# نغص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%BA%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نغص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نغص

النغص، محركة  ، وكذلك النغص، بالفتح أيضا، كما في اللسان، وأهمله المصنف قصورا:  أن تورد إبلك الحوض، فإذا شربت صرفتها، وأوردت غيرها  ، وذلك إن أخرجت من كل بعيرين بعيرا قويا وأدخلت مكانه بعيرا ضعيفا، فكأنه نغص في شربها بهذا الفعل، وأنشد الجوهري للبيد:
  فأرسلها العراك ولـم يذدهـا                      ولم يشفق على نغص الدخال  ونغص  الرجل،  كفرح  ينغص نغصا:  لم يتم مراده  : قال الليث: وأكثره بالتشديد، نغص تنغيصا، كذلك  البعير  إذا  لم يتم شربه  ، نقله الجوهري. وأنشد هنا قول لبيد السابق. نغص  الشراب  بنفسه:  لم يتم  .  وأنغص الله عليه العيش ونغصه  تنغيصا نغصه  عليه  ، أي  كدره  ، والأخير أكثر. وأما نغصه فقد قال الجوهري: جاء في الشعر، قال: وأنشد الأخفش:
  لا أرى الموت يسبق الموت شيء                      نغص الموت ذا الغنى والفقـيرا قال: فأظهر الموت في موضع الإضمار، وهذا كقولك: أما زيد فقد ذهب زيد. قلت: وهذا الشعر أورده سيبويه في كتابه لسوادة بن عدي، ويروى لعدي بن زيد، ويروى لسوادة بن زيد بن عدي بن زيد،  فتنغصت معيشته  أي  تكدرت  . وقال ابن الأعرابي: نغص علينا، أي قطع ما كنا نحب الاستكثار منه، وكل من قطع شيئا مما يحب الازدياد منه فهو منغص. قال الشاعر:
  وطالما نغصوا بالفجع ضـاحـية                      وطال بالفجع والتنغيص ما طرقوا  وتناغصت الإبل  على الحوض:  ازدحمت  ، عن الكسائي. ومما يستدرك عليه: نغص الرجل الرجل نغصا: منعه نصيبه من الماء فحال بين إبله وبين أن تشرب. وأنغصه رعيه كذلك، وهذه بالألف. وقال ابن القطاع: نغص عليه نغصا: كدر، والتشديد أعم.

### Türkçe

**النغص**، harekeli; ve yine **النغص**, fetha ile de; **اللسان**’da olduğu gibi; müellif onu kusurla ihmal etmiştir: develerini havuza getirmen; sonra içtiklerinde onları çevirip uzaklaştırman ve başkalarını getirmen; bu da, her iki deveden bir güçlü deveyi çıkarıp onun yerine zayıf bir deveyi soktuğun zamandır; sanki bu fiil ile onların içişinde **نغص** etmiş gibidir. **الجوهري** **لبيد**’e ait olarak inşad etti:

فأرسلها العراك ولـم يذدهـا                      ولم يشفق على نغص الدخال

Ve **نغص** adam, **فرح** gibi, **ينغص** **نغصا**: muradı tamam olmadı. **الليث** dedi: ve çoğu teşdîd iledir: **نغص** **تنغيصا**; yine (böyledir) **البعير** (için), içişini tamamlamadığı zaman; onu **الجوهري** nakletti. Ve burada **لبيد**’in önceki sözünü inşad etti. **نغص** içecek, kendi kendine: tamam olmadı. Ve Allah ona yaşayışı **أنغص** etti ve onu **نغصه** **تنغيصا**; onu ona **نغصه** etti; yani onu bulandırdı; ve sonuncusu daha çoktur. **نغصه**’a gelince, **الجوهري** dedi: şiirde geldi; dedi: ve **الأخفش** inşad etti:

لا أرى الموت يسبق الموت شيء                      نغص الموت ذا الغنى والفقـيرا

Dedi: böylece **الموت**’u zamir yerinde izhar etti; bu, senin “أما زيد فقد ذهب زيد” demen gibidir. Dedim: bu şiiri **سيبويه** kitabında **لسوادة بن عدي** için zikretti; ve **لعدي بن زيد** için rivayet olunur; ve **لسوادة بن زيد بن عدي بن زيد** için rivayet olunur; böylece onun geçimi **فتنغصت**; yani bulandı. **ابن الأعرابي** dedi: bize karşı **نغص** etti; yani, çoğaltmayı sevdiğimiz şeyden (bir kısmını) kesti; ve her kim artmasını sevdiği bir şeyden bir şeyi keserse o **منغص**tur. Şair dedi:

وطالما نغصوا بالفجع ضـاحـية                      وطال بالفجع والتنغيص ما طرقوا

Ve develer havuz üzerinde **تناغصت**: sıkışıp izdiham ettiler; **الكسائي**’den. Ve ona ilâve olarak istidrâk olunanlardandır: adam, adamı **نغص** etti **نغصا**: onu sudan payını men etti; böylece onun develeri ile içmeleri arasına girdi. Ve onun otlatmasını da ona **أنغصه** etti; yine böyle; ve bu, elif iledir. **ابن القطاع** dedi: ona karşı **نغص** etti **نغصا**: bulandırdı; ve teşdîd daha geneldir.
