# نغض — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B6/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%BA%D8%B6/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نغض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B6.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: نغض

نغض
نَغَضَ - يَنْغُضُ (نَغَضَ - يَنْغِضُ) - أَنْغَضَ - يُنْغِضُ
نَغَضَ - يَنْغُضُ (نَغَضَ - يَنْغِضُ) + كائن + شيئاً: يحركه في مكانه للأعلى والأسفل بحركة اهتزاز أو ارتجاف بطيئة.
أَنْغَضَ - يُنْغِضُ: على وزن " أفعلَ " من " نَغَضَ - يَنْغُضُ ": يجعله " يَنْغُضُ ": يجعله يحرك شيئاً للأعلى والأسفل  على شكل اهنزاز  أو ارتجاف بطيء: وهي في الرأس : يُنْغِضُ رأسه: يجعل نفسه تومئ به ونهزه، استفهاماً أو تعجباً أو استنكاراً
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدفع بالرج والهز في نفس المكان، والتذبذب والنواسان والاضطراب لمسافة قصيرة"، وهي:
زَلْزَلَ - يُزَلْزِلُ، زَحَّ - يَزُحُّ (زَحْزَحَ - يُزَحْزِحُ)، رَجَّ - يَرُجُّ، هَزَّ - يَهُزُّ، ذَبَّ - يَذِبُّ، نَغَضَ - يَنْغُضُ (نَغَضَ - يَنْغِضُ)
ينعضون
 	﴿أَوْ خَلْقًا مِمَّا يَكْبُرُ فِي صُدُورِكُمْ فَسَيَقُولُونَ مَنْ يُعِيدُنَا قُلْ الَّذِي فَطَرَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُءُوسَهُمْ وَيَقُولُونَ مَتَى هُوَ قُلْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَرِيبًا(51)﴾ الإسراء
مختار الصحاح
● [نغص] ن غ ص: نَغَصَ رأسه من باب نصر وجلس أي تحرك و أَنْغَصَ رأسه حركه كالمتعجب من الشيء ومنه قوله تعالى ﴿فسينغصون إليك رءوسهم﴾ و نَغَصَ فلان رأسه أي حركه يتعدَّى ويلزم
معجم الفرائد القرآنية:
ن غ ض
"يُنْغِضُونَ" في قوله تعالى :" فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُؤُوسَهُمْ وَيَقُولُونَ مَتَى هُوَ قُلْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَرِيباً" (51) الإسراء .
نَغَض رأسه: حرّكه حركة استهزاء وتعجب .
الراغب
نغض
- الإنغاض: تحريك الرأس نحو الغير كالمتعجب منه. قال تعالى: }فسينغضون إليك رؤسهم{ [الإسراء/51] يقال: نغض نغضانا: إذا حرك رأسه، ونغض أسنانه في ارتجاف، والنغض: الظليم الذي ينغض رأسه كثيرا، والنغض: غضروف الكتف.
ملخص اللسان
1.     نَغَضَ الشيءُ يَنْغُضُ نَغْضاً ونُغُوضا ونَغضَاناً وتَنَغَّض وأَنْغَض: تحرَّك واضْطَرَبَ، وأَنْغَضه هو أَي حرَّكه كالمتعَجِّب من  الشيء.ويقال: نَغَضَ رأْسَه إِذا تحرَّك، وأَنْغَضَه إِذا حرَّكَه؛
2.     وأَخذ يُنْغِضُ رأْسه كأَنه يستفهم ما يقال له أَي يُحَرِّكه  ويَمِيلُ إِليه.
3.     يقال للرجل إِذا حُدِّثَ بشيء فحرَّك رأْسه  إِنكاراً له: قد أَنْغَضَ رأْسه. ونَغَضَ رأْسُه يَنغُضُ ويَنْغِضُ نَغْضاً  ونُغُوضاً أَي تحرَّك.ونَغَضَ برأْسِه يَنْغُضُ نَغْضاً: حرَّكه؛
4.     أَنْغَضَ رأْسَه إِذا حرَّكَه إِلى فَوقُ وإِلى أَسفلُ، والرأْس  يَنْغُضُ ويَنْغِضُ لُغتان.
5.  والنَّغَضانُ: تَنَغُّضُ الرأْسِ والأَسنانِ في ارْتِجافٍ إِذا رَجَفَتْ تقول  نَغَضَتْ ، والنَّغْضُ: الذي يُحَرِّك رأْسَه ويَرْجُف في مِشْيَتِه،وصف بالمصدر. وكلُّ حركة في ارْتِجافٍ نَغضٌ.
6.     والثنية إِذا تحرَّكت قيل: نَغَضَت سِنُّه،
7.     والنَّاغِضُ: الغُضْرُوفُ. ونُغْضُ الكَتِف حيث تذهَب  وتجيء، وقيل: هو أَعلى مُنْقَطَع غُضْرُوفِ الكَتِف،
8.     لنُّغْضُ  والنَّغْضُ والنّاغِضُ: أَعلى الكتِف، وقيل: هو العَظْمُ الرَّقِيقُ الذي  على طرَفِه.
