# نغر (ن-غ-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%BA%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - غ - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والراء والنون معهما
ر غ ن، ن غ ر يستعملان فقط رغن: أَرْغَنَ فلانٌ لفُلانٍ أي: أَصْغَى قابلاً راضياً، وفِي لغة رَغَنَ، قال:
وأُخْرَى تُصَفِّقُها كـل ريح		سَريعٍ لدى الحور إرغانُها
نغر: نَغَرَتِ القِدْرُ: غَلَتْ.
ونَغَرَتِ النّاقةُ: قد ضيمت مؤخرها فمضت، قال:
وعُجُز تَنْغَرُ للتَّنْغيرِ
ونَغَرْتُ بها: صحت بها.
والنَّغَرُ: فِراخُ العصافيرِ، الواحدة بالهاء، ويجمع على نِغْرانٍ. وهو ضرب من الحمر حمر المناقير.
واصول الأحناك: نُغَرٌ.
والنَّغَرُ: أولاد الحوامل إذا صوتت ووزغت، أي يتبين في بطنها كالوزغ في خلقته في الصغر.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الراء** و**النون** معهما
ر غ ن، ن غ ر yalnızca ikisi kullanılır: رغن: **أَرْغَنَ** falan, fulan için; yani: kabul edici, razı olarak kulak verdi; ve bir dilde **رَغَنَ** (denir). Dedi ki:
Ve bir başkası, her rüzgâr onu çırpar		hızlının yanında, **الحور**’da onun **إرغانُها**’sı

نغر: **نَغَرَتِ** **القِدْرُ**: kaynadı.
Ve **نَغَرَتِ** **النّاقةُ**: art tarafı zulme uğratılmıştı da yürüyüp gitti. Dedi ki:
Ve bir sağrı, **التَّنْغيرِ** için **تَنْغَرُ**

Ve **نَغَرْتُ** onunla: onunla bağırdım.
Ve **النَّغَرُ**: serçelerin yavruları; teki **الهاء** iledir; ve **نِغْرانٍ** üzere çoğul yapılır. Ve o, gagaları kızıl olan eşeklerden bir türdür.
Ve **الأحناك**’ın kökleri: **نُغَرٌ**.
Ve **النَّغَرُ**: gebe olanların yavruları; (anne) ses çıkardığı ve **ووزغت** ettiği zaman; yani, küçüklükte yaratılışında **الوزغ** gibi, karnında belirginleşir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النُغَرَةُ: واحدة النُغَرِ، وهي طيرٌ كالعصافير، حُمْرُ المناقير. قال الراجز:
عَلِقَ حَوْضي نُغَرٌ مُكِبُّ
إذا غَفَلْتُ غَفْلَةً يَعُبُّ
وحُمَّراتٌ شُرْبُهُنَّ غِبُّ
وبتصغيره جاء الحديث: "يا أبا عُمَيْرِ، ما فعل النُغَيْرُ". والجمع نِغْرانٌ. ونَغِرَ الرجل بالكسر، أي اغتاظ. قال الأصمعيّ: هو الذي يغلي جوفُه من الغيظ. وفي حديث علي رضي الله عنه، أنَّ امرأة جاءته فذكرت أنَّ زوجها يأتي جاريتَها، فقال: إن كنتِ صادقةً رجمناه، وإن كنتِ كاذبةً جَلَدْناكِ. فقالت: ردُّوني إلى أهلي غَيْرى نَغِرَةٍ. ونَغِرَتِ القِدْرُ أيضاً: غَلَتْ. ويقال ظلَّ فلان يَتَنَغَّرُ على فلان، أي يتذمَّر عليه. وأنْعَرَتِ الشاةُ: لغةٌ في أمْغَرَتْ. وشاةٌ مِنْغارٌ، مثل مِمْغارٍ.

##### Türkçe

**النُغَرَةُ**: **النُغَرِ**’in bir tanesi; o, serçeler gibi bir kuştur; gagaları kırmızıdır. Râciz dedi ki:
حَوْضُma **نُغَرٌ** yapıştı, başını eğmiş (durur);
Bir gaflete daldığımda, (su) içip boşaltır;
Ve kırmızı (olanlar); içişleri bir gün arayladır.

Onun küçültmesiyle hadis geldi: "Ey **أبا عُمَيْرِ**، **النُغَيْرُ** ne yaptı?". Çoğulu **نِغْرانٌ**’dır.

Ve adam **نَغِرَ** (kesre ile), yani öfkelendi. Asmaî dedi ki: O, öfkeden içi kaynayan kimsedir.

Ali (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: Bir kadın ona geldi de kocasının câriyesine geldiğini zikretti; bunun üzerine dedi ki: Eğer doğru isen onu recmederiz; eğer yalancı isen seni kırbaçlarız. Kadın dedi ki: Beni ehlimin yanına geri döndürün; kıskanç, **نَغِرَةٍ** (olan) olarak.

Ve **نَغِرَتِ** **القِدْرُ** da: Kaynadı.

Ve denilir: Falan kimse falana karşı **يَتَنَغَّرُ** olarak kaldı; yani ona karşı söylenip durur.

Ve koyun **أنْعَرَتِ**: **أمْغَرَتْ** hakkında bir dildir.

Ve **شاةٌ مِنْغارٌ**, **مِمْغارٍ** gibi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ر ن
غرن ، نغر ، رغن : مستعملة .
غرن : أبو عبيد عن الفراء : الْغِرْيَنُ والغريل ما بقي في أسفل القارُورَة من الثُّفْلِ وأَسْفل الْغدِيرِ من الطِّينِ .
وقال أبو حاتم السجستاني في كتاب ( الطَّيرِ ) له : الْغَرَنُ : الْعُقابُ .
وقالَ غيرهُ : غُرَانُ موضِعٌ ، ومنه قول الشاعر :
بَغُرَانَ أَوْ وَادِي الْقُرَى اضْطَربَتْ بِهِ
نَكْباءُ بَينَ صَباً وبَينَ شَمالِ
نغر : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال لِبُنَيَ كان لأبي طَلحةَ الأنصاريِّ وكان له نُغْرٌ فمات : ( ما فعل النُّغَيْرُ ياأبا عمير ) ، والنُّغَرُ طائرٌ يشبه العصفورَ وتصغيرُه نُغيْرُ ويجمع نِغراناً .
وفي حديث علي رضي الله عنه أن امرأةً أتَتْهُ فذَكَرتْ أن زوجَها يَغشَى جاريتها .
فقال : إن كنت صادقةً رَجمناهُ وإن كنتِ كاذِبةً جَلَدْنَاكِ .
فقالت : رُدُّوني إلى أَهلي غيرَى نَغِرَة .
وقال أبو عبيد : قال الأصمعي : سألني شُعْبَةُ عن هذا فقلت : هو مَأْخُوذٌ من نَغَرِ القدْر وهو غَلَيانُهَا وفورها يقال : نَغرتْ
تَنْغَرُ ونغَرَتْ تَنْغرُ : إذا غَلَتْ ، فالمعنى أنها أرادَتْ أن جَوْفَهَا يَغلي مِنَ الْغيْظِ والغيرَةِ ، ثم لم تجد عند عَلِي رحمهُ الله ما تريد .
قال أبو عبيد : ويقال منه : رأيت فُلاناً يَتَنغَّرُ عَلَى فلانٍ أي يغلي عليه جَوْفُهُ غيْظاً .
وقال الليث : النُّغَرُ ضَرْبٌ من الحُمَّرِ حُمْرُ المناقِيرِ وأصولِ الأحْناكِ .
قال : والنُّغَرُ أولاد الحوامِل إذا صَوَّتَتْ ووَزَّغَتْ ، قلت : هذا تَصْحِيفٌ ، والذي أرادَ الليث النُّعَرُ بالعين ومنه قول العرب : ما أجَنَّتِ الناقة نُعَرَةً قَطُّ : أي ما حملتْ جَنيناً ، وقد مَرَّ تفسيره في كتاب العينِ .
وأنشد ابن السكيت :
كالشَّدَنيَّاتِ يساقِطْنَ النُّعَرْ
وقال أبو عبيد : قال الأصمعي : أمْغَرَتِ الشَّاةُ وأَنغَرَتْ وهي شاةٌ مُمغِرٌ ومُنْغِرٌ إذا حُلِبَتْ فخرجَ مع لَبنِهَا دَمٌ فإذا كان ذلك من عادَتِهَا قِيلَ شاةٌ مِمْغَارٌ ومِنْغَارٌ ونحو ذلك رَوى ابن السكيت عنه .
وقال شمر : النُّغَرُ : فَرْخُ العصفورِ ، وقيلَ : هو من صِغارِ العصافير تَراهُ أَبداً صغيراً ضاوياً .
رغن : قال الليث : أَرْغَنَ فُلانٌ بفلانٍ إذا أصْغَى إليهِ قابلاً رَاضياً وأنشد :
وأُخْرَى تُصِفِّقُها كلُّ ريح
سَريع لدَى الْحَوْر إرْغانُهَا
وقال أبو عمرو : أرْغَنَ فلانٌ إلى الصُّلْح : مالَ إليه .
وقال الطِّرِمّاحُ :
مُرْغِنَاتٌ لأخْلَجِ الشِّدْقِ سِلْعا
مٍ مُمرَ مَفْتُولةٍ عَضُدُهُ
قال : مُرْغناتٌ : مُطِيعاتٌ يعني كلابَ الصَّيْدِ .
وقال اللحياني : تقول العرب : لعلكَ ولَعَنَّكَ ورَعَنَّكَ ورَغنَّكَ بمعنى واحدٍ .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي .
قال : يقال : هذا يومُ رَغْنٍ إذا كان ذا أَكلٍ وشُرْبٍ ونعيمٍ ، وهذا يوم مَزْنٍ : إذا كان ذَا فِرَارٍ من العدُوِّ ، وهذا يوم سَعْنٍ إذا كان ذا شرابٍ صافٍ .

