# نفح (ن-ف-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kabarcık demektir

- Harfler: ن - ف - ح
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [نَفْحَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD/siga/%D9%86%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فَعْلَةٌ | Esinti | 1 | 1 | [21:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD/ayet/21:46.md) |

## Mücavir kökler — 7 mücavir (9 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ويل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir
2. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ona dokundu
3. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zalimler
4. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Su yosunudur
5. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ribve, tümsek demektir
6. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
7. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نفح |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نفخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE.md), [نفث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AB.md), [ريح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%AD.md) |
| Zıt Kök | [ركد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin aniden, tek bir itilişle dışarı doğru yayılması, hafifçe çarpması veya kokunun havaya dağılması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi azabın veya rahmetin en küçük, tekil bir temas ve esinti hâlinde dahi sarsıcı bir tesir bırakması |
| Çekirdek Özet 3 | Asgari enerji ve temas eşiğinde meydana gelen ani tesir ve sarsıntı dinamizmi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca hoş kokulu esinti sanılması veya «kabarcık» tasviriyle sınırlanarak tekil temas, hafif darbe ve ani fışkırma nüansının gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نف | İçteki havanın, gazın veya maddenin bir açıklıktan dışarıya doğru itilmesi, fışkırması ve yayılması; [نفخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE.md) (üflemek, şişirmek), [نفث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AB.md) (hafifçe püskürtmek), [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) (nefes alıp vermek, açılmak), [نفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1.md) (ürküp fırlamak) ve [نفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B9.md) (faydası dışa taşmak) köklerinde olduğu gibi basıncın dışa vurumu | ح | Çekirdekteki dışa fışkırma hareketine boğaz harfinin getirdiği sürtünme, yumuşak yayılma ve temas niteliği eklenmiş; fışkıran şey havaya yayılan kokuya, hafif bir rüzgâr darbesine veya tekil bir dokunuşa dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | İçten dışa doğru devingen bir akışın ve hareket enerjisinin başlangıcını ifade eder. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Akışın bir açıklıktan, sınırdan dışarıya doğru fırlatılmasını ve salıverilmesini gösterir. |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Dışa fırlayan hareketin bir sınıra çarpmasını, çevreye değerek yayılmasını ve hafif temasını temsil eder. |
| نفح | Bir kaynaktan çıkan akışkanın açıklıktan fırlayarak çevreye yayılması ve sınıra dokunması | İçsel bir gücün bir açıklıktan tek bir itilişle fırlaması, çevreye dağılarak karşı tarafa hafifçe çarpması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kokunun veya rüzgârın tek bir itilişle birdenbire çevreye yayılması; binek hayvanının arka tek ayağıyla ani bir çifte savurması ve kılıcın ucuyla hafifçe dürtmek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Hüzeyl şairi Ebû Züeyb el-Hüzelî, çöl ortamında ansızın vuran sert ve itici kuzey rüzgârını nitelemek üzere kökü sıfat kalıbında kullanmıştır: ولا مُتَحَيِّرٌ باتتْ عليه / ببَلْقَعَةٍ، شَآميةٌ نَفُوحُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem fıkıh rivayetlerinde Kadı Şüreyh’in hayvanın arkasından tek ayakla savurduğu ani tekmeyi tazminat kapsamı dışında tutması bağlamında geçer: أَنَّهُ أَبْطَلَ النَّفْحَ. Ayrıca hadiste ilahi rahmet tecellileri için bu kök kullanılır: إِنَّ لِرَبِّكُمْ فِي أَيَّامِ دَهْرِكُمْ نَفَحَاتٍ فَتَعَرَّضُوا لَهَا |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde نفح kökü, özellikle rüzgâr estirme, soluma, üfleme ve tutuşturma eylemlerini ifade eden ortak Afro-Asyatik / Sami ses-anlam matrisiyle doğrudan irtibatlıdır. İbranicede נָפַח (naphaħ) fiili üflemek, solumak, nefes vermek ve ateşi körüklemek anlamlarını taşır. Süryanicede ܢܦܚ (nəfaħ) biçimi aynı şekilde üflemek, şişirmek ve esinti yaymak demektir. Akadcada napāḫu(m) fiili ateşin tutuşması, parlaması, üflenmesi ve gök cisimlerinin doğup ışık saçması anlamlarını yüklenmiştir. Arapçada ise kök, üfleme ve şişirme manasını daha çok [نفخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE.md) köküne bırakırken; نفح biçiminde daha ince, tekil, havada süratle yayılan koku, rüzgârın hafif dokunuşu, tekil bir bağış veya hayvanın tekil bir vuruşu gibi nüanslara özelleşmiştir. Excel notunda geçen «kabarcık» ifadesi, kökün Sami genelindeki şişme ve nefesle kabarma dairesiyle uzak bir çağrışım kursa da Arap dilindeki klasik kullanım kabarcıktan ziyade tekil itilme, esinti ve saçılma üzerine kuruludur.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نفح | نف çekirdeğinden türeyerek bir kaynaktan tek bir hamleyle fışkıran hava, koku, lütuf veya ani darbe hareketini karşılar. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice נָפַח, Süryanice ܢܦܚ, Akadca napāḫu(m) | Üflemek, nefes vermek, ateşi tutuşturmak ve esinti yaymak anlamındaki ortak Sami mirasından gelişmiştir. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik nefes ve hava kökleri | Doğu Çad dillerinde ve Berberi dillerinde hava püskürtme bildiren yansıma köklerle fonetik paralellik taşır. | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نفح | Anlamlı | Tekil esinti, fışkırma, hafif vuruş | Rüzgârın veya kokunun aniden yayılması, tekil darbe veya bağış | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [نحف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%81.md) | Anlamlı | İncelmek, zayıflamak | Bedenin etinin azalması, zayıflık ve incelik hali | Kur'an'da geçmez |
| [فنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%AD.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [فحن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D9%86.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [حنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%81.md) | Anlamlı | Eğilmek, istikamete yönelmek | Eğriliği bırakıp tek bir yöne meyletmek, fıtrata dönmek | Kur'an'da geçer |
| [حفن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D9%86.md) | Anlamlı | Avuçlamak, avuçla almak | İki avucu birleştirip bir şeyi bütünüyle kavramak ve almak | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نفح | Merkez | Tekil esinti ve hafif vuruş | Bir şeyin aniden, tekil ve hafif bir temasla dışarı fırlaması ve dokunması | Hem lütufta hem azapta asgari tekil temasın doğurduğu ani tesiri ifade eder. |
| [نفخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE.md) | Komşu | Sürekli üfleme ve şişirme | İç basınçla hacim kazanma ve kuvvetli hava akımı | Bir boşluğu hava ile doldurarak şişirmek ve kuvvetle üflemektir. |
| [نفث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AB.md) | Komşu | Püskürtme ve fısıldama | Tükürüksüz veya çok hafif tükürükle dışarı hava atma | Maddi veya manevi tesir bırakmak üzere yapılan çok hafif üfürmedir. |
| [ريح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%AD.md) | Komşu | Genel hava akımı ve rüzgâr | Havanın genel hareketi ve atmosferik cereyan | Belli bir yöne doğru sürekli veya geniş çaplı esen hava kütlesidir. |
| [ركد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%AF.md) | Zıt | Hareketsizlik ve durgunluk | Havanın, suyun veya nesnenin hiçbir hareket sergilememesi | Esintinin ve hareketin tamamen kesilmesi, havanın durulmasıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نفح | Aniden yayılma, hafif esinti | Kokunun, rüzgârın veya darbenin tek bir temasla hissedilmesi | Kesin |
| Latince | Afflatus, aura, ictus levis | Hafif esinti, ilham nefesi, hafif dokunuş | İçten dışa vuran hava akımını ve hafif teması karşılar; azabın tekil dokunuşu nüansını kısmen taşır. | Güçlü |
| İngilizce | Gust, whiff, puff, slight touch | Ani esinti, koku dalgası, hafif vuruş | Maddenin havada yayılmasını ve anlık esintiyi verir; kökün ceza ve lütuf bağlamındaki ahlaki ağırlığını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Hauch, Windstoß, Anwehung | Nefes, hafif esinti, çarpma | Havanın hafifçe temas etmesini karşılar; tekil darbe ve çifte atma anlamını tam kapsamaz. | Güçlü |
| Fransızca | Bouffée, souffle, effluve | Ani dalga, esinti, koku salınımı | Havanın veya kokunun anlık fışkırmasını iyi ifade eder; hukuki darbe nüansını içermez. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَفْحَةٌ | Azabın en küçük, hafif ve tekil dokunuşu | Müşriklerin inkâr ve meydan okumalarına karşı, Rabbin azabından gelecek küçücük bir esintinin dahi onları helak ve perişan etmeye yeteceğini bildiren tehdit bağlamı (Enbiyâ [21:46](https://lisan.digital/tr/ayet/21:46.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret azabı ve ilahi kudret | Azabın bütününe gerek kalmaksızın, en hafif temasının dahi insanı çaresiz bırakması üzerinden azabın dehşeti ve insanın acziyeti | İlahi cezanın şiddetini vurgulamak için en küçük birimin dahi karşı konulamaz oluşu |
| Fıkıh | Hayvanların ve nesnelerin verdiği zararlar | Bineğin arka ayağıyla ani bir çifte atması sonucu oluşan zararın tazmini | Zararın doğrudan kast olmaksızın ani ve önlenemez bir itilişle meydana gelmesi |
| Tefsir | İcaz ve belağat tahlili | Ayetteki «le-in», «meste», «nefhatün», «min» ve «azâb» lafızlarının bir araya gelerek azlığı ve tahkiri ifade etmesi | Azabın küçüklüğünü bildiren tekillik ve hafiflik vurgusu |
| Hadis | İlahi lütuf ve rahmet tecellileri | Yılın belirli dönemlerinde Allah’ın kullarına sunduğu özel manevi fırsatlar ve feyiz esintileri | Zahmetsizce ve birdenbire kalbe ulaşan ilahi ikram ve bağışlar |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi ceza ve lütuf tecellisi | Asgari temas eşiği | Uyarı ve ümit dengesini kurma | Rabbin lütfunun veya kahrının en küçük biriminin dahi varlığı dönüştürücü güç taşıması | Güçlü |
| İlmi | Termodinamik ve gaz yayılımı | Ani difüzyon dalgası | Maddenin çevreye dağılımını başlatma | Yüksek basınç noktasından ortama yayılan tekil partikül akımı | Muhtemel |
| Siyasi | Otorite ve caydırıcılık | Uyarıcı asgari müdahale | Büyük çatışmayı önleyici ikaz | Yönetimin tam güç kullanmaksızın varlığını hissettirdiği tekil ve caydırıcı işaret | Muhtemel |
| İktisadi | Likidite ve hibe akışı | Karşılıksız tekil transfer | Piyasayı canlandırma | Darlık anında sisteme aktarılan ani ve canlandırıcı küçük sermaye veya infak hamlesi | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dirac delta fonksiyonu ve ani itme (impulse) | Sonsuz küçük bir zaman diliminde uygulanan ve sistemin durumunu kökten değiştiren tekil kuvvet girdisi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Eşik uyarısı ve mikro travma | Bireyin veya toplumun direnç mekanizmasını aniden çözen, nicelikçe çok küçük ancak nitelikçe sarsıcı tekil olay | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca «hoş kokulu bahar esintisi» veya kullanıcının notunda geçtiği biçimiyle «kabarcık» gibi dar ve statik bir imgeye indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, azabın dehşetini bildirmek için en asgari, en hafif tekil dokunuşu ve itkiyi ifade eden sarsıcı bir belağat unsuru olarak yer alır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Enbiyâ [21:46](https://lisan.digital/tr/ayet/21:46.md) ayetindeki azap uyarısının ciddiyetini kavrayamamak; ayetteki lafızların tamamının (mesela hafifçe dokunmak, azaptan tek bir esinti) azlığı anlatarak azabın büyüklüğünü tersinden ispatlayan icaz sanatını gözden kaçırmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın azlık ve hafiflik bildiren lafızlarla en dehşetli hakikatleri nasıl tasvir ettiğini, belağatın asgari miktar üzerinden azami etkiyi kurma yöntemini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârcıların azaba karşı gösterdiği sahte cesareti kıran ve ilahi cezanın şiddetini haber veren uyarı ayetlerinde (özellikle Enbiyâ Suresi bağlamında) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın insanı sarsması için mutlaka fırtınalar, kasırgalar veya devasa ordular gerekmediğini; ilahi kudretin tek bir temasının dahi inkârcı kibri yerle bir etmeye yeteceğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir gazın, kokunun veya hareketin bir kaynaktan aniden, tekil bir itmeyle dışarı yayılması, havaya dağılması veya karşıdaki nesneye hafifçe dokunmasıdır.
- Soyut anlam: Nicelikçe en küçük, tekil ve zayıf kabul edilen bir etki unsurunun, taşıdığı ontolojik kudret dolayısıyla hedef üzerinde azami ve sarsıcı bir tesir meydana getirmesidir.
- Sistematik karşılık: Sisteme uygulanan asgari pertürbasyonun (hafif bozulmanın), sistemin mevcut dengesini altüst ederek derin bir yıkım veya uyanış doğurmasıdır.
- LaTeX modeli: $$I = \lim_{\Delta t \to 0} \int_{0}^{\Delta t} F(t) \, dt \quad \implies \quad \Delta P \gg 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $F(t)$ uygulanan tekil kuvveti, $\Delta t$ sıfıra yaklaşan son derece kısa temas süresini, $I$ tekil itme miktarını temsil eder. Bu sonsuz küçük temas ve hafif darbe dahi, nesnenin durumunda $\Delta P \gg 0$ ile ifade edilen devasa bir momentum ve hal değişimine yol açmaktadır. Bu matematiksel model, Enbiyâ [21:46](https://lisan.digital/tr/ayet/21:46.md) ayetindeki azaptan gelen tek bir hafif dokunuşun insan ruhunda ürettiği mutlak yıkımı simgeler.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%AD/occurrences?meal=IK

### [Enbiya 21:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD/ayet/21:46.md) — نَفْحَةٌ

وَلَئِنْ مَسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ مِنْ عَذَابِ رَبِّكَ لَيَقُولُنَّ يَاوَيْلَنَا إِنَّا كُنَّا ظَالِمِينَ

Meal (IK): Andolsun ki Rabbının azabından onlara bir esinti dokunsa; eyvahlar bize, doğrusu biz gerçekten zalimlermişiz, diyeceklerdir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Kabarcık demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والنون والفاء معهما
ح ن ف، ن ح ف، ح ف ن، ن ف ح مستعملات
حنف:
الحَنَفُ: مَيْلٌ في صدر القَدَم، ورجلٌ أَحْنَفُ، ورِجْلٌ حَنْفاءُ، ويقال: سُمِّيَ الأحنفُ بنُ قَيْسٍ به لحَنَفٍ كان في رِجْله، وقالتْ حاضِنة الأحنَف:
واللهِ لولا حَنَفٌ بِرجِلْـهِ		ما كانَ في فِتْيانِكم كمِثْلِهِ
والسُّيُوف الحَنَفيّة تُنْسَبُ إليه لأنّه أوّلُ من عَمِلَها، أي: أمَرَ باتّخاذها، وهو في القياس: سَيْفٌ أحنَفيّ.
وبُنُو حَنيفَة حيٌّ من ربَيعة. ويقال: تَحَنَّفَ فلان إلى الشيء تحنُّفاً إذا مال إليه.
وحَسَبٌ حَنيف أي: حديث إسلامي لا قديمَ له، وقال ابن حبناء التميمي:
وماذا غيْرَانّكَ ذو سِـبـالٍ		تُمَسِّحُها وذو حَسَبٍ حَنيفِ
والحَنيفُ في قولٍ: المُسلْمُِ الذي يستَقبِل قِبْلةَ البَيت الحَرام على مِلّةِ إبراهيم حَنيفاً مُسْلِماً.
والقول الآخر: الحنيف كلُّ من أسْلَمَ في أمر الله فلم يَلْتَوِفي شيءٍ منه. وأحَبُّ الأديان إلى اللهِ الحَنيفية السَّمْحة وهي مِلّة النبي- صلى الله عليه وعلى آله وسلم- لا ضيِقٌ فيها ولا حَرَج.
نحف:
نَحُفَ الرجُلُ يَنْحُفُ نَحافةً فهو نَحيفٌ قَضيفٌ، ضَرِبُ الجِسْمِ قَليلُ اللَّحْم، قال:
تَرَى الرجُلَ النَّحيف فتَزْدَريهِ		وفي أثوابـه أَسَـدٌ مَـزيرُ
نفح:
نَفَحَ الطِّيبُ يَنْفَحُ نَفْحاً ونُفُوحاً، وله نَفْحةٌ طيّبةٌ ونَفْحَةٌ خَبيثةٌ ونَفَحَتِ الدابَّة إذا رَمِحَت برِجْلها ورَمَتْ بحَدِّ حافرها.
ونَفَحَهُ بالسيف أي: تَناوَلَه من بعيد شَزْراً.
ونَفَحَه بالمال نَفْحاً، ولا تَزال له نَفَحاتٌ من المعروف، واللهُ النَّفّاحُ المُنْعِمُ على عباده. والإنْفَحَةُ لا تكونُ إلاّ لكلّ ذي كَرِشٍ، وهو شيءٌ يُسْتَخْرَج من بطن ذيهِ أصفَرُ يُعْصَرُ في صُوفةٍ مُبْتَلَّةٍ في اللَّبَن فيغْلُظُ كالجُبْنِ.
حفن:
الحَفْنُ: أخْذُكَ الشيءَ براحة كَفِّكَ، والأصابعُ مَضموُمةٌ، ومِلءْ كُلِّ كَفٍّ حَفْنَةٌ.
واحْتَفَنْتُ: أخَذْتُ لنفسي. والمِحْفَنُ: الرجل ذو الحَفْن الكثير، وكان مِحْفَنٌ أبو بَطْحاءَ تُنْسَبُ إليه الدَّوابُّ البَطْحاوية.
والحَفْنَةُ: الحُفْرة، وجمعها حُفَن.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **النون** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ح ن ف**، **ن ح ف**، **ح ف ن**، **ن ف ح** kullanılagelenlerdir.