لسان العرب
● - نغض: نَغَضَ الشيءُ يَنْغُضُ نَغْضاً ونُغُوضا ونَغضَاناً وتَنَغَّض  وأَنْغَض: تحرَّك واضْطَرَبَ، وأَنْغَضه هو أَي حرَّكه كالمتعَجِّب من  الشيء. ويقال: نَغَضَ فلان أَيضاً رأْسَه، يَتَعدَّى ولا يتعدَّى.  والنَّغَضانُ: تَنَغُّضُ الرأْسِ والأَسنانِ في ارْتِجافٍ إِذا رَجَفَتْ تقول  نَغَضَتْ؛ ومنه حديث عثمان: سَلِسَ بَوْلي ونَغَضَتْ أَسْناني أَي قَلِقَتْ  وتحرَّكَت. ويقال: نَغَضَ رأْسَه إِذا تحرَّك، وأَنْغَضَه إِذا حرَّكَه؛  ومنه الحديث: وأَخذ يُنْغِضُ رأْسه كأَنه يستفهم ما يقال له أَي يُحَرِّكه  ويَمِيلُ إِليه. وفي التنزيل العزيز: فسَيُنْغِضون إِليك رُؤُوسهم. قال  الفراء: أَنْغَضَ رأْسَه إِذا حرَّكَه إِلى فَوقُ وإِلى أَسفلُ، والرأْس  يَنْغُضُ ويَنْغِضُ لُغتان. والثنية إِذا تحرَّكت قيل: نَغَضَت سِنُّه،  وإِنما سُمِّي الظَّلِيمُ نَغْضاً ونَغِضاً لأَنه إِذا عَجِل في مشيته ارتفع  وانخفض. قال أَبو الهيثم: يقال للرجل إِذا حُدِّثَ بشيء فحرَّك رأْسه  إِنكاراً له: قد أَنْغَضَ رأْسه. ونَغَضَ رأْسُه يَنغُضُ ويَنْغِضُ نَغْضاً  ونُغُوضاً أَي تحرَّك. ونَغَضَ برأْسِه يَنْغُضُ نَغْضاً: حرَّكه؛ قال  العجاج يصف الظليم:  واسْتَبْدَلَتْ رُسُومُه سَفَنَّجا  أَصَكَّ نَغْضاً، لا يَني مُسْتَهْدَجا  وفي المحكم: أَسَكَّ، بالسين. والنَّغْضُ: الذي يُحَرِّك رأْسَه  ويَرْجُف في مِشْيَتِه، وصف بالمصدر. وكلُّ حركة في ارْتِجافٍ نَغضٌ. يقال:  نَغَضَ رَحْلُ البعير وثَنِيَّةُ الغلام نَغْضاً ونَغَضاناً؛ قال ذو  الرمة:ولم يَنْغُض بهنَّ القَناطِر  ونَغْضٌ ونِغْضٌ: الظَّلِيمُ كذلك معرفة لأَنه اسم للنوْع كأُسامة؛ وقال  غيره: النَّغْضُ الظليم الجَوَّالُ، ويقال: بل هو الذي يُنغِضُ رأْسَه  كثيراً. والنَّاغِضُ: الغُضْرُوفُ. ابن سيده: ونُغْضُ الكَتِف حيث تذهَب  وتجيء، وقيل: هو أَعلى مُنْقَطَع غُضْرُوفِ الكَتِف، وقيل: النُّغْضانِ  اللّذان يَنْغُضان من أَصل الكتف فيتحَرَّكانِ إِذا مشَى. وروى شُعبةُ عن  عاصم عن عبد اللّه بن سَرْجِسَ، رضي اللّه عنه، قال: نظرت إِلى ناغِضِ كتف  رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، الأَيْمن والأَيسر فإِذا كهيْئةِ  الجُمْعِ عليه الثآليلُ؛ قال شمر: الناغِضُ من الإِنسانِ أَصل العُنُق حيث  يَنْغُضُ رأْسُه، ونُغْضُ الكتِف هو العظم الرقيق على طَرَفها. وفي حديث  أَبي ذر، رضي اللّه عنه: بشِّر الكَنَّازِينَ برَضْفةٍ  (* قوله «برضفة»  كذا بالأَصل، والذي في النهاية في غير موضع: برضف.) في النّاغِضِ أَي بحجر  مُحْمىً فيوضع على ناغِضِه وهو فَرْعُ الكتف، قيل له ناغض لتحرُّكه،  وأَصل النَّغْضِ الحركةُ. وفي حديث ابن الزبير: إِنَّ الكَعْبةَ لما احترقت  نَغَضَتْ أَي تحرَّكت ووَهَتْ. وفي حديث سَلْمانَ في خاتَمِ النبوة:  وإِذا الخاتَمُ في ناغِضِ كَتِفه الأَيسر، وروي في نَغْضِ كتِفه؛ النُّغْضُ  والنَّغْضُ والنّاغِضُ: أَعلى الكتِف، وقيل: هو العَظْمُ الرَّقِيقُ الذي  على طرَفِه.  وغيم نَغّاضٌ، ونَغَضَ السَّحابُ إِذا كثُفَ ثم مَخَض تراه يتحرّك بعضُه  في بعض ولا يَسِيرُ؛ قال رؤبة:  أَرَّقَ عَيْنيكَ عن الغِمَاضِ  بَرْقٌ تَرَى في عارِضٍ نَغّاضِ  قال ابن بري: الذي وقع في شعره:  بَرْقٌ سرَى في عارِضِ نَهّاضِ  الليث: يقال للغَيْم إِذا كَثُفَ ثم تَمَخَّض: قد نَغَضَ حيث تراه  يتحرّك بعضُه في بعض مُتَحَيِّراً ولا يَسير. ومَحالٌ نُغَّضٌ؛ قال  الراجز:لا ماءَ في المَقْراةِ إِن لم تَنْهَضِ  بمَسَدٍ فوقَ المَحالِ النُّغَّضِ  قال ابن بري: والنَّغْضةُ في شِعْر الطرماح يصف ثوراً:  باتَ إِلى نَغْضةٍ يَطُوفُ بها،  في رأْسِ مَتْنٍ أَبْزَى به جَرَدُهْ  هو الشجرة فيما فسره ابن قتيبة وفسر غيره النَّغْضةَ في البيت  بالنّعامةِ.  وفي صفته، صلّى اللّه عليه وسلّم، من حديث عليّ، رضي اللّه عنه: كان  نَغّاضَ البطْنِ، فقال له عمر، رضي اللّه عنه: ما نَغّاضُ البطنِ؟ فقال:  مُعَكَّنُ البطن، وكان عُكَنُه أَحْسَنَ من سَبائكِ الذهبِ والفِضّةِ؛ قال:  النَّغْضُ ونُتوء عن مُسْتَوَى البطنِ قيل للمُعَكَّنِ نَغَّاضُ البطن.