##### Türkçe

غ ر ن
**غرن** , **نغر** , **رغن** : kullanımdadır.

**غرن** : Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **الْغِرْيَنُ** ve **الغريل**: şişenin dibinde kalan tortudan ve gölcüğün dibindeki çamurdan geriye kalandır.
Ebû Hâtim es-Sicistânî, kendisinin ( **الطَّيرِ** ) kitabında dedi: **الْغَرَنُ** : kartaldır.
Başkası dedi: **غُرَانُ** bir yerdir; ondan şairin sözü:
بَغُرَانَ أَوْ وَادِي الْقُرَى اضْطَربَتْ بِهِ
نَكْباءُ بَينَ صَباً وبَينَ شَمالِ

**نغر** : Nebî’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki, Ebû Talha el-Ensârî’nin bir oğluna—ve onun bir **نُغْرٌ**’u vardı, sonra öldü—dedi: ( **ما فعل النُّغَيْرُ ياأبا عمير** ) ; **النُّغَرُ** serçeye benzeyen bir kuştur; onun küçültmesi **نُغيْرُ**’dur ve **نِغراناً** olarak çoğul yapılır.
Ali رضي الله عنه hadîsinde: bir kadın ona geldi de kocasının cariyesine yaklaştığını zikretti.
O da dedi: Eğer doğru isen onu recmederiz; eğer yalancı isen seni kırbaçlarız.
Kadın dedi: Beni ehlimin yanına geri döndürün; kıskanç, **نَغِرَة** olarak.
Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: Şu‘be bana bunu sordu; ben de dedim: bu, tencerenin **نَغَرِ**’inden alınmıştır; o, onun kaynaması ve taşmasıdır; denir ki: **نَغرتْ تَنْغَرُ** ve **نغَرَتْ تَنْغرُ**: kaynadığı zaman; mânâ: onun içinin öfke ve kıskançlıktan kaynamasını istedi; sonra Ali رحمهُ الله yanında istediğini bulmadı.
Ebû Ubeyd dedi: Ondan denir: Falancayı falancaya karşı **يَتَنغَّرُ** gördüm; yani içi ona karşı öfkeyle kaynar.
Leys dedi: **النُّغَرُ**: gagaları ve çene kökleri kırmızı olan eşeklerden bir türdür.
Dedi: **النُّغَرُ**: hamilelerin yavruları, ses çıkardıkları ve **وَزَّغَتْ** ettikleri zaman; ben dedim: bu bir tashîftir; Leys’in muradı **النُّعَرُ** ( **العين** ile)dir; ondan Arapların sözü: **ما أجَنَّتِ الناقة نُعَرَةً قَطُّ** : yani hiç cenin taşımadı; onun tefsiri **كتاب العينِ**’de geçmiştir.
İbnü’s-Sikkît inşâd etti:
كالشَّدَنيَّاتِ يساقِطْنَ النُّعَرْ
Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: Koyun **أمْغَرَتِ** ve **أَنغَرَتْ**; o, **مُمغِرٌ** ve **مُنْغِرٌ** bir koyundur: sağıldığı zaman sütüyle beraber kan çıktığında; eğer bu onun âdetinden ise **مِمْغَارٌ** ve **مِنْغَارٌ** koyun denir ve bunun benzeri; İbnü’s-Sikkît ondan böyle rivayet etti.
Şemmer dedi: **النُّغَرُ** : serçenin yavrusudur; ve denildi: o, küçük serçelerdendir; onu daima küçük, zayıf görürsün.

**رغن** : Leys dedi: Falanca falancaya **أَرْغَنَ** etti: ona kulak verdiği, kabul edici, razı olarak; ve inşâd etti:
وأُخْرَى تُصِفِّقُها كلُّ ريح
سَريع لدَى الْحَوْر إرْغانُهَا
Ebû Amr dedi: Falanca sulha **أرْغَنَ** etti: ona meyletti.
Tırimmâh dedi:
مُرْغِنَاتٌ لأخْلَجِ الشِّدْقِ سِلْعا
مٍ مُمرَ مَفْتُولةٍ عَضُدُهُ
Dedi: **مُرْغناتٌ** : itaatkârlar; yani av köpeklerini.
Lihyânî dedi: Araplar der: **لعلكَ** ve **لَعَنَّكَ** ve **رَعَنَّكَ** ve **رَغنَّكَ** bir mânâdadır.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti.
Dedi: Denir: Bu, **يومُ رَغْنٍ**’dir; eğer yeme, içme ve nimet sahibi ise; ve bu, **يوم مَزْنٍ**’dir: eğer düşmandan kaçış sahibi ise; ve bu, **يوم سَعْنٍ**’dir: eğer berrak içecek sahibi ise.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والغين وما يثلثهما)
(نغق)  النون والغين والقاف. ليس فيه إلاَّ نَغَقَ الغُرابُ نَغِيقاً. وحكى بعضُهم: ناقةٌ نَغِيقٌ، وهي التي تَبْغَُِمُ بُعَيداتِ بَينٍ، أي مَرَّةً بعد مرّة.
(نغل)  النون والغين واللام كلمةٌ تدلُّ على فسادٍ وإفساد. النَّغِل: الأديم الفاسد. يقولون: "وقد يُرْقَع النَّغِل". يقال إن النَّغَل([1]): الإفساد بين القوم والنَّميمةُ.
(نغم)  النون والغين والميم ليس إلاَّ النَّغْمة: جَرْس الكلام وحُسْن الصَّوت بالقِراءةِ وغيرها. وهو النَّغْم([2]). وتَنَغّم الإنسانُ بالغِناء ونحوِه.
(نغي)  النون والغين والحرف المعتلّ كلمةٌ تدلُّ على كلامٍ طيّب. يقولون: هو يَناغِي الصَّبِيَّ: يكلِّمهُ بما يسرُّه ويُجْذِلُه من الكلام. ومنه: كلَّمته فَمَا نَغَى بحرف. وسمِعْت نَغْية. قال:
* لما أتانِي نَغْيةٌ كالشُّهدِ([3]) *
ومنه جبلٌ يناغِي السَّماء، كأنَّه داناها فهو يكلِّمها. والمُناغاة المُغازَلة.
(نغب)  النون والغين والباء كلمةٌ واحدة، هي النُّغْبة: الجُرْعة. ونَغَبت، إذا جَرَعْتَ، والجمع نُغَب. قال ذو الرّمّة يصف حميراً وردت ماءً فلم تَرْوَ:
حَتَّى إذا زَلَجَتْ عن كلِّ حنجرةٍ *** إلى الغَليل ولم يَقْصَعْنَهُ نُغَبُ([4]) (نغر)  النون والغين والراء أصلٌ يدلُّ على غَلَيانٍ واغتياظ. ونَغِرَت القدرُ([5]): غَلَتْ. ونَغِر الرّجلُ: اغتاظ. ومنه قول المرأة في حديث عليّ عليه السلام: "رُدُّوني إلى أهلي غَيْرَ نَغِرة". ونَغَرت النّاقةُ: ضَمَّت مُؤَخَّرها ومضَتْ، كأنَّها اغتاظت من شيء فمضَتْ لوجهها. وهو يتنغَّر علينا، أي يتنكَّر([6]). وهو من الأوّل. وفِراخُ العصافير يقال لها النغَر ولعلَّ ذلك لصوتها المتدارِك، الواحدة نُغرة، والذّكَر نُغَر، والجمع نُغْران. قال:
يَحْمِلنَ أوعيةَ المُدامِ كأنما *** يحمِلْنَها بأكارع النّغْرانِ([7])يصف عناقيدَ العِنب.
(نغش)  النون والغين والشين كلمةٌ تدلُّ على اضطرابٍ وحركة. منه النَّغَشان: الاضطراب. ويقال: دارٌ تَنْتَغِش، لكثرة مَن فيها. ويقال النُّغاشِيُّ([8]): الرّجلُ القَصير.
(نغص)  النون والغين والصاد كلمةٌ تدل على القطع عن المُرادِ. ونَغِصَ الرجل: لم يتمَّ لـه مراده، ونُغِّص عليه. والنَّغَْص يقولون: هو أن تورد إبلَكَ الحوض فإذا شربَتْ صرفْتَها وأورَدْتَ مكانها غيرها. وعندنا أنَّ النَّغَْص ألا تُتْرَكَ* تتمِّم الشُّرب.
(نغض)  النون والغين والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على هَزٍّ وتحريك. من ذلك النَّغَضان: تحرُّك الأسنان. والإنغاض: تحريك الإنسان [رأسه([9])] نحو صاحبه كالمتعجّب([10]) منه. قال الله سبحانه: ﴿فَسَيُنْغِضُونَ إلَيكَ رُؤوسَهُمْ﴾ [الإسراء 51].
والنَّغِض: الظليمُ؛ لاضطراب رأسِه عند مَشْيِه. قال:
* والنَّغِْضُ مثل الأجرب المدجَّلِ([11]) *
والنَّاغض والنَُّغْض: غرضوف([12]) الكَتِف. سمِّي لاضطرابه، ويكون للأُذُن أيضاً. والنَّغُوض: النّاقة العظيمة السَّنام، وإذا عَظُم اضطرَبَ. ونَغَضَ الغَيمُ: سار.
--------------ـــ
([1])  بفتح الغين، كما في المجمل واللسان.
([2]) ويقال النغم أيضاً بالتحريك.
([3]) لأبي نخيلة، كما في المجمل واللسان (نغى) وإصلاح المنطق 644 برواية "لما أتتني". في جميعها. وفي اللسان: "يعني ولاية بعض ولد عبد الملك بن مروان. قال ابن سيده: أظنه هشاماً".
([4]) ديوان ذي الرمة 16 واللسان (نغب).
([5]) بابه فرح، وضرب، ومنع، في جميع معانيه.
([6]) في القاموس: "تنكر أو تذمر"، وفي اللسان: "يتذمر". والتذمر: التنكر. لكن في المجمل: "تتنغر علينا، أي تتكبر".
([7]) في اللسان: "أزقاق المدام"، و "بأظافر النقران".
([8]) والنغاش أيضاً، كغراب.
([9]) التكملة من المجمل.
([10])  في الأصل: "كالمتحرك"، صوابه من المجمل.
([11])  لأبي النجم العجلي في أرجوزته المنشورة بمجلة المجمع العلمي العربي بدمشق سنة 1347.
([12])  كذا في الأصل، والقاموس وفي المجمل: "غضروف"، وهما لغتان.