**حنف**:
**الحَنَفُ**: ayağın üst kısmında bir eğriliktir; ve **أَحْنَفُ** bir adam, ve **حَنْفاءُ** bir ayak. Ve denilir ki: **الأحنفُ بنُ قَيْسٍ** ona, ayağında bulunan bir **حَنَفٍ** sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Ve **الأحنَف**’in sütannesi dedi ki:
Allah’a yemin olsun, eğer ayağında bir **حَنَفٌ** olmasaydı		sizin delikanlılarınız içinde onun gibisi olmazdı
Ve **الحَنَفيّة** kılıçlar ona nispet edilir; çünkü onları ilk yapan odur; yani: onların yapılmasını emretti. Ve o kıyasta: **سَيْفٌ أحنَفيّ**’dir.
Ve **بُنُو حَنيفَة** Rabîa’dan bir kabiledir. Ve denilir ki: falan kimse şeye **تَحَنَّفَ** eder, **تحنُّفاً**; ona meylettiği zaman.
Ve **حَسَبٌ حَنيف**; yani: eski tarafı olmayan, yeni bir İslâmî soy-sop. Ve **ابن حبناء التميمي** dedi ki:
Ve bıyıklı bir kimse olan kıskançlığın nedir başka		onları sıvazlayan, ve **حَسَبٍ حَنيفٍ** sahibi olan?
Ve bir görüşte **الحَنيفُ**: İbrâhim’in milleti üzere, **حَنيفاً مُسْلِماً** olarak, Beyt-i Harâm’ın kıblesine yönelen Müslümandır.
Ve diğer söz: **الحنيف** Allah’ın emrinde İslâm’a giren ve ondan hiçbir şeyde eğrilmeyen herkesdir. Ve dinlerin Allah’a en sevgilisi, peygamberin milleti olan **الحَنيفية السَّمْحة**’dır -Allah’ın salâtı onun ve âlinin üzerine olsun-; onda ne darlık vardır ne de güçlük.

**نحف**:
Adam **نَحُفَ** eder, **يَنْحُفُ** **نَحافةً**; böylece o **نَحيفٌ قَضيفٌ**’tir: bedeni zayıf, eti az. Dedi ki:
Zayıf adamı görürsün de onu küçümsersin		halbuki elbiselerinde kükreyen bir aslan vardır

**نفح**:
**نَفَحَ** koku **يَنْفَحُ** **نَفْحاً** ve **نُفُوحاً**; ve onun güzel bir **نَفْحةٌ**’si ve kötü bir **نَفْحَةٌ**’si vardır. Ve binek **نَفَحَتِ**; ayağıyla çifte attığı ve toynağının sivri tarafıyla fırlattığı zaman.
Ve onu kılıçla **نَفَحَهُ**; yani: uzaktan yan yan alarak ona erişti.
Ve onu malla **نَفَحَه** **نَفْحاً**; ve onun için iyilikten **نَفَحاتٌ** eksik olmaz. Ve Allah **النَّفّاحُ**’tır; kullarına nimet verendir. Ve **الإنْفَحَةُ** ancak her karın sahibi için olur; o, onun sahibinin karnından çıkarılan sarı bir şeydir; sütte ıslatılmış bir yün parçası içinde sıkılır da peynir gibi koyulaşır.

**حفن**:
**الحَفْنُ**: avuç içinin düzlüğüyle, parmaklar bitişik iken, bir şeyi almandır. Ve her avucun dolusu bir **حَفْنَةٌ**’dir.
Ve **احْتَفَنْتُ**: kendim için aldım. Ve **المِحْفَنُ**: çok **حَفْن** sahibi adamdır. Ve **مِحْفَنٌ** **أبو بَطْحاءَ** idi; **الدَّوابُّ البَطْحاوية** ona nispet edilir.
Ve **الحَفْنَةُ**: çukurdur; çoğulu **حُفَن**’dir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَفَحَ الطِيبُ يَنْفَحُ، أي فاحَ. وله نَفْحَةٌ طيِّبة. ونَفَحَتِ الناقة: ضربت برجلها. ونَفَحَهُ بالسيف: تناوله من بعيد. ونَفَحَهُ بشيء، أي أعطاه. يقال: لا يزال لفلان نَفَحاتٌ من المعروف. قال الشاعر:
لمَّا أتَيْتُكَ أرجو فضلَ نائِلِـكُـمْ		نَفَحْتَني نَفْحَةً طابَتْ لها العَرَبُ
أي طابت لها النفس. ونَفَحَتِ الريحُ: هبَّت. قال الأصمعيّ: ما كان من الرياح نَفْحٌ فهو بردٌ، وما كان لَفْحٌ فهو حرٌّ. ونَفَحَ العِرْقُ يَنْفَحُ نَفْحاً، إذا نزا منه الدم. ونَفْحَةٌ من العذاب: قطعة منه. والنَفوحُ من النوق: التي يخرج لبنها من غير حلب. والنَفائح: القِسِيُّ، واحدتها نَفيحةٌ، وهي شَطيبةٌ من نَبْعٍ. وقوسٌ نَفوحٌ: بعيدة الدفع للسهم. ونافَحْتُ عن فلان: خاصمْت عنه. ونافَحوهُمْ، مثل كافحوهم. والإَنْفَحَةُ بكسر الهمزة وفتح الفاء مخفَّفة: كَرِشُ الحمل أو الجدي ما لم يأكل، فإذا أكل فهو كَرِشٌ، وكذلك المِنْفَحَةُ. والجمع أَنافِحُ.

##### Türkçe

**نَفَحَ** koku **يَنْفَحُ**, yani yayıldı (koku saçtı). Onun hoş bir **نَفْحَةٌ**’si vardır. **ونَفَحَتِ الناقة**: ayağıyla vurdu. **ونَفَحَهُ بالسيف**: onu uzaktan aldı (ulaştırdı). **ونَفَحَهُ بشيء**، yani ona verdi. Denir ki: Falanca için iyilikten **نَفَحاتٌ** hâlâ sürüp gider. Şair dedi ki:
لمَّا أتَيْتُكَ أرجو فضلَ نائِلِـكُـمْ		نَفَحْتَني نَفْحَةً طابَتْ لها العَرَبُ
Yani nefis ona hoş oldu. **ونَفَحَتِ الريحُ**: esti. el-Asma‘î dedi ki: Rüzgârlardan **نَفْحٌ** olan şey soğuktur; **لَفْحٌ** olan şey ise sıcaktır. **ونَفَحَ العِرْقُ يَنْفَحُ نَفْحاً**: ondan kan fışkırdığı zaman. Azaptan bir **نَفْحَةٌ**: ondan bir parça. Develerden **النَفوحُ**: sütü sağmadan çıkan (deve). **والنَفائح**: yaylar; onun teki **نَفيحةٌ**’dir; o, **نَبْعٍ**’dan bir **شَطيبةٌ**’dir. **وقوسٌ نَفوحٌ**: oka itişi uzak olan (yay). **ونافَحْتُ عن فلان**: onun hakkında çekiştim (mücadele ettim). **ونافَحوهُمْ**: **كافحوهم** gibi. **والإَنْفَحَةُ** (hemzenin kesresi ve **الفاء**’nın fethasıyla) hafifletilmiş: kuzu veya oğlağın, yememiş olduğu sürece işkembesi; yediği zaman ise o **كَرِشٌ**’tir; **المِنْفَحَةُ** da böyledir. Çoğulu **أَنافِحُ**’dur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ن ف
نحن ، حنف ، حفن ، نحف ، نفح : ( مستعملة ) .
فحن : أما فحن فمهملٌ عند الليث . وفَيْحَانُ اسم موضع ، وأظُنُّهُ فَيْعَالاً من فَحَنَ ، والأكثر أنه فَعْلاَن من الأفْيَحِ وهو الواسِعُ وسمَّت العرب المرأة فَيْحُونَةَ .
حنف : قال الليث : الحَنَفُ مَيَلٌ في صدر القدَمِ ، فالرَّجُلُ أَحْنَفُ والرجْلُ حَنْفَاءُ ، ويقال : سُمي الأحنفُ بنُ قَيْسٍ به لِحَنَفٍ كان في رِجْله .
وروى ثعلبٌ عن أبي نصر عن الأصمعي أنه قال : الحَنَفُ أن تُقْبِلَ إبْهِامُ الرجْلِ اليُمْنَى على أُخْتِهَا من اليُسْرَى وأَنْ تُقْبِلَ الأُخْرَى إلَيْها إقْبَالاً شديداً .
وأنشد لِدَايَةِ الأحْنفِ وكانت ترقصُه وهو طفل :
والله لولاَ حَنَفٌ برِجْلِهِ
ما كانَ في فِتْيَانِكُمْ مِنْ مِثْلِه
ومِنْ صلةٌ هَهُنا .
عمرو عن أبيه قال : الحنيفُ المائِل من خَيْرٍ إلى شَرَ ومن شَرَ إلى خَيْرٍ .
قال ثعلب ومنه أُخِذَ الحَنَفُ .
ورَوَى ابْنُ نجدة عن أبي زيد أنه قال الحنيف المستقيم ، وأنشد :
تعلَّمْ أن سيَهْدِيكُم إلَيْنَا
طريقٌ لا يَجُورُ بِكم حَنِيفُ
وقال الليث : الحنيفُ المسلم الذي يستقبِلُ البيتَ الحرامَ على مِلَّةِ إبراهيمَ فهو حنيفٌ . وقيل : كلُّ من أَسْلَمَ لأمرِ الله ولم يلْتَوِ فهو حنيفٌ .
وقال أبو عبيدة في قول الله جلّ وعزّ : ( بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا ) ( البَقَرَة : 135 ) .
قال : مَنْ كان على دين إبراهيمَ فهو حنيفٌ .
قال : وكان عَبَدَةُ الأوْثَانِ في الجاهليَّة يقولون : نحن حُنَفَاءُ على دين إبراهيم ، فلمَّا جاء الإسلامُ سَمَّوا المُسْلِمَ حنِيفاً .
وقال الأخْفش : الحنيفُ المُسْلِمُ وكان في الجاهلية يُقَال لِمَن اخْتَتَن وحَجَّ البيْتَ حنيفٌ ؛ لأَنَّ العربَ لم تتمسَّكْ في الجاهليّة بشيء من دين إبراهيم غيرَ الخِتَان وحَج البيت ، فكلُّ من اخْتَتَن وحَجَّ قيل له حَنِيفٌ . فلمَّا جاءَ الإسلامُ عادت الحنيفيَّةُ فالحنيف المسلم .
حدَّثَنَا الحسين قال حدثنا عثمان قال حدثنا وكيعٌ عن مرزوق قال سمعت الضَّحَّاك يقول في قوله تعالى : ( حُنَفَآءَ للَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ ) ( الحَجّ : 31 ) قال حُجَّاجاً وكذلك قال السّدي قال حنفاء حُجَّاجاً .
وقال أبو إسحاق الزجاج نَصَبَ ) حَنِيفًا ( في هذه الآيةِ على الحَالِ ، المعنى بل نَتَّبِعُ مِلَّةَ إبراهيم في حَالِ حَنِيفِيَّتِه ، ومَعْنَى الحَنِيفِيَّةِ في اللغة المَيْلُ ، والمعنى أَنَّ إبراهيم حَنَفَ إلى دين الله ودين الإسلام فإنما أُخِذَ الحَنَفُ من قولهم : رِجْل حَنْفَاءُ ورَجُلٌ أَحْنَفُ ، وهو الذي تَمِيلُ قَدَمَاه كلُّ واحدةٍ إلى أُختِها بِأَصَابعها .
وقال الفرَّاءُ : الحنيفُ مَنْ سُنَّتُهُ الاخْتِتَانُ .
وقال اللَّيْثُ السُّيُوف الحنيفية تنسب إلى الأحْنفِ بْنِ قَيْسٍ لأنه أَوَّلُ مَنْ أَمَرَ باتخَاذِها . قال : والقياس أحْنَفِيُّ . وبنو حنيفةَ حَيٌّ من ربيعةَ . ويقال : تَحَنَّفَ فلانٌ إلى الشيء تحنُّفاً إذا مال إليه . وحَسَبٌ حَنِيفٌ أي حديث إسلامي لا قَدِيمَ له .
وقال بن حَبْنَاء التميميُّ :
وماذَا غيرَ أنك ذو سِبَالٍ
تُمَسحُها وذُو حَسَبٍ حَنِيفِ
ثعلب عن ابن الأعرابي : الْحَنْفَاءُ شجرةٌ . والحَنْفَاءُ القوس ، والحَنْفَاءُ الموسى ، والحَنْفَاءُ السُّلَحْفَاةُ ، والحنْفَاء الحرباءة ، والحَنْفَاء الأَمَة المتلوّنة تكسَل مَرة وتنشط أُخْرَى .
نحف : قال اللَّيثُ : نَحُفَ الرجل يَنْحُفُ نحافة فهو نَحِيفٌ قَضِيفٌ ضَرِبٌ قليل اللحم ، وأنشد :
ترى الرَّجُلَ النحيفَ فَتَزْدَرِيه
وتَحْتَ ثِيَابِه رَجُلٌ مَزِير
نفح : أخبرني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : النَّفِيحُ والمِنفَحُ والمِعَنُّ الداخل مع القومِ وليس شأنُه شَأْنَهُم .
قال الأزهري : هكذا جَاء به في هذا الموضع .
وقال في موضع آخر : النَّفِيج بالجيم الذي يَعْتَرِض بين القوم وَلا يُصلح ولا يفسد ، وهَذَا قَوْلُ ثعلب .
قال : وقال ابن الأعرابي : النَّفِيحُ الذي يَجيءُ أَجْنَبِيّاً فيدخلُ بين القوم ويسُلّ بينهم ويُصلح أمرهم .
وقال اللَّيْثُ : نَفَح الطيبُ يَنْفَحُ نَفْحاً ونُفُوحاً إذا فَاح رِيحُه ، وله نَفْحَةٌ طيبةٌ ونَفْحَةٌ خبيثَةٌ ونَفَحت الدابة إذا رمِحت بِرِجْلِها ورمت بحدّ حافرها .
ونَفَحَهُ بالسّيف إذا تناوله شَزْراً ، ونَفَحَه بالمال نَفْحاً ؛ ولا تزال له نَفَحَاتٌ من المعْرُوفِ أي دفعات . قال : والله هو النَّفَّاحُ المُنْعِمُ على عبَادِه . قلت : لم أَسْمَعْ النَّفَّاحَ في صفات الله التي جاءت في القرآن ثُمَّ في سُنَّةِ المصطفى عليه السلام ، ولا يجوز عند أَهْلِ العِلْم أن يُوصف الله جل وعز بصفة لم يُنْزِلْها في كتابه ، ولم يبينْهَا على لسان نَبِيه ج . وإذا قِيلَ للرَّجُل نَفَّاحٌ فمعناه الكثير العَطَايَا .
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم أنه قال في قول الله جلّ وعزّ : ( وَلَئِن مَّسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ مِّنْ عَذَابِ رَبِّكَ ) ( الأنبيَاء : 46 ) فقال : أصابَتْنَا نَفْحَةُ الصَّبا أي رَوْحَةٌ وَطِيبٌ لا غَمّ فيها ولا كَرْبَ ، وأصابتنا نَفْحَةٌ من سَمُومٍ : أي حَرٌّ وغمٌّ وكربٌّ وأنشد في طيب الصَّبا :
إذا نَفَحَتْ مِنْ عَنْ يمين المَشَارِق
ونَفَحُ الطيب إذا فَاحَ رِيحُه وقال جِرانُ العود يذكر جارَته :
لَقدْ عَاجَلَتْنِي بالقَبِيح وَثوْبُها
جَدِيدٌ ومن أَرْدَانِها المسْكُ يَنْفَحُ
أي يفُوح طيبُه ، فجعل النَّفْحَةَ مَرَّة أشَدَّ العذابِ لقول الله جلّ وعزّ : ( وَلَئِن مَّسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ مِّنْ عَذَابِ رَبِّكَ ( . وجعلها مرةً ريحَ مِسْكٍ . وقال الأصمعيُّ : ما كان من الريح سَمُوماً فله لَفْحٌ وما كان بارِداً فله نَفْحٌ .
وقال الليث : الإنْفَحَةُ لا تكُونُ إلا لكل ذي كَرِش ، وهو شيء يُسْتَخْرَجُ من بَطْنِ ذِيهِ أصفرُ يُعْصَرُ في صوفَةٍ مُبْتَلَّةٍ في اللبن فيغلَظُ كالجُبن . الحراني عن ابن السكيت هي إِنْفَحَةُ الجَدْي وإِنْفَحَّةُ الْجدي ولا تقل أَنْفِحَة . قال : وحضرني أَعْرابِيَّانِ فَصيحَانِ من بني كلابٍ ، فقال أحدهما : لا أقول إلاَّ إنْفَحَةً وقال الآخَرُ : لا أقولُ إلا مِنْفَحَةٍ ، ثم افترقا على أن يسألاَ عنهما أشياخ بَنِي كلاب ، فاتفقت جماعةٌ على قولِ ذَا وجماعةٌ على قولِ ذَا ، فهما لُغتانِ .
وقال أبو عبيد : هي الإنْفَحَةُ بكسر الألف وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : إِنْفَحَةٌ وإِنْفَحَةٌ وهي اللغة الجَيدَة ، ويقال مِنْفَحَةٌ وبِنَفْحَةٌ .
وفي الحديث : ( أَوَّلُ نَفْحَةٍ من دم الشهيد ) ، قال شمر قال خالد بن جَنْبة : نفحة الدّم أَوَّلُ فَوْرَةٍ مِنْهُ ودَفْعَةٍ . وقال الراعي :
نَرْجُو سِجَالاً من المعروف ينفحها
لِسَائِلِيه فلا مَنٌّ ولا حَسَدُ
وقال أبو الهيثم : الجَفْرُ من أَوْلادِ الضَأَنِ والمعز ما قد استكرش وفُطِمَ خمسينَ يَوْماً من الوِلادة أو شَهْرَيْنِ أو صارت إِنْفَحَتهُ كَرِشَاً حين رَعَى النَّبْتَ وإنما تكون إنْفَحَةً ما دام يَرْضَعْ . وقال الفراء طعنة نَفُوحٌ يَنْفَحُ دَمُها سَريعاً .
وقال أبو زيد : من الضُّروع النَّفُوحُ وهي التي لا تحبس لَبَنَها ثعلب عن ابن الأعرابي : النَّفْحُ الذبُّ عن الرَّجُلِ ، يقال : هو يُنَافِحُ عن فُلانٍ . وقال غيره : هو يُنَاضِحُ عنه . وقال ابن السكيت : النَّفِيحةُ القَوْسُ وهي شطيبة من نَبْعٍ وقال مُليحٌ الهذلي :
أَنَاخُوا مُعِيداتِ الوَجيفِ كأَنَّها
نَفَائِحُ نَبْعٍ لم تَربَّعْ ذَوَابِل
ويقال للقوس النفيحة أيضاً ، وهي الفجواءُ المُنفَحَّة .
حفن : قال الليث : الحَفْنُ أَخْذُكَ الشَّيْءَ بِرَاحَةِ الكَف والأصابِع مضمومةً . ومِلْءُ كُل كفَ حَفْنَةٌ . واحْتَفَنْتُ إذا أخذتَ لنفسك .
والمحْفَنُ ذُو الجَفْنِ الكثيرِ . وكان مِحْفَنٌ أبا بَطحَاءَ إليه ينسب الدوابّ البَطْحَاوِيَّةُ .
أبو عبيد عن أبي زيد : احتَفَنْتُ الرجلَ احْتِفَاناً إذا اقتلعَته من الأرض .
قال وقال أبو عمرو : الحُفْنَةُ الحُفْرَةُ ، وجمعها حُفَن .
وقال شمر : الحُفنة الحُفْرَةُ وأنشد :
هَلْ تَعْرِفُ الدَّارَ تَعفَّتْ بالحُفَنْ
قال : وهي قَلَتَاتٌ يَحْتَفِرُها الماءُ كَهَيْئَةِ البِرَكِ .
وقال ابْنُ السكيتِ : الحُفَن : نُقرٌ يكون الماءُ فيها ، وفي أَسْفَلِها حَصًى وتُرابٌ . وأنشدني أبو بكر الإيادي لعَدِيّ بن الرقاع العاملي .
بِكْرُ تُرَيثها آثَارُ مُنْبَعِقٍ
تَرى بِه حُفَنَاً زُرْقاً وغُدْرَانَا

