# نغي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%BA%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نغي

: ( ي *!نَغَى ) آليه ، ( كرَمَى ) ، *!نَغْياً : إذا ( تكلَّمَ بكَلامٍ يُفْهَمُ ) .
وفي المُحْكم : نَغَى إليه *!نَغْيةً ، قالَ له قولاً يَفْهَمُه عنه .
( *!كأَنْغَى ) ؛ عن ابنِ الأعْرابي . وفي قولِ سيِّدِنا عليَ ، رضِيَ اللهاُ تعالى عنه : الذي تقدَّمَ في المقْصَدِ التاسِعِ من الخُطْبةِ : ( حتى لا *!أَنْغَى ) ، المَشْهورُ على الألْسِنَةِ من حَدِّ سَعَى ، والصَّوابُ *!أَنْغَى ، كأَرْمَى ، ويجوزُ أَن يكونَ مِن *!أَنْغَى المَزِيدَ ، فيكونُ بضمِ الهَمْزةِ ، ولم أَرَ أحَداً تعرَّضَ لذلكَ ، فتأَمَّل .
وفي الصِّحاح عن ابنِ السِّكِّيت : سَكَتَ فلانٌ فما نَغَى بحرْفٍ ، أَي ما نَبَسَ .
( *!والنَّغْيَةُ ، كالنَّغْمَةِ ) ، نقلَهُ الجَوْهرِي عن الفرَّاء والأصْمعي .
وسَمِعْتُ منه *!نَغْيَةً : وهو مِن الكَلامِ الحَسَن ؛ عن الكِسائي .
قالَ الجَوْهرِي : قالَ أَبو عمر الجرْمي : *!النَّغْيَةُ ( أَوَّلُ ) ما يَبْلَغك مِن ( الخَبَرِ قبْلَ أن تَسْتَثْبِتَه ) ؛ وفي الصِّحاح : قبْلَ أنْ تَسْتَبِينَه .
وقال

غيرُهُ : *!النَّغْيَةُ مِن الكَلامِ والخَبَرِ : الشَّيءُ تَسْمَعُه ولا تَفْهَمُه ؛ وقيلَ : النَّغْيةُ ما يَعْجبُك مِن صَوْتٍ أَو كَلامٍ .
وسَمِعْتُ *!نَغْيَةً مِن كذا وكذا : أَي شيئاً مِن خَبَرٍ ، نقلَهُ الجَوْهري عن ابنِ السِّكِّيت ؛ وأَنْشَدَ لأَبي نُخَيْلة :
لمَّا سَمِعْتُ نَغْيَة كالشُّهْدِ
كالعَسَلِ المَمْزوج بَعْدَ الرَّقْدِرَفَّعْتُ مِن أَطْمارِ مُسْتَعِدِّ
وقلْتُ للعِيسِ اغْتَدِي وجِدِّييعْني وِلايَةَ بعض ولدِ عبْدِ الملكِ بنِ مَرْوانَ .
قال ابنُ سِيدَه : أَظنُّه هَشاماً .
( و ) من المجازِ : ( *!نَاغاهُ ) *!مُناغاةً : ( دَاناهُ ) . يقالُ : هذا الجَبَلُ *!يُناغِي السَّمَاءَ أَي يُدانِيها لطُولِه : نقلَهُ الجَوْهرِي .
( و ) نَاغاهُ : ( بارَاهُ ) ، وهو أن يُلْقي كلُّ واحِدٍ مِن الرَّجُلَيْن إلى صاحِبِه كَلمةً .
( و ) *!ناغَى ( المَرْأَةَ غازَلَها ) بالمحادَثةِ والمُلاطَفَةِ .
( *!ونَغِيَا ) ؛ ظاهِرُه بالفتحِ والصَّوابُ بكَسْر النونِ كما ضَبَطَه ياقوت ؛ ( ة بالأنْبار ) نُسِبَ إليها أحمدُ بنُ إسْرائِيل وَزِيرُ المُعْتز ، وأَبو الحُسَيْن محمدُ بنُ أحمدَ *!النِّغيانيُّ ؛ هكذا بالنونِ الثانيةِ في النّسْبَةِ كما وُجِدَ بخطِّ بعضِ الأَئِمَّةِ ، ومِثْله في صَنْعاء صَنْعانيّ ، وفي بَهْراء