مقاييس اللغة:
(نغض) النون والغين والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على هَزٍّ وتحريك. من ذلك النَّغَضان: تحرُّك الأسنان. والإنغاض: تحريك الإنسان [رأسه([9])] نحو صاحبه كالمتعجّب([10]) منه. قال الله سبحانه: ﴿فَسَيُنْغِضُونَ إلَيكَ رُؤوسَهُمْ﴾ [الإسراء 51].
والنَّغِض: الظليمُ؛ لاضطراب رأسِه عند مَشْيِه. قال:
* والنَّغِْضُ مثل الأجرب المدجَّلِ([11]) *
والنَّاغض والنَُّغْض: غرضوف([12]) الكَتِف. سمِّي لاضطرابه، ويكون للأُذُن أيضاً. والنَّغُوض: النّاقة العظيمة السَّنام، وإذا عَظُم اضطرَبَ. ونَغَضَ الغَيمُ: سار.
القاموس المحيط:
نَغَضَ، كنَصَرَ وضَرَبَ، نَغْضاً ونُغوضاً ونَغَضاناً ونَغَضاً، محركتين تَحَرَّكَ، واضْطَرَبَ،
كأَنْغَضَ وتَنَغَّضَ، وحَرَّكَ، كأَنْغَضَ، وكثُرَ. وغَيْمٌ ناغِضٌ ونَغَّاضٌ، ككَتَّانٍ: مُتَحَرِّكٌ بعضُه في أثَرِ بعضٍ. وكان، صلى الله عليه وسلم، نَغَّاضَ البَطْنِ، أي: مُعَكَّنَه، وكان عُكَنُه أحْسَنَ من سَبائِك الذَّهَبِ والفِضَّةِ. ونَغْضٌ، ويُكْسَرُ: اسمٌ للظَّليمِ مَعْرِفةً، أو للجَوَّالِ منه. والنَّغْضُ أيضاً: من يُحَرِّك رأسَه، ويَرْجُفُ في مِشْيَتِه، وأن يُورِدَ إبِلَه الحَوْضَ، فإذا شَرِبَتْ، أخْرَجَ من بَيْنِ كُلِّ بَعيرَيْنِ بَعيراً قَوِيًّا، وأدْخلَ مَكانه بَعيراً ضَعيفاً. وبالضم، ويُفْتَحُ: غُرْضوفُ الكَتِفِ، أو حيثُ يَجيءُ ويَذْهَبُ منه، كالنَّاغِضِ فيهما. وناغَضَ: ازْدَحَمَ. وكصَبورٍ: الناقةُ العظيمةُ السَّنامِ، لأنَّه إذا عَظُم، اضْطَرَبَ.
تاج العروس:
ن غ ض
نَغَضَ الشيءُ كالرَّأْسِ والثَّنِيَّةِ وغيرِهما كنَصَرَ وضربَ الأَخيرُ عن الكِسَائِيّ : نَغْضاً ونُغُوضاً ونَغَضَاناً ونَغَضاً مُحرَّكَتَيْنِ أَي تَحرَّكَ واضْطَرَبَ في ارْتِجافٍ كأنْغَضَ وتَنَغَّضَ . ونَغَضَ رأْسَهُ أَيْضاً إِذا حرَّكَ يتعدَّى ولا يتعدَّى حكاه الأخفشُ . وكلَّ حَرَكةٍ في ارْتِجافٍ : نَغْضٌ قالَ :
" سَأَلْتُ هل وَصْلٌ فقالَتْ مِضِّ
" وحَرَّكَتْ لي رَأْسَهَا بالنَّغْضِ كأنْغَضَ يُقَالُ : أنْغَضَهُ إِذا حرَّكَهُ كالمُتَعَجِّبِ من الشَّيْءِ ومِنْهُ قَوْله تَعَالَى " فَسَيُنْغِضونَ إِليكَ رُؤُوسَهُم " أَي يُحرِّكونَها عَلَى سَبيلِ الهُزْءِ . وقال أَبو الهَيْثَم : يُقَالُ للرَّجُلِ إِذا حدَّثَ بشيءٍ فحرَّكَ رَأْسَهُ إِنْكاراً له : قَدْ أنْغَضَ رأْسَهُ . وفي الحَدِيث : " فأَخَذَ يُنْغِضُ رأْسَهُ وكأَنَّهُ يَسْتَفْهِمُ مَا يُقَالُ " أَي يُحرِّكُه ويَميلُ إِلَيْه . ونَغَضَ الشيءُ : كثُر وكَثُفَ ومِنْهُ : غَيْمٌ ناغِضٌ ونَغَّاضٌ ككتَّانٍ أَي كثيفٌ مُتحرِّكٌ بعضُه في أَثَرِ بعضِ مُتَحَيِّرٌ لا يَسيرُ . قالَ ذلك اللَّيْثُ وحَكاه عنه الأّزْهَرِيّ والجَوْهَرِيّ وهُو مَجَازٌ وأَنْشَدَ لرُؤْبَةَ :
" أَرَّقَ عَيْنَيْكَ عن الغَمَاضِ
" بَرْقٌ سَرَى في عارِضٍ نَغَّاضِ قالَ الصَّاغَانِيُّ : والرِّواية : نَهَّاضٍ لا غيرُ وأَمَّا الشاهِدُ ففي مَشْطورٍ آخرَ له من هذه الأُرْجوزَةِ يَصِفُ الفِتْنَةَ :