##### Türkçe

ح ن ف
**نحن** , **حنف** , **حفن** , **نحف** , **نفح** : (kullanılanlar).

**فحن** : **فحن**’a gelince, o, Leys katında ihmâl edilmiştir. **فَيْحَانُ** bir yer adıdır; ve ben onu **فَحَنَ**’dan **فَيْعَالاً** sanıyorum; ve daha çoğu, **الأفْيَحِ**’den **فَعْلاَن**’dır; o da geniş olandır. Araplar kadına **فَيْحُونَةَ** adını vermiştir.

**حنف** : Leys dedi: **الحَنَفُ** ayağın üst kısmında bir meyildir; kişi **أَحْنَفُ**’tur, ayak **حَنْفَاءُ**’dır. Ve denilir ki: **الأحنفُ بنُ قَيْسٍ** ona, ayağında bulunan bir **حَنَفٍ** sebebiyle adlandırılmıştır.

Sa‘leb, Ebû Nasr’dan, o da Asma‘î’den rivayet etti: dedi ki: **الحَنَفُ** şudur: sağ ayağın başparmağının, soldaki eşine yönelmesi ve ötekinin de ona şiddetli bir yönelişle yönelmesidir.

**الأحْنفِ**’in dadısı için inşad etti; o, çocuk iken onu oynatırdı:
Allah’a yemin olsun, ayağında bir **حَنَفٌ** olmasaydı
Sizin delikanlılarınız içinde onun gibisi olmazdı

Ve burada **صلةٌ** vardır.

Amr, babasından: dedi ki: **الحنيفُ** hayırdan şerre ve şerden hayra meyledendir.

Sa‘leb dedi: ve ondan **الحَنَفُ** alınmıştır.

İbn Nacde, Ebû Zeyd’den rivayet etti: dedi ki: **الحنيف** dosdoğru olandır; ve inşad etti:
Bil ki, sizi bize iletecek
Sizi eğriltmeyen bir yol, **حَنِيفُ**tur

Leys dedi: **الحنيفُ** İbrahim’in milleti üzere Beyt-i Harâm’a yönelen Müslümandır; o hâlde o **حنيفٌ**tir. Ve denildi: Allah’ın emrine teslim olup da eğrilmeyen herkes **حنيفٌ**tir.

Ebû Ubeyde, Allah’ın aziz ve celil sözü hakkında: ( **بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا** ) ( **البَقَرَة : 135** ).
Dedi: İbrahim’in dini üzere olan kimse **حنيفٌ**tir.
Dedi: Câhiliye’de putlara tapanlar derlerdi: Biz İbrahim’in dini üzere **حُنَفَاءُ**yız; İslâm gelince Müslümana **حنِيفاً** adını verdiler.

Ahfeş dedi: **الحنيفُ** Müslümandır. Câhiliye’de sünnet olan ve Beyt’i hacc eden kimseye **حنيفٌ** denilirdi; çünkü Araplar câhiliye’de İbrahim’in dininden sünnet ve Beyt’in haccı dışında bir şeye tutunmadılar; sünnet olan ve Beyt’i hacc eden herkese **حَنِيفٌ** denildi. İslâm gelince **الحنيفيَّةُ** geri döndü; artık **الحنيف** Müslümandır.

Bize Hüseyin haber verdi: Osman bize haber verdi: Vekî‘ bize haber verdi: Merzûk’tan: Dahhâk’ı, Yüce Allah’ın sözü hakkında şöyle derken işittim: ( **حُنَفَآءَ للَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ** ) ( **الحَجّ : 31** ) dedi: hacılar; Suddî de böyle dedi: **حنفاء** hacılar.

Ebû İshâk ez-Zeccâc dedi: bu âyette **حَنِيفًا**’yı hâl üzere nasb etti; mânâ: İbrahim’in milletine, onun **حَنِيفِيَّتِه** hâlinde tâbi oluruz. Dil bakımından **الحَنِيفِيَّةِ**’nin mânâsı meyildir; mânâ: İbrahim Allah’ın dinine ve İslâm dinine meyletti. Şu hâlde **الحَنَفُ**, onların “**رِجْل حَنْفَاءُ** ve **رَجُلٌ أَحْنَفُ**” sözünden alınmıştır; o, ayakları, parmaklarıyla her biri ötekine doğru meyleden kimsedir.

Ferrâ dedi: **الحنيفُ** sünneti sünnet olmak olan kimsedir.

Leys dedi: **السُّيُوف الحنيفية** **الأحْنفِ بْنِ قَيْسٍ**’e nisbet edilir; çünkü onları edinmeyi emreden ilk kişi odur. Dedi: kıyas **أحْنَفِيُّ**’dir. **بنو حنيفةَ** Rebîa’dan bir kabiledir. Ve denilir: falan, şeye **تَحَنَّفَ** eder, **تحنُّفاً**; ona meylettiği zaman. Ve **حَسَبٌ حَنِيفٌ**: yani eskiyi olmayan, İslâmî bir soy-sop.

Temîmli İbn Habnâ dedi ki:
Ve nedir, bıyıkları olan bir kimse olmandan başka,
Onları silersin; ve **حَسَبٍ حَنِيفٍ** sahibi olursun

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الْحَنْفَاءُ** bir ağaçtır. **الحَنْفَاءُ** yaydır; **الحَنْفَاءُ** usturadır; **الحَنْفَاءُ** kaplumbağadır; **الحنْفَاء** bukalemundur; **الحَنْفَاء** renk değiştiren câriyedir: bir kere tembellik eder, başka bir kere canlanır.

**نحف** : Leys dedi: adam **نَحُفَ** eder, **يَنْحُفُ** eder; **نحافة** olur; o hâlde o **نَحِيفٌ**dür, **قَضِيفٌ**dür, **ضَرِبٌ**dir, eti azdır. Ve inşad etti:
Zayıf adamı görürsün de onu küçümsersin,
Hâlbuki elbiselerinin altında güçlü bir adam vardır

**نفح** : Münzirî bana haber verdi: Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **النَّفِيحُ** ve **المِنفَحُ** ve **المِعَنُّ**: kavimle birlikte içeri giren, hâli onların hâli olmayan kimsedir.

Ezherî dedi: bu yerde onu böyle getirdi.

Başka bir yerde dedi ki: **النَّفِيج** (ج ile) kavmin arasına girip araya giren; ne düzeltir ne bozar; bu, Sa‘leb’in sözüdür.

Dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **النَّفِيحُ** yabancı olarak gelip kavmin arasına giren, aralarında arayı açan ve işlerini ıslah eden kimsedir.

Leys dedi: güzel koku **نَفَح** eder, **يَنْفَحُ** eder; **نَفْحاً** ve **نُفُوحاً**; kokusu yayıldığı zaman. Onun hoş bir **نَفْحَةٌ**si ve kötü bir **نَفْحَةٌ**si vardır. Ve binek **نَفَحت** etti: ayağıyla teptiği ve toynağının keskinliğiyle attığı zaman.

Ve onu kılıçla **نَفَحَهُ**: ona yan bakışla uzandığı zaman. Ve onu malla **نَفَحَهُ**: **نَفْحاً**; ve onun için iyilikten **نَفَحَاتٌ** eksik olmaz; yani defalar. Dedi: Allah, kullarına nimet veren **النَّفَّاحُ**tır. Dedim: Kur’ân’da sonra da seçilmiş peygamberin sünnetinde gelen Allah’ın sıfatları içinde **النَّفَّاحَ**’ı işitmedim; ilim ehli katında, Allah aziz ve celil, kitabında indirmediği ve peygamberinin dili üzere açıklamadığı bir sıfatla vasfedilmez. Bir adama **نَفَّاحٌ** denilirse mânâsı: عطâyâsı çok olandır.

Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi: Allah’ın aziz ve celil sözü hakkında: ( **وَلَئِن مَّسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ مِّنْ عَذَابِ رَبِّكَ** ) ( **الأنبيَاء : 46** ) dedi ki: “Bize **نَفْحَةُ الصَّبا** isabet etti” yani içinde gam ve keder olmayan bir ferahlık ve hoşluk. “Bize **نَفْحَةٌ** semûmdan isabet etti”: yani sıcaklık, gam ve keder. Ve **الصَّبا**’nın hoşluğu hakkında inşad etti:
Doğunun sağ tarafından estiği zaman

Ve güzel koku **نَفَحُ** eder: kokusu yayıldığı zaman. Cîrânü’l-‘Ûd komşusunu anarak dedi:
Çirkinlikle bana acele etti; elbisesi
Yeni; ve yenlerinden misk **يَنْفَحُ** eder

Yani kokusu yayılır. Böylece **النَّفْحَةَ**yı, Allah aziz ve celil sözü sebebiyle şiddetli azabın bir defası kıldı: ( **وَلَئِن مَّسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ مِّنْ عَذَابِ رَبِّكَ** ). Ve onu bir defa da misk kokusu kıldı. Asma‘î dedi: rüzgârdan semûm olanın **لَفْحٌ**ı vardır; soğuk olanın **نَفْحٌ**ı vardır.

Leys dedi: **الإنْفَحَةُ** ancak işkembesi olan her şey için olur; onun karnından çıkarılan sarı bir şeydir; ıslak bir yün parçasında süte sıkılır da peynir gibi koyulaşır. Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: o, **إِنْفَحَةُ الجَدْي** ve **إِنْفَحَّةُ الْجدي**’dir; **أَنْفِحَة** deme. Dedi: Beni Kilâb’dan iki fasih bedevî yanımda bulundu; biri dedi: ben ancak **إنْفَحَةً** derim; öteki dedi: ben ancak **مِنْفَحَةٍ** derim. Sonra, Beni Kilâb’ın şeyhlerine bunları sormak üzere ayrıldılar; bir topluluk bunun sözünde, bir topluluk bunun sözünde birleşti; ikisi de iki lehçedir.

Ebû Ubeyd dedi: o, elifi kesreli olarak **الإنْفَحَةُ**’dır. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **إِنْفَحَةٌ** ve **إِنْفَحَةٌ**; o, iyi dildir. Ve denilir: **مِنْفَحَةٌ** ve **بِنَفْحَةٌ**.

Hadiste: ( **أَوَّلُ نَفْحَةٍ من دم الشهيد** ). Şemr dedi: Hâlid b. Cenbe dedi: **نفحة الدّم** ondan ilk fışkırma ve ilk itiştir. Râ‘î dedi:
İyilikten bolca akış umarız; onu üfler
İsteyenlerine; ne başa kakma vardır ne haset

Ebû’l-Heysem dedi: **الجَفْرُ**, koyun ve keçi yavrularından, işkembesi oluşmuş ve doğumdan elli gün yahut iki ay sütten kesilmiş olan; yahut bitki otladığı zaman **إِنْفَحَتهُ** işkembe olmuş olandır. **إنْفَحَةً** ancak emdiği müddetçe olur. Ferrâ dedi: **طعنة نَفُوحٌ**: kanı hızlıca **يَنْفَحُ** eder.

Ebû Zeyd dedi: memelerden **النَّفُوحُ**: sütünü tutmayan memedir. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النَّفْحُ** adamı savunmaktır; denilir: o, falandan **يُنَافِحُ** eder. Başkası dedi: o, ondan **يُنَاضِحُ** eder. İbnü’s-Sikkît dedi: **النَّفِيحةُ** yaydır; o, **نَبْعٍ**dan bir parçadır. Müleyh el-Hüzelî dedi:
Hızlı koşunun iade edilenlerini çöktürdüler; sanki onlar
Dört köşe olmamış, kurumuş **نَبْعٍ** **نَفَائِحُ**idir

Yaya **النفيحة** da denilir; o, geniş olan **المُنفَحَّة**’dir.

**حفن** : Leys dedi: **الحَفْنُ** avuç içiyle ve parmaklar bitişik olarak bir şeyi almandır. Her avucun dolusu bir **حَفْنَةٌ**dir. Ve **احْتَفَنْتُ**: kendin için aldığın zaman.