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** و**الغين** وما يثلثهما)
(**نغق**)  **النون** ve**الغين** ve**القاف**. Onda ancak şundan başka yoktur: **نَغَقَ الغُرابُ نَغِيقاً**. Bazıları hikâye etti: **ناقةٌ نَغِيقٌ**; o, **بُعَيداتِ بَينٍ** ile **تَبْغَُِمُ** eden (devedir); yani bir kereden sonra bir kere.
(**نغل**)  **النون** ve**الغين** ve**اللام**; bozulmaya ve bozmağa delâlet eden bir kelimedir. **النَّغِل**: bozuk deri. Derler: "Ve **النَّغِل** yamalanır." Denilir ki **النَّغَل**([1]): kavim arasında bozma ve **النَّميمةُ**.
(**نغم**)  **النون** ve**الغين** ve**الميم**; ancak **النَّغْمة**: sözün çınlaması ve kıraatte ve başkasında güzel ses. Ve o, **النَّغْم**([2]). Ve insan, şarkı ve benzeri ile **تَنَغّم** etti.
(**نغي**)  **النون** ve**الغين** ve illetli harf; iyi söze delâlet eden bir kelimedir. Derler: o, **يَناغِي الصَّبِيَّ**: onu, onu sevindiren ve onu neşelendiren sözden olan şey ile konuşturur. Ondandır: onunla konuştum da bir harf ile **نَغَى** etmedi. Ve bir **نَغْية** işittim. Dedi:
* لما أتانِي **نَغْيةٌ** كالشُّهدِ([3]) *
Ondandır: göğe **يناغِي** eden bir dağ; sanki ona yaklaşmıştır da onu konuşturur. Ve **المُناغاة**: **المُغازَلة**.
(**نغب**)  **النون** ve**الغين** ve**الباء** bir tek kelimedir; o da **النُّغْبة**: yudum. Ve **نَغَبت**; yudumladığın zaman. Çoğulu **نُغَب**. Zü’r-Rumme, suya varıp da kanmayan merkep(ler)i vasfederek dedi:
حَتَّى إذا زَلَجَتْ عن كلِّ حنجرةٍ *** إلى الغَليل ولم يَقْصَعْنَهُ **نُغَبُ**([4]) (**نغر**)  **النون** ve**الغين** ve**الراء**; kaynamaya ve öfkelenmeye delâlet eden bir asıldır. Ve **نَغِرَت القدرُ**([5]): kaynadı. Ve **نَغِر** adam: öfkelendi. Ondandır, Ali aleyhisselâm hadîsinde kadının sözü: "Beni ehlim(e) geri döndürün; **غَيْرَ نَغِرة**." Ve **نَغَرت النّاقةُ**: arkasını topladı ve gitti; sanki bir şeyden öfkelenmiş de kendi yoluna gitmiştir. Ve o, bize karşı **يتنغَّر** eder; yani **يتنكَّر**([6]). Ve o, birincidendir. Ve serçelerin yavrularına **النغَر** denilir; belki bu, peş peşe gelen sesleri sebebiyledir. Tekili **نُغرة**; erkeği **نُغَر**; çoğulu **نُغْران**. Dedi:
يَحْمِلنَ أوعيةَ المُدامِ كأنما *** يحمِلْنَها بأكارع **النّغْرانِ**([7]) üzüm salkımlarını vasfeder.
(**نغش**)  **النون** ve**الغين** ve**الشين**; çalkantıya ve harekete delâlet eden bir kelimedir. Ondan **النَّغَشان**: çalkantı. Ve denilir: içinde çok kimse olduğundan **دارٌ تَنْتَغِش**. Ve denilir **النُّغاشِيُّ**([8]): kısa adam.
(**نغص**)  **النون** ve**الغين** ve**الصاد**; muraddan kesmeye delâlet eden bir kelimedir. Ve **نَغِصَ** adam: muradı onun için tamam olmadı; ve ona karşı **نُغِّص** edildi. Ve **النَّغَْص** derler: havuza develerini getirmen; içtikleri zaman onları çevirmen ve yerlerine başkalarını getirmen. Ve bizim yanımızda **النَّغَْص**: içmeyi tamamlamasına bırakılmamasıdır.
(**نغض**)  **النون** ve**الغين** ve**الضاد**; sarsmaya ve oynatmaya delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan **النَّغَضان**: dişlerin hareketi. Ve **الإنغاض**: insanın [başını([9])] sahibine doğru, ondan hayret eder gibi([10]) oynatmasıdır. Allah سبحانه dedi: ﴿فَسَيُنْغِضُونَ إلَيكَ رُؤوسَهُمْ﴾ [الإسراء 51].
Ve **النَّغِض**: devekuşu erkeği; yürüyüşünde başının çalkantısı sebebiyle. Dedi:
* و**النَّغِْضُ** مثل الأجرب المدجَّلِ([11]) *
Ve **النَّاغض** ve**النَُّغْض**: kürek kemiğinin **غرضوف**([12])u. Çalkantısı sebebiyle adlandırıldı; ve kulak için de olur. Ve **النَّغُوض**: büyük hörgüçlü deve; büyüdüğü zaman çalkalanır. Ve **نَغَضَ الغَيمُ**: yürüdü.
--------------ـــ
([1]) **الغين**’in fethasıyla; **المجمل** ve **اللسان**’da olduğu gibi.
([2]) Ve hareket ile **النغم** da denilir.
([3]) Ebû Nüheyle’nindir; **المجمل** ve **اللسان** (**نغى**) ve **إصلاح المنطق** 644’te "لما أتتني" rivayetiyle. Hepsinde böyledir. Ve **اللسان**’da: "Bazı Abdülmelik b. Mervân evlâdının velâyetini kasteder. İbn Sîde dedi: zannederim Hişâm’dır."
([4]) Zü’r-Rumme Dîvânı 16 ve **اللسان** (**نغب**).
([5]) Babı **فرح** ve **ضرب** ve **منع**; bütün mânalarında.
([6]) **القاموس**’ta: "تنكر أو تذمر"; ve **اللسان**’da: "يتذمر". Ve **التذمر**: **التنكر**’dir. Lâkin **المجمل**’de: "تتنغر علينا، أي تتكبر".
([7]) **اللسان**’da: "أزقاق المدام" ve "بأظافر النقران".
([8]) Ve **النغاش** da; **غراب** gibi.
([9]) Tamamlama **المجمل**’dendir.
([10]) Asılda: "كالمتحرك"; doğrusu **المجمل**’dendir.
([11]) Ebû’n-Necm el-‘Aclî’nindir; Dımaşk’ta 1347 senesinde **مجلة المجمع العلمي العربي**’de yayımlanan urcûzesinde.
([12]) Asılda böyle; ve **القاموس**’ta ve **المجمل**’de: "غضروف"; ikisi iki lugattır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن غ ر
قمح كقطع الأوتار وأفواه النّغران‏.‏
قال‏:‏ يحملن أوعية المدام كأنّما يحملنا بأكارع النّغران وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ يا أبا عمير ما فعل النّغير ‏"‏ وتقول‏:‏ أقمأه الصغر كأنه النّغر‏.‏
ونغرت القدر تنغر ونغرت تنغر إذا غلت‏.‏

