# نغض (ن-غ-ض) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B6
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%BA%D8%B6

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Sallayacaklar

- Harfler: ن - غ - ض
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [فَسَيُنْغِضُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B6/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D9%86%D9%92%D8%BA%D9%90%D8%B6%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَسَيُفْعِلُونَ | Sallayacaklar | 1 | 1 | [17:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B6/ayet/17:51.md) |

## Mücavir kökler — 12 mücavir (21 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [رأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Baş demektir
2. [فطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Fıtr ; “Futr” mantar demektir
3. [عسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Umulur
4. [مرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir
5. [عود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…
6. [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Okun ön yarısına denir
7. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
8. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Yaşlı adamdır
9. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Alet kaldıraç demektir
10. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
11. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
12. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نغض |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [هزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%B2.md), [رجف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%81.md), [لوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir uzvun, nesnenin veya başın yerinden kopmadan aşağı yukarı veya iki yana sallanması, gevşeyip titremesi |
| Çekirdek Özet 2 | Alay, inkâr, şaşkınlık veya istihza ifadesi olarak başı sallayıp oynatma tavrı |
| Çekirdek Özet 3 | Hakikate karşı delil üretemeyen muhatabın istihza ve küçümseyici beden diliyle sergilediği savuşturma refleksi |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin alay ve inkâr yüklü kinesik jest niteliğini göz ardı edip sıradan bir baş hareketi veya nötr bir sallantı olarak yorumlamak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نغ | Hafif devinim, kıpırdanma, gizli ses veya sızma hissi taşıyan içsel hareket potansiyeli; [نغم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D9%85.md) ve [نغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%A8.md) köklerinde olduğu gibi ritmik ve parça parça beliren oluşumlar | ض | Kökün hafif hareket ve ses eğilimine sertlik, gerilim ve mekanik salınım boyutu katarak hareketi gevşek bir titreşime, sallantıya ve başı dikine oynatmaya dönüştürmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Hareketteki sürekliliği, ardışık dalgalanmayı ve canlı ritmi temsil eder. |
| غ | göz, kaynak imgesinden türetme yoğunlaşma; örtme, gizlenme, derinleşen algı veya belirsizlik | Harekete eşlik eden içsel karmaşayı, zihindeki örtük tepkiyi ve dışarıya tam dökülemeyen istihzayı yükler. |
| ض | olta, bitki imgesinden türetme yoğunlaşma; sertleşme, baskı, sınırda sıkışma ve direnç | Salınımın sınır noktalarında sertçe kırılmasını, başın gerilimle inip kalkmasını ve muhalif direnci somutlaştırır. |
| نغض | Sürekli ve canlı bir salınımın gizli bir inkâr ve gerilim baskısıyla sert bir ritimde dışa vurması; başın alayla sallanması | Harflerin birleşimi, içsel bir inat ve şaşkınlığın bedene yansıyarak başı ve uzuvları ritmik biçimde sarsmasını ifade eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yaşlılık veya çürüme sebebiyle dişin kökünden gevşeyip sallanması; deve yürürken hörgücünün ya da omuz kıkırdağının iki yana ve yukarı-aşağı oynaması; deve palanının gevşeyip gevşeyip sarsılması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde ufukta kendi içinde kaynaşarak çalkalanan, birbiri üstüne yığılıp dalgalanan yoğun yağmur bulutu bu kökle nitelenmiştir: برق سرى في عارض نغاض |
| Erken Arapça kullanım | Sahabe rivayetlerinde yaşlılığın getirdiği bedensel zafiyeti anlatırken dişlerin gevşemesi bu kökle ifade edilmiştir: سَلِسَ بَوْلي ونَغَضَتْ أَسْناني |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça نغض kökü, Sami dilleri ailesinde temelde gevşeme, ritmik titreşim ve yerinde kımıldama anlam alanına dayanır. Akraba Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kök morfolojisi sınırlı olmakla birlikte, sallanma ve sendeleme bildiren ikili kök aileleriyle (*n-w-ʿ*, *n-g-*) ve İbranicedeki *nûaʿ* (נוּعַ - sallanmak, titremek, baş sallamak) fiiliyle semantik bir paralellik gösterir. Arapçada kök, özellikle başın ve kıkırdak dokuların ritmik biçimde inip kalkması, dişin yerinde gevşeyip oynaması ve bulutun kendi içinde dalgalanması gibi somut fiziksel hareketleri kapsayacak şekilde özelleşmiştir. Kökün kazandığı bu somut hareket tarzı, zamanla muhatabın sözünü küçümseme, alaya alma ve inkâr etme maksadıyla başın yukarı-aşağı hareket ettirilmesi şeklindeki kinesik ve pragmatik anlama evrilmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Ritmik sarsıntı ve baş sallama | Dişin gevşemesi, kıkırdağın oynaması gibi fiziksel hareketten alaycı baş sallamaya semantik geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | *n-w-ʿ* ve *n-g-* kök matrisi | İbranice ve Süryanicede sallanma, sendeleyerek hareket etme ve titreşme kökleriyle semantik akrabalık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afroasyatik dış bağ tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نغض | Anlamlı | Baş sallamak, sarsılmak | Başın alayla veya şaşkınlıkla inip kalkması, dişin oynaması | Kur'an'da geçer, hedef kök |
| نضغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [غنض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D8%B6.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [غضن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D9%86.md) | Anlamlı | Kırışmak, bükülmek | Deride, yüzde veya kumaşta katlanma, buruşma ve kıvrılma meydana gelmesi | Kur'an'da geçmez, Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'mel |
| ضنغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [ضغن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%86.md) | Anlamlı | Gizli kin ve düşmanlık | Kalpte biriken kin, nefret, içsel gerilim ve haset besleme | Kur'an'da geçer, Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'mel |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نغض | Merkez | Salınım ve alaycı hareket | Başın veya bir uzvun yukarı-aşağı ritmik biçimde inip kalkarak alay ve inkâr bildirmesi | Kinesik bir jest olarak bedensel küçümseme tavrı |
| [هزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%B2.md) | Komşu | Sarsma ve kımıldatma | Bir nesneyi dışarıdan bir kuvvetle bütünüyle hareket ettirmek | Niyetsiz veya mekanik sallantı daha baskındır |
| [رجف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%81.md) | Komşu | Titreme ve dehşet | Korku, tehlike veya yer sarsıntısı sebebiyle kontrolsüzce sarsılmak | Yıkıcı ve korku kaynaklı şiddetli sarsıntı |
| [لوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%8A.md) | Komşu | Bükme ve çevirme | Başı veya dili bir yana doğru eğmek, haktan yüz çevirmek | Hareketi dikine sallamak yerine yana bükerek kaçınma |
| [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) | Zıt | Sabitlik ve sebat | Yerinde kımıldamadan, sarsılmadan ve oynamadan durmak | Hareketsizlik, sağlamlık ve kararlılık hali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نغض | Sallanmak, baş sallamak | Alay, inkâr veya gevşeklik sebebiyle uzvun ritmik olarak oynaması | Kesin |
| Latince | nutare, quassare | Baş sallamak, tereddütle sarsılmak | Nutare özellikle başın istemsiz veya imalı hareketini karşılar, alay boyutunu kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | to wag, to nod dismissively, to shake one's head | Alaycı biçimde baş sallamak | Başın inkâr veya istihza ile sallanmasını tam karşılar; diş gevşemesi gibi somut tabiat anlamlarını dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | den Kopf schütteln, wackeln | Başını alayla sallamak, sallanmak | Muhatabı ciddiye almayarak kafa sallama eylemini verir | Güçlü |
| Fransızca | hocher la tête, dodeliner | Başı küçümseyerek sallamak | Mimik ve jestle birleşen ret hareketini karşılar | Güçlü |

Kaynak: Lane’s Arabic-English Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَسَيُنْغِضُونَ (Muzari fiil) | Alay, hayret ve inkâr yollu baş sallama | Yeniden dirilişi akıldan uzak görerek peygamberin sözlerini alaya alan ve istihza ile başlarını oynatan inkârcıların tavrı; İsrâ [17:51](https://lisan.digital/tr/ayet/17:51.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ba's ve ahiret inancı | Müşriklerin öldükten sonra dirilmeyi akli delille çürütmek yerine alay ve istihzaya sığınmaları | Epistemik çaresizliğin kinesik inkâra dönüşmesi |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Bedensel inkâr tasviri | İnğâd eyleminin başı yukarıdan aşağıya mı yoksa iki yana mı sallamak olduğu yönündeki lügavî tasvirler | Muhatabı hafife alma ve alaycı beden dili |
| Hadis | Beden tasviri ve yaşlılık | İhtiyarlık sebebiyle dişlerin gevşeyip oynaması veya dinleyenin şaşkınlıkla başını hareket ettirmesi | Fiziksel sarsıntı ve hayret jesti |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve eskatoloji | İnkarın alaycı beden dili | Argümansız ret | Delil karşısında zihnen yenilen muhatabın bedensel istihzaya sığınması | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve münazara | Rasyonel kanıt yerine jest koyma | Safsata üretimi | Bilimsel veya mantıksal iddiayı ciddiyetsiz bir beden hareketiyle geçiştirme tavrı | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve tebliğ ilişkisi | Pasif itaatsizlik ve hafife alma | Meşruiyeti sarsma | Tebliğ edilen otoriteye karşı açık isyan yerine küçümseyici jestlerle otoriteyi aşındırma | Muhtemel |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düşük sönümlü harmonik salınım (harmonic oscillation) | Bir denge noktası etrafında sabitlenemeyen, periyodik olarak yukarı ve aşağı gidip gelen kütle hareketi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kinesik küçümseme jesti (dismissive kinesics) | Sözsüz iletişimde muhatabın argümanını değersizleştirmek amacıyla bilinçli olarak sergilenen alaycı baş hareketi | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Eylemi sadece sıradan veya nötr bir "baş sallama" (onay veya basit bir kafa hareketi) olarak tercüme etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca fiziksel bir baş kımıldatması değil; diriliş haberini imkânsız sayan, kibri ve şaşkınlığı alayla dışa vuran derin bir inkâr psikolojisinin kinesik dışavurumudur. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki inkârcı zihniyetin kibri, rasyonel tartışmadan kaçışı ve peygamberi psikolojik baskıyla hafife alma gayreti görünmez hale gelir. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın muhatapların iç dünyasını, kibrini ve zihinsel tıkanıklığını sadece soyut kavramlarla değil, somut beden dili ve jestler üzerinden nasıl kusursuz tasvir ettiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret, ba's ve dirilişin inkâr edildiği, müşriklerin peygamberle karşılaştığı polemik ve eskatoloji bağlamlarında belirleyicidir (İsrâ [17:51](https://lisan.digital/tr/ayet/17:51.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnkârın salt mantıksal bir itirazdan kaynaklandığı zannını yıkarak; kibrin, psikolojik direncin ve alayın hakikati savuşturmada nasıl birincil araç haline geldiğini gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir uzvun, dişin veya omuz kıkırdağının yerinden kopmadan gevşeyip ritmik biçimde inip kalkması, sallanması.
- Soyut anlam: Hakikat veya delil karşısında acze düşen muhatabın alay, kibir ve şaşkınlıkla sergilediği küçümseyici baş sallama refleksi.
- Sistematik karşılık: Mantıksal ve ahlaki bir tebliğe karşı rasyonel argüman üretemeyip gayriresmî beden diliyle savuşturma mekanizması.
- LaTeX modeli: $$R(t) = A \sin(\omega t) \cdot [1 - U(m)]$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $R(t)$, zaman içindeki ritmik bedensel baş hareketini ve salınımı temsil eder. $A \sin(\omega t)$, kökün somut çekirdeğinde yer alan belirli bir genlik ($A$) ve açısal frekansla ($\omega$) yinelenen periyodik sallantıyı gösterir. $U(m)$ terimi ise muhataba yöneltilen mesajın zihinsel kabul fonksiyonudur; kabul gerçekleşmediğinde $[1 - U(m)]$ çarpanı azami değere ulaşarak içsel direncin dışsal ve alaycı bir salınım hareketi ($R(t)$) olarak bedene yansımasını modeller.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%BA%D8%B6/occurrences?meal=IK

### [İsra 17:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B6/ayet/17:51.md) — فَسَيُنْغِضُونَ

أَوْ خَلْقًا مِمَّا يَكْبُرُ فِي صُدُورِكُمْ فَسَيَقُولُونَ مَنْ يُعِيدُنَا قُلِ الَّذِي فَطَرَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُءُوسَهُمْ وَيَقُولُونَ مَتَى هُوَ قُلْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَرِيبًا

Meal (IK): Veya gözünüzde büyüttüğünüz bir yaratık olun. Diyecekler ki: Bizi tekrar kim diriltir? De ki: Sizi ilk defa yaratmış olan. Sana başlarını sallayacaklar ve ne zaman o? diyecekler. De ki: Yakın olması umulur.

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B6/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والضاد والنون معهما
ض غ ن، غ ض ن، ن غ ض مستعملات ضغن: الضَّغْنُ والضَّغينةُ: الحقد، ضَغِنَ عليه أي: حقد. وسللت ضَغينتَه وضِغْنَه أي: طلبت مرضاته، قال:
وأحملُ في ليلي لقومٍ ضَغينةً
والضِّغْنُ: التواء وعسر في الدابة. ودابةٌ ضَغنةً إذا نزعت إلى وطنها، قال الشماخ:
تسائلُ أسماءُ الرفـاق عَـشِـيَّةً		تسائل عن ضِغْن النساء النواكحِ
وقال الشاعر
والضِّغنُ من تتابع الأشواطِ
والضَّغَنُ: العوج، وقناةٌ ضَغِنَةٌ، قال الشاعر:
إن قَناتي من صَليبات القَنَا		ما زادها التثقيف إلا ضَغَنا
وضَغِنَ إلى الدنيا أي: ركن.
والاضْطِغانُ: الدوك بالكلكلِ.
الاضْطِان كالشيء تأخذه تحت حضنك، قال:
كأنه مُضْطَغِنٌ صبيا
غضن:
الغَضْنُ والغُضُون: مكاسر جلدِ الجبين والنصيل والكم والدرع، قال:
تَرَى فوقَ النِّطاق لها غُضُونا
والأغُضَنُ: الكاسر العَيْنَيْنِ خِلْقةً، قال رؤبة:
يا أيُّها الكاسِرُ عين الأغضَنِ
والمُغاضَنَةُ: المكاسرة بالعَيْنَيْنِ.
وغَضَّنَتِ النّاقةُ: ألقت ولدها قبل أن ينبت الشعر، وهي الغِضانُ.
والمُغَضَّنُ: شيء يتخذ من عجينٍ طبقاً على طبقٍ.
نغض: النُّغْضُ: غرضوف الكتف.
والنَّغَضانُ: تَنَغُّضُ الرأس والأسنان في ارتجاف، نَغَضَت أي رجفت. وفلانٌ يُنِغضُ رأسه نحو صاحبه أي يحركه، ومنه قوله تعالى: "فسَيُنْغِضُونَ إليك رُؤوسَهم". ونَغَضَ الغَيْمُ إذا كثف ثم مَخَضَ حيث تراه يَتَحَّركُ بعضه في بعضٍ متحيراً ولا يسير، قال:
برق سرى في عارضٍ نَغّاضِ
والنَّغْضُ: الظليم الجوال. ويقال: بل هو الذي يُنْغِضُ رأسه كثيراً.

##### Türkçe

باب العين والضاد والنون معهما
ض غ ن، غ ض ن، ن غ ض kullanımdadır. **ضغن**: **الضَّغْنُ** ve **الضَّغينةُ**: kin. **ضَغِنَ** عليه yani: kin tuttu. Ve **سللت** **ضَغينتَه** ve **ضِغْنَه** yani: onun rızasını talep ettim, dedi ki:
وأحملُ في ليلي لقومٍ ضَغينةً
Ve **الضِّغْنُ**: binek hayvanda bükülme ve zorluk. Ve bir binek hayvanı **ضَغنةً**; yurduna meylettiği zaman, eş-Şemmâh dedi ki:
تسائلُ أسماءُ الرفـاق عَـشِـيَّةً		تسائل عن ضِغْن النساء النواكحِ
Ve şair dedi:
والضِّغنُ من تتابع الأشواطِ
Ve **الضَّغَنُ**: eğrilik; ve **قناةٌ ضَغِنَةٌ**. Şair dedi:
إن قَناتي من صَليبات القَنَا		ما زادها التثقيف إلا ضَغَنا
Ve **ضَغِنَ** إلى الدنيا yani: yaslandı.
Ve **الاضْطِغانُ**: göğüsle ovma.
**الاضْطِان**: koynunun altına aldığın şey gibi, dedi ki:
كأنه مُضْطَغِنٌ صبيا

**غضن**:
**الغَضْنُ** ve **الغُضُون**: alın derisinin, kılıcın kabzasının, yenin ve zırhın kırışıklıkları, dedi ki:
تَرَى فوقَ النِّطاق لها غُضُونا
Ve **الأغُضَنُ**: yaratılıştan iki gözü kırışık olan; Ru’be dedi:
يا أيُّها الكاسِرُ عين الأغضَنِ
Ve **المُغاضَنَةُ**: iki gözle kırıştırma.
Ve **غَضَّنَتِ** النّاقةُ: tüy bitmeden önce yavrusunu attı; o da **الغِضانُ**dur.
Ve **المُغَضَّنُ**: hamurdan tabaka üzerine tabaka olarak yapılan bir şey.