Ve **المحْفَنُ**: kabı çok olan kimsedir. **مِحْفَنٌ** Ebû Bathâhâ idi; ona nisbetle binekler **البَطْحَاوِيَّةُ** diye anılır.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: bir adamı **احتَفَنْتُ**: **احْتِفَاناً**; onu yerden söküp çıkardığın zaman.

Dedi: Ebû Amr dedi: **الحُفْنَةُ** çukurdur; çoğulu **حُفَن**’dir.

Şemr dedi: **الحُفنة** çukurdur; ve inşad etti:
Evi tanır mısın; **بالحُفَنْ** ile silinmiş

Dedi: o, suyun, havuzlar gibi kazdığı küçük çukurlardır.

İbnü’s-Sikkît dedi: **الحُفَن**: içinde su bulunan oyuklardır; alt tarafında çakıl ve toprak vardır. Ebû Bekir el-İyâdî bana, Adî b. er-Rikâ‘ el-Âmilî’ye ait olarak inşad etti:
Bir ilk doğan; onu, fışkıran bir kaynağın izleri ağırlaştırır;
Orada mavi **حُفَنَاً** ve gölcükler görürsün

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والفاء وما يثلثهما)
(نفق)  النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا.
فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم. وأنْفَق الرّجُل: افتَقَر، أي ذهب ما عِندَه. قال ابنُ الأعرابي: ومنه قوله تعالى: ﴿إذاً لأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإنْفَاقِ﴾ [الإسراء 100].وفرسٌ نَفِقُ الجرْيِ، أي سريعُ انقطاع الجري.
والأصل الآخر النَّفَق: سَرَبٌ في الأرض لـه مَخْلَصٌ إلى مكان. والنَّافقاء: موضِعٌ يرقِّقه اليَربوعُ من جُحْرِه فإذا أُتِيَ من قِبَل القاصعاء ضَرَب النَّافقاءَ برأسه فانتفَقَ، أي خرج. ومنه اشتقاق النِّفاق، لأن صاحبَه يكتُم خلافَ ما يُظهِر، فكأن الإيمان يَخرُج منه، أو يخرج هو من الإيمانِ في خفاء. ويمكن أنَّ الأصلَ في الباب واحد، وهو الخُرُوجُ. والنَّفَق: المَسلك النَّافذ الذي يُمكن الخروجُ منه.
أمَّا نَيْفَق السَّراويل فقد قال أبو بكر([1]): هو فارسيٌّ معرَّب.
(نفل)  النون والفاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على عَطاء وإعطاء. منه النَّافلة: عَطِيَّة الطَّوْعِ من حيثُ لا تَجِب. ومنه نافلة الصَّلاة. والنَّوْفل: الرّجُل الكثيرُ العطاء. قال:
* يأبَى الظُّلامةَ منه النَّوفلُ الزُّفَر([2]) *
ومن الباب النفَل: الغُنْم. والجمع أنفال، وذلك أن الإمام ينفِّل المحارِبينَ، أي يُعطِيهم ماغَنِموه. يقال: نفَّلتُك: أعطيتُك نَفَلا. وقولهم: انتَفَلَ من الشَّيء انتفى منه، فمن الإبدال، واللام بدل من الياء. قال المتلمِّس:
أَمنْتفِلاً من نَصْر بُهْثة خِلْتَني *** ألاَ إنَّني منهم وإن كنتُ أيْنَما([3]) (نفه)  النون والفاء والهاء أصلٌ واحد يدلُّ على إعياءٍ وضعف. منه نَفِهت النَّفسُ: أعْيَتْ وكَلَّت. وهو نافِهٌ ونُفَّهٌ. قال:
* بنا حَرَاجِيجُ المَهَارِي النُّفَّهِ([4]) *
وهو مُنَفَّهٌ ومَنْفُوهٌ: ضعيفٌ جَبان.
(نفي)  النون والفاء والحرف المعتلّ أُصَيلٌ يدلُّ على تعْرِية([5]) شيء من شيءٍ وإبعاده منه. ونَفَيتُ الشّيءَ أنفيه نفياً، وانتفى هو انتفاء. والنُّفَاية: الرَّدِيُّ يُنفَى. ونَفِيُّ الرِّيحِ: ما تَنفيه من التُّرابِ حتى يصيرَ في أصولِ الحِيطان. ونَفِيُّ المطر: ما تنفيه الرِّيحُ أو ترُشُّه. ونَفِيُّ الماء: ما تطاير من الرِّشاءِ على ظهر المائح. قال:
* على تِلك الجِفَارِ من النّفيِّ *
والمهموز منه كلمةٌ واحدة، هي النُّفأُ: قطعٌ من الكلأ متفرّقة من([6]) عُظْم الكلأ، الواحدة نُفَأة. قال:
جَادَتْ سوارِيه وآزَرَ نَبتَهُ *** نُفَأٌ من الصَّفراءِِ والزُّبَّادِ([7])(نفت)  النون والفاء والتاء. يقولون: نَفَتَت القِدرُ: غَلَتْ ويَبِسَ مَرَقُها عليها. قال:
وصاحبٍ لِصدرِهِ كَتِيتُ *** عليَّ مثلَ المِرْجَلِ النَّفُوتِ
ونفت صَدْرُه بالعَداوة: غَلاَ.
(نفث)  النون والفاء والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خروج شيء من فمٍ أو غيره بأدنَى جَرْس. منه نَفَثَ الرّاقِي رِيقَه، وهو أقلُّ من التَّفْل. والساحرة* تَنْفُِثُ السمّ. و "لابدَّ للمصدور أن يَنْفُث([8])" مثَل. و "لو سألني نُفَاثَةَ سِوَاكٍ ما أعطيته"، وهو ما بقي في أسنانه فنفَثَه. ودمٌ نفيثٌ: نَفَثَهُ الجُرحُ، أي أظهَرَه.
(نفج)  النون والفاء والجيم: أصلٌ يدلُّ على ثُؤُورِ شيءٍ وارتفاعِه. ونفجَ اليَربوعُ: ثار. وأنْفَجَه صائدُه. ونَفَجَت الفَرُّوجة من بَيضها: خرجَتْ. وانتَفَجَ جَنْبَا البعيرِ: ارتفعا. والنَّوَافج: مؤخَّرات الضُّلوع، واحدتها نافجة([9]). والنَّفّاج: المفتخر بما ليس عنده. ونَفَجَتِ الرِّيح: جاءت بقُوَّة. والنَّفِيجة: الشّطبية من النَّبْع تُتَّخذ قوساً، كأنَّها تنتفج على الشّجرة.
(نفح)  النون والفاء والحاء: أصلٌ يدلُّ على اندفاعِ الشَّيء أو رَفْعِه. ونَفَحتْ رائحةُ الطِّيب نَفحاً: انتشرَتْ واندفعت. ولهذا الطِّيب نَفحةٌ طيِّبة. ثم قيس عليه فقيل: نَفَح بالمال نَفحاً، كأنَّه أرسله من يده إرسالاً. ولا تزالُ لفلانٍ نَفَحاتٌ من معروف. ونَفَحت الرِّيح. هبَّت. وقوسٌ نَفُوحٌ: بعيدة الدَّفع للسَّهم. ونَفَحت الدّابّةُ: رمَتْ بحافرها فضربَتْ به. وكذلك نَفَحَه بالسَّيف: تناوَله به. والنَّفوح من ا لنُّوق: ما يخرُج لبنُها من أحاليلها من غير حَلْب.
(نفخ)  النون والفاء والخاء: أصلٌ صحيح يدلُّ على انتفاخٍ وعلوّ. منه انتفَخَ الشّيءُ انتفاخاً. ويقال انتَفَخَ النَّهار: علا. ونَفْخَة الرَّبيع: إعْشابه([10])؛ لأنَّ الأرضَ تربو فيه وتنتفِخ. والمْنفُوخُ: الرَّجل السَّمين. والنَّفْخاء من الأرض مثلُ النَّبْخاء؛ وقد مَضَى.
(نفد)  النون والفاء والدال: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انقطاعِ شيء وفَنائِه. ونفِدَ الشّيءُ يَنفَد نَفاداً. وأنفَدُوا: فَنِيَ زادُهم. ويقال للخَصْم مُنافِدٌ، وذلك أن يَتخاصمَ الرَّجُلانِ يريد كلٌّ منهما إنفادَ حجَّةِ صاحِبه. وفي الحديث: "إنْ نافَدْتَهم نافَدُوك"، أي إنْ قلتَ لهم قالوا لك.
(نفذ)  النون والفاء والذال: أصلٌ صحيح يدلُّ على مَضاءٍ في أمْرٍ وغيرِه. ونَفذ السَّهمُ الرمية نَفاذاً([11]). وأنْفذْتُه أنا. وهو نافذٌ: ماضٍ في أمره.
(نفر)  النون والفاء والراء: أصلٌ صحيح يدلُّ على تجافٍ وتباعد. منه نَفَر الدّابّةُ وغيرُه نِفاراً، وذلك تَجافِيهِ وتباعُدُه عن مكانِه ومَقرِّه. ونَفَر جلدُه: وَرِمَ. وفي الحديث: "أنَّ رجلاً تخلَّلَ بالقَصَب فنَفَرَ فَمُه"، أي وَرِم. قال أبو عبيد: وإنَّما هو من نِفَار الشَّيءِ عن الشَّيءِ وتَجافِيهِ عنه؛ لأنَّ الجلد يَنفِر عن اللَّحم للدَّاء الحادثِ بينهما. ويوم النَّفْر: يومَ يَنفِر النّاسُ عن مِنىً. ويقولون: لقيته قبل صَيحٍ ونَفْر، أي قبلَ كلِّ صائح ونافر. والمنافرة: المحاكمة إلى القاضي بين اثنَين، قالوا: معناه أنَّ المُبتغَى تفضيلُ نَفَر على نفر([12]). وأنفرت أحدَهما على الآخر. والنَّفَر أيضاً من قياس الباب لأنَّهم يَنفِرون للنُّصْرة. والنَّفير: النَّفَر، وكذا النَّفْر والنَّفْرة: كلُّ ذلك قياسُه واحد. وأنشَدَ الفرّاء في النَّفْرة:
حَيَّتْكَ ثُمَّتَ قالتْ إنَّ نَفْرَتَنا *** اليومَ كلّهُمُ يا عُرْوَ مشتَغِلُ([13])وتقول العرب: نَفَّرْتُ عن الصَّبيِّ، أي لقَّبتُه لَقَباً، كأنَّه عِندهم تنفيرٌ للجِنّ عنه وللعَيْن. قال أعرابيّ: قيل لأبي لما وُلِدْت: نَفِّرْ عن ابنك! فسمَّاني قُنفُذاً، وكَنَّاني أبا العَدّاء.
(نفز)  النون والفاء والزاء أُصَيْلٌ يدلُّ على الوُثوب وشِبْه الوُثوب. ونَفَزَ الظَّبي: وَثَبَ في عَدْوِه. والمرأة تنفِّز ولدها: ترقِّصه. وأنْفَزتُ السَّهمَ على ظهر يدي: أدَرْتُه. قال:
يَخُرْنَ إذا أُنْفزْن في ساقِط النَّدَى *** وإن كانَ يوماً ذا أهاضيبَ مُخْضِلا([14])(نفس)  النون والفاء والسين أصلٌ واحد يدلُّ على خُروج النَّسيم كيف كان، من ريح أو غيرها، وإليه يرجعُ فروعه. منه التَّنَفُّس: خُروج النَّسِيم من الجوف. ونَفَّسَ الله كُربَته، وذلك أنَّ في خُروج النَّسيم رَوْحاً وراحةً*. والنَّفَس: كلُّ شيءٍ يفرَّجُ به عن مكروب. وفي الحديث: "لا تَسُبُّوا الرِّيح فإنَّها من نَفَس الرَّحمن" يعني أنَّها رَوحٌ يتنفَّس به عن المكروبين. وجاء في ذكر الأنصار: "أجِدُ نَفَس رَبِّكم من قِبَلِ اليَمَن"، يراد أن بالأنصار نُفِّسَ عن الذين كانوا يؤذَوْن من المؤمنين بمكَّة([15]). ويقال للعَيْن نَفَسٌ. وأصابت فلاناً نَفْسٌ. والنَّفْس: الدَّم، وهو صحيح، وذلك أنَّه إذا فُقِد الدّمُ من بَدَنِ الإنسان فَقَدَ نَفْسَه. والحائض تسمَّى النُّفَساءَ([16]) لخرُوج دَمِها. والنِّفاس: وِلادُ المرأة، فإذا وَضَعت فهي نُفَساء. ويقال: ورِثْتُ هذا قبل أن يُنْفَسَ فلانٌ، أي يولَد. والولدُ منفوس. والنِّفاس أيضاً: جمع نُفَساء. ويقال: كرَعَ في الإناء نَفَساً أو نَفَسَيْن. ويقال: للماء نَفَسٌ، وهذا على تسميته الشَّيء باسم غيرِه، ولأنَّ قِوام النَّفس به. والنَّفسُ قِوامُها بالنَّفَس. قال:
تَبِيت الثَّلاثُ السُّودُ وهي مناخةٌ ***على نَفَسٍ من [ماءِ] ماوِيّةَ العَذْبِ([17])ومن الاستعارة: تَنفّسَت القَوسُ: انشقَّت. وشيءٌ نفيس، أي ذو نفس وخَطَر يُتنافَسُ به. والتّنافُس: أن يُبرِزَ كلُّ واحد من المتبارزَين قوَّةَ نَفْسه. وقولُهم في الدِّباغ نَفس([18])، هذا هو القياس، أي يَسير منه، قَدرُ ما يُدبَغ به الإهاب مَرَّة، شبّهه في قلَّته بنَفَسٍ يُتَنفَّس. وقياس الباب في هذا وفيما معناه واحد([19]).
(نفش)  النون والفاء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على انتشار. من ذلك نَفْش الصُّوف، وهو أن يُطْرَق حَتَّى يتنفّش. ونَفَش الطّائرُ جناحَيه. ونَفَشَت الإبلُ: تردَّدَتْ وانتشرَتْ بلا راع. وفِعلُها النَّفْش؛ وإبلٌ نُفّاشٌ ونَوافش.
(نفص)  النون والفاء والصاد كلماتٌ يتقارب قِياسُها، وهي تدلُّ على إخْراج شيءٍ من البدن أو إلقائِهِ بقُوّة. منه أنفَصَ فلانٌ في ضَحِكه: استغْربَ.
وأنفصَ ببَولِه مثل أوْزَعَ. ويقال إنَّ النُّفَص: أنضاحُ الدّم، الواحدة نُفْصَة. قال:
* تَرَى الدِّماءَ على أكتافها نُفَصا([20]) *
قال ابن دريد([21]): والنُّفَاص: داءٌ يصيب الغَنَم فيبول حتى يموت.
(نفض)  النون والفاء والضاد أصلٌ صحيح يدلُ على تحريكِ شيءٍ لتنظيفه من غبارٍ أو نحوه، ثم يُستَعار. ونَفَضت الثّوبَ وغيرَه نَفْضاً. والنَّفَض: ما نفضَتْه الشَّجرةُ من ثَمَرِها. وامرأةٌ نَفوضٌ: نَفَضَتْ بطنَها عن وَلدها. والنَّافض: الحُمَّى ذات الرِّعْدة، لأنَّها تَنفُض البَدن نَفْضاً. وأنْفَضوا: فَنِيَ زادُهم، أي لمَّا نفِدَ زادُهم وَفَنِيَ نَفَضُوا أوعيتَهم. وتقول العربُ مثلاً: "النُّفاض([22]) يُقطِّرُ الجَلَب"، إذا أنْفَضُوا وقلَّ ما عِندهم جَلَبوا إبلَهم للبيْع.
ويُستعار من الباب قولهم: نَفَضْتُ الأرضَ، إذا بَعَثْتَ مَن ينظر أبِها عدوٌّ أم لا. ونَفَضْتُ اللَّيلَ، إذا عَسَسْتَ لتنفُض عن أهل الرِّيبة. والنَّفِيضة والنَّفَضَة: القومُ يفعلون ذلك. قال:
يَرِدُ المياهَ حضيرَةً ونَفِيضةً *** وِرْدَ القطاةِ إذا اسْمَألَّ التُّبَّعُ([23])وتقول العرب: "إذا تكلَّمتَ ليلاً فاخفِضْ، وإذا تكلَّمت النّهارَ فانْفُض". تقول: انظر حَوالَيْك، فلعلَّ ثَمَّ مَنْ لا يَصلُح أن يَسمَع كلامَك. والنِّفاض: إزار الصِّبْيان. ويمكن أن يكون من الباب. قال:
* جارية بيضاء في نِفَاضِ([24]) *
(نفط)  النون والفاء والطاء: ثلاثُ كلماتٍ: النِّفط معروف، مكسور النون. والنَّفَط: قَرْحٌ يخرج في اليَدِ من العمل. ونَفَطَ الصَّبِيُّ نَفِيطاً: صَوّت. وماله عافطَةٌ ولا نافطة. فالنَّافطة: الشاة تَنْفِط من أنْفها.
(نفع)  النون والفاء والعين: كلمة تدلُّ على خلاف الضَّرّ. ونَفَعَه ينفَعُه نَفْعاً ومَنفَعة. وانتفَعَ بكذا. والله أعلَمُ بالصَّواب.
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (3، 155)، ونصها: "ونئفق القميص مهموز مكسور الفاء فارسي معرب".
([2]) لأعشى باهلة في اللسان (زفر) من قصيدة يرثي بها المنتشر بن وهب الباهلي. انظر الأصمعيات 89 طبع المعارف وجمهرة أشعار العرب 135 ومختارات ابن الشجري 10 وأمالي المرتضى
(3: 105-113) والخزانة (1: 79-97). وقد سبق في (زفر). وصدره:
* أخو رغائب يعطيها ويسألها *
([3])  ديوان المتلمس الورقة 1 ومخطوطة الشنقيطي، واللسان (نفل).
([4])  لرؤبة في ديوانه 167 واللسان (نفه). وقبله:
* به تمطت غول كل ميله *
([5])  في الأصل: "تغرية".
([6])  في الأصل: "عن"، صوابه في المجمل واللسان.
([7])  للأسود بن يعفر في المفضليات (2: 19) واللسان (نفأ).
([8])  انظر البيان (2: 97/ 4: 46). وأنشد في المختار من شعر بشار وحواشيه 146:
لا بد للمصدور أن ينفثا *** وللذي في الصدر أن يبعثا
 ([9])  ونافج أيضاً.
([10])  بدله في المجمل واللسان: "حين أعشب".
([11])  يقال: نفذ السهم الرمية، ونفذ فيها أيضاً.
([12])  في الأصل: "عن نفر". وفي المجمل: "كأن معناها تفضيل أحد الرجلين على الآخر".
([13])  في الأصل: "ياعز"، صوابه في اللسان (نفر).
([14]) لأوس بن حجر في ديوانه 22 والمجمل (نفز) واللسان (نفز، خور). وفي الأصل: "وإن كان ما بوذا أهاديب"، صوابه في المراجع السابقة. وبعده:
خوار المطافيل الملمعة الشوى *** وأطلائها صادفن عرنان مبقلا
 ([15]) والأنصار يمانون، لأنهم من الأزد. اللسان (نفس).
([16]) في اللسان: "ثعلب: النفساء: الوالدة، والحامل، والحائض".
([17]) أنشده في المجمل، وكذا أنشده ياقوت في معجم البلدان (رسم ماوية).
([18]) كذا ضبط في الأصل والمجمل، وهو ما يقتضيه التعليل بعده. لكن ضبط في اللسان والقاموس بسكون الفاء. وأنشد في اللسان:
أتجعل النفس التي تدير *** في جلد شاة ثم لا تسير
 ([19]) كذا وردت هذه العبارة.
([20]) أنشده في المجمل واللسان (نفص).
([21])  في الجمهرة (3: 83).
([22])  يقال بضم النون وفتحها.
([23])  لسعدى بنت الشمردل الجهنية، من قصيدة في الأصمعيات 41-43. وسبق إنشاده في (تبع).
([24])  بعده في اللسان (نفض): * تنهض فيه أيما انتهاض *