##### Türkçe

ن غ ر
**قمح**: kiriş parçaları gibi ve **النّغران**’ın ağızları.

Dedi ki: şarap kaplarını taşırlar; sanki bizi **النّغران**’ın ayak bilekleriyle taşıyorlar. Ve hadiste: “Ey Ebû Umeyr, **النّغير** ne yaptı?” Ve dersin ki: küçüklük onu **أقمأه** etti; sanki o **النّغر**’dır.

Ve **نغرت** tencere **تنغر**; ve **نغرت** **تنغر**: kaynadığı zaman.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نَغِرَ عليه، بالكسر، نَغَراً، ونَغَرَ يَنْغِرُ نَغَراناً وتَنَغَّر: غَلَى وغَضِبَ، وقيل: هو الذي يَغْلِي جوفه من الغيظ، ورجل نَغِر، وامرأَة نَغِرَة: غَيْرَى. وفي حديث علي، عليه السلام: أَن امرأَة جاءَته فذكرت له أَن زوجها يأْتي جاريتها، فقال: إِن كنتِ صادقةً رجمناه، وإِن كنتِ كاذبةً جَلَدْناكِ، فقالت: رُدُّوني إِلى أَهلي غَيْرَى نَغِرَةً أَي مغتاظة يغلي جوفي غَلَيانَ القِدْرِ؛ قال الأَصمعي: سأَلني شُعْبَةُ عن هذا الحرف فقلت: هو مأْخوذ من نَغَرِ القِدر، وهو غَلَيانُها وفَوْرُها. يقال منه: نَغِرَتِ القِدر تَنْغَر نَغَراً إِذا غلت، فمعناه أَنها أَرادت أَن جوفها يغلي من الغيظ والغَيْرَةِ، ثم لم تجد عند عليّ، عليه السلام، ما تريد. وكانت بعض نساء الأَعراب عَلِقَةً ببعلها فتزوج عليها، فتاهت وتَدَلَّهَتْ من الغَيْرَةِ، فمرت يوماً برجل يرعى إِبلاً له في رأْس أَبرق، فقالت: أَيها الأَبرق في رأْس الرجل عسى رأَيت جَرِيراً يَجُرُّ بَعِيراً، فقال لها الرجل: أَغَيْرَى أَنت أَم نَعِرَةٌ فقالت له: ما أَنا بالغَيْرَى ولا النَّغِرَة، أُذِيبُ أَحْمالي وأَرْعَى زُبْدَتي؛ قال ابن سيده: وعندي أَن النَّغِرَةَ هنا الغَضْبى لا الغَيْرَى لقوله: أَغْيْرَى أَنتِ أَم نَعِرَةٌ؟ فلو كانت النَّغِرَةُ هنا هي الغَيْرَى لم يعادل بها قوله أُغَيْرَى كما لا تقول للرجل: أَقاعد أَنت أَم جالس؟ ونَغَرَتِ القِدْرُ تَنْغِرُ نَغِيراً ونَغَراناً ونَغِرَتْ: غَلَتْ. وظَلَّ فلان يَتَنَغَّرُ على فلان أَي يَتَذَمَّرُ عليه، وقيل: أَي يغلي عليه جوفه غَيْظاً. ونَغَرَتِ الناقةُ تَنْغِرُ: ضَمَّتْ مُؤَخَّرَها فَمَضَتْ. ونَغَرَها: صاحَ بها؛ قال:
وعَجُز تَنْغِرُ للتَّنْغِير
وروى بعضهم: تنفر للتنفير يعني تطاوعه على ذلك. والنُّغَرُ: فِراخُ العصافير، واحدته نُغَرَةٌ مثال هُمَزَة، وقيل: النُّغَرُ ضربٌ من الحُمَّرِ حُمْرُ المناقير وأُصُولِ الأَحْناكِ، وجمعها نِغْرانٌ، وهو البُلْبُلُ عند أَهل المدينة؛ قال يصف كَرْماً:
يَحْمِلْنَ أَرقاقَ المُدامِ، كأَنما
يحْمِلْنَها بأَظافِرِ النِّغْرانِ
شَبَّهَ مَعالق العِنَبِ بأَظافِرِ النَّغْرانِ. الجوهري: النَغَرَةُ، مثال الهُمَزة، واحدة النُّغَرِ، وهي طير كالعصافير حُمْرُ المناقير؛ قال الراجز:
عَلِقَ حَوْضِي نُغَرٌ مُكِبُّ،
إِذا غَفَلْتُ غَفْلَةً يَعُبُّ،
وحُمَّراتٌ شُرْبُهُنَّ غِبُّ
ويتصغيره جاء الحديث عن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال لِبُنَيٍّ كان لأَبي طلحة الأَنصاري وكان له نُغَرٌ فمات: فما فعل النُّغَيرُ يا أَبا عُمَيرٍ؟ قال الأَزهري: النُّغَر طائر يُشبه العُصْفُورَ وتصغيره نُغَيْرٌ، ويجمع نِغْراناً مثل صُرَدٍ وصِرْدانٍ. شمر: النُّغَرُ فرخ العصفور، وقيل: هو من صغار العصافير تراه أَبداً صغيراً ضاوِيّاً. والنُّغَرُ: أَولاد الحوامل إِذا صَوَّتَتْ ووزَّغَتْ أَي صارت كالوَزَغِ في خلقتها صِغَرٌ؛ قال الأَزهري: هذا تصحيف وإِنما هو النُّعَرُ، بالعين، ويقال منه: ما أَجَنَّتِ الناقةُ نُغَراً قط أَي ما حملت، وقد مر تفسيره؛ وأَنشد ابن السكيت:
كالشَّدَنِيَّاتِ يُساقِطْنَ النُّغَرْ
ونَغِرَ من الماء نَغَراً: أَكثر. وأَنْغَرَت الشاةُ: لغة من أَمْغَرَتْ، وهي مُنْغِرٌ: احمَرَّ لبنها ولم تُخْرِطْ؛ وقال اللحياني: هو أَن يكون في لبنها شُكْلَةُ دَمٍ فإِذا كان ذلك لها عادة،، فهي مِنغارٌ. قال الأَصمعي: أَمْغَرَتِ الشاةُ وأَنْغَرَتْ، وهي شاة مُمْغِرٌ ومُنْغِرٌ إِذا حُلِبَتْ فخرج مع لبنها دم. وشاة مِنْغارٌ: مثل مِمْغار. وجُرْحٌ نَغَّارٌ: يسيل منه الدم؛ قال أَبو مالك: يقال نَغَرَ الدم ونَعَرَ وتَغَرَ كل ذلك إِذا انفجر، وقال العُكْلِيُّ: شَخَبَ لعِرْقُ ونَغَر ونَغَرَ؛ قال الكُمَيْتُ بن زيد:
وعاثَ فيهنَّ من ذي ليَّةٍ نُتِقَتْ،
أَو نازِفٌ من عُرُوقِ الجَوْفِ نَغَّارُ
وقال أَبو عمرو وغيره: نَغَّارٌ سَيَّالٌ.