**نغض**: **النُّغْضُ**: kürek kemiğinin kıkırdağı.
Ve **النَّغَضانُ**: titremede başın ve dişlerin **تَنَغُّضُ**u; **نَغَضَت** yani titredi. Ve falan kimse, arkadaşına doğru başını **يُنِغضُ** eder yani onu hareket ettirir; bundan da Yüce Allah’ın sözü: "فسَيُنْغِضُونَ إليك رُؤوسَهم". Ve **نَغَضَ** **الغَيْمُ**; yoğunlaştığı sonra da çalkalandığı zaman; onu, bir kısmı bir kısmının içinde şaşkın halde hareket ederken görürsün ve ilerlemez, dedi ki:
برق سرى في عارضٍ نَغّاضِ
Ve **النَّغْضُ**: dolaşan devekuşu erkeği. Ve denilir ki: bilakis o, başını çokça **يُنْغِضُ** edendir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B6/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَغَضَ رأسه يَنْغَضُ ويَنْغِضُ نَغْضاً ونُغوضاً، أي تحرَّك. وأنْغَضَ رأسه، أي حرَّكه كالمتعجِّب من الشيء. ومنه قوله تعالى: "فسَيُنْغِضونَ إليك رُؤوسَهُمْ". ويقال أيضاً: نَغَضَ فلانٌ رأسه، أي حرَّكه. يتعدَّى ولا يتعدَّى. وكلُّ حركةٍ في ارتجافٍ: نَغْضٌ. يقال: نَغَضَ رحْلُ البعير وثَنِيَّةُ الغلامِ، نَغْضاً ونَغْضاناً. والنَغْضُ: الظليمُ يحرِّك رأسه. ومَحالٌ نُغَّضٌ. قال الراجز:
لا ماءَ في المَقْراةِ إن لم تَنْهَضِ
بمَسَدٍ فوق المَحالِ النُغَّضِ
والناغِضُ: الغُرْضوفُ. ونَغَضَ السحابُ، إذا كَثُفَ ثم مخضَ، تراه يتحرَّك بعضه في بعضٍ ولا يسير. قال الراجز:
بَرْقٌ ترى في عارِضٍ نَغَّاضِ

##### Türkçe

**نَغَضَ** başını **يَنْغَضُ** ve **يَنْغِضُ** **نَغْضاً** ve **نُغوضاً** (olarak); yani hareket etti. Ve **أنْغَضَ** başını; yani onu, bir şeyden şaşırmış gibi hareket ettirdi. Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “**فسَيُنْغِضونَ إليك رُؤوسَهُمْ**”. Ve ayrıca denir: Falanca başını **نَغَضَ**; yani onu hareket ettirdi. Geçişli olur ve geçişsiz olur. Ve her bir titreme içindeki hareket: **نَغْضٌ**’dur. Denir: Devenin semeri ve oğlanın ikinci dişi **نَغَضَ**; **نَغْضاً** ve **نَغْضاناً** (olarak). Ve **النَغْضُ**: başını hareket ettiren devekuşudur. Ve **مَحالٌ نُغَّضٌ**. Recez söyleyen dedi ki:
مَقْراة’de su yoktur, eğer sen **تَنْهَضِ** etmezsen
**مَسَدٍ** ile, **المَحالِ النُغَّضِ**’ın üstünde
Ve **الناغِضُ**: kıkırdaktır. Ve bulut **نَغَضَ**; yoğunlaştığı sonra çalkalandığı zaman; onu görürsün, bir kısmı bir kısmının içinde hareket eder ve yürümez. Recez söyleyen dedi ki:
Bir şimşek; sen onu **نَغَّاضِ** bir bulutta görürsün

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B6/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ض ن
غضن ، نغض ، ضغن
استعمل من وجوهه : غضن نغض ضغن .
غضن : قال الليث : الغَضْنُ والغُضُونُ : مكاسِرُ الجِلدِ في الجَبينِ والنَّصيلِ ، وكذلِكَ غُضُونُ الكُمِّ ، وغضُونُ دِرع الحديدِ ، وأنشد :
ترى فوقَ النِّطاقِ لَها غُضُونَا
أبو زيد : غُضُونُ الأذن واحِدُهَا غَضْنٌ وهي مثانيها .
قال : والأغْضُنُ : الذي يكسرُ عينيه خِلقةً .
قال رؤبة :
يا أيُّهَا الكاسرُ عينَ الأغضَنِ
والمغاضَنَةُ : مكاسرةٌ بالعينين ، قال : وإذا ألقت الناقةُ ولدها قبل أن ينبت الشعر عليه ، قيل : قد غَضَّنَتْ ، وهو الغِضانُ .
وقال أبو زيد : يقالُ : لذلك الولد غضِينٌ .
وقال الأصمعيُّ : أغضنَتِ السماءُ : دام مطرها إغضاناً .
وقال أبو زيد : تقولُ العرب للرجل تُوعده : لأمُدَّنَّ غَضَنَكَ : أي : لأطيلنَّ عناءك ، ويقال : غَضْنَكَ ، وأنشد :
أَرَيْتَ إنْ سُقنا سِيَاقاً حسنَا
نمُدُّ من آباطهنّ الغضَنا
أبو عبيد عن الكسائيِّ : غَضَنَنِي الشيءُ يغضِنُنِي غَضناً : أي : حَبَسني .
وأخبرني المنذريُّ عن ثَعْلب عن ابن الأعرابي ، قال : غَضنَنِي عن حاجَتي
يَغْصِنني بالصّاد ولا أدْري أهُما لُغتانِ بالضَّاد والصادِ أم الصوابُ بالضَّاد .
ضغن : قال الليث : الضِّغْنُ : الْحِقدُ ، وكذلك الضغينة ويقال : سللت ضِغْنَ فلانٍ وضَغِينَتهُ : إذا طلبت مرضاته ، والضِّغْنُ في الدابَّة التواؤه وعَسَرُهُ .
وأنشد :
والضغْنُ من تَتَابع الأسواط
والضغَنُ : العوج ، تقولُ : قناةُ ضَغِنة ، وأنشد :
إنَّ قناتي من صليبات القَنا
ما زادَها التَّثقيفُ إلاَّ ضَغَنَا
ويقال : ضَغِنَ إلى الدُّنيَا : أي : رَكَنَ إليها ، وقال الشاعر :
إن الذين إلى لذَّاتها ضَغِنوا
وكان فيها لهمْ عيش ومُرْتفقُ
وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي : ضَغِنتُ إلى فلان : ملت إليه ، كما يَضغَنُ البعيرُ إلى وَطَنه .
وقال الليث : الاضْطِغانُ : الدَّوكُ بالكلكل ، وأنشد :
وأضطغنُ الأقوامَ حتى كأنهم
ضَغابيسُ تشكُو الغم تحت لَبانِيا
أبو عبيد عن الأحمر : الاضْطغانُ : الاشتمال ، وأنشد :
كأنه مُضطَغِنٌ صبيا
قال : وقال أبو عمرو : اضْطَغنتُ الشيء تحت حِضنِي ، وقال ابن مقبل :
حتى اضْطَغَنتُ سَلاحي عندَ مَغرضها
ومرْفَقٍ كرئاس السيف إذ شسفَا
وفي ( النوادر ) : هذا ضِغْنُ الْجَبلِ وإبطُهُ بمعْنى واحدٍ .
وقال الفراء في قول الله جلَّ وعزَّ : ( تَبْخَلُواْ وَيُخْرِجْ ) ( محمد : 37 ) معناه : إنْ يسألكموها الله فَيُحْفِكم أي : يجهدكم ويخرج أضغانكم ، يخرج ذلك البخلُ عداوتكم ، ويكون : ويخرج الله أضغانكم ، وأحفيتُ الرجل : أجْهدتُهُ .
ويقال : اضْطَغَنَ فلانٌ على فلان ضغينةً : إذا اضطَمرها .
أبو عبيدة : فرسٌ ضغونٌ : الذَّكَرُ والأنثى سواءٌ ، وهو الذي يجري كأنما يرجعُ القَهْقَرَى .
وقال أبو زيد : ضَغِنَ الرَّجلُ يَضْغَنُ ضَغَناً وضِغْناً : إذا وَغِرَ صدرُهُ ودَوِيَ ، وضَغِنَ فلانٌ إلى الصُّلح إذا مال إليه ، وامرأةٌ ذَاتُ ضِغْنٍ على زوْجها إذا أبْغَضَتْهُ .
نغض : روى شعبة عن عاصم عن عبد الله بن سَرْجِسَ ، قال : نظرتُ إلى ناغِضِ كتفِ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) الأيمن والأيسرِ فإِذا كَهَيْئَةِ الجُمْع عليه الثَّآليلُ .
قال شمرٌ : النَّاغِضُ من الإنسان : أصلُ العُنُقِ حيث يَنْغُضُ رأسُهُ ، ونُغْضُ الكَتِفِ
هو العظمُ الرَّقيقُ على طرفها .
قال الليث : النُّغْضُ : غُرْضُوفُ الكتِفِ ، والنَّغْضانُ : تَنَغُّضُ الرَّأسِ والأسنان في ارتجافٍ إذا رَجَفَتْ ، تقول : نغضَتْ .
وقال الله جلَّ وعزَّ : ( فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُؤُوسَهُمْ ) ( الإسراء : 51 ) .
قال الفراء : يقال : أنْغَضَ رأسَهُ إذا حركه إلى فوق أو إلى أسفل .
قال : والرَّأْسُ يَنْغِضُ ويَنْغُضُ لغتان ، والثَّنيَّة إذا تحرَّكتْ ، قيل : نَغَضَتْ سِنُّهُ ، وإنما سُمَّيَ الظَّليمُ نَغْضاً لأنه إذا عَجَّل مِشيَتُه ارتفعَ وانخفض .
وقال أبو الهيثم : يقال للرَّجُلِ إذا حُدِّثَ بشيءٍ فحرَّكَ رأسه إنكاراً له : قد أنْغَضَ رَأسه .
وقال الليث : يقال للغَيْمِ إذا كَثُفَ ثم تمخض : قد نَغَضَ ، حيث تراهُ يتَحرَّكُ بعضُه في بعضٍ مُتَحَيِّراً ولا يسيرُ .
وقال رؤبة :
بَرْقٌ سَرَى في عارِضٍ نَغَّاضِ
قال : والنَّغْضُ : الظَّليمُ الجَوَّال ، ويقال : بل هو الذي يُنْغِضُ رأسه كثيراً .

##### Türkçe

غ ض ن
**غضن** ، **نغض** ، **ضغن**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **غضن** **نغض** **ضغن** .

**غضن** : Leys dedi: **الغَضْنُ** ve **الغُضُونُ**: alın ve **النَّصيلِ**’de derinin kırışıklıklarıdır; aynı şekilde kolun **غُضُونُ**’u, demir zırhın **غُضُونُ**’u; ve şu beyiti okudu:
ترى فوقَ النِّطاقِ لَها غُضُونَا

Ebû Zeyd: kulağın **غُضُونُ**’u; onun teki **غَضْنٌ**’dır; o, onun kıvrımlarıdır.
Dedi: **الأغْضُنُ**: yaratılışça gözlerini kısan kimsedir.
Rü’be dedi:
يا أيُّهَا الكاسرُ عينَ الأغضَنِ

Ve **المغاضَنَةُ**: iki gözle kırıştırmadır; dedi: deve, yavrusunu üzerinde kıl bitmeden önce düşürürse, “**غَضَّنَتْ**” denir; o da **الغِضانُ**’dır.
Ebû Zeyd dedi: o yavru için “**غضِينٌ**” denir.
Asmaî dedi: “**أغضنَتِ السماءُ**”: yağmuru **إغضاناً** olarak devam etti (yağmuru sürdü).
Ebû Zeyd dedi: Araplar, tehdit ettiğin adama şöyle der: “**لأمُدَّنَّ غَضَنَكَ**”: yani, sıkıntını uzatacağım; “**غَضْنَكَ**” da denir; ve şu beyiti okudu:
أَرَيْتَ إنْ سُقنا سِيَاقاً حسنَا
نمُدُّ من آباطهنّ الغضَنا

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: “**غَضَنَنِي** الشيءُ **يغضِنُنِي** **غَضناً**”: yani, beni alıkoydu.
Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den; dedi: “**غَضنَنِي** عن حاجَتي
**يَغْصِنني** بالصّاد” ve bilmiyorum: ikisi **بالضَّاد** ve **الصادِ** ile iki lehçe midir, yoksa doğru olan **بالضَّاد** mıdır.

**ضغن** : Leys dedi: **الضِّغْنُ**: kindir; aynı şekilde **الضغينة**; ve “Falancanın **ضِغْنَ**’ını ve **ضَغِينَتهُ**’nu söküp çıkardım” denir: eğer rızasını aradıysan. Ve binek hayvanda **الضِّغْنُ**: onun bükülmesi ve zorluğudur.
Ve şu beyiti okudu:
والضغْنُ من تَتَابع الأسواط

Ve **الضغَنُ**: eğriliktir; “**قناةُ ضَغِنة**” dersin; ve şu beyiti okudu:
إنَّ قناتي من صليبات القَنا
ما زادَها التَّثقيفُ إلاَّ ضَغَنَا

Ve “**ضَغِنَ** إلى **الدُّنيَا**”: yani, ona yaslandı (meyletti) denir; şair dedi:
إن الذين إلى لذَّاتها ضَغِنوا
وكان فيها لهمْ عيش ومُرْتفقُ

Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den: “**ضَغِنتُ** إلى فلان”: ona meylettim; tıpkı devenin vatanına **يَضغَنُ** etmesi gibi.
Leys dedi: **الاضْطِغانُ**: göğüsle dürtmedir; ve şu beyiti okudu:
وأضطغنُ الأقوامَ حتى كأنهم
ضَغابيسُ تشكُو الغم تحت لَبانِيا

Ebû Ubeyd, Ahmer’den: **الاضْطغانُ**: bürünmedir; ve şu beyiti okudu:
كأنه مُضطَغِنٌ صبيا

Dedi: Ebû Amr dedi: “**اضْطَغنتُ** الشيء تحت **حِضنِي**”; İbn Mukbil dedi:
حتى اضْطَغَنتُ سَلاحي عندَ مَغرضها
ومرْفَقٍ كرئاس السيف إذ شسفَا

Ve ( **النوادر** )’de: “Bu, dağın **ضِغْنُ**’udur ve **إبطُهُ**” bir mânâdadır.
Ferrâ, Allah جلَّ وعزَّ’in sözü hakkında dedi: ( **تَبْخَلُواْ وَيُخْرِجْ** ) (Muhammed: 37) mânâsı: Allah onu sizden isterse, size **فَيُحْفِكم**; yani, sizi yorar ve **أضغانكم**’ı çıkarır; o cimrilik, düşmanlığınızı çıkarır; ve “Allah **أضغانكم**’ı çıkarır” olur; ve “**أحفيتُ** الرجل”: onu yordum.
Ve “Falanca, falancaya karşı **ضغينةً** **اضْطَغَنَ** etti” denir: eğer onu içinde gizlediyse.
Ebû Ubeyde: **فرسٌ ضغونٌ**: erkek ve dişi eşittir; o, sanki geri geri dönüyormuş gibi koşandır.
Ebû Zeyd dedi: Adam **ضَغِنَ** eder, **يَضْغَنُ** **ضَغَناً** ve **ضِغْناً**: eğer göğsü kinle dolup ağırlaşırsa; ve “Falanca, sulha **ضَغِنَ** etti” (meyletti) denir; ve kocasına karşı **ذَاتُ ضِغْنٍ** bir kadın: eğer ondan nefret ettiyse.