بَهْرانيّ ؛ كانَ أَديباً جَلِيلاً تُوفي سَنَة 310 ، نقلَهُ ياقوتُ مِن كتابِ الجَهْشيارِي وسَيَأْتي له أَيْضاً في نقي نِقْيَا قَرْيةٌ بالأنْبارِ ، وهي غَيْر هذه ، أو الصَّوابُ أَنَّ التي بالأنبارِ هي بالقافِ لا غَيْر كما نبَّه عليه الصَّاغاني .
و ) *!نغياً أيضاً : ( د ) بل كورَةٌ من أَعْمالِ كَسْكَر ( بين واسِطَ والبَصْرَةِ ) ، نقلَهُ ياقوت أَيْضاً .
وممَّا يُسْتدركُ عليه .
*!المُناغاةُ تَكْلِيمكَ الصَّبيَّ بما يَهْواهُ ، قالَ :
ولَم يَكُ في بُؤْسٍ إذا باتَ ليلةً
*!يُناغي غَزالاً فاتِرَ الطَّرْفِ أَكْحَلاوفي الحديثِ : ( كان يُناغِي القَمَرَ في صِبَاهُ ) ، أَي يُحادِثُه .
*!وناغَتِ الأُمُّ صَبِيَّها : لاطَفَتْه وشاغَلَتْه .
ويقالُ للمَوْجِ إذا ارْتَفَعَ ؛ كادَ *!يُناغِي السَّحابَ ؛ وأنْشَدَ ابنُ سِيدَه :
كأنَّكَ بالمُبارَكِ بَعْدَ شَهْرٍ
*!يُناغِي مَوْجُهُ غُرَّ السَّحاب ِالمُبارَكُ : مَوضِعٌ ؛ ويقالُ : إنَّ ماءَ رَكِيَّتنا يُناغِي الكَواكِبَ ، وذلكَ إذا نَظَرْت في الماءِ بَرِيقَ الكَواكِبِ ، فإذا نَظَرْتَ إلى الكَواكِبِ رأَيْتها تتحرَّكُ بتَحَرُّكِ الماءِ ؛ قال الراجزُ :
أَرْخى يَدَيْه الاُدْم وَضَّاح اليَسَر
فتَركَ الشَمسَ *!يُناغِيهِ القَمَرأَي صَبَّ لَبَناً فتَركَه يُناغِيه القمرُ ، قالَ : والأُدْم السَّمْنُ ، *!والناغِيَةُ : الكَلمةُ ؛ ومنه قولُ سيِّدنا عليَ : ( حتى لا *!أَنْغَى *!ناغِيَة ) ؛ وقد ذُكِرَ في الخُطْبةِ .

### Türkçe

: **نَغَى** ona, (**كَرَمَى**) üzere, **نَغْياً**: (anlaşılır bir sözle konuştuğu zaman).
Ve **المُحْكم**’de: **نَغَى** ona **نَغْيةً**; ona, kendisinden onu anlayacağı bir söz söyledi.
(**كأَنْغَى**); İbnü’l-A‘râbî’den. Ve efendimiz Ali’nin, Allah Teâlâ ondan razı olsun, hutbenin dokuzuncu maksadında geçen sözü hakkında: (حتى لا **أَنْغَى**), dillerde meşhur olan, **سَعَى**’nın haddi üzere (okunuş)tur; doğrusu **أَنْغَى**’dır, (**كأَرْمَى**) üzere; ve **أَنْغَى**’nın ziyade (babından) olmasi da caizdir; o hâlde hemzenin zammesiyle olur; buna kimsenin temas ettiğini görmedim; öyleyse düşün.
Ve **الصِّحاح**’ta İbnü’s-Sikkît’ten: Falan sustu da bir harfle **نَغَى** etmedi; yani ses çıkarmadı.
(**والنَّغْيَةُ ، كالنَّغْمَةِ**), onu el-Cevherî el-Ferrâ ve el-Asma‘î’den nakletti.
Ondan **نَغْيَةً** işittim: o, güzel sözden (bir şey)dir; el-Kisâî’den.
El-Cevherî dedi: Ebû Ömer el-Cermî dedi: **النَّغْيَةُ** (ilk) sana ulaşan şeydir, (haberden, onu sağlamlaştırmadan önce); ve **الصِّحاح**’ta: onu açıklığa kavuşturmadan önce.
Ve dedi

