yakınlıklarından dolayı **الباءِ**den **الميم**i bedel kıldı. Ve **النَّغْبة**: açlıktır ve mahallenin ıssızlaşmasıdır. Ve onların sözü: “Onun hakkında asla bir **نُغْبةٌ** denenmedi” yani çirkin bir fiil.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن غ ب * * النُّغْبَةُ * بالضم الجرعة وقد تُفْتح وجمعها * نُغَبٌ * بوزن رطب

##### Türkçe

* ن غ ب * * **النُّغْبَةُ** * (ضم ile) yudumdur; bazen fetha ile de gelir. Çoğulu * **نُغَبٌ** *dur; **رطب** vezninde.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نغب الإنسان الريق،كمنع ونصر وضرب، ينغبه، وينغبه، وينغبه نغبا: ابتلعه، عن الليث. نغب الطائر، ينغب، نغبا: حسا من الماء؛ ولا يقال: شرب. ونغب الإنسان في الشرب، ينغب، نغبا، بضم النون وفتح الغين، جرع جرعا، وكذلك الحمار. سقاه نغبة من لبن. النغبة، بالفتح: الجرعة، ويضم. وعبارة الصحاح: النغبة، بالضم: الجرعة، وقد يفتح، والجمع: النغب، أي: بضم ففتح. قال ذو الرمة:
  حتى إذا زلجت عن كل حنجرة                      إلى الغليل ولم يقصعنه نغـب ونقل عن ابن السكيت: نغبت من الإناء، بالكسر، نغبا، أي: جرعت منه جرعا، او الفتح للمرة الواحدة، والضم للاسم، كما فرق بين الجرعة والجرعة، وسائر أخواتها بمثل هذا. والنغبة، بالفتح: الجوعة. النغبة : إقفار الحي مضبوط عندنا بالوجهين: بالفتح جمع قفر، وبالكسر مصدر أقفر. في الصحاح، قولهم: ما جربت عليه نغبة قط، هي الضم: الفعلة القبيحة. وفي قول الشاعر:
  فبادرت شربها عجلـي مـبـادرة                      حتى استقت دون مجنى جيدها نغما

  إنما أراد نغبا، فأبدل الميم من الباء لاقترابهما. وفي الأساس: من المجاز: قولهم إذا سمعت بموت عدو، أو بلاء نزل به: واها ما أبردها من نغبة ما أبردها على الفؤاد، تعسا لليدين والفم: ونغوبا: اسم قرية بواسط، سمي بها أبو السعادات المبارك بن الحسين ابن عبد الوهاب الواسطي، عرف بابن نغوبا، لكثرة تردده إليها، والذكر لها، فلزمه هذا الاسم. سمع أبا إسحاق الشيرازي، وعنه أبو سعد السمعاني، توفي بواسط سنة 539.

##### Türkçe

**نغب** insan tükürüğü yuttu; **منع** ve **نصر** ve **ضرب** gibi; **ينغبه** ve **ينغبه** ve **ينغبه** **نغبا**: onu yuttu; Leys’ten. **نغب** kuş, **ينغب** , **نغبا**: sudan yudumladı; ve “içti” denilmez. Ve insan içmede **نغب** eder, **ينغب** , **نغبا**; **النون**’un dammesi ve **الغين**’in fethasıyla; yudum yudum içti; ve aynı şekilde eşek. Ona sütten bir **نغبة** içirdi. **النغبة**, fetha ile: yudum; ve damme de yapılır. Ve **الصحاح**’ın ibaresi: **النغبة**, damme ile: yudum; ve bazen fetha yapılır; çoğulu: **النغب**; yani: damme sonra fetha ile. ذو الرمة dedi:
  حتى إذا زلجت عن كل حنجرة                      إلى الغليل ولم يقصعنه نغـب

İbn es-Sikkît’ten nakledildi: **نغبت** kaptan, kesra ile, **نغبا**; yani: ondan yudum yudum içtim; yahut fetha bir defalık içindir, damme isim içindir; tıpkı **الجرعة** ile **الجرعة** arasında ve onun diğer kızkardeşleri arasında bunun benzeriyle ayırdıkları gibi. Ve **النغبة**, fetha ile: açlık. **النغبة**: mahallenin ıssızlaşması; bizde iki vecihle ضبط edilmiştir: fetha ile **قفر**’in çoğulu, kesra ile **أقفر**’in mastarı. **الصحاح**’ta, onların sözü: “Onun üzerinde asla bir **نغبة** denemedim”; o, damme iledir: çirkin fiil. Ve şairin sözünde:
  فبادرت شربها عجلـي مـبـادرة                      حتى استقت دون مجنى جيدها نغما

Ancak **نغبا**yı kastetti; **الباء**’ye yakınlıklarından dolayı **الميم**’i **الباء**’den بدل etti. Ve **الأساس**’ta: mecazdan: onların sözü; bir düşmanın ölümüyle yahut ona inen bir belayla işittiğinde: “Vâhâ, ne kadar soğuktur o, bir **نغبة**den; ne kadar soğuktur o, gönül üzerine; ellere ve ağza yazık”: ve **نغوبا**: Vâsıt’ta bir köyün adıdır; onunla Ebû’s-Sa‘âdât el-Mübârek b. el-Hüseyn b. Abdülvehhâb el-Vâsıtî adlandırıldı; **ابن نغوبا** diye bilindi; ona çok gidip gelmesinden ve onu çok anmasından dolayı; bu ad ona لازِم oldu. Ebû İshâk eş-Şîrâzî’yi dinledi; ondan da Ebû Sa‘d es-Sem‘ânî (rivayet etti); Vâsıt’ta 539 yılında vefat etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَغَبَ
1 نَغَبَ ذ , aor. نَغَبَ and نَغُبَ , (inf. n. نَغْبٌ, TA,) He (a man, TA) swallowed saliva. (K.) ― -b2- نَغَبَ, (inf. n. نَغْبٌ, TA,) It (a bird) sipped water: you do not say of a bird شَرِبَ. (K.) ― -b3- نَغَبَ He (a man) took in gulps, or gulped, in drinking: (K:) and likewise an ass. (TA.) ― -b4- نَغِبْتُ مِنَ الاِنَاءِ نُغَبًا, with kesr, I drank in gulps from the vessel. (ISk, S.)