" تَبْرُقُ بَرْقَ العَارِضِ النَّغَّاضِ وقال ابنُ فارسٍ : نَغَضَ الغَيمُ إِذا سار . وفي الحَدِيث وَصَفَ عليٌّ رَضِيَ الله عَنْه رَسُولُ الله صَلّى اللهُ عليه وسَلّم فقالَ : " كانَ النَّبِيّ صَلّى اللهُ عليه وسَلّم نَغَّاضَ البَطْنِ " فقال له عُمَرُ رَضِيَ الله عَنْه : مَا نَغَّاضُ البَطْنِ ؟ فقال : أَي مُعَكَّنه . وكان عُكَنُه أحسنَ من سَبائِك الذَّهَبِ والفِضَّةِ . ولمَّا كانَ في العُكَنِ نُهُوضٌ ونُتُوءٌ عن مُسْتَوى البطنِ قيلَ للمُعَكَّنِ : نَغَّاضُ البَطْنِ ويُحتملُ أَنْ يَبْني فَعَّالاً من الغُضُونِ وهي المكَاسِرُ في البَطْنِ المُعَكَّن عَلَى القَلْب . ونَغْضٌ بالفَتْحِ ويُكسَرُ : اسمٌ للظَّليمِ مَعْرِفةً لأَنَّهُ اسمٌ للنَّوْعِ كأُسامَةَ قالَ العَجَّاجُ يَصِفُه :
" واسْتَبْدَلت رُسُومُه سَفَنَّجَا
" أَصَكَّ نَغْضاً لايَنِي مُسْتَهْدَجَا
أَو للجَوَّالِ منه قالَهُ أَبو الهَيْثَم . وقال اللَّيْثُ : إنَّما سُمِّيَ الظَّليمُ نَغْضاً لأنَّه إِذا عَجِلَ في مِشْيَتِه ارْتَفَعَ وانْخَفَضَ . والنَّغْضُ أَيْضاً : مَنْ يُحرِّكُ رأْسَهُ ويَرْجُفُ في مِشْيَتِهِ وَصْفٌ بالمصدَرِ . والنَّغْضُ : أَنْ يُرِدَ إِبِلَه الحَوْضَ فإذا شرِبَتْ أَخْرَجَ من كلِّ بَعيرَيْنِ بعيراً قَويًّا وأَدخلَ مَكانَهُ بَعيراً ضَعيفاً هذا تصحيفٌ والصَّوَابُ فيه نَغْصٌ بالصَّادِ المُهْمَلَة وَقَدْ ذَكَرَهُ هُناكَ عَلَى الصَّوابِ فليُتَنَبَّه لذلك . والنُّغْضُ بالضَّمِّ ويُفتحُ وهو قليل : غُرْضوفُ الكتِفِ وقيل : أَعلى مُنْقَطَعِ غُضْروفِ الكَتِفِ أَو حيثُ يَجيءُ ويذْهًبُ مِنْهُ . وقيل : النُّغْضَانِ يَنْغُضانِ من أَصلِ الكتِفِ فيتَحرَّكان إِذا مَشَى كالنَّاغِضِ فيهِما . وقال شَمِرٌ : النَّاغِضُ من الإِنْسانِ : أَصْلُ العُنُقِ حيثُ يَنْغُضُ رأْسُه ونُغْضُ الكَتِفِ : هو العَظْمُ الرَّقيقُ عَلَى طَرَفِها . وناغَضَ : ازدَحَمَ مأْخوذٌ من قولِ ابنِ فارسٍ : ناغَضَتِ الإِبِلُ عَلَى الماءِ أَي ازدَحَمَتْ وهذا أَيْضاً تصْحيفٌ من ابنِ فارسٍ ؛ فإِنَّ الصَّوَابَ فيه : تَنَاغَصَتِ الإِبلُ بالصَّاد كما مرَّ عن الكِسَائِيّ . ويُقَالُ : النَّغُوضُ كصَبُورٍ : النَّاقَةُ العظيمَةُ السَّنام ؛ لأنَّه إِذا عظُمَ اضْطَرَبَ نَقَلَهُ ابنُ فارس
وممَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : النَّغَضَانُ : القَلَقُ والرَّجَفانُ . ونَغَضَ أَمْرَه : وَهَى . ومَحَالٌ نُغَّضٌ . قالَ الرَّاجِزُ :
" لا ماءَ في المَقراةِ إِنْ لم تَنْهَضِ
" بمَسَدٍ فَوْقَ المَحَالِ النُّغَّضِ والنَّغْضَةُ : الشَّجَرة قالَهُ ابنُ قتيبَةَ وأَنْشَدَ الطِّرِمّاح يَصِفُ ثَوْراً :
باتَ إِلَى نَغْضَةٍ يَطُوفُ بها ... في رَأْسِ مَتْنٍ أَبْزَى به جَرَدُهْ وفَسَّرَ غيرُه النَّغْضَةَ في البيتِ بالنَّعامَةِ . وإِبِلٌ نَغَّاضَةٌ برِحالِها . ونَغَضُوا إِلَى العَدُوِّ : نَهَضُوا وهُو مَجَازٌ

### Türkçe

نغض
**نَغَضَ - يَنْغُضُ** (**نَغَضَ - يَنْغِضُ**) - **أَنْغَضَ - يُنْغِضُ**
**نَغَضَ - يَنْغُضُ** (**نَغَضَ - يَنْغِضُ**) + bir varlık + bir şeyi: onu yerinde, yukarı ve aşağı, yavaş bir titreşim veya ürperme hareketiyle hareket ettirir.