**نغض** : Şu‘be, Âsım’dan, Abdullah b. Serces’ten rivayet etti; dedi: Resûlullah’ın ( صلى الله عليه وسلم ) sağ ve sol omzunun **ناغِضِ**’ine baktım; bir de ne göreyim, üzerinde siğiller, **الجُمْع** heyeti gibi.
Şemmer dedi: insandan **النَّاغِضُ**: başının **يَنْغُضُ** ettiği yer olan boynun köküdür; ve omzun **نُغْضُ**’u, onun ucundaki ince kemiktir.
Leys dedi: **النُّغْضُ**: omzun kıkırdağıdır; ve **النَّغْضانُ**: titrediğinde başın ve dişlerin ürpererek **تَنَغُّضُ** etmesidir; “**نغضَتْ**” dersin.
Allah جلَّ وعزَّ dedi: ( **فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُؤُوسَهُمْ** ) (el-İsrâ: 51).
Ferrâ dedi: “Başını **أنْغَضَ** etti” denir: eğer onu yukarıya yahut aşağıya hareket ettirdiyse.
Dedi: baş **يَنْغِضُ** ve **يَنْغُضُ** iki lehçedir; ve **الثَّنيَّة** hareket ederse “Dişi **نَغَضَتْ**” denir. Ve **الظَّليمُ**’e ancak, yürüyüşünü hızlandırdığında yükselip alçaldığı için **نَغْضاً** adı verilmiştir.
Ebû’l-Heysem dedi: Bir adama bir şey anlatıldığında onu inkâr ederek başını hareket ettirirse, “Başını **أنْغَضَ** etti” denir.
Leys dedi: Buluta, yoğunlaşıp sonra kabarıp hareketlenirse “**نَغَضَ**” denir; onu, bir kısmı bir kısmı içinde şaşkın halde hareket ederken görürsün ve ilerlemez.
Rü’be dedi:
بَرْقٌ سَرَى في عارِضٍ نَغَّاضِ

Dedi: **النَّغْضُ**: dolaşan devekuşudur; ve denir ki: bilakis o, başını çokça **يُنْغِضُ** edendir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B6/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والغين وما يثلثهما)
(نغق)  النون والغين والقاف. ليس فيه إلاَّ نَغَقَ الغُرابُ نَغِيقاً. وحكى بعضُهم: ناقةٌ نَغِيقٌ، وهي التي تَبْغَُِمُ بُعَيداتِ بَينٍ، أي مَرَّةً بعد مرّة.
(نغل)  النون والغين واللام كلمةٌ تدلُّ على فسادٍ وإفساد. النَّغِل: الأديم الفاسد. يقولون: "وقد يُرْقَع النَّغِل". يقال إن النَّغَل([1]): الإفساد بين القوم والنَّميمةُ.
(نغم)  النون والغين والميم ليس إلاَّ النَّغْمة: جَرْس الكلام وحُسْن الصَّوت بالقِراءةِ وغيرها. وهو النَّغْم([2]). وتَنَغّم الإنسانُ بالغِناء ونحوِه.
(نغي)  النون والغين والحرف المعتلّ كلمةٌ تدلُّ على كلامٍ طيّب. يقولون: هو يَناغِي الصَّبِيَّ: يكلِّمهُ بما يسرُّه ويُجْذِلُه من الكلام. ومنه: كلَّمته فَمَا نَغَى بحرف. وسمِعْت نَغْية. قال:
* لما أتانِي نَغْيةٌ كالشُّهدِ([3]) *
ومنه جبلٌ يناغِي السَّماء، كأنَّه داناها فهو يكلِّمها. والمُناغاة المُغازَلة.
(نغب)  النون والغين والباء كلمةٌ واحدة، هي النُّغْبة: الجُرْعة. ونَغَبت، إذا جَرَعْتَ، والجمع نُغَب. قال ذو الرّمّة يصف حميراً وردت ماءً فلم تَرْوَ:
حَتَّى إذا زَلَجَتْ عن كلِّ حنجرةٍ *** إلى الغَليل ولم يَقْصَعْنَهُ نُغَبُ([4]) (نغر)  النون والغين والراء أصلٌ يدلُّ على غَلَيانٍ واغتياظ. ونَغِرَت القدرُ([5]): غَلَتْ. ونَغِر الرّجلُ: اغتاظ. ومنه قول المرأة في حديث عليّ عليه السلام: "رُدُّوني إلى أهلي غَيْرَ نَغِرة". ونَغَرت النّاقةُ: ضَمَّت مُؤَخَّرها ومضَتْ، كأنَّها اغتاظت من شيء فمضَتْ لوجهها. وهو يتنغَّر علينا، أي يتنكَّر([6]). وهو من الأوّل. وفِراخُ العصافير يقال لها النغَر ولعلَّ ذلك لصوتها المتدارِك، الواحدة نُغرة، والذّكَر نُغَر، والجمع نُغْران. قال:
يَحْمِلنَ أوعيةَ المُدامِ كأنما *** يحمِلْنَها بأكارع النّغْرانِ([7])يصف عناقيدَ العِنب.
(نغش)  النون والغين والشين كلمةٌ تدلُّ على اضطرابٍ وحركة. منه النَّغَشان: الاضطراب. ويقال: دارٌ تَنْتَغِش، لكثرة مَن فيها. ويقال النُّغاشِيُّ([8]): الرّجلُ القَصير.
(نغص)  النون والغين والصاد كلمةٌ تدل على القطع عن المُرادِ. ونَغِصَ الرجل: لم يتمَّ لـه مراده، ونُغِّص عليه. والنَّغَْص يقولون: هو أن تورد إبلَكَ الحوض فإذا شربَتْ صرفْتَها وأورَدْتَ مكانها غيرها. وعندنا أنَّ النَّغَْص ألا تُتْرَكَ* تتمِّم الشُّرب.
(نغض)  النون والغين والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على هَزٍّ وتحريك. من ذلك النَّغَضان: تحرُّك الأسنان. والإنغاض: تحريك الإنسان [رأسه([9])] نحو صاحبه كالمتعجّب([10]) منه. قال الله سبحانه: ﴿فَسَيُنْغِضُونَ إلَيكَ رُؤوسَهُمْ﴾ [الإسراء 51].
والنَّغِض: الظليمُ؛ لاضطراب رأسِه عند مَشْيِه. قال:
* والنَّغِْضُ مثل الأجرب المدجَّلِ([11]) *
والنَّاغض والنَُّغْض: غرضوف([12]) الكَتِف. سمِّي لاضطرابه، ويكون للأُذُن أيضاً. والنَّغُوض: النّاقة العظيمة السَّنام، وإذا عَظُم اضطرَبَ. ونَغَضَ الغَيمُ: سار.
--------------ـــ
([1])  بفتح الغين، كما في المجمل واللسان.
([2]) ويقال النغم أيضاً بالتحريك.
([3]) لأبي نخيلة، كما في المجمل واللسان (نغى) وإصلاح المنطق 644 برواية "لما أتتني". في جميعها. وفي اللسان: "يعني ولاية بعض ولد عبد الملك بن مروان. قال ابن سيده: أظنه هشاماً".
([4]) ديوان ذي الرمة 16 واللسان (نغب).
([5]) بابه فرح، وضرب، ومنع، في جميع معانيه.
([6]) في القاموس: "تنكر أو تذمر"، وفي اللسان: "يتذمر". والتذمر: التنكر. لكن في المجمل: "تتنغر علينا، أي تتكبر".
([7]) في اللسان: "أزقاق المدام"، و "بأظافر النقران".
([8]) والنغاش أيضاً، كغراب.
([9]) التكملة من المجمل.
([10])  في الأصل: "كالمتحرك"، صوابه من المجمل.
([11])  لأبي النجم العجلي في أرجوزته المنشورة بمجلة المجمع العلمي العربي بدمشق سنة 1347.
([12])  كذا في الأصل، والقاموس وفي المجمل: "غضروف"، وهما لغتان.

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** و**الغين** وما يثلثهما)
(**نغق**)  **النون** ve**الغين** ve**القاف**. Onda ancak şudur: **نَغَقَ الغُرابُ نَغِيقاً**. Bazıları hikâye etti: **ناقةٌ نَغِيقٌ**; o, **بُعَيداتِ بَينٍ** ile **تَبْغَُِمُ** eden (devedir); yani bir defa sonra bir defa.

(**نغل**)  **النون** ve**الغين** ve**اللام**; fesada ve ifsada delâlet eden bir kelimedir. **النَّغِل**: bozuk deri. Derler: "Ve **النَّغِل** yamalanır." Denilir ki **النَّغَل**([1]): kavim arasında ifsat ve **النَّميمةُ**.

(**نغم**)  **النون** ve**الغين** ve**الميم**; ancak **النَّغْمة**: sözün çınlaması ve kıraatte ve başkasında güzel ses. Ve o **النَّغْم**([2])’dir. Ve insan, şarkı ve benzeri ile **تَنَغّم** etti.

(**نغي**)  **النون** ve**الغين** ve illetli harf; iyi söze delâlet eden bir kelimedir. Derler: o, çocuğa **يَناغِي** eder: onu, sözden onu sevindiren ve onu neşelendiren şey ile konuşturur. Ondandır: onunla konuştum da bir harfle **نَغَى** etmedi. Ve bir **نَغْية** işittim. Dedi:
* لما أتانِي **نَغْيةٌ** كالشُّهدِ([3]) *
Ondandır: göğe **يناغِي** eden bir dağ; sanki ona yaklaşmıştır da onu konuşturur. Ve **المُناغاة**: **المُغازَلة**.

(**نغب**)  **النون** ve**الغين** ve**الباء** bir tek kelimedir; o **النُّغْبة**: yudum. Ve **نَغَبت**; yudumladığın zaman. Çoğulu **نُغَب**. ذو الرّمّة, suya varıp da kanmayan eşekleri vasfederek dedi:
حَتَّى إذا زَلَجَتْ عن كلِّ حنجرةٍ *** إلى الغَليل ولم يَقْصَعْنَهُ **نُغَبُ**([4]) (**نغر**)  **النون** ve**الغين** ve**الراء**; kaynamaya ve öfkelenmeye delâlet eden bir asıldır. **نَغِرَت القدرُ**([5]): kaynadı. Ve **نَغِر** adam: öfkelendi. Ondandır: Ali aleyhisselâm hadîsinde kadının sözü: "Beni ehlimin yanına, **غَيْرَ نَغِرة** olarak geri döndürün." Ve **نَغَرت** dişi deve: arkasını topladı ve gitti; sanki bir şeyden öfkelenmiş de kendi yoluna gitmiştir. Ve o, bize karşı **يتنغَّر** eder; yani **يتنكَّر**([6]). Ve o, birincidendir. Ve serçelerin yavrularına **النغَر** denir; belki bu, peş peşe gelen seslerindendir; teki **نُغرة**; erkeği **نُغَر**; çoğulu **نُغْران**. Dedi:
يَحْمِلنَ أوعيةَ المُدامِ كأنما *** يحمِلْنَها بأكارع **النّغْرانِ**([7]) üzüm salkımlarını vasfeder.

(**نغش**)  **النون** ve**الغين** ve**الشين**; çalkantıya ve harekete delâlet eden bir kelimedir. Ondan **النَّغَشان**: çalkantı. Ve denir: içinde çok kimse olduğundan bir ev **تَنْتَغِش** eder. Ve denir **النُّغاشِيُّ**([8]): kısa adam.

(**نغص**)  **النون** ve**الغين** ve**الصاد**; muraddan kesmeye delâlet eden bir kelimedir. Ve **نَغِصَ** adam: muradı onun için tamam olmadı; ve ona karşı **نُغِّص** edildi. Ve **النَّغَْص** derler: develerini havuza getirmen; içtikleri zaman onları çevirmen ve yerlerine başkalarını getirmen. Ve bizim yanımızda **النَّغَْص**: içmeyi tamamlamasına bırakılmamasıdır.

(**نغض**)  **النون** ve**الغين** ve**الضاد**; sarsmaya ve hareket ettirmeye delâlet eden sahih bir asıldır. Ondan **النَّغَضان**: dişlerin hareketi. Ve **الإنغاض**: insanın [başını([9])] sahibine doğru, ondan hayret eder gibi([10]) hareket ettirmesidir. Allah سبحانه dedi: ﴿فَسَيُنْغِضُونَ إلَيكَ رُؤوسَهُمْ﴾ [الإسراء 51].
Ve **النَّغِض**: devekuşudur; yürüyüşünde başının çalkantısından dolayı. Dedi:
* و**النَّغِْضُ** مثل الأجرب المدجَّلِ([11]) *
Ve **النَّاغض** ve**النَُّغْض**: kürek kemiğinin **غرضوف**([12])’udur. Çalkantısından dolayı adlandırıldı; ve kulak için de olur. Ve **النَّغُوض**: hörgücü büyük dişi deve; büyüdüğü zaman çalkalanır. Ve **نَغَضَ الغَيمُ**: yürüdü.

--------------ـــ
([1]) **الغين**’in fethasıyla; **المجمل** ve **اللسان**’da olduğu gibi.
([2]) Ve hareketle de **النغم** denir.
([3]) **أبي نخيلة**’ye aittir; **المجمل** ve **اللسان** (**نغى**) ve **إصلاح المنطق** 644’te "لما أتتني" rivayetiyle. Hepsinde. Ve **اللسان**’da: "Bazı عبد الملك بن مروان evlâdının velâyetini kasteder. İbn سيده dedi: zannederim o, هشام’dır."
([4]) **ديوان ذي الرمة** 16 ve **اللسان** (**نغب**).
([5]) Babı **فرح** ve **ضرب** ve **منع**; bütün mânalarında.
([6]) **القاموس**’ta: "تنكر أو تذمر"; ve **اللسان**’da: "يتذمر". Ve **التذمر**: **التنكر**’dir. Lâkin **المجمل**’de: "تتنغر علينا، أي تتكبر".
([7]) **اللسان**’da: "أزقاق المدام" ve "بأظافر النقران".
([8]) Ve **النغاش** da; **غراب** gibi.
([9]) Tamamlama **المجمل**’dendir.
([10]) Asılda: "كالمتحرك"; doğrusu **المجمل**’dendir.
([11]) **أبي النجم العجلي**’ye, Şam’da 1347 senesinde **مجلة المجمع العلمي العربي**’de yayımlanan urcûzesinde.
([12]) Asılda böyle; ve **القاموس**’ta ve **المجمل**’de: "غضروف"; ikisi iki lugattır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B6/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الإنغاض: تحريك الرأس نحو الغير كالمتعجب منه. قال تعالى: ﴿فسينغضون إليك رؤسهم﴾ [الإسراء/51] يقال: نغض نغضانا: إذا حرك رأسه، ونغض أسنانه في ارتجاف، والنغض: الظليم الذي ينغض رأسه كثيرا، والنغض: غضروف الكتف.

##### Türkçe

- **الإنغاض**: başı, ondan şaşar gibi, başkasına doğru hareket ettirmek. Yüce Allah dedi ki: ﴿فسينغضون إليك رؤسهم﴾ [الإسراء/51]. Denir ki: **نغض** **نغضانا**: başını hareket ettirdiği zaman; ve **نغض** dişlerini titremede; ve **النغض**: başını çokça hareket ettiren devekuşu erkeği; ve **النغض**: omuzun kıkırdağı.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B6/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن غ ض
نغضت سنّه تنغض وتنغض نغضاناً وتنغّضت‏:‏ رجفت‏.‏
ونغض برأسه إلى صاحبه متعجباً‏:‏ وأنغضته‏.‏
ونغض الرحل‏.‏
وإبل نغّاضة برحالها‏.‏
وأصاب نغض كتفه وناغضها وهو غضروفها‏.‏
ومن المجاز‏:‏ نغضوا إلى العدوّ‏:‏ نهضوا إليه‏.‏
قال الكميت‏:‏ حتى إذا نغض العدوّ وتمّ خصلك من تخاصل أرّق عينيك عن التّغماض برق سرى في عارض نغاض