##### Türkçe

**نَغِرَ** ona karşı, kesre ile, **نَغَراً** (oldu); ve **نَغَرَ يَنْغِرُ نَغَراناً**.
Ve **تَنَغَّر**: kaynadı ve öfkelendi; ve denildi ki: o, içi öfkeden kaynayan kimsedir; ve **رجل نَغِر**;
ve **امرأَة نَغِرَة**: kıskanç. Ve Ali’nin, عليه السلام, hadisinde: bir kadının ona geldiği,
ona kocasının cariyesine geldiğini (yaklaştığını) zikrettiği; bunun üzerine dedi ki: eğer doğru isen onu recmederiz, ve eğer
yalancı isen seni kırbaçlarız; bunun üzerine dedi ki: beni ehlimin yanına geri döndürün, kıskanç, **نَغِرَةً**; yani
öfkeli, içim tencerenin kaynaması gibi kaynar; el-Asmaî dedi ki: Şu‘be bana
bu harfi sordu da dedim: o, tencerenin **نَغَرِ**’inden alınmıştır; o da onun kaynaması ve taşmasıdır.
Ondan denilir: **نَغِرَتِ القِدر تَنْغَر نَغَراً**; kaynadığı zaman. O hâlde manası: onun
içinin öfke ve kıskançlıktan kaynamasını istediği, sonra Ali’nin yanında, عليه السلام,
istediğini bulamadığıdır. Ve bedevî kadınlardan bir kısmı kocasına bağlı idi; o da onun üzerine evlendi; o da şaşırdı
ve kıskançlıktan kendini kaybetti. Bir gün, başı **أَبرق**’ta develer güden bir adama uğradı;
dedi ki: ey adamın başındaki **الأَبرق**, umulur ki **جَرِيراً يَجُرُّ بَعِيراً** (bir deveyi çeken Cerîr’i) gördün;
adam ona dedi ki: sen kıskanç mısın yoksa **نَعِرَةٌ** mısın? O da ona dedi ki: ben
ne kıskançım ne de **النَّغِرَة**; yüklerimi eritirim ve kaymağımı otlatırım. İbn
Sîde dedi ki: bende, buradaki **النَّغِرَة**’nin kıskanç değil, öfkeli olduğu (kanaati) vardır; onun sözü sebebiyle: **أَغْيْرَى
أَنتِ أَم نَعِرَةٌ؟**; eğer buradaki **النَّغِرَة** kıskanç olsaydı, onunla **أُغَيْرَى** sözünü denkleştirmezdi;
nitekim erkeğe: “sen oturan mısın yoksa oturmuş musun?” demezsin. Ve **نَغَرَتِ
القِدْرُ تَنْغِرُ نَغِيراً ونَغَراناً ونَغِرَتْ**: kaynadı. Ve falan kimse falana karşı
**يَتَنَغَّرُ** olmaya devam etti; yani ona karşı homurdandı; ve denildi ki: yani ona karşı içi
öfkeyle kaynar. Ve **نَغَرَتِ الناقةُ تَنْغِرُ**: arkasını topladı da gitti.
Ve **نَغَرَها**: ona bağırdı; dedi ki:
وعَجُز تَنْغِرُ للتَّنْغِير
Bazıları rivayet etti: **تنفر للتنفير**; yani buna (ona) bu hususta uyar. Ve **النُّغَرُ**:
serçe yavruları; tekili **نُغَرَةٌ**, **هُمَزَة** vezninde. Ve denildi ki: **النُّغَرُ** kırmızı gagalı ve çene kökleri kırmızı olan eşeklerden bir türdür;
çoğulu **نِغْرانٌ**; ve o, Medine ehli yanında **البُلْبُلُ**’dür; bir bağı tasvir ederek dedi ki:
يَحْمِلْنَ أَرقاقَ المُدامِ، كأَنما
يحْمِلْنَها بأَظافِرِ النِّغْرانِ
Üzüm salkımlarını **النَّغْرانِ**’ın tırnaklarına benzetti. el-Cevherî: **النَغَرَةُ**,
**الهُمَزة** vezninde, **النُّغَرِ**’ün tekilidir; o, serçeler gibi, gagaları kırmızı bir kuştur; dedi ki
recez söyleyen:
عَلِقَ حَوْضِي نُغَرٌ مُكِبُّ،
إِذا غَفَلْتُ غَفْلَةً يَعُبُّ،
وحُمَّراتٌ شُرْبُهُنَّ غِبُّ
Ve onun küçültmesi hakkında, Peygamber’den, صلى الله عليه وسلم, hadis geldi: Ensâr’dan Ebû Talha’nın bir oğluna—onun **نُغَرٌ**’ü vardı da öldü—dedi ki:
**فما فعل النُّغَيرُ يا أَبا عُمَيرٍ؟** el-Ezherî dedi ki: **النُّغَر** serçeye benzeyen bir kuştur; onun küçültmesi **نُغَيْرٌ**’dür;
ve **صُرَدٍ** ve **صِرْدانٍ** gibi **نِغْراناً** olarak çoğul yapılır. Şemmer: **النُّغَرُ** serçe yavrusudur;
ve denildi ki: o, küçük serçelerdendir; onu daima küçük, zayıf görürsün. Ve **النُّغَرُ**:
hamilelerin yavruları; ses çıkardıkları ve **وزَّغَتْ** (yani yaratılışta küçüklük bakımından kertenkele gibi oldukları) zaman.
el-Ezherî dedi ki: bu bir tashiftir; ancak o **النُّعَرُ**’dır, عين ile; ve ondan denilir:
**ما أَجَنَّتِ الناقةُ نُغَراً قط**; yani hiç gebe kalmadı; onun tefsiri geçti. Ve İbnü’s-Sikkît inşad etti:
كالشَّدَنِيَّاتِ يُساقِطْنَ النُّغَرْ
Ve **نَغِرَ** sudan **نَغَراً**: çoğalttı. Ve **أَنْغَرَت الشاةُ**: **أَمْغَرَتْ**’ten bir lugattır; ve o **مُنْغِرٌ**’dir: sütü kızardı ve **تُخْرِطْ** etmedi. Lihyânî dedi ki: o,
sütünde kan benzeri bir şeyin olmasıdır; eğer bu ona âdet olursa, o **مِنغارٌ**’dır. el-Asmaî dedi ki:
**أَمْغَرَتِ الشاةُ** ve **أَنْغَرَتْ**; ve o, sağılınca sütüyle beraber kan çıktığı zaman **شاة مُمْغِرٌ** ve **مُنْغِرٌ** olan koyundur.
Ve **شاة مِنْغارٌ**: **مِمْغار** gibi. Ve **جُرْحٌ نَغَّارٌ**: ondan kan akar; Ebû Mâlik dedi ki:
**نَغَرَ** kan, ve **نَعَرَ** ve **تَغَرَ**; bunların hepsi, fışkırdığı zaman (denilir). ve el-Ukleyy dedi ki:
**شَخَبَ** damar ve **نَغَر** ve **نَغَرَ**. Kümeyt b. Zeyd dedi ki:
وعاثَ فيهنَّ من ذي ليَّةٍ نُتِقَتْ،
أَو نازِفٌ من عُرُوقِ الجَوْفِ نَغَّارُ
Ve Ebû Amr ve başkaları dedi ki: **نَغَّارٌ**: akıcıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن غ ر * * النُّغْرَةُ * بوزن الهُمَزة واحدة * النُّغَرِ * وهي طير كالعصافير حُمْرُ المناقير وبتصغيره جاء الحديث ﴿يا أبا عمير ما فعل * النُّغَيْرُ *﴾ و * النَّغِرُ * بوزن الكَتِف هو الذي يغلي جوفه من الغيظ ومنه قول تلك المرأة في حديث علي رضي الله عنه ﴿نَغِرَةً﴾

##### Türkçe

* ن غ ر * * **النُّغْرَةُ** * **الهُمَزة** vezninde, **النُّغَرِ**’den bir tanedir; ve o, serçeler gibi bir kuştur; gagaları kırmızıdır. Onun küçültmesiyle hadis gelmiştir: ﴿Ey Ebû Umeyr, **النُّغَيْرُ** ne yaptı?﴾ Ve **النَّغِرُ**, **الكَتِف** vezninde, öfkeden içi kaynayan kimsedir; ve ondan, Ali رضي الله عنه hadîsinde o kadının sözü: ﴿**نَغِرَةً**﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نغر عليه، كفرح وضرب ومنع، والأولى أكثر، ينغر وينغر نغرا ونغرانا، محركتين. وتنغر تنغرا: غلا جوفه من الغيظ وغضب وهو نغر، وكل ذلك مجاز مأخوذ من نغرت القدر. نغرت الناقة تنغر: ضمت مؤخرها فمضت، وفي تهذيب ابن القطاع: ونهضت. نغرت القدر تنغر نغيرا ونغرانا ونغرت: فارت، وفي اللسان: غلت، ومثله لابن القطاع، وزاد في مصادره نغرا، بالفتح، ونغرا، محركة. من المجاز: امرأة نغرة. إذا كانت غيرى. وفي حديث علي رضي الله عنه:  أن امرأة جاءته فذكرت له أن زوجها يأتي جاريتها فقال: إن كنت صادقة رجمناه، وإن كنت كاذبة جلدناك. فقالت: ردوني إلى أهلي غيرى نغرة  أي مغتاظة يغلي جوفي غليان القدر. قال الأصمعي: سألني شعبة عن هذا الحرف فقلت: هو مأخوذ من نغر القدر وهو غليانها وفورها، أرادت أن جوفها يغلي من الغيظ حيث لم تجد عند علي ما تريد. وكانت بعض نساء الأعراب علقة ببعلها، فتزوج عليها، فتاهت وتدهت من الغيرة فمرت يوما برجل يرعى إبلا له في رأس أبرق فقالت: أيها الأبرق في رأس الرجل عسى رأيت جريرا يجر بعيرا? فقال لها الرجل: أغيرى أنت أم نغرة? فقالت له: ما أنا بالغيرى ولا بالنغرة:
  أذيب أجمالي وأرعى زبدتي