**أَنْغَضَ - يُنْغِضُ**: “**أفعلَ**” vezninde, “**نَغَضَ - يَنْغُضُ**”dan: onu “**يَنْغُضُ**” kılar: onu, yavaş bir titreşim veya ürperme şeklinde, bir şeyi yukarı ve aşağı hareket ettirir kılar: ve bu baştadır: **يُنْغِضُ** başını: onu (başını) kendisine, soru sorma veya şaşma yahut yadırgama olarak, işaret eder ve sallar kılar.

Ve lafız, “aynı yerde sarsma ve sallama ile itme, ve kısa bir mesafe için salınım, dalgalanma ve çalkantı” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**زَلْزَلَ - يُزَلْزِلُ**، **زَحَّ - يَزُحُّ** (**زَحْزَحَ - يُزَحْزِحُ**)، **رَجَّ - يَرُجُّ**، **هَزَّ - يَهُزُّ**، **ذَبَّ - يَذِبُّ**، **نَغَضَ - يَنْغُضُ** (**نَغَضَ - يَنْغِضُ**)

**ينعضون**
﴿“Veya göğüslerinizde büyüyen bir yaratılış (olun). Derler ki: Bizi kim iade edecek? De ki: Sizi ilk defa yaratan. Derken sana başlarını **فَسَيُنْغِضُونَ** ve derler ki: O ne zaman? De ki: Umulur ki yakın olur.” (51)﴾ **الإسراء**

Muhtârü’s-sıhâh
● [**نغص**] ن غ ص: **نَغَصَ** başını, **نصر** ve **جلس** babından; yani hareket etti. Ve **أَنْغَصَ** başını: onu, bir şeyden şaşan kimse gibi hareket ettirdi. Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: ﴿**فسينغصون إليك رءوسهم**﴾. Ve **نَغَصَ** falan kimse başını: yani onu hareket ettirdi; geçişli de olur, geçişsiz de olur.

Kur’ânî ferâid sözlüğü:
ن غ ض
Allah’ın sözü olan: “**فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُؤُوسَهُمْ وَيَقُولُونَ مَتَى هُوَ قُلْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَرِيباً**” (51) **الإسراء** içindeki **"يُنْغِضُونَ"**.
**نَغَض** başını: alay ve şaşma hareketiyle onu hareket ettirdi.

Râgıb
نغض
- **الإنغاض**: başı, başkasına doğru, ondan şaşar gibi hareket ettirmektir. Yüce Allah dedi ki: ﴿**فسينغضون إليك رؤسهم**﴾ [**الإسراء/51**]. Denir: **نغض نغضانا**: başını hareket ettirdiği zaman. Ve **نغض** dişlerini, bir ürpermede. Ve **النغض**: başını çokça **ينغض** eden devekuşu erkeği. Ve **النغض**: omuz kıkırdağı.

Lisân özeti
1. **نَغَضَ** şey **يَنْغُضُ** **نَغْضاً** ve **نُغُوضا** ve **نَغضَاناً** ve **تَنَغَّض** ve **أَنْغَض**: hareket etti ve çalkalandı; ve **أَنْغَضَه** o: yani onu, bir şeyden şaşan kimse gibi hareket ettirdi. Ve denir: **نَغَضَ** başını: hareket ettiği zaman; ve **أَنْغَضَه**: onu hareket ettirdiği zaman;
2. Ve başını **يُنْغِضُ** almaya başladı; sanki kendisine söyleneni istifham ediyor; yani onu hareket ettirir ve ona doğru meyleder.
3. Bir adama, kendisine bir şey anlatıldığında başını onu inkâr ederek hareket ettirirse, denir: başını **أَنْغَضَ**. Ve başı **نَغَضَ** **يَنغُضُ** ve **يَنْغِضُ** **نَغْضاً** ve **نُغُوضاً**: yani hareket etti. Ve başıyla **نَغَضَ** **يَنْغُضُ** **نَغْضاً**: onu hareket ettirdi;
4. **أَنْغَضَ** başını: onu yukarı ve aşağı hareket ettirdiği zaman; ve baş **يَنْغُضُ** ve **يَنْغِضُ** iki lehçedir.
5. **النَّغَضانُ**: başın ve dişlerin, titrediği zaman, bir ürpermede **تَنَغُّض** etmesidir; **نَغَضَتْ** dersin. Ve **النَّغْضُ**: başını hareket ettiren ve yürüyüşünde titreyen kimsedir; mastarla vasfedilmiştir. Ve ürpermede her hareket **نَغضٌ**dur.
6. Ve **الثنية** hareket ederse denir: dişi **نَغَضَت**.
7. **النَّاغِضُ**: kıkırdaktır. Ve **نُغْضُ الكَتِف**: gidip geldiği yer; ve denildi: omuz kıkırdağının kesildiği yerin en üstüdür.
8. **لنُّغْضُ** ve **النَّغْضُ** ve **النّاغِضُ**: omuzun en üstüdür; ve denildi: ucunda bulunan ince kemiktir.

