# نغي — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D9%8A/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%BA%D9%8A/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D9%8A.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نغي

النَّغْيَةُ: مثل النَّغمة، وقيل: النَّغْية ما يُعْجِبك من صوت أَو كلام. وسمعت نَغْيةً من كذا وكذا أَي شيئاً من خبر؛ قال أَبو نُخَيْلة:لَمَّا أَتَتْني نَغْيةٌ كالشُّهْدِ،
كالعَسَل المَمْزوج بَعْدَ الرَّقْدِ،
رَفَّعْتُ من أَطْمارِ مُسْتَعِدِّ،
وقلْتُ للعِيسِ: اغْتَدي وجِدِّي
(* قوله« وقلت للعيس اغتدي وجدي» هكذا في الأصل ونسختين من الصحاح، والذي في التكملة: وقلت للعنس، بالنون، اغتلي، باللام.)
يعني ولاية بعض ولد عبد الملك بن مروان، قال ابن سيده: أَظنه هشاماً. أَبو عمرو: النَّعْوة والمَغْوَةُ النَّغْمة. يقال: نَغَوْتُ ونَغَيْتُ نَغْوةً ونَغْية، وكذلك مَغَوْت ومَغَيْتُ. وما سمعت له نَغْوةً أَي كلمة. والنَّغْيةُ من الكلام والخبرِ: الشيءُ تَسمعه ولا تفهمه، وقيل: هو أَوَّل ما يبلغك من الخبر قبل أَن تستبينه. ونَغَى إِليه نَغْيةً: قال له قولاً يفهمه عنه.
والمُناغاةُ: المغازَلة. والمُناغاة: تكليمك الصَّبيَّ بما يَهْوى من الكلام. والمرأَة تُناغي الصبيِّ أَي تكلمه بما يُعْجِبه ويَسُرُّه. وناغى الصبيَّ: كلَّمه بما يَهواه ويَسُرُّه؛ قال:
ولم يَكُ في بُؤْسٍ، إِذا بات ليلةً
يُناغي غَزالاً فاتِرَ الطَّرْفِ أَكْحَلا
الفراء: الإِنْغاء كلام الصبيان. وقال أَحمد بن يحيى: مُناغاةُ الصبي أَن يصير بحِذاء الشمس فيُناغِيها كما يُناغي الصبيُّ أُمَّه. وفي الحديث: أَنه كان يُناغي القمرَ في صِباه؛ المُناغاةُ: المحادثة. وناغَتِ الأُمُّ صبيِّها: لاطَفَتْه وشاغَلَته بالمحادثة والمُلاعبة.
وتقول: نَغَيْت إِلى فلان نَغْيَةً ونَغَى إِليَّ نَغْية إِذا أَلقى إِليك كلمة وأَلقيت إِليه أُخرى. وإِذا سمعت كلمة تعجبك تقول: سمعت نَغْيةً حَسَنة. الكسائي: سمعت له نَغْيةً وهو من الكلام الحسنُ. ابن الأَعرابي: أَنْغى إِذا تَكلَّم بكلام
(* قوله « ابن الاعرابي أنغى إلخ» عبارته في
التهذيب: أنغى إِذا تكلم بكلام لا يفهم، وأنغى أيضاً إذا تكلم بكلام يفهم، ويقال: نغوت أنغو ونغيت أنغي، قال وأنغى وناغى إذا كلم إلى آخر ما هنا.) ، وناغى إِذا كلَّم صبيّاً بكلام مليح لطيف.
ويقال للموج إِذا ارتفع: ؛كاد يُناغي السحابَ. ابن سيده: ناغى الموجُ السحابَ كاد يرتفع إليه؛ قال:
كأَنَّكَ بالمُبارَكِ، بَعْدَ شَهْرٍ،
يناغي مَوْجُه غُرَّ السَّحابِ
المُبارَكُ: موضع. التهذيب: يقالُ إِنَّ ماءَ رَكِيَّتنا يُناغِي الكواكب، وذلك إِذا نظرت في الماء ورأَيت بَريقَ الكواكب، فإِذا نظرت إِلى الكواكب رأَيتها تتحرَّك بتحَرُّك الماء؛ قال الراجز:
أَرْخَى يَدَيه الأُدْمِ وَضَّاح اليَسَر،
فتَركَ الشمسَ يُناغِيهِ القَمَر
أَي صَبَّ لَبناً فتركه يُناغِيه القمرُ، قال: والأُدْم السَّمْن. وهذا الجبل يُناغي السماءَ أَي يُدانيها لطوله.