  قال ابن سيده: وعندي أن النغرة هنا: الغضبى لا الغيرى، لقوله أغيرى أنت أم نغرة، فلو كانت النغرة هنا هي الغيرى لم يعادل بها قوله أغيرى أنت، كما لا تقول للرجل: أقاعد أنت أم جالس. ونغر بها تنغيرا: صاح بها، الضمير راجع إلى الناقة، وأقرب المذكورين هنا المرأة وهو خلاف ما في أصول اللغة، فكان الأحرى أن يذكر هذا بعد قوله: والناقة، إلخ. قال الراجز:
  وعجز تنغر للتنغير يعني تطاوعه على ذلك. نغر الصبي تنغيرا: دغدغه، نقله الصاغاني. والنغر، كصرد: البلبل، عند أهل المدينة، أو فراخ العصافير واحدته نغرة، كهمزة. قيل: النغر: ضرب من الحمر حمر المناقير وأصول الأحناك، أو ذكورها، وقال شمر: النغر: فرخ العصفور تراه أبدا ضاويا. وقيل: هو من صغار العصافير، ج نغران، كصرد وصردان، قال الشاعر يصف كرما:
  يحملن أزقاق المدام كأنما                      يحملنها بأظافر النغران وبتصغيرها جاء الحديث:  أن النبي صلى الله عليه وسلم قال لبني كان لأبي طلحة الأنصاري وكان له نغر فمات: يا أبا عمير، ما فعل النغير  . والنغر: أولاد الحوامل إذا صوتت ووزغت، أي صارت كالوزغ، في خلقتها صغر. وقال الأزهري: هذا تصحيف وإنما هو النعر بالعين. ونغر من الماء، كفرح، نغرا: أكثر، كمغر، بالميم. وأنغرت البيضة: فسدت، نقله الصاغاني، أنغرت الشاة، لغة في أمغرت، وذلك إذا احمر لبنها ولم تخرط، أو نزل مع لبنها دم. وقال اللحياني هو أن يكون في لبنها شكلة دم. وقال الأصمعي: أمغرت الشاة وأنغرت، وهي شاة منغر وممغر، إذا حلبت فخرج مع لبنها دم، وإذا اعتادت فمنغار وممغار. من المجاز: جرح نغار ونعار وتغار، كشداد، في الكل: يسيل منه الدم، وفي الأساس: جياش بالدم. وقال الصاغاني: نعر الدم ونغر وتغر، كل ذلك إذا انفجر. قلت: وقال أبو عمرو: جرح نغار: سيال، وما ذكره الصاغاني فقد نقله أبو مالك. وقال العكلي: شخب العرق ونغر ونعر، قال الكميت بن زيد:
  وعاث فيهن من ذي لية نتـقـت                      أو نازف من عروق الجوف نغار أبو زهير يحيى بن نغير النميري، كزبير، ويقال: الأنماري ويقال: التميمي، ويقال: ابن نفير، بالفاء، كذا في نسختنا. وفي التكملة بالقاف، ومثله في التبصير، صحابي، روى عنه الحمصيون. وتنغر عليه: تنكر أو تذمر، وقيل: غلا جوفه عليه من الغيظ. وهو مجاز. والنغر، محركة: عين الماء الملح، نقله الصاغاني. والتناغر: التناكر، وهو مجاز. ومما يستدرك عليه: نغرت منه تنغيرا: صحت، استدركه الصاغاني. ونغر الرجل، كفرح، نغرا: حقد. ونغر الشيء ونغر نغرا ونغيرا: صوت، عن ابن القطاع. ونغر، محركة: مدينة بالسند بينها وبين غزنين ستة أيام. وكشداد، نغار بن كعب بن دلف بن جشم بن قيس بن سعد: نقله الحافظ.

##### Türkçe

**نغر** ona karşı, **فرح** ve **ضرب** ve **منع** gibi; birincisi daha çoktur; **ينغر** ve **ينغر** **نغرا** ve **نغرانا** (ikisi de harekeli). Ve **تنغر** **تنغرا**: içi öfkeden kaynadı ve kızdı; o **نغر**’dır; bütün bunlar, **نغرت القدر**’dan alınmış mecazdır. **نغرت الناقة** **تنغر**: arkasını topladı da yürüdü; İbnü’l-Kattâ‘ın **تهذيب**’inde: ve kalktı. **نغرت القدر** **تنغر** **نغيرا** ve **نغرانا** ve **نغرت**: kaynadı; **اللسان**’da: fokurdadı; bunun benzeri İbnü’l-Kattâ‘a aittir; ve masdarlarına **نغرا** (fetha ile) ve **نغرا** (harekeli) ekledi. Mecazdan: **امرأة نغرة**; eğer kıskanç ise. Ali’nin (Allah ondan razı olsun) hadisinde: bir kadın ona geldi de ona, kocasının cariyesine geldiğini zikretti; o dedi ki: “Eğer doğru isen onu recmederiz; eğer yalan isen seni kırbaçlarız.” O dedi ki: “Beni ehlimin yanına geri döndürün; **غيرى نغرة**”; yani öfkeli; içim tencerenin kaynaması gibi kaynar. el-Asma‘î dedi ki: Şu‘be bana bu **حرف** hakkında sordu; ben dedim ki: o, **نغر القدر**’dan alınmıştır; o, onun kaynaması ve taşmasıdır; Ali yanında istediğini bulamadığı için içinin öfkeden kaynadığını kastetti. Bedevî kadınlardan bir kısmı kocasına bağlı idi; o da onun üzerine evlendi; o da kıskançlıktan şaşırdı ve sersemledi; bir gün, başı **أبرق**’ta develerini güden bir adama uğradı da dedi ki: “Ey **الأبرق**’ta, adamın başında; umarım **جريرا**’yı bir deveyi çekiyor gördün mü?” Adam ona dedi ki: “Sen **أغيرى** misin yoksa **نغرة** mi?” O ona dedi ki: “Ben ne **الغيرى**yım ne de **النغرة**:
  **أذيب أجمالي وأرعى زبدتي**