##### Türkçe

ن غ ض
**نغضت سنّه**: titredi; **تنغض** ve **تنغض** (şeklinde); **نغضاناً** ve **تنغّضت**: titredi.
Ve **نغض برأسه إلى صاحبه** (şeklinde), şaşırarak: ve **أنغضته**.
Ve **نغض الرحل**.
Ve develer, semerleriyle **نغّاضة**.
Ve onun omzuna **نغض** isabet etti; ve **ناغضها**; o, onun kıkırdağıdır.
Ve mecazdan: **نغضوا إلى العدوّ**: ona doğru kalktılar.
Kumeyt dedi: ta ki, düşman **نغض** edince ve senin örgün, örgülerden tamam olunca, gözlerini **التّغماض**dan (uyuklamadan) uykusuz bıraktı; gece yürüyüşü gibi bir şimşek, **نغاض** bir bulutta.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B6/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نَغَضَ الشيءُ يَنْغُضُ نَغْضاً ونُغُوضا ونَغضَاناً وتَنَغَّض وأَنْغَض: تحرَّك واضْطَرَبَ، وأَنْغَضه هو أَي حرَّكه كالمتعَجِّب من الشيء. ويقال: نَغَضَ فلان أَيضاً رأْسَه، يَتَعدَّى ولا يتعدَّى. والنَّغَضانُ: تَنَغُّضُ الرأْسِ والأَسنانِ في ارْتِجافٍ إِذا رَجَفَتْ تقول نَغَضَتْ؛ ومنه حديث عثمان: سَلِسَ بَوْلي ونَغَضَتْ أَسْناني أَي قَلِقَتْ وتحرَّكَت. ويقال: نَغَضَ رأْسَه إِذا تحرَّك، وأَنْغَضَه إِذا حرَّكَه؛ ومنه الحديث: وأَخذ يُنْغِضُ رأْسه كأَنه يستفهم ما يقال له أَي يُحَرِّكه ويَمِيلُ إِليه. وفي التنزيل العزيز: فسَيُنْغِضون إِليك رُؤُوسهم. قال الفراء: أَنْغَضَ رأْسَه إِذا حرَّكَه إِلى فَوقُ وإِلى أَسفلُ، والرأْس يَنْغُضُ ويَنْغِضُ لُغتان. والثنية إِذا تحرَّكت قيل: نَغَضَت سِنُّه، وإِنما سُمِّي الظَّلِيمُ نَغْضاً ونَغِضاً لأَنه إِذا عَجِل في مشيته ارتفع وانخفض. قال أَبو الهيثم: يقال للرجل إِذا حُدِّثَ بشيء فحرَّك رأْسه إِنكاراً له: قد أَنْغَضَ رأْسه. ونَغَضَ رأْسُه يَنغُضُ ويَنْغِضُ نَغْضاً ونُغُوضاً أَي تحرَّك. ونَغَضَ برأْسِه يَنْغُضُ نَغْضاً: حرَّكه؛ قال العجاج يصف الظليم:
واسْتَبْدَلَتْ رُسُومُه سَفَنَّجا
أَصَكَّ نَغْضاً، لا يَني مُسْتَهْدَجا
وفي المحكم: أَسَكَّ، بالسين. والنَّغْضُ: الذي يُحَرِّك رأْسَه ويَرْجُف في مِشْيَتِه، وصف بالمصدر. وكلُّ حركة في ارْتِجافٍ نَغضٌ. يقال: نَغَضَ رَحْلُ البعير وثَنِيَّةُ الغلام نَغْضاً ونَغَضاناً؛ قال ذو الرمة:ولم يَنْغُض بهنَّ القَناطِر
ونَغْضٌ ونِغْضٌ: الظَّلِيمُ كذلك معرفة لأَنه اسم للنوْع كأُسامة؛ وقال غيره: النَّغْضُ الظليم الجَوَّالُ، ويقال: بل هو الذي يُنغِضُ رأْسَه كثيراً. والنَّاغِضُ: الغُضْرُوفُ. ابن سيده: ونُغْضُ الكَتِف حيث تذهَب وتجيء، وقيل: هو أَعلى مُنْقَطَع غُضْرُوفِ الكَتِف، وقيل: النُّغْضانِ اللّذان يَنْغُضان من أَصل الكتف فيتحَرَّكانِ إِذا مشَى. وروى شُعبةُ عن عاصم عن عبد اللّه بن سَرْجِسَ، رضي اللّه عنه، قال: نظرت إِلى ناغِضِ كتف رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، الأَيْمن والأَيسر فإِذا كهيْئةِ الجُمْعِ عليه الثآليلُ؛ قال شمر: الناغِضُ من الإِنسانِ أَصل العُنُق حيث يَنْغُضُ رأْسُه، ونُغْضُ الكتِف هو العظم الرقيق على طَرَفها. وفي حديث أَبي ذر، رضي اللّه عنه: بشِّر الكَنَّازِينَ برَضْفةٍ
(* قوله «برضفة»
كذا بالأَصل، والذي في النهاية في غير موضع: برضف.) في النّاغِضِ أَي بحجر مُحْمىً فيوضع على ناغِضِه وهو فَرْعُ الكتف، قيل له ناغض لتحرُّكه، وأَصل النَّغْضِ الحركةُ. وفي حديث ابن الزبير: إِنَّ الكَعْبةَ لما احترقت نَغَضَتْ أَي تحرَّكت ووَهَتْ. وفي حديث سَلْمانَ في خاتَمِ النبوة: وإِذا الخاتَمُ في ناغِضِ كَتِفه الأَيسر، وروي في نَغْضِ كتِفه؛ النُّغْضُ والنَّغْضُ والنّاغِضُ: أَعلى الكتِف، وقيل: هو العَظْمُ الرَّقِيقُ الذي على طرَفِه.
وغيم نَغّاضٌ، ونَغَضَ السَّحابُ إِذا كثُفَ ثم مَخَض تراه يتحرّك بعضُه في بعض ولا يَسِيرُ؛ قال رؤبة:
أَرَّقَ عَيْنيكَ عن الغِمَاضِ
بَرْقٌ تَرَى في عارِضٍ نَغّاضِ
قال ابن بري: الذي وقع في شعره:
بَرْقٌ سرَى في عارِضِ نَهّاضِ
الليث: يقال للغَيْم إِذا كَثُفَ ثم تَمَخَّض: قد نَغَضَ حيث تراه يتحرّك بعضُه في بعض مُتَحَيِّراً ولا يَسير. ومَحالٌ نُغَّضٌ؛ قال الراجز:لا ماءَ في المَقْراةِ إِن لم تَنْهَضِ
بمَسَدٍ فوقَ المَحالِ النُّغَّضِ
قال ابن بري: والنَّغْضةُ في شِعْر الطرماح يصف ثوراً:
باتَ إِلى نَغْضةٍ يَطُوفُ بها،
في رأْسِ مَتْنٍ أَبْزَى به جَرَدُهْ
هو الشجرة فيما فسره ابن قتيبة وفسر غيره النَّغْضةَ في البيت بالنّعامةِ.
وفي صفته، صلّى اللّه عليه وسلّم، من حديث عليّ، رضي اللّه عنه: كان نَغّاضَ البطْنِ، فقال له عمر، رضي اللّه عنه: ما نَغّاضُ البطنِ؟ فقال: مُعَكَّنُ البطن، وكان عُكَنُه أَحْسَنَ من سَبائكِ الذهبِ والفِضّةِ؛ قال: النَّغْضُ ونُتوء عن مُسْتَوَى البطنِ قيل للمُعَكَّنِ نَغَّاضُ البطن.

##### Türkçe

**نَغَضَ** şey, **يَنْغُضُ** **نَغْضاً** ve **نُغُوضا** ve **نَغضَاناً** ve **تَنَغَّض** ve **أَنْغَض**: hareket etti ve çalkalandı; ve **أَنْغَضَه** o, yani onu hareket ettirdi; şeyden hayret eden gibi. Ve denilir: **نَغَضَ** falan da başını; geçişli olur ve geçişsiz olmaz.

Ve **النَّغَضانُ**: titreme içinde başın ve dişlerin **تَنَغُّضُ**’udur; titrediği zaman, **نَغَضَتْ** dersin; ve ondan Osman hadisi: “İdrarım gevşedi ve **نَغَضَتْ أَسْناني**” yani huzursuz oldu ve hareket etti. Ve denilir: **نَغَضَ رأْسَه** hareket ettiği zaman; ve **أَنْغَضَه** onu hareket ettirdiği zaman; ve ondan hadis: “Ve başını **يُنْغِضُ** almaya başladı; sanki kendisine söylenen şeyi anlıyor” yani onu hareket ettiriyor ve ona doğru eğiyor. Ve aziz tenzilde: “O hâlde sana doğru başlarını **فَسَيُنْغِضون**.” el-Ferrâ dedi: **أَنْغَضَ رأْسَه** onu yukarıya ve aşağıya hareket ettirdiği zaman; ve baş **يَنْغُضُ** ve **يَنْغِضُ** iki lugattır. Ve **الثنية** hareket ettiği zaman denilir: **نَغَضَت سِنُّه**; ve ancak **الظَّلِيمُ**’e **نَغْضاً** ve **نَغِضاً** adı verildi; çünkü yürüyüşünde acele ettiği zaman yükselir ve alçalır. Ebû’l-Heysem dedi: Bir adama bir şey anlatıldığı zaman, onu inkâr ederek başını hareket ettirirse: “Başını **قد أَنْغَضَ**” denilir. Ve **نَغَضَ رأْسُه** **يَنغُضُ** ve **يَنْغِضُ** **نَغْضاً** ve **نُغُوضاً**: yani hareket etti. Ve **نَغَضَ برأْسِه** **يَنْغُضُ** **نَغْضاً**: onu hareket ettirdi; el-‘Accâc **الظليم**’i vasfederek dedi:

واسْتَبْدَلَتْ رُسُومُه سَفَنَّجا
أَصَكَّ نَغْضاً، لا يَني مُسْتَهْدَجا

Ve **المحكم**’de: **أَسَكَّ**; **السين** ile. Ve **النَّغْضُ**: başını hareket ettiren ve yürüyüşünde titreyen; masdar ile vasfedildi. Ve titreme içinde her hareket **نَغضٌ**’dur. Denilir: **نَغَضَ رَحْلُ البعير** ve **ثَنِيَّةُ الغلام** **نَغْضاً** ve **نَغَضاناً**; Zû’r-Rumme dedi:
ولم يَنْغُض بهنَّ القَناطِر

Ve **نَغْضٌ** ve **نِغْضٌ**: **الظَّلِيمُ**; yine, türün adı olduğu için marife; **أُسامة** gibi. Ve başkası dedi: **النَّغْضُ** dolaşan **الظليم**’dir; ve denilir: bilakis o, başını çokça **يُنغِضُ** edendir. Ve **النَّاغِضُ**: **الغُضْرُوفُ**. İbn Sîdeh: Ve **نُغْضُ الكَتِف** gidip geldiğin yer; ve denildi: o, **غُضْرُوفِ الكَتِف**’in en üst kopma yeridir; ve denildi: **النُّغْضانِ** omuzun aslından **يَنْغُضان** eden iki şeydir; yürüdüğü zaman hareket ederler. Şu‘be, Âsım’dan, Abdullah b. Sercis’ten, Allah ondan razı olsun, rivayet etti; dedi: “Resûlullah’ın, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, sağ ve sol **ناغِضِ كتف**’ine baktım; bir de ne göreyim, üzerinde siğiller, **الجُمْعِ** heyeti gibi.” Şemmer dedi: **الناغِضُ** insandan boynun aslıdır; başı orada **يَنْغُضُ** eder; ve **نُغْضُ الكتِف** onun ucunda bulunan ince kemiktir. Ve Ebû Zer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “**الكَنَّازِينَ**’i **برَضْفةٍ** ile müjdele” **في النّاغِضِ**; yani kızdırılmış bir taş ile; o da onun **ناغِضِه**’ine konur; o, omuzun dalıdır; hareketinden dolayı ona **ناغض** denildi; ve **النَّغْضِ**’ün aslı harekettir. Ve İbnü’z-Zübeyr hadîsinde: “Şüphesiz **الكَعْبةَ** yanınca **نَغَضَتْ**” yani hareket etti ve zayıfladı. Ve Selmân hadîsinde, nübüvvet mührü hakkında: “Ve mühür, sol **ناغِضِ كَتِفه**’inde idi”; ve **نَغْضِ كتِفه**’inde diye de rivayet edildi; **النُّغْضُ** ve **النَّغْضُ** ve **النّاغِضُ**: omuzun en üstü; ve denildi: o, ucunda bulunan ince kemiktir.

Ve **غيم نَغّاضٌ**; ve **نَغَضَ السَّحابُ**: yoğunlaştığı sonra çalkalandığı zaman; onu, bir kısmı bir kısmı içinde hareket eder görürsün ve yürümez; Ru’be dedi:

أَرَّقَ عَيْنيكَ عن الغِمَاضِ
بَرْقٌ تَرَى في عارِضٍ نَغّاضِ

İbn Berrî dedi: Şiirinde vâki olan:
بَرْقٌ سرَى في عارِضِ نَهّاضِ

el-Leys: Bulut yoğunlaşıp sonra çalkalandığı zaman ona denilir: “**قد نَغَضَ**”; onu, bir kısmı bir kısmı içinde şaşkın hâlde hareket eder görürsün ve yürümez. Ve **مَحالٌ نُغَّضٌ**; râciz dedi:
لا ماءَ في المَقْراةِ إِن لم تَنْهَضِ
بمَسَدٍ فوقَ المَحالِ النُّغَّضِ

İbn Berrî dedi: Ve **النَّغْضةُ** Tarmah’ın şiirinde, bir boğayı vasfederken:

باتَ إِلى نَغْضةٍ يَطُوفُ بها،
في رأْسِ مَتْنٍ أَبْزَى به جَرَدُهْ

O, İbn Kuteybe’nin tefsir ettiği üzere ağaçtır; ve başkası beyitteki **النَّغْضةَ**’yı **النّعامةِ** ile tefsir etti.

Ve onun sıfatında, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, Ali hadîsinden, Allah ondan razı olsun: “**نَغّاضَ البطْنِ** idi.” Bunun üzerine Ömer, Allah ondan razı olsun, ona dedi: “**نَغّاضُ البطنِ** nedir?” Dedi: “**مُعَكَّنُ البطن**”; ve onun karın kıvrımları altın ve gümüş külçelerinden daha güzeldi. Dedi: **النَّغْضُ** karın düzlüğünden bir çıkıntıdır; **المُعَكَّنِ**’e **نَغَّاضُ البطن** denildi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B6/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نغض الشيء، كالرأس والثنية وغيرهما، كنصر وضرب، الأخير عن الكسائي: نغضا، ونغوضا، ونغضانا، ونغضا، محركتين، أي تحرك واضطرب في ارتجاف، كأنغض وتنغض. ونغض رأسه أيضا، إذا حرك، يتعدى ولا يتعدى، حكاه الأخفش. وكل حركة في ارتجاف: نغض، قال:
  سألت هل وصل فقالت مض
  وحركت لي رأسها بالنغض كأنغض، يقال: أنغضه، إذا حركه، كالمتعجب من الشيء، ومنه قوله تعالى  فسينغضون إليك رؤوسهم  ، أي يحركونها على سبيل الهزء. وقال أبو الهيثم: يقال للرجل إذا حدث بشيء فحرك رأسه إنكارا له: قد أنغض رأسه. وفي الحديث:  فأخذ ينغض رأسه، وكأنه يستفهم ما يقال  أي يحركه ويميل إليه. ونغض الشيء: كثر وكثف، ومنه: غيم ناغض ونغاض، ككتان، أي كثيف متحرك بعضه في أثر بعض متحير لا يسير. قال ذلك الليث، وحكاه عنه الأزهري والجوهري، وهو مجاز، وأنشد لرؤبة:
  أرق عينيك عن الـغـمـاض
  برق سرى في عارض نغاض قال الصاغاني: والرواية: نهاض لا غير، وأما الشاهد ففي مشطور آخر له من هذه الأرجوزة يصف الفتنة:
  تبرق برق العارض النغاض وقال ابن فارس: نغض الغيم، إذا سار. وفي الحديث وصف علي، رضي الله عنه، رسول الله، صلى الله عليه وسلم، فقال:  كان النبي صلى الله عليه وسلم نغاض البطن  فقال له عمر رضي الله عنه: ما نغاض البطن? فقال: أي معكنه. وكان عكنه أحسن من سبائك الذهب والفضة. ولما كان في العكن نهوض ونتوء عن مستوى البطن قيل للمعكن: نغاض البطن، ويحتمل أن يبني فعالا من الغضون، وهي المكاسر في البطن المعكن، على القلب. ونغض، بالفتح ويكسر: اسم للظليم معرفة، لأنه اسم للنوع، كأسامة، قال العجاج يصفه:
  واستبدلت رسومه سفنجـا
  أصك نغضا لايني مستهدجا

  أو للجوال منه، قاله أبو الهيثم. وقال الليث: إنما سمي الظليم نغضا، لأنه إذا عجل في مشيته ارتفع وانخفض. والنغض أيضا: من يحرك رأسه ويرجف في مشيته، وصف بالمصدر. والنغض: أن يرد إبله الحوض، فإذا شربت أخرج من كل بعيرين بعيرا قويا، وأدخل مكانه بعيرا ضعيفا، هذا تصحيف، والصواب فيه نغص، بالصاد المهملة، وقد ذكره هناك على الصواب، فليتنبه لذلك. والنغض، بالضم، ويفتح وهو قليل: غرضوف الكتف، وقيل: أعلى منقطع غضروف الكتف، أو حيث يجيء ويذهب منه. وقيل: النغضان ينغضان من أصل الكتف فيتحركان إذا مشى، كالناغض فيهما. وقال شمر: الناغض من الإنسان: أصل العنق حيث ينغض رأسه، ونغض الكتف: هو العظم الرقيق على طرفها. وناغض: ازدحم، مأخوذ من قول ابن فارس: ناغضت الإبل على الماء، أي ازدحمت، وهذا أيضا تصحيف من ابن فارس؛ فإن الصواب فيه: تناغصت الإبل بالصاد، كما مر عن الكسائي. ويقال: النغوض، كصبور: الناقة العظيمة السنام؛ لأنه إذا عظم اضطرب، نقله ابن فارس.
 ومما يستدرك عليه: النغضان: القلق والرجفان. ونغض أمره: وهى. ومحال نغض. قال الراجز:
  لا ماء في المقراة إن لم تنهض
  بمسد فوق المحال النغض والنغضة: الشجرة، قاله ابن قتيبة، وأنشد الطرماح يصف ثورا:
  بات إلى نغضة يطوف بهـا                      في رأس متن أبزى به جرده وفسر غيره النغضة في البيت بالنعامة. وإبل نغاضة برحالها. ونغضوا إلى العدو: نهضوا، وهو مجاز.

##### Türkçe

**نغض** şey, baş ve **الثنية** ve bunların dışındakiler gibi, **نصر** ve **ضرب** gibi (gelir); sonuncusu **الكسائي**’den: **نغضا** ve **نغوضا** ve **نغضانا** ve **نغضا** (iki harekeli), yani titremede hareket etti ve sarsıldı; **كأنغض** ve **تنغض** gibi. Ve başını da **نغض** etti; hareket ettirdiği zaman; geçişli olur ve geçişsiz olur; bunu **الأخفش** rivayet etti. Ve titremede her hareket: **نغض**; dedi ki:
  “Sordum: ulaştı mı? dedi: **مض**
  Ve bana başını **بالنغض** ile hareket ettirdi, **كأنغض** gibi.”