başkası: sözden ve haberden **النَّغْيَةُ**: işittiğin ve anlamadığın şeydir; ve denildi: **النَّغْيةُ**, sesten yahut sözden hoşuna giden şeydir.
Şundan şundan **نَغْيَةً** işittim: yani haberden bir şey; onu el-Cevherî İbnü’s-Sikkît’ten nakletti; ve Ebû Nuhayle’den inşad etti:
لمَّا سَمِعْتُ نَغْيَة كالشُّهْدِ
كالعَسَلِ المَمْزوج بَعْدَ الرَّقْدِ
رَفَّعْتُ مِن أَطْمارِ مُسْتَعِدِّ
وقلْتُ للعِيسِ اغْتَدِي وجِدِّي
Yani: Abdülmelik b. Mervân’ın evladından bazısının velâyeti.
İbn Sîde dedi: zannederim o Hişâm’dır.
(ve) mecazdan: (**نَاغاهُ**) **مُناغاةً**: (**دَاناهُ**). Denilir: bu dağ göğe **يُناغِي**; yani uzunluğundan dolayı ona yaklaşır: onu el-Cevherî nakletti.
(ve) **نَاغاهُ**: (**بارَاهُ**), o da iki adamdan her birinin arkadaşına bir kelime atmasıdır.
(ve) **ناغَى** (kadını, konuşma ve yumuşak davranışla ona kur yaptı).
(**ونَغِيَا**); zahiri fetha iledir; doğrusu, Yâkût’un ضبط ettiği üzere nûnun kesresi iledir; (الأنْبار’da) bir (yer)dir; ona, el-Mu‘tez’in veziri Ahmed b. İsrâîl ve Ebû’l-Hüseyn Muhammed b. Ahmed **النِّغيانيُّ** nisbet olundu; işte böyle, nisbet içinde ikinci nûn ile; bazı imamların hattıyla bulunduğu gibi; benzeri San‘â’da **صَنْعانيّ**, ve Behrâ’da

**بَهْرانيّ**; celîl bir edip idi; sene 310’da vefat etti; onu Yâkût, el-Cehşiyârî’nin kitabından nakletti; ve ona ayrıca **نقي** maddesinde de gelecektir: **نِقْيَا** el-Enbâr’da bir köydür; o, bu değildir; yahut doğrusu, el-Enbâr’daki olanın kâf ile olmasıdır, başka değil; es-Sâgânî’nin uyardığı gibi.
ve) **نغياً** da: (د) bilakis Kaskar amellerinden bir kûredir (Vâsıt ile Basra arasında); onu Yâkût da nakletti.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır.
**المُناغاةُ**: çocuğa, heves ettiği şeyle senin konuşmandır; dedi ki:
ولَم يَكُ في بُؤْسٍ إذا باتَ ليلةً
**يُناغي** غَزالاً فاتِرَ الطَّرْفِ أَكْحَلا
Ve hadiste: (كان **يُناغِي** القَمَرَ في صِبَاهُ), yani onunla konuşurdu.
**وناغَتِ** anne çocuğunu: ona yumuşak davrandı ve onu oyaladı.
Ve dalgaya, yükseldiği zaman denilir: buluta **يُناغِي** edecek oldu; ve İbn Sîde inşad etti:
كأنَّكَ بالمُبارَكِ بَعْدَ شَهْرٍ
**يُناغِي** مَوْجُهُ غُرَّ السَّحاب
**المُبارَكُ**: bir yerdir; ve denilir: kuyumuzun suyu yıldızlara **يُناغِي** eder; bu, suya baktığında yıldızların parıltısını (görmendir); sonra yıldızlara baktığında, suyun hareketiyle onların hareket ettiğini görürsün; râciz dedi ki:
أَرْخى يَدَيْه الاُدْم وَضَّاح اليَسَر
فتَركَ الشَمسَ **يُناغِيهِ** القَمَر
Yani süt döktü de onu bıraktı; ay ona **يُناغِيه** eder; dedi ki: ve **الأُدْم** içyağıdır; **والناغِيَةُ**: kelimedir; ve ondan efendimiz Ali’nin sözü: (حتى لا **أَنْغَى** **ناغِيَة**)dir; ve hutbede zikredilmiştir.