İbn Sîde dedi ki: Bana göre burada **النغرة**: **الغضبى**dır, **الغيرى** değil; onun sözü sebebiyle: “Sen **أغيرى** misin yoksa **نغرة** mi?”; eğer burada **النغرة** **الغيرى** olsaydı, onunla “Sen **أغيرى** misin” sözünü denkleştirmezdi; nitekim erkeğe “Sen **أقاعد** misin yoksa **جالس** mi?” demezsin. Ve **نغر بها** **تنغيرا**: ona bağırdı; zamir deveye döner; burada zikredilenlerin en yakını kadındır; bu, dilin asıllarında olana aykırıdır; bu sebeple en uygun olan, bunu “ve deve” sözünden sonra zikretmesiydi, vb. Râciz dedi ki:
  **وعجز تنغر للتنغير**
yani buna uyması. **نغر الصبي** **تنغيرا**: onu gıdıkladı; es-Sağânî onu nakletti. Ve **النغر** ( **صرد** gibi): Medine ehli yanında bülbül; yahut serçe yavruları; onun bir tanesi **نغرة**’dir, **همزة** gibi. Denildi ki: **النغر**: gagaları ve çene kökleri kızıl olan eşeklerin bir türü; yahut onların erkekleri. Şemr dedi ki: **النغر**: serçe yavrusu; onu daima zayıf görürsün. Ve denildi ki: o, küçük serçelerdendir; çoğulu **نغران**’dır, **صرد** ve **صردان** gibi. Şair, bir bağı tasvir ederek dedi ki:
  **يحملن أزقاق المدام كأنما                      يحملنها بأظافر النغران**
Ve onun küçültmesiyle hadis geldi: Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun), Ebû Talha el-Ensârî’nin oğullarından birine—onun bir **نغر**’ı vardı da öldü—dedi ki: “Ey Ebû ‘Umeyr, **النغير** ne yaptı?” Ve **النغر**: hamilelerin yavruları; seslendikleri ve **وزغت** oldukları zaman; yani yaratılışlarında küçüklükle **الوزغ** gibi oldular. el-Ezherî dedi ki: bu bir tashîftir; aslında o, **النعر**dır, **العين** ile. Ve sudan **نغر** ( **فرح** gibi) **نغرا**: çoğaldı; **مغر** gibi, **الميم** ile. Ve **أنغرت البيضة**: bozuldu; es-Sağânî onu nakletti. **أنغرت الشاة**: **أمغرت**’te bir dildir; bu, sütü kızardığı ve pıhtılaşmadığı zaman; yahut sütüyle beraber kan indiği zaman. el-Lihyânî dedi ki: o, sütünde kan benzeri bir şey olmasıdır. el-Asma‘î dedi ki: **أمغرت الشاة** ve **أنغرت**; o, **منغر** ve **ممغر** bir koyundur; sağıldığında sütüyle beraber kan çıktığı zaman; ve alışkanlık edindiğinde ise **منغار** ve **ممغار**. Mecazdan: **جرح نغار** ve **نعار** ve **تغار** ( **شداد** gibi); hepsinde: ondan kan akar; **الأساس**’ta: kanla coşkun. es-Sağânî dedi ki: **نعر الدم** ve **نغر** ve **تغر**; bütün bunlar, patladığı zaman. Dedim ki: Ebû ‘Amr dedi ki: **جرح نغار**: akıcıdır; es-Sağânî’nin zikrettiğini ise Ebû Mâlik nakletmiştir. el-‘Aklî dedi ki: **شخب العرق** ve **نغر** ve **نعر**. el-Kumeyt b. Zeyd dedi ki:
  **وعاث فيهن من ذي لية نتـقـت                      أو نازف من عروق الجوف نغار**
Ebû Zuheyr Yahyâ b. **نغير** en-Nümeyrî ( **زبير** gibi); ve denilir: el-Enmârî; ve denilir: et-Temîmî; ve denilir: İbn **نفير** ( **الفاء** ile); bizim nüshamızda böyle. **التكملة**’de **القاف** ile; ve onun benzeri **التبصير**’dedir. Sahâbîdir; ondan Humuslular rivayet etti. Ve **تنغر عليه**: inkâr etti yahut homurdandı; ve denildi ki: ona karşı içi öfkeden kaynadı. Ve o mecazdır. Ve **النغر** (harekeli): tuzlu su gözü; es-Sağânî onu nakletti. Ve **التناغر**: birbirini tanımazlıktır; ve o mecazdır. Ve ondan istidrâk edilenlerdendir: **نغرت منه** **تنغيرا**: bağırdı; es-Sağânî onu istidrâk etti. Ve adam **نغر** ( **فرح** gibi) **نغرا**: kin tuttu. Ve **نغر الشيء** ve **نغر** **نغرا** ve **نغيرا**: ses çıkardı; İbnü’l-Kattâ‘dan. Ve **نغر** (harekeli): Sind’de bir şehirdir; onunla Gaznîn arasında altı gün vardır. Ve ( **شداد** gibi) **نغار** b. Ka‘b b. Dulf b. Cuşem b. Kays b. Sa‘d: Hâfız onu nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَغِرَتِ القِدْرُ
1 نَغِرَتِ القِدْرُ ذ , (S, K, TA,) aor. نَغَرَ ; and نَغَرَت (K, and so in a copy of the A,) aor. نَغِرَ ; and نَغَرَت, aor. نَغَرَ ; (K;) inf. n. نَغَرٌ (IKtt, K) [of the first] and نَغْرٌ (IKtt, TA) and نَغَرَانٌ (K, TA) and نَغِيرٌ, (TA,) The cooking-pot boiled; estuated; became in a state of violent commotion; syn. غَلَت, (As, S, IKtt, A, L,) and فَارَت. (As, K.) -A2- Hence, (TA,) نَغِرَ الرَّجُلُ, (S,) or نَغَرَ, (so in a copy of the A,) (tropical:) The man became angry, or vehemently or most vehemently angry, or affected with latent anger without power to exercise it: (S, A:) or his inside boiled by reason of such anger: (As, S:) and نَغِرَ عَلَيْهِ, aor. نَغَرَ ; and نَغَرَ, aor. نَغِرَ ; and نَغَرَ, aor. نَغَرَ ; (K;) the first of which is the most common; (TA;) inf. n. نَغَرٌ [of the first] and نَغَرانٌ; and ↓ تَنَغَّرَ; (K;) [after which last, in the CK, the word غَلَى, commencing the explanation, is omitted;] his inside boiled against him by reason of anger: (K:) or by reason of vehement or most vehement anger, or latent anger without power to exercise it: (TA:) or (so accord. to the TA; but in the K, and) عَلَيْهِ ↓ تنغّر he became changed, or altered, to him, and threatened him with evil: (ISk, S, K, TA:) and نَغِرَ, aor. نَغَرَ , inf. n. نَغَرٌ, also signifies he held enmity in his heart, watching for an opportunity to indulge it; or he hid enmity and violent hatred in his heart; or he bore rancour, malevolence, malice, or spite. (TA.)

5 تَنَغَّرَ see 1, in two places.

تَنَاعُرٌ
6 تَنَاعُرٌ ذ i. q. تَنَاكُرٌ [app. meaning, (tropical:) The behaving with mutual enmity or hostility]. (K.)

نَغِرٌ
نَغِرٌ ذ (tropical:) [Angry or vehemently or most vehemently angry, or affected with latent anger without power to exercise it: as is implied in the S: or] having his inside boiling by reason of anger: (S, * K:) and [it is said that] اِمْرَأَةٌ نَغِرَةٌ signifies a woman very jealous; syn. غَيْرَى: (K:) [but] it is related in a trad. of 'Alee, that a woman came to him and told him that her husband had illicit intercourse with her female slave; whereupon he said, “ If thou be speaker of truth, we stone him; and if thou be a speaker of falsehood, we whip thee: ” and she said, رُدُّونِى اِلَى أَهْلِى غَيْرَى نَغِرَةً, (S, TA,) meaning, [Restore ye me to my family, very jealous,] with my inside boiling by reason of anger, or vehement or most vehement anger, or latent anger without power to exercise it: this is the explanation given by As: and ISd says, that he holds نغرة to signify here angry, not very jealous; since it is related that an Arab said to a woman, أَغيْرَى أَنْتِ أَمْ نَغِرَةٌ [Art thou very jealous or angry?] (TA.)

نُغَرٌ
نُغَرٌ ذ Certain birds like sparrows, (S,) or a species of sparrows, (Msb,) with red beaks: (S, Msb:) n. un. with ة: (S:) or the young ones of sparrows: (K:) n. un. as above: (TA:) or the young ones of the sparrows; (Sh, Msb;) which you always see in a lean state: (Sh:) or [a species] of young sparrows: (TA:) or the bird called بُلْبُل: (Msb, K:) it is said that the people of El-Medeeneh call the بُلْبُل by the names of نُغَرٌ and حُمَّرَةٌ; and it is said to resemble the sparrow; and the fem. is with ة: (Msb:) or (TA; in the K, and) a species of the حُمَّر, (K, TA; in the CK, erroneously, حُمُر;) red in the beaks and in the lower parts of the أَحْنَاك [or portions beneath the beaks]: (TA:) or the males thereof: (K:) pl. نِغْرَانٌ, (S, Msb, K,) like as صِرْدَانٌ is pl. of صُرَدٌ. (S, Msb.) Its dim. is نُغَيْرٌ (S, Msb, K) occurring in a trad.; يَا أَبَا عُمَيْرْ مَا فَعَلَ النُّغَيْرْ [O Aboo-'Omeyr, what did the little nughar?]; (S, K;) said by Mohammad to a little child of Aboo-Talhah El-Ansلree, who had a bird, or birds, of this name, which died. (TA.)