Denir: **أنغضه**; onu hareket ettirdiği zaman; şeyden hayrete düşen gibi. Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: **فسينغضون إليك رؤوسهم**; yani alay yoluyla onları hareket ettirirler. **أبو الهيثم** dedi: Adam bir şeyle konuştuğunda, onu inkâr ederek başını hareket ettirirse ona denir: “Başını **أنغض** etti.” Ve hadiste: “Başını **ينغض** etmeye başladı; sanki söyleneni anlıyor gibi”; yani onu hareket ettirir ve ona doğru meyleder.

Ve **نغض** şey: çoğaldı ve yoğunlaştı; ondan: **غيم ناغض ونغاض**; **كتان** gibi; yani yoğun, bir kısmı bir kısmının ardından hareket eden, şaşkın, yürümeyen. Bunu **الليث** söyledi; **الأزهري** ve **الجوهري** ondan rivayet etti; ve bu mecazdır. Ve **رؤبة**’den şu beyit okundu:
  “Gözünü **الغماض**’dan uykusuz bırak
  Bir şimşek yürüdü, **عارض نغاض** içinde.”

**الصاغاني** dedi: Rivayet: yalnızca **نهاض**’tır; başka değil. Ama şahit, bu **الأرجوزة**’den fitneyi vasfeden onun başka bir yarım mısraındadır:
  “**العارض النغاض**’ın şimşeği gibi şimşek çakar.”

**ابن فارس** dedi: **نغض الغيم**; bulut yürüdüğü zaman. Ve hadiste, **علي** (Allah ondan razı olsun) Resûlullah’ı (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) vasfetti; dedi ki: “Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) **نغاض البطن** idi.” Bunun üzerine **عمر** (Allah ondan razı olsun) ona dedi: “**نغاض البطن** nedir?” Dedi ki: “Yani **معكنه**.” Ve onun **عكنه**’si altın ve gümüş külçelerinden daha güzeldi. **العكن**’de karın düzeyinden bir yükselme ve çıkıntı bulunduğu için, **المعكن** olana **نغاض البطن** denildi. Ve muhtemeldir ki **الغضون**’dan **فعالا** bina edilsin; onlar, **البطن المعكن**’deki kırışıklıklardır; kalb (harflerin yer değiştirmesi) üzere.

Ve **نغض** (fetha ile; ve kesra ile de olur): **الظليم** için bir isimdir, marife olarak; çünkü türün ismidir; **أسامة** gibi. **العجاج** onu vasfederek dedi ki:
  “Ve izlerini **سفنجا** ile değiştirdi
  **أصك نغضا**; **لايني**; **مستهدجا**.”

Veya ondan çevik olana (denir); bunu **أبو الهيثم** söyledi. **الليث** dedi: **الظليم** ancak **نغضا** diye adlandırıldı; çünkü yürüyüşünde acele ettiğinde yükselir ve alçalır. Ve **النغض** da: yürüyüşünde başını hareket ettiren ve titreyen kimse; masdar ile vasfedilmiştir.

Ve **النغض**: develerini havuza götürmendir; içtiklerinde her iki deveden bir güçlü deveyi çıkarır, yerine zayıf bir deveyi sokarsın; bu bir tashiftir; doğrusu **نغص**’tur, **الصاد** المهملة ile; onu orada doğru olarak zikretti; buna dikkat edilsin.

Ve **النغض** (damme ile; ve fetha ile de olur, fakat azdır): omuzun kıkırdağıdır; ve denildi ki: omuz kıkırdağının kesildiği yerin üstüdür; yahut ondan gelip gittiği yerdir. Ve denildi ki: **النغضان** omuzun kökünden **ينغضان** eder; yürüdüğünde hareket ederler; içlerindeki **الناغض** gibi. **شمر** dedi: İnsandan **الناغض**: boynun kökü, başının **ينغض** ettiği yerdir. Ve **نغض الكتف**: onun ucundaki ince kemiktir.

Ve **ناغض**: sıkıştı/izdiham etti; **ابن فارس**’ın sözüne dayanarak alınmıştır: “**ناغضت الإبل على الماء**”, yani sıkıştılar. Bu da **ابن فارس**’tan bir tashiftir; zira doğrusu: **تناغصت الإبل** **بالصاد** ile; **الكسائي**’den geçtiği üzere. Ve denir: **النغوض** (**صبور** gibi): hörgücü büyük dişi deve; çünkü büyüdüğünde sarsılır; bunu **ابن فارس** nakletti.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **النغضان**: huzursuzluk ve titreme. Ve **نغض أمره**: zayıfladı. Ve **محال نغض**. **الراجز** dedi ki:
  “Eğer kalkmazsan **المقراة**’de su yoktur
  **بمسد** ile, **المحال النغض**’ın üstünde.”

Ve **النغضة**: ağaçtır; bunu **ابن قتيبة** söyledi. Ve **الطرماح** bir boğayı vasfederek şu beyiti okudu:
  “Bir **نغضة**’ye doğru geceledi; onun etrafında dolaşır
  **متن**’in başında; **أبزى**; onunla **جرده**.”

Başkası, beyitteki **النغضة**’yi **النعامة** ile tefsir etti. Ve **إبل نغاضة**: semerleriyle. Ve **نغضوا إلى العدو**: kalktılar/hamle ettiler; ve bu mecazdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B6/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَغَضَ
1 نَغَضَ ذ , aor. نَغِضَ , (Ks, S, A, Msb, K,) and نَغُضَ , (S, A, K,) inf. n. نَغْضٌ (S, Msb, K) and نُغُوضٌ (S, K,) and نَغَضَانٌ and نَغَضٌ, (K,) It was or became, in a state of motion, commotion, agitation, or convulsion; it shook; shook about; wabbled; tottered; wagged; nodded; syn. تَحَرَّكَ, (S, A, Msb, K,) and اِضْطَرَبَ, (A, K,) فِى ارْتِجَافٍ; (TA;) as also ↓ انغض (Msb, K) and ↓ تنغّض: (K:) it is said of a man's head; (S, TA;) and also, (S, A,) with نَغْضٌ and نَغَضَانٌ for its inf. ns., (S,) of a camel's saddle, (S, A,) and of the central incisor (S, TA) of a child, (S,) or of any tooth, as also ↓ the last of the verbs above mentioned; (A;) and of other things; (Msb, TA;) نَغْضٌ signifying any moving in a shaking or tremulous or convulsive manner (فِى ارْتِجَافٍ); (S, TA;) and نَغَضَتْ and ↓ تَنَغَّضَتْ, said of a tooth, being syn. with رَجَفَتْ. (A.) ― -b2- Also, inf. n. نَغَضَانٌ, He, or it, was, or became, disquieted, agitated, or violently agitated. (TA.) ― -b3- نَغَضُوا اِلَى العَدُوِّ (tropical:) They rose and hastened and went forth to, or towards, the enemy. (A, TA.) ― -b4- نَغَضَ also signifies (assumed tropical:) It (a thing, TA) was, or became, dense: (so in some copies of the K) or much in quantity: (so in other copies of the K:) or much in quantity, and dense. (TA.) And (tropical:) It (a cloud) was, or became, dense, and then became ready to rain, and was seen to move about, one part into another, without its going along: (S:) or was seen to become ready to rain, without motion, not travel-ling along: (A:) or it travelled along. (IF.) [See نَاغِضٌ, below.] ― -b5- نَغَضَ أَمْرُهُ (assumed tropical:) His affair, or case, was, or became, in a weak, or unsound, state; syn. وَهَى. (TA.) -A2- See also 4, in two places.

نغض
4 نغض ذ : see 1. -A2- انغضه He put it in a state of motion, commotion, agitation, or convulsion: shook it; shook it about; made it to wabble, or totter; wagged it; nodded it; as also ↓ نَغَضَهُ; (S, Msb, K, TA;) and بِهِ ↓ نَغَضَ: (A:) namely a thing: (Msb:) or his head; (S, A, TA;) in wonder; (A;) or as one in wonder at a thing; (S, TA;) or in disapproval of a thing told him; (AHeyth, TA;) or in derision; or as though asking the meaning of what was said, inclining to the speaker. (TA.) Hence, in the Kur, [xvii. 53,] فَسَيُنْغضُونَ اِلَيْكَ رُؤُوسَهُمْ (S, TA) And they will shake, or wag, their heads at thee, in derision. (TA.)

5 تَنَغَّضَ see 1, in three places.

نَغْضٌ
نَغْضٌ ذ One who shakes his head, and trembles in his gait: (K:) an inf. n. used as an epithet. (TA.) ― -b2- A male ostrich that shakes his head: (S:) or نَغْضٌ, as also ↓ نِغْضٌ, is a name of the male ostrich; determinate; (K;) being a name of the species; like أُسَامَةُ: (TA:) so called because, when he hastens his gait, he moves up and down: (Lth:) or a name of the male ostrich that has a habit of going round about: (AHeyth, K:) and ↓ نَغْضَةٌ [is the n. un., signifying] an ostrich. (TA.) ― -b3- See also نَاغِضٌ.

نُغْضٌ
نُغْضٌ ذ : see نَاغِضٌ, in three places.

نِغْضٌ
نِغْضٌ ذ : see نَغْضٌ.

نَغْضَةٌ
نَغْضَةٌ ذ A tree. (IKt.) ― -b2- See also نَغْضٌ.

نَغُوضٌ
نَغُوضٌ ذ A she-camel having a large hump: because, when it is large, it shakes, or quakes. (IF, K.)

نَغَّاضٌ
نَغَّاضٌ ذ [In a state of much motion, commotion, agitation, or convulsion; shaking, shaking about, wabbling, tottering, wagging, or nodding, much]. You say, اِبِلٌ نَغَّاضَةٌ بِرِحَالِهَا [Camels jogging much with their saddles; or jogging much their saddles]. (A, TA.) ― -b2- See also نَاغِضٌ. ― -b3- نَغَّاضُ البَطْنِ Wrinkled in the belly: an expression applied to Mohammad, (K,) by 'Alee, who thus explained it: because of the elevation of the wrinkled parts above the even surface of the belly: or it may be derived from غُضُونٌ, meaning “ wrinkles ” in the belly, by transposition of letters. (TA.)

نَاغِضٌ
نَاغِضٌ ذ [In a state of motion, commotion, or agitation, or convulsion; shaking; shaking about; wabbling; tottering; wagging; nodding: pl. نُغَّضٌ]. You say, مَحَالٌ نُغَّضٌ [Great pullysheaves in a state of motion, &c.]. (S, TA.) And غَيْمٌ نَاغِضٌ (K) and ↓ نَغَّاضٌ (S, K) (tropical:) A cloud, or clouds, becoming dense, and then ready to rain, and seen to move about, one part into another, without going along: (S:) or in a state of motion, or commotion, one part after another, (K, TA,) not travelling along: (TA:) or seen to move about, one part into another, without going along. (L.) ― -b2- Also, (S, E,) or ↓ نَاغِضَةٌ. (so in a copy of the A,) and ↓ نُغْضٌ and ↓ نُغْصٌ (A, K,) but this is rare, (TA,) A cartilage (S:) or the cartilage of the shoulder-blade: (A, K:) or the part thereof where it mores to and fro: (K:) or the upper part of the end of the cartilage of the shoulder-blade: (TA.) or the ↓ نُغْض of the shoulder-blade is the thin bone at the extremity thereof: (Sh:) or the ↓ نُغْضَانِ are the parts of the root of the shoulder blade that move about in walking: (L:) and the نَاغِض of a man is the base of the neck, where he moves about his head, (Sh)

نَاغِضَةٌ
نَاغِضَةٌ ذ : see نَاغِضٌ.

##### Türkçe

نَغَضَ
1 **نَغَضَ** ذ , muzâri‘ **نَغِضَ** , (Ks, S, A, Msb, K,) ve **نَغُضَ** , (S, A, K,) mastar ismi **نَغْضٌ** (S, Msb, K) ve **نُغُوضٌ** (S, K,) ve **نَغَضَانٌ** ve **نَغَضٌ**, (K,) Hareket, çalkantı, sarsıntı veya kasılma hâlinde oldu veya oldu; sallandı; etrafa sallandı; sendeledi; bocaladı; kuyruk salladı; başını salladı; eş anlamlısı **تَحَرَّكَ**, (S, A, Msb, K,) ve **اِضْطَرَبَ**, (A, K,) **فِى ارْتِجَافٍ**; (TA;) bunun gibi ↓ **انغض** (Msb, K) ve ↓ **تنغّض**: (K:) bir adamın başı hakkında söylenir; (S, TA;) ve ayrıca, (S, A,) mastar isimleri olarak **نَغْضٌ** ve **نَغَضَانٌ** ile, (S,) bir devenin semeri hakkında, (S, A,) ve bir çocuğun orta kesici dişi (S, TA) hakkında, (S,) yahut herhangi bir diş hakkında, bunun gibi ↓ yukarıda zikredilen fiillerin sonuncusu; (A;) ve başka şeyler hakkında; (Msb, TA;) **نَغْضٌ**, sarsıntılı veya titrek yahut kasılmalı tarzda herhangi bir hareket etmeyi (**فِى ارْتِجَافٍ**) ifade eder; (S, TA;) ve **نَغَضَتْ** ve ↓ **تَنَغَّضَتْ**, bir diş hakkında söylenir; **رَجَفَتْ** ile eş anlamlıdır. (A.) ― -b2- Ayrıca, mastar ismi **نَغَضَانٌ**, O, yahut o (şey), huzursuz oldu veya oldu; çalkalandı, yahut şiddetle çalkalandı. (TA.) ― -b3- **نَغَضُوا اِلَى العَدُوِّ** (mecaz:) Düşmana doğru kalktılar ve acele ettiler ve çıktılar. (A, TA.) ― -b4- **نَغَضَ** ayrıca (farz edilen mecaz:) O (bir şey, TA) yoğun oldu veya oldu: (K’nın bazı nüshalarında böyledir) yahut miktarca çok oldu: (K’nın diğer nüshalarında böyledir:) yahut miktarca çok oldu ve yoğun oldu. (TA.) Ve (mecaz:) O (bir bulut) yoğun oldu veya oldu, sonra yağmura hazır oldu, ve bir kısmı diğerine doğru, ilerleyip gitmeksizin, hareket eder görülürdü: (S:) yahut hareket olmaksızın, ilerleyip gitmeyerek, yağmura hazır olur görülürdü: (A:) yahut ilerleyip giderdi. (IF.) [Aşağıda **نَاغِضٌ**’a bak.] ― -b5- **نَغَضَ أَمْرُهُ** (farz edilen mecaz:) Onun işi yahut hâli zayıf, yahut sağlam olmayan bir durumda oldu veya oldu; eş anlamlısı **وَهَى**. (TA.) -A2- Ayrıca 4’e bak, iki yerde.

نغض
4 **نغض** ذ : 1’e bak. -A2- **انغضه** Onu hareket, çalkantı, sarsıntı veya kasılma hâline koydu: onu salladı; onu etrafa salladı; onu sendeletir yahut bocalatır kıldı; onu kuyruk sallattı; onu baş sallattı; bunun gibi ↓ **نَغَضَهُ**; (S, Msb, K, TA;) ve بِهِ ↓ **نَغَضَ**: (A:) yani bir şeyi: (Msb:) yahut onun başını; (S, A, TA;) hayret içinde; (A;) yahut bir şeye hayret eden kimse gibi; (S, TA;) yahut kendisine anlatılan bir şeyi beğenmeyerek; (AHeyth, TA;) yahut alay ederek; yahut söylenenin mânâsını sorar gibi, konuşana doğru meylederek. (TA.) Bundan dolayı, Kur’ân’da, [xvii. 53,] **فَسَيُنْغضُونَ اِلَيْكَ رُؤُوسَهُمْ** (S, TA) Ve sana karşı başlarını sallayacaklar yahut oynatacaklar, alay ederek. (TA.)

5 **تَنَغَّضَ** 1’e bak, üç yerde.

نَغْضٌ
**نَغْضٌ** ذ Başını sallayan ve yürüyüşünde titreyen kimse: (K:) sıfat olarak kullanılan bir mastar ismi. (TA.) ― -b2- Başını sallayan erkek devekuşu: (S:) yahut **نَغْضٌ**, bunun gibi ↓ **نِغْضٌ**, erkek devekuşunun adıdır; belirli; (K;) türün adı olmak üzere; **أُسَامَةُ** gibi: (TA:) böyle adlandırılmıştır; çünkü yürüyüşünü hızlandırdığında yukarı aşağı hareket eder: (Lth:) yahut etrafında dönüp dolaşma âdeti olan erkek devekuşunun adıdır: (AHeyth, K:) ve ↓ **نَغْضَةٌ** [isim birimi olup, mânâ olarak] bir devekuşudur. (TA.) ― -b3- Ayrıca **نَاغِضٌ**’a bak.

نُغْضٌ
**نُغْضٌ** ذ : **نَاغِضٌ**’a bak, üç yerde.

نِغْضٌ
**نِغْضٌ** ذ : **نَغْضٌ**’a bak.

نَغْضَةٌ
**نَغْضَةٌ** ذ Bir ağaç. (IKt.) ― -b2- Ayrıca **نَغْضٌ**’a bak.