Lisânü’l-ʿArab
● - نغض: **نَغَضَ** şey **يَنْغُضُ** **نَغْضاً** ve **نُغُوضا** ve **نَغضَاناً** ve **تَنَغَّض** ve **أَنْغَض**: hareket etti ve çalkalandı; ve **أَنْغَضه** o: yani onu, bir şeyden şaşan kimse gibi hareket ettirdi. Ve denir: falan da başını **نَغَضَ**; geçişli olur ve geçişsiz olur. Ve **النَّغَضانُ**: başın ve dişlerin, titrediği zaman, bir ürpermede **تَنَغُّض** etmesidir; **نَغَضَتْ** dersin. Ve Osman hadisi ondandır: “İdrarım gevşedi ve dişlerim **نَغَضَتْ**”; yani huzursuz oldu ve hareket etti. Ve denir: başını **نَغَضَ**: hareket ettiği zaman; ve onu **أَنْغَضَ**: onu hareket ettirdiği zaman; ve hadisten: “Ve başını **يُنْغِضُ** almaya başladı; sanki kendisine söyleneni istifham ediyor”; yani onu hareket ettirir ve ona doğru meyleder. Ve aziz tenzilde: “**فسَيُنْغِضون إِليك رُؤُوسهم**”. Ferrâ dedi ki: **أَنْغَضَ** başını: onu yukarı ve aşağı hareket ettirdiği zaman; ve baş **يَنْغُضُ** ve **يَنْغِضُ** iki lehçedir. Ve **الثنية** hareket ederse denir: dişi **نَغَضَت**. Ve ancak devekuşu erkeğine **نَغْضاً** ve **نَغِضاً** adı verildi; çünkü yürüyüşünde acele ettiğinde yükselir ve alçalır. Ebû’l-Heysem dedi ki: Bir adama, kendisine bir şey anlatıldığında başını onu inkâr ederek hareket ettirirse, denir: başını **أَنْغَضَ**. Ve başı **نَغَضَ** **يَنغُضُ** ve **يَنْغِضُ** **نَغْضاً** ve **نُغُوضاً**: yani hareket etti. Ve başıyla **نَغَضَ** **يَنْغُضُ** **نَغْضاً**: onu hareket ettirdi; Accâc, devekuşu erkeğini vasfederek dedi:
واسْتَبْدَلَتْ رُسُومُه سَفَنَّجا
أَصَكَّ نَغْضاً، لا يَني مُسْتَهْدَجا
Ve **المحكم**’de: **أَسَكَّ** (س ile). Ve **النَّغْضُ**: başını hareket ettiren ve yürüyüşünde titreyen kimsedir; mastarla vasfedilmiştir. Ve ürpermede her hareket **نَغضٌ**dur. Denir: devenin semeri ve oğlanın **ثَنِيَّة**si **نَغْضاً** ve **نَغَضاناً** (hareket etti); Zü’r-Rumme dedi ki:
ولم يَنْغُض بهنَّ القَناطِر
Ve **نَغْضٌ** ve **نِغْضٌ**: devekuşu erkeğidir; türün adı olduğu için marife olarak (kullanılır), tıpkı **أُسامة** gibi. Ve başkası dedi ki: **النَّغْضُ** dolaşan devekuşu erkeğidir; ve denir: bilakis o, başını çokça **يُنغِضُ** edendir. Ve **النَّاغِضُ**: kıkırdaktır. İbn Sîdeh: **نُغْضُ الكَتِف**: gidip geldiği yer; ve denildi: omuz kıkırdağının kesildiği yerin en üstüdür; ve denildi: **النُّغْضانِ**: omuzun kökünden **يَنْغُضان** eden iki (parça)dır; yürüdüğünde ikisi hareket eder. Şuʿbe, Âsım’dan, Abdullah b. Sercis’ten, Allah ondan razı olsun, rivayet etti; dedi ki: Allah’ın Resulünün, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, sağ ve sol omzunun **ناغِض**’ine baktım; bir de baktım ki, üzerinde siğiller, **الجُمْع** heyeti gibidir. Şemmer dedi ki: İnsanda **الناغِضُ**: boynun kökü, başının **يَنْغُضُ** ettiği yerdir; ve **نُغْضُ الكتِف**: ucunda bulunan ince kemiktir. Ebû Zer hadisi, Allah ondan razı olsun: “**الكَنَّازِينَ**’i **برَضْفةٍ** ile müjdele” (* “**برضفة**” sözü: asılda böyle; **النهاية**’de birçok yerde: **برضف**.) “**في النّاغِضِ**”: yani kızdırılmış bir taşla; sonra onun **ناغِض**’ine konur; o, omuzun üst kısmıdır. Ona, hareketinden dolayı **ناغض** denildi; ve **النَّغْضِ**’ün aslı harekettir. İbn Zübeyr hadisi: Kâbe yanınca **نَغَضَتْ**: yani hareket etti ve zayıfladı. Selmân hadisi, nübüvvet mührü hakkında: “Ve bir de baktım ki mühür, sol omzunun **ناغِض**’indeydi”; ve **نَغْضِ** omzunda diye de rivayet edildi. **النُّغْضُ** ve **النَّغْضُ** ve **النّاغِضُ**: omuzun en üstüdür; ve denildi: ucunda bulunan ince kemiktir. Ve **غيم نَغّاضٌ**; ve bulut **نَغَضَ**: yoğunlaştığı sonra da çalkalanıp (iç içe) karıştığı zaman; onun bir kısmının bir kısmı içinde hareket ettiğini görürsün, fakat yürümez; Ru’be dedi ki:
أَرَّقَ عَيْنيكَ عن الغِمَاضِ
بَرْقٌ تَرَى في عارِضٍ نَغّاضِ
İbn Berrî dedi ki: Şiirinde vaki olan:
بَرْقٌ سرَى في عارِضِ نَهّاضِ
Leys: Bulut yoğunlaşıp sonra çalkalanırsa denir: **نَغَضَ**; onu, bir kısmı bir kısmı içinde şaşkın halde hareket ederken görürsün, fakat yürümez. Ve **مَحالٌ نُغَّضٌ**; râciz dedi ki:
لا ماءَ في المَقْراةِ إِن لم تَنْهَضِ
بمَسَدٍ فوقَ المَحالِ النُّغَّضِ
İbn Berrî dedi ki: Ve **النَّغْضةُ**, Tırmâh’ın şiirinde, bir boğayı vasfederken:
باتَ إِلى نَغْضةٍ يَطُوفُ بها،
في رأْسِ مَتْنٍ أَبْزَى به جَرَدُهْ
İbn Kuteybe’nin tefsir ettiği üzere o, ağaçtır; başkası ise beyitteki **النَّغْضةَ**yı devekuşu dişisiyle tefsir etti. Ve onun, sallallahu aleyhi ve sellem, sıfatında, Ali hadisi, Allah ondan razı olsun: “Karnı **نَغّاضَ** idi.” Bunun üzerine Ömer, Allah ondan razı olsun, ona dedi ki: “Karnın **نَغّاضُ**u nedir?” Dedi ki: “Karnı kıvrımlı (kat kat) olandır.” Ve onun karın kıvrımları, altın ve gümüş külçelerinden daha güzeldi. Dedi ki: **النَّغْضُ**: karnın düzlüğünden bir yükselme ve çıkıntıdır; kıvrımlı olana **نَغَّاضُ البطن** denildi.