نُغْرُوقٌ See art. غرنق

##### Türkçe

**نَغِرَتِ القِدْرُ**
1 **نَغِرَتِ القِدْرُ** ذ, (S, K, TA,) muzâri‘i **نَغَرَ**; ve **نَغَرَت** (K, ve A’nın bir nüshasında da böyle), muzâri‘i **نَغِرَ**; ve **نَغَرَت**, muzâri‘i **نَغَرَ**; (K;) mastarı **نَغَرٌ** (IKtt, K) [birincinin] ve **نَغْرٌ** (IKtt, TA) ve **نَغَرَانٌ** (K, TA) ve **نَغِيرٌ**, (TA,) tencere kaynadı; hararetlendi; şiddetli çalkantı hâlinde oldu; eş anlamlısı **غَلَت**, (As, S, IKtt, A, L,) ve **فَارَت**. (As, K.) -A2- Bundan dolayı, (TA,) **نَغِرَ الرَّجُلُ**, (S,) yahut **نَغَرَ**, (A’nın bir nüshasında böyle), (mecaz:) adam öfkelendi, yahut şiddetle yahut en şiddetli şekilde öfkelendi, yahut onu kullanmaya gücü olmaksızın gizli bir öfkeye tutuldu: (S, A:) yahut bu tür öfke sebebiyle içi kaynadı: (As, S:) ve **نَغِرَ عَلَيْهِ**, muzâri‘i **نَغَرَ**; ve **نَغَرَ**, muzâri‘i **نَغِرَ**; ve **نَغَرَ**, muzâri‘i **نَغَرَ**; (K;) bunların birincisi en yaygın olandır; (TA;) mastarı **نَغَرٌ** [birincinin] ve **نَغَرانٌ**; ve ↓ **تَنَغَّرَ**; (K;) [bundan sonrakinin ardından CK’de, açıklamaya başlayan **غَلَى** kelimesi düşürülmüştür;] öfke sebebiyle ona karşı içi kaynadı: (K:) yahut şiddetli yahut en şiddetli öfke sebebiyle, yahut onu kullanmaya gücü olmaksızın gizli öfke sebebiyle: (TA:) yahut (TA’ya göre böyle; fakat K’da, ve) **عَلَيْهِ** ↓ **تنغّر** ona karşı değişti, yahut başkalaştı, ve onu kötülükle tehdit etti: (ISk, S, K, TA:) ve **نَغِرَ**, muzâri‘i **نَغَرَ**, mastarı **نَغَرٌ**, ayrıca şu mânaya gelir: kalbinde düşmanlık tuttu, onu tatmin etmek için fırsat kollayarak; yahut kalbinde düşmanlığı ve şiddetli nefreti gizledi; yahut kin, kötü niyet, hınç, yahut garez taşıdı. (TA.)

5 **تَنَغَّرَ** bk. 1, iki yerde.

**تَنَاعُرٌ**
6 **تَنَاعُرٌ** ذ, **تَنَاكُرٌ** ile aynı mânadadır [görünüşe göre mânası, (mecaz:) karşılıklı düşmanlık yahut husumetle davranmak]. (K.)

**نَغِرٌ**
**نَغِرٌ** ذ (mecaz:) [S’de işaret edildiği üzere: öfkeli yahut şiddetle yahut en şiddetli şekilde öfkeli, yahut onu kullanmaya gücü olmaksızın gizli bir öfkeye tutulmuş: yahut] öfke sebebiyle içi kaynayan: (S, * K:) ve [denilmiştir ki] **اِمْرَأَةٌ نَغِرَةٌ** bir kadın çok kıskanç demektir; eş anlamlısı **غَيْرَى**: (K:) [fakat] ‘Alî’den bir rivayette, bir kadın ona geldi ve kocasının cariyesiyle zina ettiğini haber verdi; bunun üzerine o dedi ki: “Eğer doğru söyleyen isen onu recmederiz; ve eğer yalan söyleyen isen seni kırbaçlarız:” ve o dedi ki, **رُدُّونِى اِلَى أَهْلِى غَيْرَى نَغِرَةً**, (S, TA,) yani, [Beni aileme geri döndürün, çok kıskanç,] öfke sebebiyle içim kaynarken, yahut şiddetli yahut en şiddetli öfke ile, yahut onu kullanmaya gücü olmaksızın gizli öfke ile: As’ın verdiği açıklama budur: ve ISd der ki, burada **نغرة**’yi çok kıskanç değil, öfkeli mânasında kabul eder; zira bir Arabın bir kadına şöyle dediği rivayet edilmiştir: **أَغيْرَى أَنْتِ أَمْ نَغِرَةٌ** [Sen çok kıskanç mısın yoksa öfkeli mi?] (TA.)

**نُغَرٌ**
**نُغَرٌ** ذ serçelere benzer bazı kuşlar, (S,) yahut serçelerin bir türü, (Msb,) kırmızı gagalı: (S, Msb:) tekili ة ile: (S:) yahut serçelerin yavruları: (K:) tekili yukarıdaki gibi: (TA:) yahut serçelerin yavruları; (Sh, Msb;) ki onları daima zayıf bir hâlde görürsün: (Sh:) yahut [bir tür] serçe yavruları: (TA:) yahut **بُلْبُل** denilen kuş: (Msb, K:) Medine halkının **بُلْبُل**’e **نُغَرٌ** ve **حُمَّرَةٌ** adlarını verdiği söylenir; ve serçeye benzediği söylenir; ve dişisi ة iledir: (Msb:) yahut (TA; K’da, ve) **حُمَّر**’in bir türü, (K, TA; CK’de yanlışlıkla, **حُمُر**;) gagalarda ve **أَحْنَاك**’ın alt kısımlarında [yahut gagaların altındaki kısımlarda] kırmızı: (TA:) yahut onların erkekleri: (K:) çoğulu **نِغْرَانٌ**, (S, Msb, K,) tıpkı **صِرْدَانٌ**’ın **صُرَدٌ**’ün çoğulu olması gibi. (S, Msb.) Bunun küçültmesi **نُغَيْرٌ**’dür (S, Msb, K) bir rivayette vârid olmuştur; **يَا أَبَا عُمَيْرْ مَا فَعَلَ النُّغَيْرْ** [Ey Ebû ‘Umeyr, küçük **النُّغَيْرْ** ne yaptı?]; (S, K;) Muhammed’in, Ebû Talha el-Ensârî’nin küçük bir çocuğuna söylediği; onun bu adla anılan bir kuşu yahut kuşları vardı ve öldü. (TA.)

**نُغْرُوقٌ** bk. **غرنق** maddesi.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَغَر
نَغَر A ,  I ( n. ac. نَغْر 1 ,  نَغِيْر 25 ,  نَغَرَاْن 36 ),
a.  Boiled, bubbled.

b.  Was enraged.

c.  [ 'Ala ], Boiled with rage, was incensed against.

نَغِرَ
نَغِرَ A ( n. ac. نَغَر 4 ),
a.  see supra (a) , ( b ).

c.  [ Min ], Drank much.

نَغَّرَ
نَغَّرَ II
a.  [ Bi ], Called to.

b.  Tickled.

أَنْغَرَ
أَنْغَرَ IV ,
a.  Was rotten ( egg ).

تَنَغَّرَ
تَنَغَّرَ V ,
a.  see I (b) , ( c ).

تَنَاْغَرَ
تَنَاْغَرَ VI ,
a.  Dissimulated.

نَغَر
نَغَر 4 ,
a.  Salt spring.

نَغِر
نَغِر 5 ,
a.  Enraged, incensed.

نُغَر
نُغَر 9 , ( pl. نِغْرَاْن 34 ),
a.  Nightingale.

b.  Young sparrow.

نُغَرَة
نُغَرَة 9t ,
a.  fem. of 9. - 28 , Bleeding ( wound ).

نُغْرُقَة
نُغْرُقَة
a.  Knot of hair.

##### Türkçe

**نَغَر**
**نَغَر** A , I ( n. ac. **نَغْر** 1 , **نَغِيْر** 25 , **نَغَرَاْن** 36 ),
a. Kaynadı, kabarcıklandı.

b. Öfkelendi.

c. [ 'Ala ], öfkeyle kaynadı, -e karşı hiddetlendi.

**نَغِرَ**
**نَغِرَ** A ( n. ac. **نَغَر** 4 ),
a. yukarıya bakınız (a), (b).

c. [ Min ], çok içti.

**نَغَّرَ**
**نَغَّرَ** II
a. [ Bi ], -e çağırdı.

b. Gıdıkladı.

**أَنْغَرَ**
**أَنْغَرَ** IV ,
a. Çürük oldu (yumurta).

**تَنَغَّرَ**
**تَنَغَّرَ** V ,
a. I (b), (c)’ye bakınız.

**تَنَاْغَرَ**
**تَنَاْغَرَ** VI ,
a. Olduğundan başka türlü göründü.

**نَغَر**
**نَغَر** 4 ,
a. Tuzlu pınar.

**نَغِر**
**نَغِر** 5 ,
a. Öfkeli, hiddetlenmiş.

**نُغَر**
**نُغَر** 9 , ( pl. **نِغْرَاْن** 34 ),
a. Bülbül.

b. Genç serçe.

**نُغَرَة**
**نُغَرَة** 9t ,
a. 9’un müennesi. - 28, Kanayan (yara).

**نُغْرُقَة**
**نُغْرُقَة**
a. Saç düğümü.