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** ve **الفاء** ve onları üçleyen şeyler)

(**نفق**)  **النون** ve **الفاء** ve **القاف** iki sahih asıldır; bunlardan biri bir şeyin kesilmesine ve gidip yok olmasına delâlet eder, diğeri ise bir şeyi gizlemeye ve onu örtüp kapamaya delâlet eder. Bu ikisi hakkında söz derlenip toparlandığında birbirine yaklaşırlar.
Birincisi: **نَفَقَت** **الدّابةُ** **نُفوقاً**: öldü. Ve **نَفَق** **السِّعر** **نَفَاقاً**; bu, onun geçip gitmesidir; ne durgunlaşır ne de durur. Ve **أنْفَقوا**: **نَفَقت** **سُوقُهم**. Ve **النَّفَقة**; çünkü o kendi yönüne doğru geçip gider. Ve **نفَق** şey: tükendi; “**قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم**” denir. Ve **أنْفَق** adam: fakirleşti; yani yanında olan gitti. İbnü’l-A‘râbî dedi: Bundan, Yüce Allah’ın sözü: ﴿**إذاً لأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإنْفَاقِ**﴾ [الإسراء 100]. Ve **فرسٌ نَفِقُ الجرْيِ**: yani koşuşu çabuk kesilen.
Diğer asıl: **النَّفَق**: yerde bir tünel; onun bir yere çıkış yolu vardır. Ve **النَّافقاء**: **اليَربوع**’un ininden incelttiği bir yer; **القاصعاء** tarafından gelinince **النَّافقاء**’yı başıyla vurur da **فانتفَقَ**; yani çıktı. Bundan **النِّفاق**’ın اشتقاق’ı; çünkü onun sahibi, gösterdiğinin tersini gizler; sanki iman ondan çıkar, yahut o imandan gizlice çıkar. Ve babın aslının bir olması mümkündür; o da **الخُرُوجُ**’dur. Ve **النَّفَق**: içinden çıkmanın mümkün olduğu nüfuz edici geçit.
**نَيْفَق السَّراويل**’e gelince, Ebû Bekir([1]) dedi: O, Arapçalaştırılmış Farsçadır.

(**نفل**)  **النون** ve **الفاء** ve **اللام** عطا ve verme’ye delâlet eden sahih bir asıldır. Ondan **النَّافلة**: vacip olmadığı hâlde gönüllü olarak verilen عطية. Ondan namazın **نافلة**’si. Ve **النَّوْفل**: çok veren adam. Dedi:
* يَأبَى الظُّلامةَ منه **النَّوفلُ** الزُّفَر([2]) *
Ve babdan **النفَل**: ganimet. Çoğulu **أنفال**; bu, imamın savaşanlara **ينفِّل** etmesidir; yani onlara ganimet aldıklarını verir. “**نفَّلتُك**: sana **نَفَلا** verdim” denir. Ve onların “**انتَفَلَ** من الشَّيء **انتفى** منه” sözü, ibdâl’dendir; **اللام** **الياء**’ın bedelidir. **المتلمِّس** dedi:
أَمنْتفِلاً من نَصْر بُهْثة خِلْتَني *** ألاَ إنَّني منهم وإن كنتُ أيْنَما([3])

(**نفه**)  **النون** ve **الفاء** ve **الهاء** bir tek asıldır; yorgunluk ve zayıflığa delâlet eder. Ondan **نَفِهت** **النَّفسُ**: yoruldu ve takatsiz kaldı. O, **نافِهٌ** ve **نُفَّهٌ**’dir. Dedi:
* بنا حَرَاجِيجُ المَهَارِي **النُّفَّهِ**([4]) *
Ve o, **مُنَفَّهٌ** ve **مَنْفُوهٌ**’dur: zayıf, korkak.

(**نفي**)  **النون** ve **الفاء** ve illetli harf, bir şeyden bir şeyi soyup ayırmaya([5]) ve onu ondan uzaklaştırmaya delâlet eden köklü bir asıldır. **نَفَيتُ** şeyi **أنفيه** **نفياً**; ve o, **انتفى** **انتفاء**. Ve **النُّفَاية**: kovulan kötü/adi şey. Ve **نَفِيُّ الرِّيحِ**: rüzgârın topraktan kovup sürüklediği şey; ta ki duvarların diplerinde olur. Ve **نَفِيُّ المطر**: rüzgârın kovduğu yahut serpiştirdiği şey. Ve **نَفِيُّ الماء**: su çekenin sırtı üzerine ipten sıçrayan şey. Dedi:
* على تِلك الجِفَارِ من **النّفيِّ** *
Hemzeli olanından bir tek kelime vardır; o da **النُّفأُ**: otun büyük kısmından([6]) ayrı ayrı parçalar; bir tanesi **نُفَأة**. Dedi:
جَادَتْ سوارِيه وآزَرَ نَبتَهُ *** **نُفَأٌ** من الصَّفراءِِ والزُّبَّادِ([7])

(**نفت**)  **النون** ve **الفاء** ve **التاء**. Derler ki: **نَفَتَت** **القِدرُ**: kaynadı ve suyu üzerinde kurudu. Dedi:
وصاحبٍ لِصدرِهِ كَتِيتُ *** عليَّ مثلَ المِرْجَلِ **النَّفُوتِ**
Ve **نفت** göğsü düşmanlıkla: kaynadı.

(**نفث**)  **النون** ve **الفاء** ve **الثاء**: sahih bir asıl; bir ağızdan yahut başkasından en hafif sesle bir şeyin çıkmasına delâlet eder. Ondan: **نَفَثَ** **الرّاقِي** tükürüğünü; o, **التَّفْل**’den daha azdır. Ve büyücü kadın* zehri **تَنْفُِثُ**. Ve “**لابدَّ للمصدور أن يَنْفُث**([8])” bir meseldir. Ve “**لو سألني نُفَاثَةَ سِوَاكٍ ما أعطيته**”; o, dişlerinde kalıp da onu **نفَثَه**’dir. Ve **دمٌ نفيثٌ**: yarası onu **نَفَثَهُ**; yani onu ortaya çıkardı.

(**نفج**)  **النون** ve **الفاء** ve **الجيم**: bir şeyin kabarıp yükselmesine delâlet eden bir asıl. **نفجَ** **اليَربوعُ**: kabardı/taştı. Ve avcısı onu **أنْفَجَه**. Ve **نَفَجَت** **الفَرُّوجة** yumurtasından: çıktı. Ve **انتَفَجَ** devenin iki yanı: yükseldi. Ve **النَّوَافج**: kaburgaların arka tarafları; bir tanesi **نافجة**([9]). Ve **النَّفّاج**: kendinde olmayanla övünen. Ve **نَفَجَتِ** rüzgâr: kuvvetle geldi. Ve **النَّفِيجة**: **النَّبْع**’dan olan **الشّطبية**; yay yapılır; sanki ağaç üzerinde kabarıp yükselir.

(**نفح**)  **النون** ve **الفاء** ve **الحاء**: bir şeyin itilişi yahut kaldırılışına delâlet eden bir asıl. **نَفَحتْ** güzel koku kokusu **نَفحاً**: yayıldı ve itildi. Bu yüzden bu güzel kokunun **نَفحةٌ**’si hoştur. Sonra buna kıyas edildi de denildi: **نَفَح** malla **نَفحاً**; sanki onu elinden salıvererek göndermiş gibi. Ve falanın hâlâ iyilikten **نَفَحاتٌ**’ı vardır. Ve **نَفَحت** rüzgâr: esti. Ve **قوسٌ نَفُوحٌ**: oka uzak itişlidir. Ve **نَفَحت** binek hayvanı: toynağıyla attı da onunla vurdu. Aynı şekilde **نَفَحَه** kılıçla: onunla ona uzandı/vurdu. Ve **النَّفوح** develerden: sütü, sağım olmaksızın meme deliklerinden çıkan.

(**نفخ**)  **النون** ve **الفاء** ve **الخاء**: şişme ve yükselmeye delâlet eden sahih bir asıl. Ondan: **انتفَخَ** şey **انتفاخاً**. Ve denir: **انتَفَخَ** gündüz: yükseldi. Ve **نَفْخَة** **الرَّبيع**: otlanması([10]); çünkü yer onda kabarır ve şişer. Ve **المْنفُوخُ**: şişman adam. Ve yerden **النَّفْخاء** **النَّبْخاء** gibidir; geçmişti.

(**نفد**)  **النون** ve **الفاء** ve **الدال**: bir şeyin kesilmesine ve tükenmesine delâlet eden sahih bir asıl. **نفِدَ** şey **يَنفَد** **نَفاداً**. Ve **أنفَدُوا**: azıkları tükendi. Ve hasma **مُنافِدٌ** denir; bu, iki adamın çekişmesidir; her biri, arkadaşının delilini **إنفاد** etmeyi ister. Hadiste: “**إنْ نافَدْتَهم نافَدُوك**”; yani onlara söylersen sana söylerler.

(**نفذ**)  **النون** ve **الفاء** ve **الذال**: işte ve başkasında ilerleyip geçmeye delâlet eden sahih bir asıl. **نَفذ** ok atışı **نَفاذاً**([11]). Ve ben onu **أنْفذْتُه**. Ve o, **نافذٌ**’dir: işinde yürüyüp giden.

(**نفر**)  **النون** ve **الفاء** ve **الراء**: uzak durma ve uzaklaşmaya delâlet eden sahih bir asıl. Ondan: **نَفَر** binek hayvanı ve başkası **نِفاراً**; bu, onun yerinden ve karar kıldığı yerden uzak durup uzaklaşmasıdır. Ve **نَفَر** derisi: şişti. Hadiste: “Bir adam kamışla diş aralarını temizledi de ağzı **نَفَرَ**”; yani şişti.” Ebû Ubeyd dedi: Bu ancak bir şeyin bir şeyden **نِفَار**’ı ve ondan uzak durmasıdır; çünkü deri, aralarında meydana gelen hastalıktan dolayı etten uzaklaşır. Ve **يوم النَّفْر**: insanların **مِنىً**’dan ayrılıp gittiği gün. Ve derler: “Onu **قبل صَيحٍ ونَفْر**’den önce gördüm”; yani her bağırandan ve her kaçandan önce. Ve **المنافرة**: iki kişi arasında kadıya muhakeme; dediler ki: manası, istenenin bir **نَفَر**’i bir **نَفَر** üzerine üstün kılmaktır([12]). Ve ikisinden birini ötekine karşı **أنفرت**. Ve **النَّفَر** da babın kıyasındandır; çünkü onlar yardıma koşmak için **ينفِرون**. Ve **النَّفير**: **النَّفَر**; aynı şekilde **النَّفْر** ve **النَّفْرة**: bunların hepsi kıyası birdir. **الفرّاء** **النَّفْرة** hakkında inşad etti:
حَيَّتْكَ ثُمَّتَ قالتْ إنَّ **نَفْرَتَنا** *** اليومَ كلّهُمُ يا عُرْوَ مشتَغِلُ([13])
Ve Araplar der ki: **نَفَّرْتُ** çocuktan; yani ona bir lakap taktım; sanki onlara göre bu, cini ondan ve gözü (nazar) ondan uzaklaştırmadır. Bir bedevî dedi: Bana doğduğumda babama “Oğlundan **نَفِّرْ**!” denildi; o da beni **قُنفُذاً** diye adlandırdı ve künyemi **أبا العَدّاء** yaptı.

(**نفز**)  **النون** ve **الفاء** ve **الزاء**: sıçramaya ve sıçramaya benzer şeye delâlet eden köklü bir asıldır. **نَفَزَ** ceylan: koşuşunda sıçradı. Ve kadın çocuğunu **تَنفِّز** eder: onu sallayıp oynatır. Ve oku elimin üstünde **أنْفَزتُ**: onu çevirdim. Dedi:
يَخُرْنَ إذا أُنْفزْن في ساقِط النَّدَى *** وإن كانَ يوماً ذا أهاضيبَ مُخْضِلا([14])

(**نفس**)  **النون** ve **الفاء** ve **السين** bir tek asıldır; rüzgârdan yahut başkasından her ne olursa olsun esintinin çıkışına delâlet eder; dalları ona döner. Ondan **التَّنَفُّس**: içten esintinin çıkması. Ve Allah onun sıkıntısını **نَفَّسَ** etti; çünkü esintinin çıkışında ferahlık ve rahatlık vardır*. Ve **النَّفَس**: sıkıntılıdan sıkıntıyı gideren her şey. Hadiste: “**لا تَسُبُّوا الرِّيح فإنَّها من نَفَس الرَّحمن**”; yani o, sıkıntılılardan sıkıntının giderildiği bir ferahlıktır. Ensar zikrinde geldi: “**أجِدُ نَفَس رَبِّكم من قِبَلِ اليَمَن**”; bununla, Mekke’de müminlerden eziyet görenlerden, Ensar sebebiyle ferahlık verildiği kastedilir([15]). Ve göze **نَفَسٌ** denir. Ve falana bir **نَفْسٌ** isabet etti. Ve **النَّفْس**: kandır; bu sahihtir; çünkü insan bedeninden kan kaybolduğunda **نَفْسَه**’ini kaybeder. Hayızlı kadına **النُّفَساءَ**([16]) denir; kanının çıkmasından dolayı. Ve **النِّفاس**: kadının doğurmasıdır; doğurduğunda o **نُفَساء**’dır. Ve denir: “Bunu, falan **يُنْفَسَ** olmadan önce miras aldım”; yani doğmadan önce. Ve çocuk **منفوس**’tur. Ve **النِّفاس** ayrıca **نُفَساء**’ın çoğuludur. Ve denir: “Kabın içinde bir **نَفَساً** yahut iki **نَفَسَيْن** içti.” Ve suya **نَفَسٌ** denir; bu, bir şeyi başkasının adıyla adlandırmadandır; ve çünkü nefsin ayakta durması onunladır. Ve nefsin ayakta durması **النَّفَس** iledir. Dedi:
تَبِيت الثَّلاثُ السُّودُ وهي مناخةٌ ***على **نَفَسٍ** من [ماءِ] ماوِيّةَ العَذْبِ([17])
İstiare olarak: **تَنفّسَت** yay: yarıldı. Ve **شيءٌ نفيس**: yani nefsi ve değeri olan; onunla yarışılır. Ve **التّنافُس**: iki dövüşenden her birinin nefsinin gücünü ortaya koymasıdır. Ve tabaklamada **نَفس**([18]) sözleri; bu kıyastır; yani ondan az bir miktar; deriyi bir kere tabaklamaya yetecek kadar; azlığında onu, alınan bir **نَفَسٍ**’e benzetti. Ve bu babın kıyası bunda ve manası bir olanlarda birdir([19]).