Mekâyîsü’l-luğa:
(**نغض**) **النون** ve **الغين** ve **الضاد**: sahih bir asıldır; sarsma ve hareket ettirmeye delalet eder. Ondan **النَّغَضان**: dişlerin hareketi. Ve **الإنغاض**: insanın başını, sahibine doğru, ondan şaşar gibi hareket ettirmesidir. Allah, yüce, dedi ki: ﴿**فَسَيُنْغِضُونَ إلَيكَ رُؤوسَهُمْ**﴾ [**الإسراء 51**].
Ve **النَّغِض**: devekuşu erkeğidir; yürüyüşünde başının çalkantısından dolayı. Dedi ki:
* والنَّغِْضُ مثل الأجرب المدجَّلِ *
Ve **النَّاغض** ve **النَُّغْض**: omuzun kıkırdağıdır. Çalkantısından dolayı adlandırıldı; ve kulak için de olur. Ve **النَّغُوض**: büyük hörgüçlü dişi deve; büyüdüğünde çalkalanır. Ve bulut **نَغَضَ**: yürüdü.

El-Kâmûsü’l-muhît:
**نَغَضَ**, **نَصَرَ** ve **ضَرَبَ** gibi: **نَغْضاً** ve **نُغوضاً** ve **نَغَضاناً** ve **نَغَضاً** (iki harekeli): hareket etti ve çalkalandı;
**أَنْغَضَ** ve **تَنَغَّضَ** gibi; ve hareket ettirdi, **أَنْغَضَ** gibi; ve çoğaldı. Ve **غَيْمٌ ناغِضٌ** ve **نَغَّاضٌ**, **كَتَّانٍ** gibi: bir kısmı bir kısmının izinde hareket eden. Ve o, sallallahu aleyhi ve sellem, **نَغَّاضَ البَطْنِ** idi; yani karnı kıvrımlı idi; ve onun karın kıvrımları, altın ve gümüş külçelerinden daha güzeldi. Ve **نَغْضٌ**, ve kırılır (kesrelenir): devekuşu erkeğinin adı, marife olarak; yahut ondan dolaşanın (adı). Ve **النَّغْضُ** ayrıca: başını hareket ettiren ve yürüyüşünde titreyen kimse. Ve (ayrıca) develerini havuza getirmesi; içtiklerinde, her iki deve arasından güçlü bir deveyi çıkarır ve yerine zayıf bir deveyi sokar. Ve damme ile, ve fetha da edilir: omuz kıkırdağı; yahut ondan gidip geldiği yer; her ikisinde de **النَّاغِضِ** gibi. Ve **ناغَضَ**: sıkıştı. Ve **صَبورٍ** gibi: büyük hörgüçlü dişi deve; çünkü büyüdüğünde çalkalanır.