نَغُوضٌ
**نَغُوضٌ** ذ Hörgücü büyük olan dişi deve: çünkü büyük olduğunda sallanır yahut titrer. (IF, K.)

نَغَّاضٌ
**نَغَّاضٌ** ذ [Çok hareket, çalkantı, sarsıntı veya kasılma hâlinde; çok sallanan, etrafa çok sallanan, çok sendeleyen, çok bocalayan, çok kuyruk sallayan yahut çok baş sallayan]. Şöyle dersin: **اِبِلٌ نَغَّاضَةٌ بِرِحَالِهَا** [Semerleriyle çok sarsılan develer; yahut semerlerini çok sarsan]. (A, TA.) ― -b2- Ayrıca **نَاغِضٌ**’a bak. ― -b3- **نَغَّاضُ البَطْنِ** Karında buruşuk: Muhammed’e (K,) ‘Alî tarafından uygulanan bir ifade; bunu şöyle açıkladı: karındaki buruşuk kısımların karının düz yüzeyinin üstünde yükselmesinden dolayı: yahut harflerin yer değiştirmesiyle, karındaki “buruşuklar” mânâsındaki **غُضُونٌ**’dan türemiş olabilir. (TA.)

نَاغِضٌ
**نَاغِضٌ** ذ [Hareket, çalkantı veya sarsıntı yahut kasılma hâlinde; sallanan; etrafa sallanan; sendeleyen; bocalayan; kuyruk sallayan; baş sallayan: çoğulu **نُغَّضٌ**]. Şöyle dersin: **مَحَالٌ نُغَّضٌ** [Hareket hâlinde vb. büyük makara kasnakları]. (S, TA.) Ve **غَيْمٌ نَاغِضٌ** (K) ve ↓ **نَغَّاضٌ** (S, K) (mecaz:) Yoğunlaşan, sonra yağmura hazır olan ve bir kısmı diğerine doğru, ilerleyip gitmeksizin, hareket eder görülen bir bulut yahut bulutlar: (S:) yahut bir kısmı diğerinin ardından, (K, TA,) ilerleyip gitmeyerek, hareket yahut çalkantı hâlinde: (TA:) yahut bir kısmı diğerine doğru, ilerleyip gitmeksizin, hareket eder görülen. (L.) ― -b2- Ayrıca, (S, E,) yahut ↓ **نَاغِضَةٌ**. (A’nın bir nüshasında böyledir,) ve ↓ **نُغْضٌ** ve ↓ **نُغْصٌ** (A, K,) fakat bu nadirdir, (TA,) Bir kıkırdak: (S:) yahut kürek kemiğinin kıkırdağı: (A, K:) yahut onun ileri geri hareket eden kısmı: (K:) yahut kürek kemiği kıkırdağının ucunun üst kısmı: (TA.) yahut kürek kemiğinin ↓ **نُغْض**’u onun ucundaki ince kemiktir: (Sh:) yahut ↓ **نُغْضَانِ** yürürken hareket eden kürek kemiği kökünün kısımlarıdır: (L:) ve bir adamın **نَاغِض**’i, başını hareket ettirdiği yer olan boynun tabanıdır, (Sh)

نَاغِضَةٌ
**نَاغِضَةٌ** ذ : **نَاغِضٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B6/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَغَضَ
نَغَضَ I ,  U ( n. ac. نَغْض 1 ,  نَغَض 4 ,  نُغُوْض 27 ,  نَغَضَاْن 36 ),
a.  Shook; was rickety; wabbled.

b.  Wagged, nodded ( the head & c. ).

c.  ( n. ac. نَغْض 1 ), Was numerous;   was dense.

d.  ( n. ac. نَغَضَاْن 36 ), Was disquieted.

نَغَّضَ
نَغَّضَ II ,
a.  see I (b) .

b.  see

نَغَضَ
نَغَضَ نَغَّضَ II (
a.  a ).

نَاْغَضَ
نَاْغَضَ III ,
a.  Thronged, pressed.

أَنْغَضَ
أَنْغَضَ IV ,
a.  see I (a) , ( b ).

تَنَغَّضَ
تَنَغَّضَ V ,
a.  see I (a) .

تَنَاْغَضَ
تَنَاْغَضَ VI ,
a.  see III .

اِنَّغَضَ
اِنَّغَضَ VII ,
a.  see I (a) .

نَغْض
نَغْض 1 ,
a.  Tremor, quiver.

b.  Cartilage of the shoulderblade.

c.  see 2 &  21 ( a ).

نَغْضَة
نَغْضَة 1t ,
a.  A certain tree.

نِغْض
نِغْض 2 ,
a.  Male ostrich.

نُغْض
نُغْض 3 ,
a.  see 1 (b) .

نَاْغِض
نَاْغِض 21 , ( pl. نُغَّض 11 ),
a.  Shaky, unsteady &c.

b.  Dense, thick.

c.  see 1 (b) .

نَاْغِضَة
نَاْغِضَة 21t ,
a.  Ship.

نَغُوْض
نَغُوْض 26 ,
a.  Large-humped ( camel ).

نَغَّاْض
نَغَّاْض 28 ,
a.  see 21 (a) .

نَغَّاض البَطْن
نَغَّاض البَطْن
a.  Corpulent.

نَغْضَل
نَغْضَل
a.  Unwieldy ( horse ).

##### Türkçe

**نَغَضَ**
**نَغَضَ** I, U (mastarı: **نَغْض** 1, **نَغَض** 4, **نُغُوْض** 27, **نَغَضَاْن** 36),
a. Salladı; gevşek/oynak oldu; sendeledi.

b. Kuyruğunu salladı, başını oynattı (baş vb.).

c. (mastarı: **نَغْض** 1), Çok oldu; sık oldu.

d. (mastarı: **نَغَضَاْن** 36), Huzursuz oldu.

**نَغَّضَ**
**نَغَّضَ** II,
a. I (b)’ye bak.

b. bak

**نَغَضَ**
**نَغَضَ نَغَّضَ** II (
a. a).

**نَاْغَضَ**
**نَاْغَضَ** III,
a. Üşüştü, sıkıştırdı.

**أَنْغَضَ**
**أَنْغَضَ** IV,
a. I (a), (b)’ye bak.

**تَنَغَّضَ**
**تَنَغَّضَ** V,
a. I (a)’ya bak.

**تَنَاْغَضَ**
**تَنَاْغَضَ** VI,
a. III’e bak.

**اِنَّغَضَ**
**اِنَّغَضَ** VII,
a. I (a)’ya bak.

**نَغْض**
**نَغْض** 1,
a. Titreme, ürperme.

b. Kürek kemiğinin kıkırdağı.

c. 2’ye ve 21 (a)’ya bak.

**نَغْضَة**
**نَغْضَة** 1t,
a. Belli bir ağaç.

**نِغْض**
**نِغْض** 2,
a. Erkek devekuşu.

**نُغْض**
**نُغْض** 3,
a. 1 (b)’ye bak.

**نَاْغِض**
**نَاْغِض** 21, (çoğulu: **نُغَّض** 11),
a. Titrek, dengesiz vb.

b. Sık, kalın.

c. 1 (b)’ye bak.