(**نفش**)  **النون** ve **الفاء** ve **الشين**: yayılmaya delâlet eden sahih bir asıl. Bundan: **نَفْش** yün; o, vurulmasıdır; ta ki kabarıp yayılır. Ve kuş iki kanadını **نَفَش** etti. Ve develer **نَفَشَت**: çobansız dönüp dolaştı ve yayıldı. Fiili **النَّفْش**’tir; ve **إبلٌ نُفّاشٌ** ve **نَوافش**.

(**نفص**)  **النون** ve **الفاء** ve **الصاد** yakın kıyaslı kelimelerdir; bedenden bir şeyi çıkarmaya yahut onu kuvvetle atmaya delâlet ederler. Ondan: falan gülmesinde **أنفَصَ** etti: aşırıya vardı.
Ve **أنفصَ** idrarıyla; **أوْزَعَ** gibi. Ve denir ki **النُّفَص**: kan sıçramalarıdır; bir tanesi **نُفْصَة**. Dedi:
* تَرَى الدِّماءَ على أكتافها **نُفَصا**([20]) *
İbn Düreyd([21]) dedi: Ve **النُّفَاص**: koyunlara isabet eden bir hastalıktır; idrar yapar da ölür.

(**نفض**)  **النون** ve **الفاء** ve **الضاد**: bir şeyi tozdan yahut benzerinden temizlemek için hareket ettirmeye delâlet eden sahih bir asıl; sonra istiare edilir. **نَفَضت** elbiseyi ve başkasını **نَفْضاً**. Ve **النَّفَض**: ağacın meyvesinden silkip döktüğü şey. Ve **امرأةٌ نَفوضٌ**: karnını çocuğundan silkip attı (düşürdü). Ve **النَّافض**: titremeli humma; çünkü bedeni **نَفْضاً** sallar. Ve **أنْفَضوا**: azıkları tükendi; yani azıkları **نفِدَ** olup tükendiğinde kaplarını silkip boşalttılar. Ve Araplar mesel olarak der: “**النُّفاض**([22]) **يُقطِّرُ الجَلَب**”; **أنْفَضوا** ettiklerinde ve yanlarındaki azaldığında develerini satmak için getirdiler.
Ve babdan istiare olarak onların “**نَفَضْتُ** yeri” sözü: oraya birini gönderdin; orada düşman var mı yok mu baksın diye. Ve “**نَفَضْتُ** geceyi”: şüphe ehlinin üzerinden silkip atmak için gece bekçiliği yaptın. Ve **النَّفِيضة** ve **النَّفَضَة**: bunu yapan topluluk. Dedi:
يَرِدُ المياهَ حضيرَةً ونَفِيضةً *** وِرْدَ القطاةِ إذا اسْمَألَّ التُّبَّعُ([23])
Ve Araplar der: “Gece konuştuğunda alçalt; gündüz konuştuğunda **فانْفُض**.” Yani: çevrene bak; belki orada sözünü işitmesi uygun olmayan biri vardır. Ve **النِّفاض**: çocukların peştamalı. Ve babdan olması mümkündür. Dedi:
* جارية بيضاء في **نِفَاضِ**([24]) *

(**نفط**)  **النون** ve **الفاء** ve **الطاء**: üç kelime: **النِّفط** bilinir; **النون**’u kesrelidir. Ve **النَّفَط**: elde işten çıkan bir yara. Ve **نَفَطَ** çocuk **نَفِيطاً**: ses çıkardı. Ve onun ne **عافطَةٌ**’si vardır ne de **نافطة**’sı. **النَّافطة**: burnundan **تَنْفِط** eden koyundur.

(**نفع**)  **النون** ve **الفاء** ve **العين**: zarar’ın zıddına delâlet eden bir kelime. **نَفَعَه** **ينفَعُه** **نَفْعاً** ve **مَنفَعة**. Ve **انتفَعَ** bununla. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- نفح الريح ينفح نفحا، وله نفحة طيبة. أي: هبوب من الخير، وقد يستعار ذلك للشر. قال تعالى: ﴿ولئن مستهم نفحة من عذاب ربك﴾ [الأنبياء/46] ونفحت الدابة: رمت بحافرها، ونفحة بالسيف: ضربه به، والنفوح من النوق: التي يخرج لبنها من غير حلب، وقوس نفوح: بعيدة الدفع للسهم، وأنفحة الجدي معروفة.

##### Türkçe

- **نفح** rüzgârı **ينفح** **نفحا** (eser); onun **نفحة**sı hoş kokuludur. Yani: hayırdan bir esiş; bu, şer için de mecazen kullanılabilir. Yüce Allah dedi ki: ﴿ولئن مستهم **نفحة** من عذاب ربك﴾ [الأنبياء/46]. Ve **نفحت** binek hayvanı: toynağıyla attı. Ve **نفحة** kılıçla: onunla vurdu. Ve develerden **النفوح**: sütü sağmadan çıkan (deve)dir. Ve **قوس نفوح**: oka itişi uzak olan (yay)dır. Ve **أنفحة الجدي** bilinen (şey)dir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ف ح
نفح الطّيب نفحاً وله نفحةٌ ونفحاتٌ طيّبة ونافجة نافحة ونوافج نوافح وجبّن اللبن بالإنفحة‏.‏
قال‏:‏ كم قد تمشّشت من قصٍّ وإنفحة جاءت بذاك إليك الأضؤن السود وقال الشّماخ‏:‏ وإني من القوم الذين علمتهم إذا ألوموا لم يولموا بالأنافح ومن المجاز‏:‏ لا تزال له نفحات من المعروف‏.‏
والله النفّاح بالخيرات‏.‏
قال‏:‏ والله نفّاح اليدين بالخير ورجل نفّاعٌ نفّاحٌ‏.‏
ونفحه بالمال‏.‏
ونفحه بالسيف‏:‏ ضربه ضربة خفيفة ومنه‏:‏ نفحت عن فلان ونافحت عنه‏:‏ دافعت‏.‏
وكان حسان رضي الله تعالى عنه ينافح عن رسل الله صلى الله عليه وسلم‏.‏
وقال‏:‏ وكم مشهدٍ نافحت عنك خصومه وكلّهم عضب اللسان منافح ونفحته الدّابة‏:‏ ضربته بحدّ حافرها‏.‏
ونفحت الريح‏:‏ نسمت وتحرّكت أوائلها‏.‏
وأصابه لفح من حر ونفح من برد‏.‏
ونفح اللبن نفحة‏:‏ مخضه مخضةً واحدة‏.‏
وطعنة نفّاحة‏:‏ تنفح بالدم إذا نزا الدم منها نزواً‏.‏
وقوس نفوح‏:‏ بعيدة الدفع للسهم‏.‏
وناقة نفوح‏:‏ يخرج لبنها بغير حلب‏.‏
وهو ينفح لمّته‏:‏ يحرّكها ويكفّئها‏.‏
قال‏:‏ ونفحتم لمماً لكم عصلاً كأذناب الثعالب عصلاً‏:‏ متجعّدة‏.‏

##### Türkçe

ن ف ح
**نفح** güzel kokuyu **نفحاً** (nefhetmek) etti; onun bir **نفحةٌ**’si ve güzel **نفحاتٌ**’ı vardır; **نافجة** (güzel koku yayan), **ناافحة** (güzel koku yayan), **نوافج** (güzel koku yayanlar), **نوافح** (güzel koku yayanlar). Sütü **بالإنفحة** (şirdenle) peynir yaptı.
Dedi ki: Ne çok **قصٍّ** ve **إنفحة** ile (yapılmış) peyniri çiğnedim; onu sana kara koyunlar getirdi. Ve **الشّماخ** dedi ki: Ben, kendilerine öğrettiğim kavimdendim; kınadıklarında **بالأنافح** (şirdenlerle) kınanmazlardı. Mecazdandır: Onun için iyilikten **نفحات** (esintiler/ihsanlar) kesilmez.
Ve Allah hayırlarla **النفّاح**’tır.
Dedi ki: Vallahi iki eli hayırla **نفّاح**’tır; ve bir adam **نفّاعٌ** (çok fayda veren), **نفّاحٌ** (çok ihsan eden)’dır.
Ve ona malla **نفحه** (ihsanda bulundu).
Ve onu kılıçla **نفحه**: ona hafif bir vuruşla vurdu. Ondandır: Falandan **نفحت** ve onun hakkında **نافحت**: savundum.
Ve Hassân, Allah Teâlâ ondan razı olsun, Allah’ın elçilerini, sallallahu aleyhi ve sellem, hakkında **ينافح** (müdafaa eder) idi.
Ve dedi ki: Nice meclis ki senin hakkında hasımlarına karşı **نافحت**; hepsi keskin dilli **منافح** (müdafaa eden). Ve binek hayvanı onu **نفحته**: onu toynağının keskin ucu ile vurdu.
Ve rüzgâr **نفحت**: hafifçe esti ve başlangıçları hareket etti.
Ve ona sıcaktan bir **لفح** ve soğuktan bir **نفح** isabet etti.
Ve sütü **نفح** bir **نفحة**: onu bir tek çalkalayışla çalkaladı.
Ve **طعنة نفّاحة**: ondan kan fışkırıp sıçradığında kan ile **تنفح** (fışkırır).
Ve **قوس نفوح**: oka itişi uzak olan.
Ve **ناقة نفوح**: sütü sağmadan çıkar.
Ve o, perçemini **ينفح**: onu hareket ettirir ve onu yana yatırır.
Dedi ki: Ve siz, size ait perçemleri **نفحتم**; **عصلاً** (kıvırcık) tilki kuyrukları gibi **عصلاً**: buruşuk/kıvrımlı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نَفَح الطِّيبُ يَنْفَحُ نَفْحاً ونُفُوحاً: أَرِجَ وفاحَ، وقل: النَّفْحةُ دُفْعَةُ الريح، طَيِّبَةً كانت أَو خبيثة؛ وله نَفْحة طيبة ونَفْحة خبيثة. وفي الصحاح: وله نَفْحة طيبة. ونَفَحَتِ الريحُ: هَبَّت. وفي الحديث: إِن لربكم في أَيام دهركم نَفَحاتٍ، أَلا فَتَعَرَّضُوا لها. وفي حديث آخر: تَعَرَّضُوا لنَفَحاتِ رحمة الله. وريحٌ نَفُوحٌ: هَبُوبٌ شديدة الدفع؛ قال أَبو ذؤيب:
ولا مُتَحَيِّرٌ باتتْ عليه،
ببَلْقَعَةٍ، شَآميةٌ نَفُوحُ
ونَفَحَتِ الدابة تَنْفَح نَفْحاً وهي نَفُوحٌ: رَمحتْ برجلها ورمت بحدّ حافرها ودَفَعَتْ؛ وقيل: النَّفْحُ بالرِّجل الواحدة والرَّمْحُ بالرجلين معاً. الجوهري: نَفَحَتِ الناقةُ ضربت برجلها. وفي حديث شُرَيْح: أَنه أَبطل النَّفْحَ؛ أَراد نَفْحَ الدابة برجلها وهو رَفْسُها، كان لا يُلْزِم صاحبَها شيئاً.
وقوسٌ نَفُوحٌ: شديدة الدفع والحفز للسهم، حكاه أَبو حنيفة، وقيل: بعيدة الدفع للسهم.
التهذيب: ويقال للقوس النَّفِيحةُ وهي المِنفَحة؛ ابن السكيت: النَّفِيحةُ للقوس وهي شَطِيبَةٌ من نَبْع؛ وقال مُلَيحٌ الهذلي: أَناخُوا مُعِيداتِ الوَجيفِ كأَنها
نَفائِحُ نَبْعٍ، لم تَرَبَّعْ، ذَوابِلُ
والنَّفائحُ: القِسِيُّ، واحدتها نَفيحة.
ونَفَحة بشيء أَي أَعطاه. ونَفَحه بالمال نَفْحاً: أَعطاه. وفي الحديث: المُكْثِرونَ هم المُقِلُّون إِلاَّ من نَفَح فيه يمينَه وشمالَه أَي ضرب يديه فيه بالعطاء. النَّفْحُ: الضربُ والرمي؛ ومنه حديث أَسماء: قال لي رسول الله، صلى الله عليه وسلم: أَنْفِقي وانْضَحي وانْفَحِي ولا تُحْصِي فيُحْصِيَ اللهُ عليكِ.
ولا يزال لفلان من المعروف نَفَحاتٌ أَي دَفعاتٌ؛ قال الشاعر: لما أَتَيْتُكَ أَرْجو فَضْلَ نائِلِكم،
نَفَحْتَني نَفْحَةً، طابتْ لها العَرَبُ
أَي طابتْ لها النفس؛ قال ابن بري: هذا البيت للرَّمَّاحِ بن مَيَّادة واسم أَبيه أَبْرَدُ المُرِّيُّ وميادة اسم أُمه، ومدح بهذا البيت الوليد بن يزيد بن عبد الملك، وقبله:
إِلى الوليدِ أَبي العباسِ ما عَمِلَتْ،
ودونَها المُعْطُ، من تُبانَ، والكُثُبُ
الكُثُبُ: جمع كثيب. والعَرب: جمع عَرَبة وهي النفس. والمُعْطُ: اسم موضع
(* قوله «والمعط اسم موضع إلخ» أَما تبان، بضم المثناة وتخفيف الموحدة، فموضع كما قال ونص عليه المجد وياقوت. وأَما المعط فلم نر فيما بيدنا من الكتب أَنه اسم موضع، بل هو اما جمع أمعط أو معطاء، رمال معط، وأَرضون معط: لا نبات فيهما كما نص عليه المجد وغيره والمعنى في البيت صحيح على ذلك فتأمل.)، وكذلك تُبانُ. قال ابن بري: وقول الجوهري طابت لها العرب أَي طابت لها النفس ليس بصحيح، وصوابه أَن يقول طابت لها النفوس إِلا أَن يجعل النفس جنساً لا يخص واحداً بعينه؛ ويروى البيت:
لما أَتَيْتُك من نَجْدٍ وساكِنه
الصحاح: ونَفْحَةٌ من العذاب قطعة منه. ابن سيده: ونَفْحَةُ العذاب دفعةٌ منه.
وقال الزجاج: النَّفحُ كاللفح إِلا أَن النَّفْحَ أَعظم تأْثيراً من اللَّفْح. ابن الأَعرابي: اللَّفْحُ لكل حار والنَّفحُ لكل بارد؛ وأَنشد أَبو العالية:
ما أَنتِ يا بَغْدادُ إِلا سَلْحُ،
إِذا يَهُبُّ مَطَرٌ أَو نَفْحُ،
وإِن جَفَفْتِ، فترابٌ بَرْحُ
والنَّفْحةُ: ما أَصابك من دُفْعَة البرد. الجوهري: ما كان من الرياح نَفْحٌ فهو بَرْدٌ، وما كان لَفْحٌ فهو حر؛ وقول أَبي ذؤيب: ولا مُتَحَيِّرٌ باتتْ عليه
ببَلْقَعةٍ يمانِيةٌ نَفُوحُ
يعني الجَنُوب تَنْفَحُه ببردها، قال ابن بري: متحيِّر يريد ماء كثيراً قد تحير لكثرته ولا مَنْفَذ له؛ يصف طيب فم محبوبته وشبهه بخمر مُزِجَتْ بماء؛ وبعده:
بأَطْيَبَ من مُقَبَّلِها إِذا ما
دَنا العَيُّوقُ، واكْتَتَم النُّبُوحُ
قال: والنُّبوح ضَجَّة الحي وأَصوات الكلاب. الليث عن أَبي الهيثم: أَنه قال في قول الله عز وجل: ولئن مَسَّتْهم نَفْحةٌ من عذاب ربك؛ يقال: أَصابتنا نَفْحةٌ من الصَّبا أَي رَوْحةٌ وطِيبٌ لا غَمَّ فيه. وأَصابتنا نَفْحةٌ من سَمُوم أَي حَرٌّ وغَمٌّ وكَرْبٌ؛ وأَنشد في طِيب الصَّبا: إِذا نَفَحَتْ من عن يَمينِ المَشارِقِ
ونَفَحَ الطِّيبُ إِذا فاحَ ريحه؛ وقال جِرانُ العَوْدِ يذكر امرأَته: لقد عالجَتْني بالقَبيح، وثوبُها
جَديدٌ، ومن أَرْدانها المِسكُ يَنفَحُ
أَي يَفوحُ طِيبُه فجعل النَّفْحَ مَرَّة أَشدَّ العذاب لقول الله عز وجل: ولئن مستهم نفحةٌ من عذاب ربك؛ وجعله مرةً رِيحَ مِسْكٍ؛ قال الأَصمعي: ما كان من الريح سَمُوماً فله لَفْحٌ، باللام، وما كان بارداً فله نَفْحٌ، رواه أَبو عبيد عنه. وطَعْنة نَفَّاحة: دَفَّاعة بالدم، وقد نَفَحتْ به.
التهذيب: طعنة نَفُوحٌ يَنْفَحُ دَمُها سريعاً. وفي الحديث: أَوّلُ نَفْحةٍ من دَمِ الشهيدِ؛ قال خالد ابن جَنْبة: نَفْحةُ الدم أَوّل فَوْرة تَفور منه ودُفْعةٍ؛ قال الراعي:
يَرْجُو سِجالاً من المعروفِ يَنْفَحُها
لسائليه، فلا مَنٌّ ولا حَسَدُ
أَبو زيد: من الضُّروع النَّفُوحُ، وهي التي لا تَحْبِسُ لَبَنَها. والنَّفُوح من النوق: التي يخرج لبنها من غير حلب.
ونَفَح العِرْقُ يَنْفَح نَفْحاً إِذا نزا منه الدم.
التهذيب: ابن الأَعرابي: النَّفْحُ الذَّبُّ عن الرجل؛ يقال: هو يُنافِحُ عن فلان؛ قال وقال غيره: هو يُناضِحُ. ونافَحْتُ عن فلان: خاصَمْتُ عنه. ونافَحُوهم: كافَحوهم. وفي الحديث: إِن جبريل مع حَسَّان ما نافَحَ عني أَي دافع؛ والمُنافَحة والمُكافَحة: المُدافعة والمُضاربة. ونَفَحْتُ الرجلَ بالسيف: تناولته به؛ يريد بمنافحته هجاء المشركين ومجاوبتهم على أَشعارهم. وفي حديث علي، رضي الله عنه، في صِفِّين: نافِحوا بالظُّبى أَي قاتلوا بالسيوف، وأَصله أَن يَقرُبَ أَحد المقاتلين من الآخر بحيث يصل نَفْحُ كل واحد منهما إِلى صاحبه، وهي ريحه ونَفَسُه.
ونَفْحُ الريح: هُبوبها.
ونَفَحه بالسيف: تناوله من بعيد شَزْراً. وفي الحديث: رأَيت كأَنه وضع في يَدَيَّ سِوارانِ من ذهب فأُوحِيَ إِليَّ أَنِ انْفُخْهما أَي ارْمِهما وأَلقهما كما تَنْفُخ الشيءَ إِذا دفعته عنك؛ قال ابن الأَثير: وإِن كانت بالحاء المهملة، فهو من نَفَحْتُ الشيء إِذا رميته؛ ونَفَحَتِ الدابةُ برجلها.
التهذيب: والله تعالى هو النَّفَّاحُ المُنْعِمُ على عباده؛ قال الأَزهري: لم أَسمع النَّفَّاح في صفات الله عز وجل، التي جاءت في القرآن والسُّنة، ولا يجوز عند أَهل العلم أَن يوصف الله تعالى بما ليس في كتابه، ولم يبينها على لسان نبيه، صلى الله عليه وسلم؛ وإِذا قيل للرجل: إِنه نَفَّاح فمعاه الكثير العطايا.
والنَّفِيحُ والنِّفِّيحُ؛ الأَخيرة عن كراع، والمِنْفَحُ والمِعَنُّ: كلُّه الداخل على القوم، وفي التهذيب: مع القوم وليس شأْنُه شأْنهم؛ وقال ابن الأَعرابي: النَّفِيح الذي يجيء أَجنبيّاً فيدخل بين القوم ويُسْمِلُ بينهم ويُصْلِح أَمرهم. قال الأَزهري: هكذا جاء عن ابن الأَعرابي في هذا الموضع: النَّفِيح، بالحاء، وقال في موضع آخر: النَّفِيجُ، بالجيم، الذي يعترض بين القوم لا يصلح ولا يفسد. قال: هذا قول ثعلب. ونَفَحَ جُمَّتَه: رَجَّلَها.
والإِنفَحة، بكسر الهمزة وفتح الفاء مخففة: كَرِشُ الحَمَل أَو الجَدْي ما لم يأْكل، فإِذا أَكلَ، فهو كرش، وكذلك المِنْفَحة، بكسر الميم؛ قال الراجز:
كم قد أَكلْتُ كَبِداً وإِنْفَحَه،
ثم ادَّخَرْتُ أَلْيَةً مُشَرَّحه
الأَزهري عن الليث: الإِنْفَحة لا تكون إِلاَّ لذي كرش، وهو شيء يتخرج من بطن ذيه، أَصفرُ يُعْصَرُ في صوفة مبتلة في اللبن فيَغْلُظُ كالجُبْنِ؛ ابن السكيت: هي إِنْفَحَة الجَدْي وإِنْفَحَّته، وهي اللغة الجيدة ولم يذكرها الجوهري بالتشديد، ولا تقل أَنْفَحَة؛ قال: وحضرني أَعرابيان فصيحان من بني كلاب، فقال أَحدهما: لا أَقول إِلاَّ إِنْفَحَة، وقال الآخر: لا أَقول إِلا مِنْفَحة، ثم افترقا على أَن يسأَلا عنهما أَشياخ بني كلاب، فاتفقت جماعة على قول ذا وجماعة على قول ذا فهما لغتان. قال ابن الأَعرابي: ويقال مِنْفَحة وبِنْفَحة. قال أَبو الهيثم: الجَفْرُ من أَولاد الضأْن والمَعَزِ ما قد اسْتَكْرَشَ وفُطِمَ بعد خمسين يوماً من الولادة وشهرين أَي صارت إِنْفَحَتُه كَرِشاً حين رَعَى النبت، وإِنما تكون إِنْفَحة ما دامت تَرْضَعُ. ابن سيده: وإِنْفَحة الجَدْي وإِنْفِحَتَه وإِنْفَحَّتُه ومِنْفَحَتُه شيءٌ يخرج من بطنه أَصفر يعصر في صوفة مبتلة في اللبن فيغلظ كالحُبْن، والجمع أَنافِحُ: قال الشَّمَّاخُ:
وإِنَّا لمن قومٍ على أَن ذَمَمْتهم،
إِذا أَولَمُوا لم يُولِمُوا بالأَنافِحِ
وجاءت الإِبل كأَنها الإِنْفَحَّة إِذا بالغوا في امتلائها وارتوائها، حكاها ابن الأَعرابي.
ونَفَّاحُ المرأَة: زوجها؛ يمانية عن كراع.