Tâcü’l-ʿarûs:
ن غ ض
**نَغَضَ** şey, baş ve **الثَّنِيَّة** ve başkaları gibi, **نَصَرَ** ve **ضربَ** gibi; ikincisi Kisâî’den: **نَغْضاً** ve **نُغُوضاً** ve **نَغَضَاناً** ve iki harekeli **نَغَضاً**; yani bir ürpermede hareket etti ve çalkalandı; **أَنْغَضَ** ve **تَنَغَّضَ** gibi. Ve başını **نَغَضَ** da: onu hareket ettirdiği zaman; geçişli olur ve geçişsiz olur; Ahfeş bunu nakletti. Ve ürpermede her hareket: **نَغْضٌ**dur. Dedi ki:
" سَأَلْتُ هل وَصْلٌ فقالَتْ مِضِّ
" وحَرَّكَتْ لي رَأْسَهَا بالنَّغْضِ
**أَنْغَضَ** gibi; denir: onu **أَنْغَضَ**: onu, bir şeyden şaşan kimse gibi hareket ettirdiği zaman. Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: " **فَسَيُنْغِضونَ إِليكَ رُؤُوسَهُم** " yani alay yoluyla onları hareket ettirirler. Ebû’l-Heysem dedi ki: Bir adama, kendisine bir şey anlatıldığında başını onu inkâr ederek hareket ettirirse, denir: başını **أَنْغَضَ**. Ve hadiste: " Sonra başını **يُنْغِضُ** almaya başladı; sanki kendisine söyleneni istifham ediyor " yani onu hareket ettirir ve ona doğru meyleder. Ve **نَغَضَ** şey: çoğaldı ve yoğunlaştı; ve ondan: **غَيْمٌ ناغِضٌ** ve **نَغَّاضٌ** **كتَّانٍ** gibi; yani yoğun, bir kısmı bir kısmının izinde hareket eden, şaşkın, yürümeyen. Bunu Leys söyledi; Ezherî ve Cevherî ondan nakletti; bu mecazdır. Ve Ru’be’den okudu:
" أَرَّقَ عَيْنَيْكَ عن الغَمَاضِ
" بَرْقٌ سَرَى في عارِضٍ نَغَّاضِ
Sâğânî dedi ki: Rivayet: **نَهَّاضٍ**dır, başkası değil. Şahit ise, bu urcûzenin başka bir yarım mısraında, fitneyi vasfederken:
" تَبْرُقُ بَرْقَ العَارِضِ النَّغَّاضِ
İbn Fâris dedi ki: Bulut **نَغَضَ**: yürüdüğü zaman. Ve hadiste, Ali, Allah ondan razı olsun, Allah’ın Resulünü, sallallahu aleyhi ve sellem, vasfetti; dedi ki: " Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, **نَغَّاضَ البَطْنِ** idi." Bunun üzerine Ömer, Allah ondan razı olsun, ona dedi ki: “Karnın **نَغَّاضُ**u nedir?” Dedi ki: “Yani karnı kıvrımlı olan.” Ve onun karın kıvrımları, altın ve gümüş külçelerinden daha güzeldi. Ve karın kıvrımlarında, karnın düzlüğünden bir yükselme ve çıkıntı bulunduğundan, kıvrımlı olana: **نَغَّاضُ البَطْنِ** denildi. Ve muhtemeldir ki, kıvrımlı karındaki kırışıklıklar olan **الغُضُون**dan, kalb yoluyla **فَعَّالاً** bina etsin. Ve **نَغْضٌ** fetha ile, ve kesrelenir: devekuşu erkeğinin adı, marife olarak; çünkü o, türün adıdır, **أُسامَة** gibi. Accâc onu vasfederek dedi ki:
" واسْتَبْدَلت رُسُومُه سَفَنَّجَا
" أَصَكَّ نَغْضاً لايَنِي مُسْتَهْدَجَا
Yahut ondan dolaşanın (adı); bunu Ebû’l-Heysem söyledi. Leys dedi ki: Devekuşu erkeğine ancak **نَغْضاً** adı verildi; çünkü yürüyüşünde acele ettiğinde yükselir ve alçalır. Ve **النَّغْضُ** ayrıca: başını hareket ettiren ve yürüyüşünde titreyen kimse; mastarla vasıftır. Ve **النَّغْضُ**: develerini havuza getirmesidir; içtiklerinde, her iki deve arasından güçlü bir deveyi çıkarır ve yerine zayıf bir deveyi sokar; bu bir tashiftir; doğrusu onda **نَغْصٌ**tur, **الصَّاد** **المُهْمَلَة** ile; onu orada doğru olarak zikretmiştir; buna dikkat edilsin. Ve **النُّغْضُ** damme ile, ve fetha da edilir, ki azdır: omuz kıkırdağıdır; ve denildi: omuz kıkırdağının kesildiği yerin en üstüdür; yahut ondan gidip geldiği yerdir. Ve denildi: **النُّغْضَانِ**: omuzun kökünden **يَنْغُضان** eder; yürüdüğünde ikisi hareket eder; her ikisinde de **النَّاغِضِ** gibi. Şemmer dedi ki: İnsanda **النَّاغِضُ**: boynun kökü, başının **يَنْغُضُ** ettiği yerdir. Ve **نُغْضُ الكَتِفِ**: ucunda bulunan ince kemiktir. Ve **ناغَضَ**: sıkıştı; İbn Fâris’in sözünden alınmıştır: “Develer su üzerinde **ناغَضَتِ**”; yani sıkıştılar. Bu da İbn Fâris’ten bir tashiftir; doğrusu onda: develer **تَنَاغَصَتِ** (sıkıştı), **الصَّاد** ile, Kisâî’den geçtiği üzere. Ve denir: **النَّغُوضُ** **صَبُورٍ** gibi: büyük hörgüçlü dişi deve; çünkü büyüdüğünde çalkalanır; bunu İbn Fâris nakletti.
Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **النَّغَضَانُ**: huzursuzluk ve titreme. Ve işini **نَغَضَ**: zayıflattı. Ve **مَحَالٌ نُغَّضٌ**. Râciz dedi ki:
" لا ماءَ في المَقراةِ إِنْ لم تَنْهَضِ
" بمَسَدٍ فَوْقَ المَحَالِ النُّغَّضِ
Ve **النَّغْضَةُ**: ağaçtır; bunu İbn Kuteybe söyledi. Ve Tırimmâh’ı, bir boğayı vasfederken, okudu:
باتَ إِلَى نَغْضَةٍ يَطُوفُ بها ... في رَأْسِ مَتْنٍ أَبْزَى به جَرَدُهْ
Başkası ise beyitteki **النَّغْضَةَ**yı devekuşu dişisiyle tefsir etti. Ve semerleriyle **إِبِلٌ نَغَّاضَةٌ**. Ve düşmana doğru **نَغَضُوا**: kalktılar; bu mecazdır.