**نَاْغِضَة**
**نَاْغِضَة** 21t,
a. Gemi.

**نَغُوْض**
**نَغُوْض** 26,
a. Büyük hörgüçlü (deve).

**نَغَّاْض**
**نَغَّاْض** 28,
a. 21 (a)’ya bak.

**نَغَّاض البَطْن**
**نَغَّاض البَطْن**
a. Göbekli.

**نَغْضَل**
**نَغْضَل**
a. Hantal (at).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B6/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نغض
نَغَضَ - يَنْغُضُ (نَغَضَ - يَنْغِضُ) - أَنْغَضَ - يُنْغِضُ
نَغَضَ - يَنْغُضُ (نَغَضَ - يَنْغِضُ) + كائن + شيئاً: يحركه في مكانه للأعلى والأسفل بحركة اهتزاز أو ارتجاف بطيئة.
أَنْغَضَ - يُنْغِضُ: على وزن " أفعلَ " من " نَغَضَ - يَنْغُضُ ": يجعله " يَنْغُضُ ": يجعله يحرك شيئاً للأعلى والأسفل  على شكل اهنزاز  أو ارتجاف بطيء: وهي في الرأس : يُنْغِضُ رأسه: يجعل نفسه تومئ به ونهزه، استفهاماً أو تعجباً أو استنكاراً
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدفع بالرج والهز في نفس المكان، والتذبذب والنواسان والاضطراب لمسافة قصيرة"، وهي:
زَلْزَلَ - يُزَلْزِلُ، زَحَّ - يَزُحُّ (زَحْزَحَ - يُزَحْزِحُ)، رَجَّ - يَرُجُّ، هَزَّ - يَهُزُّ، ذَبَّ - يَذِبُّ، نَغَضَ - يَنْغُضُ (نَغَضَ - يَنْغِضُ)
ينعضون
 	﴿أَوْ خَلْقًا مِمَّا يَكْبُرُ فِي صُدُورِكُمْ فَسَيَقُولُونَ مَنْ يُعِيدُنَا قُلْ الَّذِي فَطَرَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُءُوسَهُمْ وَيَقُولُونَ مَتَى هُوَ قُلْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَرِيبًا(51)﴾ الإسراء
مختار الصحاح
● [نغص] ن غ ص: نَغَصَ رأسه من باب نصر وجلس أي تحرك و أَنْغَصَ رأسه حركه كالمتعجب من الشيء ومنه قوله تعالى ﴿فسينغصون إليك رءوسهم﴾ و نَغَصَ فلان رأسه أي حركه يتعدَّى ويلزم
معجم الفرائد القرآنية:
ن غ ض
"يُنْغِضُونَ" في قوله تعالى :" فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُؤُوسَهُمْ وَيَقُولُونَ مَتَى هُوَ قُلْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَرِيباً" (51) الإسراء .
نَغَض رأسه: حرّكه حركة استهزاء وتعجب .
الراغب
نغض
- الإنغاض: تحريك الرأس نحو الغير كالمتعجب منه. قال تعالى: }فسينغضون إليك رؤسهم{ [الإسراء/51] يقال: نغض نغضانا: إذا حرك رأسه، ونغض أسنانه في ارتجاف، والنغض: الظليم الذي ينغض رأسه كثيرا، والنغض: غضروف الكتف.
ملخص اللسان
1.     نَغَضَ الشيءُ يَنْغُضُ نَغْضاً ونُغُوضا ونَغضَاناً وتَنَغَّض وأَنْغَض: تحرَّك واضْطَرَبَ، وأَنْغَضه هو أَي حرَّكه كالمتعَجِّب من  الشيء.ويقال: نَغَضَ رأْسَه إِذا تحرَّك، وأَنْغَضَه إِذا حرَّكَه؛
2.     وأَخذ يُنْغِضُ رأْسه كأَنه يستفهم ما يقال له أَي يُحَرِّكه  ويَمِيلُ إِليه.
3.     يقال للرجل إِذا حُدِّثَ بشيء فحرَّك رأْسه  إِنكاراً له: قد أَنْغَضَ رأْسه. ونَغَضَ رأْسُه يَنغُضُ ويَنْغِضُ نَغْضاً  ونُغُوضاً أَي تحرَّك.ونَغَضَ برأْسِه يَنْغُضُ نَغْضاً: حرَّكه؛
4.     أَنْغَضَ رأْسَه إِذا حرَّكَه إِلى فَوقُ وإِلى أَسفلُ، والرأْس  يَنْغُضُ ويَنْغِضُ لُغتان.
5.  والنَّغَضانُ: تَنَغُّضُ الرأْسِ والأَسنانِ في ارْتِجافٍ إِذا رَجَفَتْ تقول  نَغَضَتْ ، والنَّغْضُ: الذي يُحَرِّك رأْسَه ويَرْجُف في مِشْيَتِه،وصف بالمصدر. وكلُّ حركة في ارْتِجافٍ نَغضٌ.
6.     والثنية إِذا تحرَّكت قيل: نَغَضَت سِنُّه،
7.     والنَّاغِضُ: الغُضْرُوفُ. ونُغْضُ الكَتِف حيث تذهَب  وتجيء، وقيل: هو أَعلى مُنْقَطَع غُضْرُوفِ الكَتِف،
8.     لنُّغْضُ  والنَّغْضُ والنّاغِضُ: أَعلى الكتِف، وقيل: هو العَظْمُ الرَّقِيقُ الذي  على طرَفِه.
لسان العرب
● - نغض: نَغَضَ الشيءُ يَنْغُضُ نَغْضاً ونُغُوضا ونَغضَاناً وتَنَغَّض  وأَنْغَض: تحرَّك واضْطَرَبَ، وأَنْغَضه هو أَي حرَّكه كالمتعَجِّب من  الشيء. ويقال: نَغَضَ فلان أَيضاً رأْسَه، يَتَعدَّى ولا يتعدَّى.  والنَّغَضانُ: تَنَغُّضُ الرأْسِ والأَسنانِ في ارْتِجافٍ إِذا رَجَفَتْ تقول  نَغَضَتْ؛ ومنه حديث عثمان: سَلِسَ بَوْلي ونَغَضَتْ أَسْناني أَي قَلِقَتْ  وتحرَّكَت. ويقال: نَغَضَ رأْسَه إِذا تحرَّك، وأَنْغَضَه إِذا حرَّكَه؛  ومنه الحديث: وأَخذ يُنْغِضُ رأْسه كأَنه يستفهم ما يقال له أَي يُحَرِّكه  ويَمِيلُ إِليه. وفي التنزيل العزيز: فسَيُنْغِضون إِليك رُؤُوسهم. قال  الفراء: أَنْغَضَ رأْسَه إِذا حرَّكَه إِلى فَوقُ وإِلى أَسفلُ، والرأْس  يَنْغُضُ ويَنْغِضُ لُغتان. والثنية إِذا تحرَّكت قيل: نَغَضَت سِنُّه،  وإِنما سُمِّي الظَّلِيمُ نَغْضاً ونَغِضاً لأَنه إِذا عَجِل في مشيته ارتفع  وانخفض. قال أَبو الهيثم: يقال للرجل إِذا حُدِّثَ بشيء فحرَّك رأْسه  إِنكاراً له: قد أَنْغَضَ رأْسه. ونَغَضَ رأْسُه يَنغُضُ ويَنْغِضُ نَغْضاً  ونُغُوضاً أَي تحرَّك. ونَغَضَ برأْسِه يَنْغُضُ نَغْضاً: حرَّكه؛ قال  العجاج يصف الظليم:  واسْتَبْدَلَتْ رُسُومُه سَفَنَّجا  أَصَكَّ نَغْضاً، لا يَني مُسْتَهْدَجا  وفي المحكم: أَسَكَّ، بالسين. والنَّغْضُ: الذي يُحَرِّك رأْسَه  ويَرْجُف في مِشْيَتِه، وصف بالمصدر. وكلُّ حركة في ارْتِجافٍ نَغضٌ. يقال:  نَغَضَ رَحْلُ البعير وثَنِيَّةُ الغلام نَغْضاً ونَغَضاناً؛ قال ذو  الرمة:ولم يَنْغُض بهنَّ القَناطِر  ونَغْضٌ ونِغْضٌ: الظَّلِيمُ كذلك معرفة لأَنه اسم للنوْع كأُسامة؛ وقال  غيره: النَّغْضُ الظليم الجَوَّالُ، ويقال: بل هو الذي يُنغِضُ رأْسَه  كثيراً. والنَّاغِضُ: الغُضْرُوفُ. ابن سيده: ونُغْضُ الكَتِف حيث تذهَب  وتجيء، وقيل: هو أَعلى مُنْقَطَع غُضْرُوفِ الكَتِف، وقيل: النُّغْضانِ  اللّذان يَنْغُضان من أَصل الكتف فيتحَرَّكانِ إِذا مشَى. وروى شُعبةُ عن  عاصم عن عبد اللّه بن سَرْجِسَ، رضي اللّه عنه، قال: نظرت إِلى ناغِضِ كتف  رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، الأَيْمن والأَيسر فإِذا كهيْئةِ  الجُمْعِ عليه الثآليلُ؛ قال شمر: الناغِضُ من الإِنسانِ أَصل العُنُق حيث  يَنْغُضُ رأْسُه، ونُغْضُ الكتِف هو العظم الرقيق على طَرَفها. وفي حديث  أَبي ذر، رضي اللّه عنه: بشِّر الكَنَّازِينَ برَضْفةٍ  (* قوله «برضفة»  كذا بالأَصل، والذي في النهاية في غير موضع: برضف.) في النّاغِضِ أَي بحجر  مُحْمىً فيوضع على ناغِضِه وهو فَرْعُ الكتف، قيل له ناغض لتحرُّكه،  وأَصل النَّغْضِ الحركةُ. وفي حديث ابن الزبير: إِنَّ الكَعْبةَ لما احترقت  نَغَضَتْ أَي تحرَّكت ووَهَتْ. وفي حديث سَلْمانَ في خاتَمِ النبوة:  وإِذا الخاتَمُ في ناغِضِ كَتِفه الأَيسر، وروي في نَغْضِ كتِفه؛ النُّغْضُ  والنَّغْضُ والنّاغِضُ: أَعلى الكتِف، وقيل: هو العَظْمُ الرَّقِيقُ الذي  على طرَفِه.  وغيم نَغّاضٌ، ونَغَضَ السَّحابُ إِذا كثُفَ ثم مَخَض تراه يتحرّك بعضُه  في بعض ولا يَسِيرُ؛ قال رؤبة:  أَرَّقَ عَيْنيكَ عن الغِمَاضِ  بَرْقٌ تَرَى في عارِضٍ نَغّاضِ  قال ابن بري: الذي وقع في شعره:  بَرْقٌ سرَى في عارِضِ نَهّاضِ  الليث: يقال للغَيْم إِذا كَثُفَ ثم تَمَخَّض: قد نَغَضَ حيث تراه  يتحرّك بعضُه في بعض مُتَحَيِّراً ولا يَسير. ومَحالٌ نُغَّضٌ؛ قال  الراجز:لا ماءَ في المَقْراةِ إِن لم تَنْهَضِ  بمَسَدٍ فوقَ المَحالِ النُّغَّضِ  قال ابن بري: والنَّغْضةُ في شِعْر الطرماح يصف ثوراً:  باتَ إِلى نَغْضةٍ يَطُوفُ بها،  في رأْسِ مَتْنٍ أَبْزَى به جَرَدُهْ  هو الشجرة فيما فسره ابن قتيبة وفسر غيره النَّغْضةَ في البيت  بالنّعامةِ.  وفي صفته، صلّى اللّه عليه وسلّم، من حديث عليّ، رضي اللّه عنه: كان  نَغّاضَ البطْنِ، فقال له عمر، رضي اللّه عنه: ما نَغّاضُ البطنِ؟ فقال:  مُعَكَّنُ البطن، وكان عُكَنُه أَحْسَنَ من سَبائكِ الذهبِ والفِضّةِ؛ قال:  النَّغْضُ ونُتوء عن مُسْتَوَى البطنِ قيل للمُعَكَّنِ نَغَّاضُ البطن.
مقاييس اللغة:
(نغض) النون والغين والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على هَزٍّ وتحريك. من ذلك النَّغَضان: تحرُّك الأسنان. والإنغاض: تحريك الإنسان [رأسه([9])] نحو صاحبه كالمتعجّب([10]) منه. قال الله سبحانه: ﴿فَسَيُنْغِضُونَ إلَيكَ رُؤوسَهُمْ﴾ [الإسراء 51].
والنَّغِض: الظليمُ؛ لاضطراب رأسِه عند مَشْيِه. قال:
* والنَّغِْضُ مثل الأجرب المدجَّلِ([11]) *
والنَّاغض والنَُّغْض: غرضوف([12]) الكَتِف. سمِّي لاضطرابه، ويكون للأُذُن أيضاً. والنَّغُوض: النّاقة العظيمة السَّنام، وإذا عَظُم اضطرَبَ. ونَغَضَ الغَيمُ: سار.
القاموس المحيط:
نَغَضَ، كنَصَرَ وضَرَبَ، نَغْضاً ونُغوضاً ونَغَضاناً ونَغَضاً، محركتين تَحَرَّكَ، واضْطَرَبَ،
كأَنْغَضَ وتَنَغَّضَ، وحَرَّكَ، كأَنْغَضَ، وكثُرَ. وغَيْمٌ ناغِضٌ ونَغَّاضٌ، ككَتَّانٍ: مُتَحَرِّكٌ بعضُه في أثَرِ بعضٍ. وكان، صلى الله عليه وسلم، نَغَّاضَ البَطْنِ، أي: مُعَكَّنَه، وكان عُكَنُه أحْسَنَ من سَبائِك الذَّهَبِ والفِضَّةِ. ونَغْضٌ، ويُكْسَرُ: اسمٌ للظَّليمِ مَعْرِفةً، أو للجَوَّالِ منه. والنَّغْضُ أيضاً: من يُحَرِّك رأسَه، ويَرْجُفُ في مِشْيَتِه، وأن يُورِدَ إبِلَه الحَوْضَ، فإذا شَرِبَتْ، أخْرَجَ من بَيْنِ كُلِّ بَعيرَيْنِ بَعيراً قَوِيًّا، وأدْخلَ مَكانه بَعيراً ضَعيفاً. وبالضم، ويُفْتَحُ: غُرْضوفُ الكَتِفِ، أو حيثُ يَجيءُ ويَذْهَبُ منه، كالنَّاغِضِ فيهما. وناغَضَ: ازْدَحَمَ. وكصَبورٍ: الناقةُ العظيمةُ السَّنامِ، لأنَّه إذا عَظُم، اضْطَرَبَ.
تاج العروس:
ن غ ض
نَغَضَ الشيءُ كالرَّأْسِ والثَّنِيَّةِ وغيرِهما كنَصَرَ وضربَ الأَخيرُ عن الكِسَائِيّ : نَغْضاً ونُغُوضاً ونَغَضَاناً ونَغَضاً مُحرَّكَتَيْنِ أَي تَحرَّكَ واضْطَرَبَ في ارْتِجافٍ كأنْغَضَ وتَنَغَّضَ . ونَغَضَ رأْسَهُ أَيْضاً إِذا حرَّكَ يتعدَّى ولا يتعدَّى حكاه الأخفشُ . وكلَّ حَرَكةٍ في ارْتِجافٍ : نَغْضٌ قالَ :
" سَأَلْتُ هل وَصْلٌ فقالَتْ مِضِّ
" وحَرَّكَتْ لي رَأْسَهَا بالنَّغْضِ كأنْغَضَ يُقَالُ : أنْغَضَهُ إِذا حرَّكَهُ كالمُتَعَجِّبِ من الشَّيْءِ ومِنْهُ قَوْله تَعَالَى " فَسَيُنْغِضونَ إِليكَ رُؤُوسَهُم " أَي يُحرِّكونَها عَلَى سَبيلِ الهُزْءِ . وقال أَبو الهَيْثَم : يُقَالُ للرَّجُلِ إِذا حدَّثَ بشيءٍ فحرَّكَ رَأْسَهُ إِنْكاراً له : قَدْ أنْغَضَ رأْسَهُ . وفي الحَدِيث : " فأَخَذَ يُنْغِضُ رأْسَهُ وكأَنَّهُ يَسْتَفْهِمُ مَا يُقَالُ " أَي يُحرِّكُه ويَميلُ إِلَيْه . ونَغَضَ الشيءُ : كثُر وكَثُفَ ومِنْهُ : غَيْمٌ ناغِضٌ ونَغَّاضٌ ككتَّانٍ أَي كثيفٌ مُتحرِّكٌ بعضُه في أَثَرِ بعضِ مُتَحَيِّرٌ لا يَسيرُ . قالَ ذلك اللَّيْثُ وحَكاه عنه الأّزْهَرِيّ والجَوْهَرِيّ وهُو مَجَازٌ وأَنْشَدَ لرُؤْبَةَ :
" أَرَّقَ عَيْنَيْكَ عن الغَمَاضِ
" بَرْقٌ سَرَى في عارِضٍ نَغَّاضِ قالَ الصَّاغَانِيُّ : والرِّواية : نَهَّاضٍ لا غيرُ وأَمَّا الشاهِدُ ففي مَشْطورٍ آخرَ له من هذه الأُرْجوزَةِ يَصِفُ الفِتْنَةَ :
" تَبْرُقُ بَرْقَ العَارِضِ النَّغَّاضِ وقال ابنُ فارسٍ : نَغَضَ الغَيمُ إِذا سار . وفي الحَدِيث وَصَفَ عليٌّ رَضِيَ الله عَنْه رَسُولُ الله صَلّى اللهُ عليه وسَلّم فقالَ : " كانَ النَّبِيّ صَلّى اللهُ عليه وسَلّم نَغَّاضَ البَطْنِ " فقال له عُمَرُ رَضِيَ الله عَنْه : مَا نَغَّاضُ البَطْنِ ؟ فقال : أَي مُعَكَّنه . وكان عُكَنُه أحسنَ من سَبائِك الذَّهَبِ والفِضَّةِ . ولمَّا كانَ في العُكَنِ نُهُوضٌ ونُتُوءٌ عن مُسْتَوى البطنِ قيلَ للمُعَكَّنِ : نَغَّاضُ البَطْنِ ويُحتملُ أَنْ يَبْني فَعَّالاً من الغُضُونِ وهي المكَاسِرُ في البَطْنِ المُعَكَّن عَلَى القَلْب . ونَغْضٌ بالفَتْحِ ويُكسَرُ : اسمٌ للظَّليمِ مَعْرِفةً لأَنَّهُ اسمٌ للنَّوْعِ كأُسامَةَ قالَ العَجَّاجُ يَصِفُه :
" واسْتَبْدَلت رُسُومُه سَفَنَّجَا
" أَصَكَّ نَغْضاً لايَنِي مُسْتَهْدَجَا
أَو للجَوَّالِ منه قالَهُ أَبو الهَيْثَم . وقال اللَّيْثُ : إنَّما سُمِّيَ الظَّليمُ نَغْضاً لأنَّه إِذا عَجِلَ في مِشْيَتِه ارْتَفَعَ وانْخَفَضَ . والنَّغْضُ أَيْضاً : مَنْ يُحرِّكُ رأْسَهُ ويَرْجُفُ في مِشْيَتِهِ وَصْفٌ بالمصدَرِ . والنَّغْضُ : أَنْ يُرِدَ إِبِلَه الحَوْضَ فإذا شرِبَتْ أَخْرَجَ من كلِّ بَعيرَيْنِ بعيراً قَويًّا وأَدخلَ مَكانَهُ بَعيراً ضَعيفاً هذا تصحيفٌ والصَّوَابُ فيه نَغْصٌ بالصَّادِ المُهْمَلَة وَقَدْ ذَكَرَهُ هُناكَ عَلَى الصَّوابِ فليُتَنَبَّه لذلك . والنُّغْضُ بالضَّمِّ ويُفتحُ وهو قليل : غُرْضوفُ الكتِفِ وقيل : أَعلى مُنْقَطَعِ غُضْروفِ الكَتِفِ أَو حيثُ يَجيءُ ويذْهًبُ مِنْهُ . وقيل : النُّغْضَانِ يَنْغُضانِ من أَصلِ الكتِفِ فيتَحرَّكان إِذا مَشَى كالنَّاغِضِ فيهِما . وقال شَمِرٌ : النَّاغِضُ من الإِنْسانِ : أَصْلُ العُنُقِ حيثُ يَنْغُضُ رأْسُه ونُغْضُ الكَتِفِ : هو العَظْمُ الرَّقيقُ عَلَى طَرَفِها . وناغَضَ : ازدَحَمَ مأْخوذٌ من قولِ ابنِ فارسٍ : ناغَضَتِ الإِبِلُ عَلَى الماءِ أَي ازدَحَمَتْ وهذا أَيْضاً تصْحيفٌ من ابنِ فارسٍ ؛ فإِنَّ الصَّوَابَ فيه : تَنَاغَصَتِ الإِبلُ بالصَّاد كما مرَّ عن الكِسَائِيّ . ويُقَالُ : النَّغُوضُ كصَبُورٍ : النَّاقَةُ العظيمَةُ السَّنام ؛ لأنَّه إِذا عظُمَ اضْطَرَبَ نَقَلَهُ ابنُ فارس
وممَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : النَّغَضَانُ : القَلَقُ والرَّجَفانُ . ونَغَضَ أَمْرَه : وَهَى . ومَحَالٌ نُغَّضٌ . قالَ الرَّاجِزُ :
" لا ماءَ في المَقراةِ إِنْ لم تَنْهَضِ
" بمَسَدٍ فَوْقَ المَحَالِ النُّغَّضِ والنَّغْضَةُ : الشَّجَرة قالَهُ ابنُ قتيبَةَ وأَنْشَدَ الطِّرِمّاح يَصِفُ ثَوْراً :
باتَ إِلَى نَغْضَةٍ يَطُوفُ بها ... في رَأْسِ مَتْنٍ أَبْزَى به جَرَدُهْ وفَسَّرَ غيرُه النَّغْضَةَ في البيتِ بالنَّعامَةِ . وإِبِلٌ نَغَّاضَةٌ برِحالِها . ونَغَضُوا إِلَى العَدُوِّ : نَهَضُوا وهُو مَجَازٌ

##### Türkçe

نغض
**نَغَضَ - يَنْغُضُ** (**نَغَضَ - يَنْغِضُ**) - **أَنْغَضَ - يُنْغِضُ**
**نَغَضَ - يَنْغُضُ** (**نَغَضَ - يَنْغِضُ**) + bir varlık + bir şeyi: onu yerinde, yukarı ve aşağı, yavaş bir titreşim veya ürperme hareketiyle hareket ettirir.
**أَنْغَضَ - يُنْغِضُ**: “**أفعلَ**” vezninde, “**نَغَضَ - يَنْغُضُ**”dan: onu “**يَنْغُضُ**” kılar: onu, yavaş bir titreşim veya ürperme şeklinde, bir şeyi yukarı ve aşağı hareket ettirir kılar: ve bu baştadır: **يُنْغِضُ** başını: onu (başını) kendisine, soru sorma veya şaşma yahut yadırgama olarak, işaret eder ve sallar kılar.

Ve lafız, “aynı yerde sarsma ve sallama ile itme, ve kısa bir mesafe için salınım, dalgalanma ve çalkantı” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**زَلْزَلَ - يُزَلْزِلُ**، **زَحَّ - يَزُحُّ** (**زَحْزَحَ - يُزَحْزِحُ**)، **رَجَّ - يَرُجُّ**، **هَزَّ - يَهُزُّ**، **ذَبَّ - يَذِبُّ**، **نَغَضَ - يَنْغُضُ** (**نَغَضَ - يَنْغِضُ**)

**ينعضون**
﴿“Veya göğüslerinizde büyüyen bir yaratılış (olun). Derler ki: Bizi kim iade edecek? De ki: Sizi ilk defa yaratan. Derken sana başlarını **فَسَيُنْغِضُونَ** ve derler ki: O ne zaman? De ki: Umulur ki yakın olur.” (51)﴾ **الإسراء**

Muhtârü’s-sıhâh
● [**نغص**] ن غ ص: **نَغَصَ** başını, **نصر** ve **جلس** babından; yani hareket etti. Ve **أَنْغَصَ** başını: onu, bir şeyden şaşan kimse gibi hareket ettirdi. Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: ﴿**فسينغصون إليك رءوسهم**﴾. Ve **نَغَصَ** falan kimse başını: yani onu hareket ettirdi; geçişli de olur, geçişsiz de olur.

Kur’ânî ferâid sözlüğü:
ن غ ض
Allah’ın sözü olan: “**فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُؤُوسَهُمْ وَيَقُولُونَ مَتَى هُوَ قُلْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَرِيباً**” (51) **الإسراء** içindeki **"يُنْغِضُونَ"**.
**نَغَض** başını: alay ve şaşma hareketiyle onu hareket ettirdi.

Râgıb
نغض
- **الإنغاض**: başı, başkasına doğru, ondan şaşar gibi hareket ettirmektir. Yüce Allah dedi ki: ﴿**فسينغضون إليك رؤسهم**﴾ [**الإسراء/51**]. Denir: **نغض نغضانا**: başını hareket ettirdiği zaman. Ve **نغض** dişlerini, bir ürpermede. Ve **النغض**: başını çokça **ينغض** eden devekuşu erkeği. Ve **النغض**: omuz kıkırdağı.

Lisân özeti
1. **نَغَضَ** şey **يَنْغُضُ** **نَغْضاً** ve **نُغُوضا** ve **نَغضَاناً** ve **تَنَغَّض** ve **أَنْغَض**: hareket etti ve çalkalandı; ve **أَنْغَضَه** o: yani onu, bir şeyden şaşan kimse gibi hareket ettirdi. Ve denir: **نَغَضَ** başını: hareket ettiği zaman; ve **أَنْغَضَه**: onu hareket ettirdiği zaman;
2. Ve başını **يُنْغِضُ** almaya başladı; sanki kendisine söyleneni istifham ediyor; yani onu hareket ettirir ve ona doğru meyleder.
3. Bir adama, kendisine bir şey anlatıldığında başını onu inkâr ederek hareket ettirirse, denir: başını **أَنْغَضَ**. Ve başı **نَغَضَ** **يَنغُضُ** ve **يَنْغِضُ** **نَغْضاً** ve **نُغُوضاً**: yani hareket etti. Ve başıyla **نَغَضَ** **يَنْغُضُ** **نَغْضاً**: onu hareket ettirdi;
4. **أَنْغَضَ** başını: onu yukarı ve aşağı hareket ettirdiği zaman; ve baş **يَنْغُضُ** ve **يَنْغِضُ** iki lehçedir.
5. **النَّغَضانُ**: başın ve dişlerin, titrediği zaman, bir ürpermede **تَنَغُّض** etmesidir; **نَغَضَتْ** dersin. Ve **النَّغْضُ**: başını hareket ettiren ve yürüyüşünde titreyen kimsedir; mastarla vasfedilmiştir. Ve ürpermede her hareket **نَغضٌ**dur.
6. Ve **الثنية** hareket ederse denir: dişi **نَغَضَت**.
7. **النَّاغِضُ**: kıkırdaktır. Ve **نُغْضُ الكَتِف**: gidip geldiği yer; ve denildi: omuz kıkırdağının kesildiği yerin en üstüdür.
8. **لنُّغْضُ** ve **النَّغْضُ** ve **النّاغِضُ**: omuzun en üstüdür; ve denildi: ucunda bulunan ince kemiktir.