### Türkçe

**النَّغْيَةُ**: **النَّغمة** gibidir; ve denildi ki: **النَّغْية** ses veya sözden sana hoş gelen şeydir. Ve “şundan şundan bir **نَغْية** işittim” (yani) haberden bir şey (işittim) demektir; Ebû Nuhayle dedi ki:
لَمَّا أَتَتْني **نَغْيةٌ** كالشُّهْدِ،
كالعَسَل المَمْزوج بَعْدَ الرَّقْدِ،
رَفَّعْتُ من أَطْمارِ مُسْتَعِدِّ،
وقلْتُ للعِيسِ: اغْتَدي وجِدِّي
(* Onun “وقلت للعيس اغتدي وجدي” sözü: aslında ve **الصحاح**’ın iki nüshasında böyledir; **التكملة**’de olan ise: “وقلت للعنس”، **النون** ile, “اغتلي”، **اللام** ile.)

Abdülmelik b. Mervân’ın evlâdından bazısının vilâyetini kastediyor; İbn Sîde dedi ki: zannederim Hişâm’dır. Ebû Amr: **النَّعْوة** ve **المَغْوَةُ** **النَّغْمة**’dir. Denir ki: **نَغَوْتُ** ve **نَغَيْتُ** bir **نَغْوةً** ve bir **نَغْية** (söyledim); yine **مَغَوْت** ve **مَغَيْتُ** de böyledir. “Onun için bir **نَغْوةً** işitmedim” yani bir kelime (işitmedim). Ve sözden ve haberden **النَّغْيةُ**: işittiğin fakat anlamadığın şeydir; ve denildi ki: o, haberi iyice açıklığa kavuşturmadan önce, haberden sana ulaşan ilk şeydir. Ve “ona bir **نَغْيةً** **نَغَى** etti” (yani) ona, ondan anlayacağı bir söz söyledi.

Ve **المُناغاةُ**: flörtleşmedir. Ve **المُناغاة**: çocuğa, sözden hoşlandığı şeyle konuşmandır. Ve kadın çocuğa **تُناغي** eder; yani ona, hoşuna giden ve onu sevindiren şeyle konuşur. Ve “çocuğa **ناغى** etti”: ona, hoşlandığı ve onu sevindiren şeyle konuştu; dedi ki:
ولم يَكُ في بُؤْسٍ، إِذا بات ليلةً
يُناغي غَزالاً فاتِرَ الطَّرْفِ أَكْحَلا

Ferrâ: **الإِنْغاء** çocukların konuşmasıdır. Ve Ahmed b. Yahyâ dedi ki: çocuğun **مُناغاةُ**’sı, güneşin hizasına geçip ona, çocuğun annesine **يُناغي** ettiği gibi **يُناغِي** etmesidir. Ve hadiste: onun çocukluğunda aya **يُناغي** ettiği (rivayet edilmiştir); **المُناغاةُ**: konuşmadır. Ve anne çocuğuna **ناغَتِ**: ona yumuşak davrandı ve onu konuşma ve oyunla oyaladı.

Ve dersin ki: “falana bir **نَغْيَةً** **نَغَيْت** ettim” ve “bana bir **نَغْية** **نَغَى** etti” (şu durumda): sana bir kelime attığında ve sen de ona bir başkasını attığında. Ve hoşuna giden bir kelime işittiğinde: “güzel bir **نَغْيةً** işittim” dersin. Kisâî: “onun için bir **نَغْيةً** işittim”; o, sözden güzel olandır. İbnü’l-A‘râbî: **أَنْغى** (yani) bir sözle konuştuğu zaman
(* Onun “İbnü’l-A‘râbî **أَنْغى** ilh.” sözü: **التهذيب**’deki ibaresi: “**أنغى**: anlaşılmayan bir sözle konuştuğu zaman; ve **أنغى** ayrıca anlaşılır bir sözle konuştuğu zaman (da)”; ve “**نغوت** **أنغو** ve **نغيت** **أنغي** denir”; dedi ki: ve **أنغى** ve **ناغى** “**كلم**” ettiği zaman… buradaki sonuna kadar.)

, ve **ناغى** (yani) bir çocuğa güzel, latif bir sözle konuştuğu zaman.

Ve dalgaya, yükseldiği zaman denir: “buluta **يُناغي** edecek gibi oldu.” İbn Sîde: dalga buluta **ناغى** etti; ona doğru yükselmek üzere oldu; dedi ki:
كأَنَّكَ بالمُبارَكِ، بَعْدَ شَهْرٍ،
يناغي مَوْجُه غُرَّ السَّحابِ

**المُبارَكُ**: bir yerdir. **التهذيب**: “kuyumuzun suyu yıldızlara **يُناغِي** eder” denir; bu, suya baktığında yıldızların parıltısını görmendir; yıldızlara baktığında da, suyun hareketiyle onların hareket ettiğini görürsün; recez söyleyen dedi ki:
أَرْخَى يَدَيه الأُدْمِ وَضَّاح اليَسَر،
فتَركَ الشمسَ يُناغِيهِ القَمَر

Yani süt döktü de onu, ayın ona **يُناغِيه** etmesine bıraktı; dedi ki: ve **الأُدْم** içyağıdır. Ve bu dağ göğe **يُناغي** eder; yani uzunluğundan dolayı ona yaklaşır.