نَغْبَةٌ
نَغْبَةٌ ذ A hungering. (K.) A tribe's wanting food, or hungering: syn. اِقَفْارُ الحَىِّ. (K, as in some copies: [app. the right reading:] in other copies, أَقْفَار, which is pl. of قَفْرٌ. TA.) ― -b2- See نُغْبَةٌ.

نُغْبَةٌ
نُغْبَةٌ ذ and ↓ نَغْبَةٌ A gulp; or as much as is swallowed at once; of water &c.: (S, K:) or the ↓ latter signifies a single act of gulping: (K:) differing from the former like as [its syn.] جَرْعَةٌ does from جُرْعَةٌ: (TA:) pl. of the former نُغَبٌ: (S:) for which نُغَمٌ occurs in a verse. (TA.) ― -b2- Ex. وَاهًا مَا أَبْرَدَهَا مِنْ نُغْبَةٍ مَا أَبْرَدَهَا عَلَى الفُؤَادِ تَعْسًا لِلْيَدَيْنِ وَالفَمِ (tropical:) [Excellent! How cool a gulp is it! How cool is it to the heart! May the hands and mouth perish!] said on hearing of the death of an enemy, or of any trial or affliction that has befallen him. (A.) -A2- نُغْبَةٌ A foul action. (S, K.) So in the following saying, مَا جُرِّبَتْ عَلَيْهِ نُغْبَةٌ قَطُّ [A foul action was never found to be chargeable upon him.] (S.)

##### Türkçe

نَغَبَ
1 **نَغَبَ** ذ , muzâri‘ **نَغَبَ** ve **نَغُبَ** , (mast. is. **نَغْبٌ**, TA,) O (bir adam, TA) tükürüğü yuttu. (K.) ― -b2- **نَغَبَ**, (mast. is. **نَغْبٌ**, TA,) O (bir kuş) suyu yudumladı: bir kuş hakkında **شَرِبَ** demezsin. (K.) ― -b3- **نَغَبَ** O (bir adam) içmede yudumlar hâlinde aldı, yahut yudumladı: (K:) ve aynı şekilde bir eşek. (TA.) ― -b4- **نَغِبْتُ مِنَ الاِنَاءِ نُغَبًا**, kesr ile, kaptan yudumlar hâlinde içtim. (ISk, S.)

نَغْبَةٌ
**نَغْبَةٌ** ذ Bir acıkma. (K.) Bir kabilenin yiyecek istemesi, yahut acıkması: müradifi **اِقَفْارُ الحَىِّ**. (K, bazı nüshalarda olduğu üzere: [görünüşe göre doğru okunuş:] diğer nüshalarda, **أَقْفَار**, ki **قَفْرٌ**’ün çoğuludur. TA.) ― -b2- **نُغْبَةٌ**’ye bak.

نُغْبَةٌ
**نُغْبَةٌ** ذ ve ↓ **نَغْبَةٌ** Bir yudum; yahut bir defada yutulan miktar; su vb.’den: (S, K:) yahut ↓ ikincisi tek bir yudumlama fiilini ifade eder: (K:) birinciden, [onun müradifi] **جَرْعَةٌ**’nin **جُرْعَةٌ**’den farklı oluşu gibi farklıdır: (TA:) birincinin çoğulu **نُغَبٌ**’dur: (S:) bunun yerine bir beyitte **نُغَمٌ** vârid olmuştur. (TA.) ― -b2- Ör. **وَاهًا مَا أَبْرَدَهَا مِنْ نُغْبَةٍ مَا أَبْرَدَهَا عَلَى الفُؤَادِ تَعْسًا لِلْيَدَيْنِ وَالفَمِ** (mecazî:) [Ne güzel! Ne serin bir yudumdur o! Kalbe ne serindir o! Ellere ve ağza helâk olsun!] bir düşmanın ölümünü, yahut ona isabet etmiş herhangi bir imtihanı veya musibeti işitince söylenir. (A.) -A2- **نُغْبَةٌ** Çirkin bir fiil. (S, K.) Şu sözde olduğu gibi, **مَا جُرِّبَتْ عَلَيْهِ نُغْبَةٌ قَطُّ** [Ona nispet edilebilir bir çirkin fiil asla tecrübe edilmedi (bulunmadı).] (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَغَب
نَغَب A ,  I ,  U ( n. ac. نَغْب 1 ),
a.  Swallowed.

b.  [ Min ], Drank from.

نَغْبَة
نَغْبَة 1t ,
a.  see 3t (a) .

b.  A hungering.

نُغْبَة
نُغْبَة 3t , ( pl. نُغَب 9 ),
a.  Gulp; draught.

b.  Foul action.

##### Türkçe

نَغَب
**نَغَب** A , I , U (isim mastar: **نَغْب** 1),
a. Yuttu.

b. [Min ile], -den içti.

نَغْبَة
**نَغْبَة** 1t,
a. 3t (a)’ya bak.

b. Bir acıkma.

نُغْبَة
**نُغْبَة** 3t, (çoğulu: **نُغَب** 9),
a. Yudum; içim.

b. Kötü fiil.