Lisânü’l-ʿArab
● - نغض: **نَغَضَ** şey **يَنْغُضُ** **نَغْضاً** ve **نُغُوضا** ve **نَغضَاناً** ve **تَنَغَّض** ve **أَنْغَض**: hareket etti ve çalkalandı; ve **أَنْغَضه** o: yani onu, bir şeyden şaşan kimse gibi hareket ettirdi. Ve denir: falan da başını **نَغَضَ**; geçişli olur ve geçişsiz olur. Ve **النَّغَضانُ**: başın ve dişlerin, titrediği zaman, bir ürpermede **تَنَغُّض** etmesidir; **نَغَضَتْ** dersin. Ve Osman hadisi ondandır: “İdrarım gevşedi ve dişlerim **نَغَضَتْ**”; yani huzursuz oldu ve hareket etti. Ve denir: başını **نَغَضَ**: hareket ettiği zaman; ve onu **أَنْغَضَ**: onu hareket ettirdiği zaman; ve hadisten: “Ve başını **يُنْغِضُ** almaya başladı; sanki kendisine söyleneni istifham ediyor”; yani onu hareket ettirir ve ona doğru meyleder. Ve aziz tenzilde: “**فسَيُنْغِضون إِليك رُؤُوسهم**”. Ferrâ dedi ki: **أَنْغَضَ** başını: onu yukarı ve aşağı hareket ettirdiği zaman; ve baş **يَنْغُضُ** ve **يَنْغِضُ** iki lehçedir. Ve **الثنية** hareket ederse denir: dişi **نَغَضَت**. Ve ancak devekuşu erkeğine **نَغْضاً** ve **نَغِضاً** adı verildi; çünkü yürüyüşünde acele ettiğinde yükselir ve alçalır. Ebû’l-Heysem dedi ki: Bir adama, kendisine bir şey anlatıldığında başını onu inkâr ederek hareket ettirirse, denir: başını **أَنْغَضَ**. Ve başı **نَغَضَ** **يَنغُضُ** ve **يَنْغِضُ** **نَغْضاً** ve **نُغُوضاً**: yani hareket etti. Ve başıyla **نَغَضَ** **يَنْغُضُ** **نَغْضاً**: onu hareket ettirdi; Accâc, devekuşu erkeğini vasfederek dedi:
واسْتَبْدَلَتْ رُسُومُه سَفَنَّجا
أَصَكَّ نَغْضاً، لا يَني مُسْتَهْدَجا
Ve **المحكم**’de: **أَسَكَّ** (س ile). Ve **النَّغْضُ**: başını hareket ettiren ve yürüyüşünde titreyen kimsedir; mastarla vasfedilmiştir. Ve ürpermede her hareket **نَغضٌ**dur. Denir: devenin semeri ve oğlanın **ثَنِيَّة**si **نَغْضاً** ve **نَغَضاناً** (hareket etti); Zü’r-Rumme dedi ki:
ولم يَنْغُض بهنَّ القَناطِر
Ve **نَغْضٌ** ve **نِغْضٌ**: devekuşu erkeğidir; türün adı olduğu için marife olarak (kullanılır), tıpkı **أُسامة** gibi. Ve başkası dedi ki: **النَّغْضُ** dolaşan devekuşu erkeğidir; ve denir: bilakis o, başını çokça **يُنغِضُ** edendir. Ve **النَّاغِضُ**: kıkırdaktır. İbn Sîdeh: **نُغْضُ الكَتِف**: gidip geldiği yer; ve denildi: omuz kıkırdağının kesildiği yerin en üstüdür; ve denildi: **النُّغْضانِ**: omuzun kökünden **يَنْغُضان** eden iki (parça)dır; yürüdüğünde ikisi hareket eder. Şuʿbe, Âsım’dan, Abdullah b. Sercis’ten, Allah ondan razı olsun, rivayet etti; dedi ki: Allah’ın Resulünün, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, sağ ve sol omzunun **ناغِض**’ine baktım; bir de baktım ki, üzerinde siğiller, **الجُمْع** heyeti gibidir. Şemmer dedi ki: İnsanda **الناغِضُ**: boynun kökü, başının **يَنْغُضُ** ettiği yerdir; ve **نُغْضُ الكتِف**: ucunda bulunan ince kemiktir. Ebû Zer hadisi, Allah ondan razı olsun: “**الكَنَّازِينَ**’i **برَضْفةٍ** ile müjdele” (* “**برضفة**” sözü: asılda böyle; **النهاية**’de birçok yerde: **برضف**.) “**في النّاغِضِ**”: yani kızdırılmış bir taşla; sonra onun **ناغِض**’ine konur; o, omuzun üst kısmıdır. Ona, hareketinden dolayı **ناغض** denildi; ve **النَّغْضِ**’ün aslı harekettir. İbn Zübeyr hadisi: Kâbe yanınca **نَغَضَتْ**: yani hareket etti ve zayıfladı. Selmân hadisi, nübüvvet mührü hakkında: “Ve bir de baktım ki mühür, sol omzunun **ناغِض**’indeydi”; ve **نَغْضِ** omzunda diye de rivayet edildi. **النُّغْضُ** ve **النَّغْضُ** ve **النّاغِضُ**: omuzun en üstüdür; ve denildi: ucunda bulunan ince kemiktir. Ve **غيم نَغّاضٌ**; ve bulut **نَغَضَ**: yoğunlaştığı sonra da çalkalanıp (iç içe) karıştığı zaman; onun bir kısmının bir kısmı içinde hareket ettiğini görürsün, fakat yürümez; Ru’be dedi ki:
أَرَّقَ عَيْنيكَ عن الغِمَاضِ
بَرْقٌ تَرَى في عارِضٍ نَغّاضِ
İbn Berrî dedi ki: Şiirinde vaki olan:
بَرْقٌ سرَى في عارِضِ نَهّاضِ
Leys: Bulut yoğunlaşıp sonra çalkalanırsa denir: **نَغَضَ**; onu, bir kısmı bir kısmı içinde şaşkın halde hareket ederken görürsün, fakat yürümez. Ve **مَحالٌ نُغَّضٌ**; râciz dedi ki:
لا ماءَ في المَقْراةِ إِن لم تَنْهَضِ
بمَسَدٍ فوقَ المَحالِ النُّغَّضِ
İbn Berrî dedi ki: Ve **النَّغْضةُ**, Tırmâh’ın şiirinde, bir boğayı vasfederken:
باتَ إِلى نَغْضةٍ يَطُوفُ بها،
في رأْسِ مَتْنٍ أَبْزَى به جَرَدُهْ
İbn Kuteybe’nin tefsir ettiği üzere o, ağaçtır; başkası ise beyitteki **النَّغْضةَ**yı devekuşu dişisiyle tefsir etti. Ve onun, sallallahu aleyhi ve sellem, sıfatında, Ali hadisi, Allah ondan razı olsun: “Karnı **نَغّاضَ** idi.” Bunun üzerine Ömer, Allah ondan razı olsun, ona dedi ki: “Karnın **نَغّاضُ**u nedir?” Dedi ki: “Karnı kıvrımlı (kat kat) olandır.” Ve onun karın kıvrımları, altın ve gümüş külçelerinden daha güzeldi. Dedi ki: **النَّغْضُ**: karnın düzlüğünden bir yükselme ve çıkıntıdır; kıvrımlı olana **نَغَّاضُ البطن** denildi.

Mekâyîsü’l-luğa:
(**نغض**) **النون** ve **الغين** ve **الضاد**: sahih bir asıldır; sarsma ve hareket ettirmeye delalet eder. Ondan **النَّغَضان**: dişlerin hareketi. Ve **الإنغاض**: insanın başını, sahibine doğru, ondan şaşar gibi hareket ettirmesidir. Allah, yüce, dedi ki: ﴿**فَسَيُنْغِضُونَ إلَيكَ رُؤوسَهُمْ**﴾ [**الإسراء 51**].
Ve **النَّغِض**: devekuşu erkeğidir; yürüyüşünde başının çalkantısından dolayı. Dedi ki:
* والنَّغِْضُ مثل الأجرب المدجَّلِ *
Ve **النَّاغض** ve **النَُّغْض**: omuzun kıkırdağıdır. Çalkantısından dolayı adlandırıldı; ve kulak için de olur. Ve **النَّغُوض**: büyük hörgüçlü dişi deve; büyüdüğünde çalkalanır. Ve bulut **نَغَضَ**: yürüdü.

El-Kâmûsü’l-muhît:
**نَغَضَ**, **نَصَرَ** ve **ضَرَبَ** gibi: **نَغْضاً** ve **نُغوضاً** ve **نَغَضاناً** ve **نَغَضاً** (iki harekeli): hareket etti ve çalkalandı;
**أَنْغَضَ** ve **تَنَغَّضَ** gibi; ve hareket ettirdi, **أَنْغَضَ** gibi; ve çoğaldı. Ve **غَيْمٌ ناغِضٌ** ve **نَغَّاضٌ**, **كَتَّانٍ** gibi: bir kısmı bir kısmının izinde hareket eden. Ve o, sallallahu aleyhi ve sellem, **نَغَّاضَ البَطْنِ** idi; yani karnı kıvrımlı idi; ve onun karın kıvrımları, altın ve gümüş külçelerinden daha güzeldi. Ve **نَغْضٌ**, ve kırılır (kesrelenir): devekuşu erkeğinin adı, marife olarak; yahut ondan dolaşanın (adı). Ve **النَّغْضُ** ayrıca: başını hareket ettiren ve yürüyüşünde titreyen kimse. Ve (ayrıca) develerini havuza getirmesi; içtiklerinde, her iki deve arasından güçlü bir deveyi çıkarır ve yerine zayıf bir deveyi sokar. Ve damme ile, ve fetha da edilir: omuz kıkırdağı; yahut ondan gidip geldiği yer; her ikisinde de **النَّاغِضِ** gibi. Ve **ناغَضَ**: sıkıştı. Ve **صَبورٍ** gibi: büyük hörgüçlü dişi deve; çünkü büyüdüğünde çalkalanır.

Tâcü’l-ʿarûs:
ن غ ض
**نَغَضَ** şey, baş ve **الثَّنِيَّة** ve başkaları gibi, **نَصَرَ** ve **ضربَ** gibi; ikincisi Kisâî’den: **نَغْضاً** ve **نُغُوضاً** ve **نَغَضَاناً** ve iki harekeli **نَغَضاً**; yani bir ürpermede hareket etti ve çalkalandı; **أَنْغَضَ** ve **تَنَغَّضَ** gibi. Ve başını **نَغَضَ** da: onu hareket ettirdiği zaman; geçişli olur ve geçişsiz olur; Ahfeş bunu nakletti. Ve ürpermede her hareket: **نَغْضٌ**dur. Dedi ki:
" سَأَلْتُ هل وَصْلٌ فقالَتْ مِضِّ
" وحَرَّكَتْ لي رَأْسَهَا بالنَّغْضِ
**أَنْغَضَ** gibi; denir: onu **أَنْغَضَ**: onu, bir şeyden şaşan kimse gibi hareket ettirdiği zaman. Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: " **فَسَيُنْغِضونَ إِليكَ رُؤُوسَهُم** " yani alay yoluyla onları hareket ettirirler. Ebû’l-Heysem dedi ki: Bir adama, kendisine bir şey anlatıldığında başını onu inkâr ederek hareket ettirirse, denir: başını **أَنْغَضَ**. Ve hadiste: " Sonra başını **يُنْغِضُ** almaya başladı; sanki kendisine söyleneni istifham ediyor " yani onu hareket ettirir ve ona doğru meyleder. Ve **نَغَضَ** şey: çoğaldı ve yoğunlaştı; ve ondan: **غَيْمٌ ناغِضٌ** ve **نَغَّاضٌ** **كتَّانٍ** gibi; yani yoğun, bir kısmı bir kısmının izinde hareket eden, şaşkın, yürümeyen. Bunu Leys söyledi; Ezherî ve Cevherî ondan nakletti; bu mecazdır. Ve Ru’be’den okudu:
" أَرَّقَ عَيْنَيْكَ عن الغَمَاضِ
" بَرْقٌ سَرَى في عارِضٍ نَغَّاضِ
Sâğânî dedi ki: Rivayet: **نَهَّاضٍ**dır, başkası değil. Şahit ise, bu urcûzenin başka bir yarım mısraında, fitneyi vasfederken:
" تَبْرُقُ بَرْقَ العَارِضِ النَّغَّاضِ
İbn Fâris dedi ki: Bulut **نَغَضَ**: yürüdüğü zaman. Ve hadiste, Ali, Allah ondan razı olsun, Allah’ın Resulünü, sallallahu aleyhi ve sellem, vasfetti; dedi ki: " Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, **نَغَّاضَ البَطْنِ** idi." Bunun üzerine Ömer, Allah ondan razı olsun, ona dedi ki: “Karnın **نَغَّاضُ**u nedir?” Dedi ki: “Yani karnı kıvrımlı olan.” Ve onun karın kıvrımları, altın ve gümüş külçelerinden daha güzeldi. Ve karın kıvrımlarında, karnın düzlüğünden bir yükselme ve çıkıntı bulunduğundan, kıvrımlı olana: **نَغَّاضُ البَطْنِ** denildi. Ve muhtemeldir ki, kıvrımlı karındaki kırışıklıklar olan **الغُضُون**dan, kalb yoluyla **فَعَّالاً** bina etsin. Ve **نَغْضٌ** fetha ile, ve kesrelenir: devekuşu erkeğinin adı, marife olarak; çünkü o, türün adıdır, **أُسامَة** gibi. Accâc onu vasfederek dedi ki:
" واسْتَبْدَلت رُسُومُه سَفَنَّجَا
" أَصَكَّ نَغْضاً لايَنِي مُسْتَهْدَجَا
Yahut ondan dolaşanın (adı); bunu Ebû’l-Heysem söyledi. Leys dedi ki: Devekuşu erkeğine ancak **نَغْضاً** adı verildi; çünkü yürüyüşünde acele ettiğinde yükselir ve alçalır. Ve **النَّغْضُ** ayrıca: başını hareket ettiren ve yürüyüşünde titreyen kimse; mastarla vasıftır. Ve **النَّغْضُ**: develerini havuza getirmesidir; içtiklerinde, her iki deve arasından güçlü bir deveyi çıkarır ve yerine zayıf bir deveyi sokar; bu bir tashiftir; doğrusu onda **نَغْصٌ**tur, **الصَّاد** **المُهْمَلَة** ile; onu orada doğru olarak zikretmiştir; buna dikkat edilsin. Ve **النُّغْضُ** damme ile, ve fetha da edilir, ki azdır: omuz kıkırdağıdır; ve denildi: omuz kıkırdağının kesildiği yerin en üstüdür; yahut ondan gidip geldiği yerdir. Ve denildi: **النُّغْضَانِ**: omuzun kökünden **يَنْغُضان** eder; yürüdüğünde ikisi hareket eder; her ikisinde de **النَّاغِضِ** gibi. Şemmer dedi ki: İnsanda **النَّاغِضُ**: boynun kökü, başının **يَنْغُضُ** ettiği yerdir. Ve **نُغْضُ الكَتِفِ**: ucunda bulunan ince kemiktir. Ve **ناغَضَ**: sıkıştı; İbn Fâris’in sözünden alınmıştır: “Develer su üzerinde **ناغَضَتِ**”; yani sıkıştılar. Bu da İbn Fâris’ten bir tashiftir; doğrusu onda: develer **تَنَاغَصَتِ** (sıkıştı), **الصَّاد** ile, Kisâî’den geçtiği üzere. Ve denir: **النَّغُوضُ** **صَبُورٍ** gibi: büyük hörgüçlü dişi deve; çünkü büyüdüğünde çalkalanır; bunu İbn Fâris nakletti.
Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **النَّغَضَانُ**: huzursuzluk ve titreme. Ve işini **نَغَضَ**: zayıflattı. Ve **مَحَالٌ نُغَّضٌ**. Râciz dedi ki:
" لا ماءَ في المَقراةِ إِنْ لم تَنْهَضِ
" بمَسَدٍ فَوْقَ المَحَالِ النُّغَّضِ
Ve **النَّغْضَةُ**: ağaçtır; bunu İbn Kuteybe söyledi. Ve Tırimmâh’ı, bir boğayı vasfederken, okudu:
باتَ إِلَى نَغْضَةٍ يَطُوفُ بها ... في رَأْسِ مَتْنٍ أَبْزَى به جَرَدُهْ
Başkası ise beyitteki **النَّغْضَةَ**yı devekuşu dişisiyle tefsir etti. Ve semerleriyle **إِبِلٌ نَغَّاضَةٌ**. Ve düşmana doğru **نَغَضُوا**: kalktılar; bu mecazdır.