##### Türkçe

**نَفَح** **الطِّيبُ** **يَنْفَحُ** **نَفْحاً** ve **نُفُوحاً**: koktu ve yayıldı; ve denildi ki:

**النَّفْحةُ** rüzgârın bir itişidir; hoş da olsa kötü de olsa; onun hoş bir **نَفْحة**’si ve kötü bir **نَفْحة**’si vardır. Ve **الصحاح**’ta: Onun hoş bir **نَفْحة**’si vardır. Ve **نَفَحَتِ** rüzgâr: esti. Ve hadiste: Şüphesiz Rabbinizin sizin ömrünüzün günlerinde **نَفَحاتٍ** vardır; dikkat edin de onlara maruz kalın.

Ve başka bir hadiste: Allah’ın rahmetinin **نَفَحاتِ**’ına maruz kalın. Ve **ريحٌ نَفُوحٌ**: şiddetli itişli bir esiş; Ebû Züeyb dedi ki:
ولا مُتَحَيِّرٌ باتتْ عليه،
ببَلْقَعَةٍ، شَآميةٌ نَفُوحُ

Ve **نَفَحَتِ** binek hayvanı **تَنْفَح** **نَفْحاً** ve o **نَفُوحٌ** iken: ayağıyla tepti ve toynağının keskin ucu ile attı ve itti; ve denildi ki: **النَّفْحُ** tek ayakla, **الرَّمْحُ** ise iki ayakla birlikte tepmektir. Cevherî: **نَفَحَتِ** dişi deve: ayağıyla vurdu. Ve Şurayh hadîsinde: onun **النَّفْحَ**’ı iptal ettiği; binek hayvanının ayağıyla **نَفْحَ**’ını kastetti, o onun tekmesidir; sahibine hiçbir şeyi yükümlü kılmazdı.

Ve **قوسٌ نَفُوحٌ**: oka şiddetli itiş ve sevk ediş; bunu Ebû Hanîfe nakletti; ve denildi ki: oka uzak itişlidir.

**التهذيب**: ve yaya **النَّفِيحةُ** denilir; o **المِنفَحة**’dır; İbnü’s-Sikkît: **النَّفِيحةُ** yay içindir ve o **شَطِيبَةٌ**’dir, **نَبْع**’dan; ve Müleyh el-Hüzelî dedi ki:
أَناخُوا مُعِيداتِ الوَجيفِ كأَنها
نَفائِحُ نَبْعٍ، لم تَرَبَّعْ، ذَوابِلُ
Ve **النَّفائحُ**: yaylardır; tekili **نَفيحة**’dır.

Ve bir şeyle **نَفَحة**: yani ona verdi. Ve mal ile onu **نَفَحه** **نَفْحاً**: ona verdi. Ve hadiste: “Çok olanlar, az olanlardır; ancak sağında ve solunda ona **نَفَح** eden kimse müstesna”; yani iki elini onda bağışla vurdu. **النَّفْحُ**: vurma ve atmadır; ondan Esmâ hadisi: Allah’ın Elçisi, sallallahu aleyhi ve sellem, bana dedi: “Harca ve serp ve **انْفَحِي** ve sayıp dökme ki Allah da sana sayıp döksün.”

Ve falanın iyilikten **نَفَحاتٌ**’ı hâlâ vardır: yani itişler/defalar; şair dedi ki:
لما أَتَيْتُكَ أَرْجو فَضْلَ نائِلِكم،
نَفَحْتَني نَفْحَةً، طابتْ لها العَرَبُ
Yani nefis ona hoş oldu; İbn Berrî dedi ki: bu beyit **الرَّمَّاحِ** b. Meyyâde’nindir; babasının adı **أَبْرَدُ المُرِّيُّ**’dir ve Meyyâde annesinin adıdır; bu beyitle Velîd b. Yezîd b. Abdülmelik’i övdü; ve ondan önce:
إِلى الوليدِ أَبي العباسِ ما عَمِلَتْ،
ودونَها المُعْطُ، من تُبانَ، والكُثُبُ
**الكُثُبُ**: **كثيب**’in çoğuludur. Ve **العَرب**: **عَرَبة**’nin çoğuludur; o da nefistir. Ve **المُعْطُ**: bir yer adıdır
(* “Ve **المعط** bir yer adıdır vb.” sözüne gelince: **تُبان** ise, ikilinin **المثناة**’sinin dammeli ve **الموحدة**’sinin hafifletilmişiyle, onun dediği gibi bir yerdir; mecd ve Yâkût bunu açıkça belirtmiştir. **المعط**’a gelince, elimizdeki kitaplarda onun bir yer adı olduğunu görmedik; bilakis o ya **أمعط**’ın ya da **معطاء**’nın çoğuludur; **رمال معط**; ve **أَرضون معط**: ikisinde de bitki olmayan, mecd ve başkalarının açıkça belirttiği üzere; ve beyitteki anlam buna göre de doğrudur; öyleyse düşün.) ve كذلك **تُبانُ**. İbn Berrî dedi ki: Cevherî’nin “**طابت لها العرب** yani nefis ona hoş oldu” sözü doğru değildir; doğrusu “nefisler ona hoş oldu” demesidir; ancak nefsi, belirli bir tekini tahsis etmeyen bir cins kılarsa (başka); ve beyit şöyle de rivayet edilir:
لما أَتَيْتُك من نَجْدٍ وساكِنه

**الصحاح**: ve azaptan bir **نَفْحَةٌ**: ondan bir parçadır. İbn Sîde: **نَفْحَةُ** azap: ondan bir itiş/defadır.

Ve Zecçâc dedi ki: **النَّفحُ** **اللَّفح** gibidir; ancak **النَّفْحَ**’ın etkisi **اللَّفْح**’tan daha büyüktür. İbnü’l-A‘râbî: **اللَّفْحُ** her sıcak içindir, **النَّفحُ** her soğuk içindir; ve Ebû’l-Âliye şöyle inşâd etti:
ما أَنتِ يا بَغْدادُ إِلا سَلْحُ،
إِذا يَهُبُّ مَطَرٌ أَو نَفْحُ،
وإِن جَفَفْتِ، فترابٌ بَرْحُ
Ve **النَّفْحةُ**: soğuğun bir itişinden sana isabet eden şeydir. Cevherî: rüzgârlardan **نَفْحٌ** olan soğuktur; **لَفْحٌ** olan sıcaktır; ve Ebû Züeyb’in sözü:
ولا مُتَحَيِّرٌ باتتْ عليه
ببَلْقَعةٍ يمانِيةٌ نَفُوحُ
yani güney rüzgârı onu soğuğuyla **تَنْفَحُ** eder; İbn Berrî dedi ki: **متحيِّر** ile, çokluğundan dolayı şaşırmış, çıkışı olmayan çok suyu kasteder; sevgilisinin ağzının hoş kokusunu tasvir eder ve onu suyla karıştırılmış şaraba benzetir; ve ondan sonra:
بأَطْيَبَ من مُقَبَّلِها إِذا ما
دَنا العَيُّوقُ، واكْتَتَم النُّبُوحُ
Dedi ki: ve **النُّبوح** mahallenin gürültüsü ve köpeklerin sesleridir. Leys, Ebû’l-Heysem’den: onun, Aziz ve Celil olan Allah’ın sözü hakkında şöyle dediğini (nakletti): “Ve andolsun onlara Rabbinin azabından bir **نَفْحةٌ** dokunsa”; denilir: bize **الصَّبا**’dan bir **نَفْحةٌ** isabet etti, yani içinde keder olmayan bir ferahlık ve hoşluk. Ve bize **سَمُوم**’dan bir **نَفْحةٌ** isabet etti, yani sıcaklık ve keder ve sıkıntı; ve **طِيب** **الصَّبا** hakkında inşâd etti:
إِذا نَفَحَتْ من عن يَمينِ المَشارِقِ
Ve **نَفَحَ** **الطِّيبُ**: kokusu yayıldığında; ve Cırânü’l-‘Avd, karısını anarak dedi ki:
لقد عالجَتْني بالقَبيح، وثوبُها
جَديدٌ، ومن أَرْدانها المِسكُ يَنفَحُ
Yani onun hoş kokusu yayılır; böylece **النَّفْحَ**’ı, Aziz ve Celil olan Allah’ın sözü için, daha şiddetli azabın bir defası kıldı: “Ve andolsun onlara Rabbinin azabından bir **نفحةٌ** dokunsa”; ve onu bir defa da misk rüzgârı kıldı; Asma‘î dedi ki: rüzgârdan **سَمُوماً** olanın **لَفْحٌ**’ı vardır, **باللام**; soğuk olanın **نَفْحٌ**’ı vardır; bunu Ebû Ubeyd ondan rivayet etti. Ve **طَعْنة نَفَّاحة**: kanla itici/akıtan; ve onunla **نَفَحتْ**.

**التهذيب**: **طعنة نَفُوحٌ**: kanı hızlıca **يَنْفَحُ** eder. Ve hadiste: şehidin kanından ilk **نَفْحةٍ**; Hâlid b. Cenbe dedi ki: kanın **نَفْحةُ**’si, ondan kaynayan ilk fışkırma ve itiştir; Râ‘î dedi ki:
يَرْجُو سِجالاً من المعروفِ يَنْفَحُها
لسائليه، فلا مَنٌّ ولا حَسَدُ
Ebû Zeyd: memelerden **النَّفُوحُ**: sütünü tutmayan olandır. Ve develerden **النَّفُوح**: sağım olmaksızın sütü çıkan olandır.

Ve **نَفَح** damar **يَنْفَح** **نَفْحاً**: ondan kan sıçradığında.

**التهذيب**: İbnü’l-A‘râbî: **النَّفْحُ** adamı savmaktır; denilir: o falandan yana **يُنافِحُ** eder; dedi ve başkası dedi ki: o **يُناضِحُ** eder. Ve falandan yana **نافَحْتُ**: onun adına çekiştim. Ve onlarla **نافَحُوهم**: onlarla göğüs göğüse çarpıştılar. Ve hadiste: “Cebrâil, ben’den yana **نافَحَ** ettiği müddetçe Hassân ile beraberdir”; yani savundu; ve **المُنافَحة** ve **المُكافَحة**: savunma ve dövüşmedir. Ve adamı kılıçla **نَفَحْتُ**: onu onunla vurdum/ulaştırdım; müşrikleri hicvetmeyi ve şiirlerine karşılık vermeyi, onunla **منافحته** ile kasteder. Ve Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun, Sıffîn’de: “**نافِحوا** **بالظُّبى**” yani kılıçlarla savaşın; aslı, savaşanlardan birinin diğerine, her birinin **نَفْحُ**’ının ötekine ulaşacağı kadar yaklaşmasıdır; o da onun kokusu ve nefesidir.

Ve rüzgârın **نَفْحُ**’ı: onun esişidir.

Ve onu kılıçla **نَفَحه**: uzaktan yan yan (bakışla) ona uzandı. Ve hadiste: “Sanki iki elime altından iki bilezik konduğunu gördüm; bana vahyedildi ki: ‘Onları **انْفُخْهما**’; yani onları at ve bırak; sen bir şeyi kendinden ittiğinde onu **تَنْفُخ** edersin”; İbnü’l-Esîr dedi ki: eğer **الحاء**’sı noktasız olanla ise, o “bir şeyi attığımda **نَفَحْتُ**”tandır; ve binek hayvanı ayağıyla **نَفَحَتِ**.

**التهذيب**: Allah Teâlâ, kullarına nimet veren **النَّفَّاحُ**’tır; Ezherî dedi ki: Kur’an ve sünnette gelen Allah عز وجل’in sıfatları içinde **النَّفَّاح**’ı işitmedim; ve ilim ehli yanında, Allah Teâlâ’nın kitabında olmayan ve Peygamberinin dili üzere açıklamadığı şeyle vasfedilmesi caiz değildir; ve adama “o **نَفَّاح**’tır” denildiğinde, onunla çok bağışlar sahibi kastedilir.

Ve **النَّفِيحُ** ve **النِّفِّيحُ**; ikincisi Kurâ‘dan; ve **المِنْفَحُ** ve **المِعَنُّ**: hepsi, kavmin içine giren kimsedir; ve **التهذيب**’te: kavimle beraber olup işi onların işi gibi olmayan; ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **النَّفِيح** yabancı olarak gelip kavmin arasına giren ve aralarında barış yapan ve işlerini düzelten kimsedir. Ezherî dedi ki: bu yerde İbnü’l-A‘râbî’den böyle geldi: **النَّفِيح**, **بالحاء** ile; başka bir yerde ise dedi ki: **النَّفِيجُ**, **بالجيم** ile; kavmin arasına karışıp ne ıslah eden ne bozan. Dedi ki: bu Sa‘leb’in sözüdür. Ve onun perçemini **نَفَحَ**: onu taradı.

Ve **الإِنفَحة**; hemzenin kesresi ve fânın fethasıyla, hafif: kuzu yahut oğlağın, yememiş olduğu müddetçe işkembesidir; yediğinde ise o işkembedir; ve كذلك **المِنْفَحة**; mimin kesresiyle; râciz dedi ki:
كم قد أَكلْتُ كَبِداً وإِنْفَحَه،
ثم ادَّخَرْتُ أَلْيَةً مُشَرَّحه
Ezherî, Leys’ten: **الإِنْفَحة** ancak işkembesi olan için olur; o, onun karnından çıkan bir şeydir; sarıdır; ıslak bir yün parçasında süte sıkılır da peynir gibi koyulaşır; İbnü’s-Sikkît: o, oğlağın **إِنْفَحَة**’si ve **إِنْفَحَّته**’sidir; bu iyi dildir; Cevherî onu şeddeli olarak zikretmedi; ve “**أَنْفَحَة**” deme; dedi ki: Benî Kilâb’dan iki fasih bedevî bana geldi; ikisinden biri: “Ben ancak **إِنْفَحَة** derim” dedi; diğeri: “Ben ancak **مِنْفَحة** derim” dedi; sonra Benî Kilâb’ın şeyhlerine bunları sormak üzere ayrıldılar; bir topluluk bunun sözü üzerinde, bir topluluk da onun sözü üzerinde birleşti; ikisi de iki dildir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **مِنْفَحة** ve **بِنْفَحة** denilir. Ebû’l-Heysem dedi ki: **الجَفْرُ**, koyun ve keçi yavrularından, işkembesi oluşmuş ve doğumdan elli gün ve iki ay sonra sütten kesilmiş olandır; yani bitki otladığında onun **إِنْفَحَتُه** işkembe oldu; **إِنْفَحة** ancak emdiği müddetçe olur. İbn Sîde: oğlağın **إِنْفَحة**’si ve **إِنْفِحَتَه**’si ve **إِنْفَحَّتُه**’si ve **مِنْفَحَتُه**’si, karnından çıkan sarı bir şeydir; ıslak bir yün parçasında süte sıkılır da peynir gibi koyulaşır; çoğulu **أَنافِحُ**’tır; Şemmâh dedi ki:
وإِنَّا لمن قومٍ على أَن ذَمَمْتهم،
إِذا أَولَمُوا لم يُولِمُوا بالأَنافِحِ
Ve develer, doluluklarını ve suya kanmalarını abarttıklarında, sanki **الإِنْفَحَّة** imiş gibi geldi; bunu İbnü’l-A‘râbî nakletti.

Ve **نَفَّاحُ** kadının: kocasıdır; Kurâ‘dan, Yemenî (lehçe).

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ف ح * * نَفَحَ * الطيب فاح وله * نَفْحَةٌ * طيبة و * نَفَحَتِ * الناقة ضربت برجلها ونفحت الريح هبت قال الأصمعي ما كان من الرياح له نَفْحٌ فهو برد وما كان له لفح فهو حر وقد سبق مرة وباب الثلاثة قطع و * نَفْحَةٌ * من العذاب قطعة منه و * الإِنْفَحَةُ * بكسر الهمزة وفتح الحاء مخففة كرش الحمل أو الجدي ما لم يأكل فإذا أكل فهو كَرِشٌ وكذا * المِنْفَحَةُ * بكسر الميم والجمع * أَنَِافِحُ * بفتح الهمزة قلت ذكر ثعلب في الفصيح في باب المكسور أوله أن * الإنْفَحَةَ * مشددة ومخففة وكذا ذكر الأزهري في التهذيب

##### Türkçe

* ن ف ح * **نَفَحَ**: güzel koku yayıldı; onun için **نَفْحَةٌ** hoş (vardır). Ve **نَفَحَتِ**: dişi deve ayağıyla vurdu. Ve “rüzgâr **نفحت**”: esti. el-Asmaʿî dedi: rüzgârlardan **نَفْحٌ**’ı olan şey soğuktur; ve **لفح**’ı olan şey sıcaktır. Ve bu bir defa geçmişti. Ve “üçlü” babı: **قطع**. Ve **نَفْحَةٌ** azaptan: ondan bir parça. Ve **الإِنْفَحَةُ**: hemzenin kesresi ve **الحاء**’ın fethasıyla, hafifletilmiş olarak; kuzu veya oğlağın işkembesi; yemediği müddetçe. Artık yerse o **كَرِشٌ**’tur. Ve bunun gibi **المِنْفَحَةُ**: **الميم**’in kesresiyle; ve cem‘i **أَنَِافِحُ**: hemzenin fethasıyla. Dedim: Saʿleb, “el-Fasîh”te evveli meksûr olan babında, **الإنْفَحَةَ**’nın şeddeli ve hafifletilmiş olduğunu zikretti; ve el-Ezherî de “et-Tehzîb”de bunun gibi zikretti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نفح الطيب، كمنع، ينفح، إذا أرج وفاح، نفحا، بفتح فسكون، ونفاحا ونفوحا، بالضم فيهما، ونفحانا، محركة. وله نفحة ونفحات طيبة، ونافجة نافحة، ونوافج نوافح. ومن المجاز: نفحت الريح: هبت، أي نسمت وتحرك أوائلها، كما في الأساس. وريح نفوح: هبوب شديدة الدفع. قال أبو ذؤيب يصف طيب فم محبوبته وشبهه بخمر مزجت بماء:
  ولا متحير باتت عـلـيه                      ببلقعة يمانية نـفـوح
  بأطيب من مقبلها إذا ما                      دنا العيوق واكتتم النبوح

  قال ابن بري: المتحير: الماء الكثير قد تحير لكثرته ولا منفذ له. والنفوح: الجنوب، تنفحه ببردها. والنبوح: ضجة الحي. وقال الزجاج: النفح كاللفح، إلا أن النفح أعظم تأثيرا من اللفح. وقال ابن الأعرابي: اللفح لكل حار، والنفح لكل بارد. ومثله في الصحاح والمصباح، ورواه أبو عبيد عن الأصمعي. ومن المجاز: نفح العرق ينفح نفحا، إذا نزا منه الدم. وطعنة نفاحة: دفاعة بالدم، وقد نفحت به. ونفح الشيء بالسيف تناوله من بعيد شزرا. ونفحه بالسيف: ضربه ضربا خفيفا. ومن المجاز: نفح فلانا بشيء: أعطااه. وفي الحديث: المكثرون هم المقلون إلا من نفح فيه يمينه وشماله، أي ضرب يديه فيه بالعطاء. ومنه حديث أسماء، قال لي رسول الله صلى الله عليه وسلم:  أنفقي وانضحي وانفحي ولا تحصي فيحصي الله عليك. ومن المجاز: نفح اللمة: حركها ولفها. وفي اللسان: نفح الجمة: رجلها. وهما متقاربان. وفي مصنفات الغريب: النفحة من الريح في الأصل الدفعة، تجوز بها عن الطيب الذي ترتاح له النفس، من نفح الطيب إذا فاح. والنفحة من العذاب: القطعة. قال الليث عن أبي الهيثم أنه قال في قول الله عز وجل:  ولئن مسههم نفحة من عذاب ربك  : يقال أصابتنا نفحة من الصبا، أي روحة وطيب لا غم فيه، وأصابتنا نفحة من سموم أي حر وغم وكرب. وفي الصحاح: ولا يزال لفلان من المعروف نفحات، أي دفعات. قال ابن ميادة:
  لما أتيتك أرجو فضل نائلـكـم                      نفحتني نفحة طابت لها العرب

  جمع عربة، وهي النفس. ومن المجاز: النفحة من الألبان: المخضة، وقد نفح اللبن نفحة إذا مخضه مخضة. وقال أبو زيد: من الضروع النفوح، أي كصبور، وهي التي لا تحبس لبنها. ومن النوق: ما تخرج لمبنها من غير حلب، وهو مجاز. والنفوح من القسي: الطروح، وهي الشديدة الدفع والحفز للسهم، حكاه أبو حنيفةز وقيل: بعيدة الدفع للسهم، كما في الأساس، وهو مجاز، كالنفيحة والمنفحة، وهما اسمان للقوس. وفي التهذيب عن ابن الأعرابي: النفح: الذب عن الرجل، وقد نافحه إذا كا فحه وخاصمه كناضحه. وقد تقدم. وفي الحديث أن جبريل مع حسان ما نافح عني، أي دافع. والمنافحة والمكافحة: المدافعة والمضاربة، وهو مجاز. يريد بمنافحته هجاء المشركين ومجاوبتهم على أشعارهم. وفي حديث علي رضي الله عنه في صفين نافحوا بالظبا، أي قاتلوا بالسيوف. وأصله أن يقرب أحد المقاتلين من الآخر بحيث يصل نفح كل واحد منهما إلى صاحبه، وهي ريحه ونفسه. والإنفحة، بكسر الهمزة، وهو الأكثر كما في الصحاح والفصيح، وصرح به ابن السكيت في إصلاح المنطق فقال: ولا تقل أنفحة، بفتح الهمزة. قال شيخنا: وهذا الذي أنكروه قد حكاه ابن التياني وصاحب العين. وقد تشدد الحاء. في هامش الصحاح منقولا من خط أبي زكريا: وهو أعلى. وفي المصباح: هو أكثر. وقال ابن السكيت: هي اللغة الجيدة. وقد تكسر الفاء ولكن الفتح أخف، كما في اللسان. والمنفحة، بالميم بدل الهمزة، والبنفحة، بالموحدة بدلا عن الميم، حكاهما ابن الأعرابي والقزاز وجماعة. قال ابن السكيت: وحضرني أعرابيان فصيحان من بني كلاب، فقال أحدهما: لا أقول إلا إنفحة، وقال الآخر: لا أقول إلا منفحة. ثم افترقا على أن يسألا عنهما أشياخ بني كلاب، فاتفقت جماعة على قول ذا وجماعة على قول ذا، فهما لغتان قال الأزهري عن الليث: الإنفحة لا تكون إلا لذي كرش، وهو شيء يستخرج من بطن الجدي الرضيع أصفر، فيعصر في صوفة مبتلة في اللبن فيغلظ كالجبن. والجمع أنافح، قال الشماخ:
  وإنا لمن قوم على أن ذممتهم                      إذا أولموا لم يولموا بالأنافح

  فإذا أكل الجدي فهو كرش. وهذه الجملة الأخيرة نقلها الجوهري عن أبي زيد. وقال ابن درستويه في شرح الفصيح: هي آلة تخرج من بطن الجدي فيها لبن منعقد يسمى اللبأ، ويغير به اللبن الحليب فيصير جبنا. وقال أبو الهيثم: الجفر من أولاد الضأن والمعز: ما قد استكرش وفطم بعد خمسين يوما من الولادة أو شهرين، أي صارت إنفحته كرشا حين رعى النبت. وإنما تكون إنفحة ما دامت ترضع. وتفسير الجوهري الإنفحة بالكرش سهو. قال شيخنا نقلا عن بعض الأفاضل: ويتعين أن مراده بالإنفحة أولا ما في الكرش، وعبر بها عنه مجازا لعلاقة المجاورة. قلت: وهو مبني على أن بينهما فرقا، كما يفيده كلام ابن درستويه. والظاهر أنه لا فرق. وقال في شرح نظم الفصيح: الجوهري لم يفسر الإنفحة بمطلق الكرش حتى ينسب إلى السهو، بل قال: هو كرش الحمل أو الجدي ما لم يأكل، فكأنه يقول: الإنفحة: الموضع الذي يسمى كرشا بعد الأكل، فعبارته عند تحقيقها هب نفس ما أفاده المجد. ونسبته إياه إلى السهو بمثل هذا من التبجحات، ثم قال: وقوله بعد: فإذا أكل فهي كرش، صريح في أن مسمى الإنفحة هو الكرش قبل الأكل، كما لا يخفى، كالسجل والكأس والمائدة، ونحوها من الأسماء التي تختلف أسماؤها باختلاف أحوالها. والأنافح كلها لا سيما الأرنب من خواصها إذا علق منها على إبهام المحموم شفي، مجرب، وذكره داوود في تذكرته، والدميري في حياة الحيوان. ويقال: نية نفح، محركة، أي بعيدة. والنفيح، كأمير، والنفيح كسكين، الأخيرة عن كراع، والمنفح، كمنبر: الرجل المعن، بكسر الميم وفتح العين المهملة وتشديد النون، وهو الداخل على القوم، وفي التهذيب: مع القوم وليس شأنه شأنهم. وقال ابن الأعرابي: النفيح: الذي يجيء أجنبيا فيدخل بين القوم ويسمل بينهم ويصلح أمرهم. قال الأزهري: هكذا جاء عن ابن الأعرابي في هذا الموضع، النفيح بالحاء. وقال في موضع آخر: النفيج - بالجيم - :الذي يعترض بين القوم لايصلح ولا يفسد. قال: هذا قول ثعلب. وانتفح به: اعترض له. وانتفح إلى موضع كذا: انقلب. والله هو النفاح بالخير، وهو النفاع المنعم على الخلق، وهو مجاز. قال الأزهري: لم أسمع النفاح في صفات الله تعالى التي جاءت في القرآن والسنة، ولا يجوز عند أهل العلم أن يوصف الله تعالى بما ليس في كتابه ولم يبينها على لسان نبيه صلى الله عليه وسلم، وإذا قيل للرجل: إنه نفاح، فمعناه الكثير العطايا. والنفاح: زوج المرأة، يمانية، عن كراع. وعن ابن السكيت: النفيحة للقوس: شطيبة من نبع، قال مليح الهذلي:
  أناخوا معيدات الوجيف كأنها                      نفائح نبع لم تـريع ذوابـل

  والإنفحة بالكسر: شجر كالباذنجان. ومما يستدرك عليه: قولهم: له نفحات من معروف، أي دفعات. وفي الحديث: تعرضوا لنفحات رحمة الله. وهو مجاز. والنفح: الضرب والرمي. وفي التهذيب: طعنة نفوح: ينفح دمها سريعا. ونفحة الدم: أول فورة تفور منه ودفعة، قاله خالد بن جنبة. ونفح الشيء، إذا دفعه عنه. وفي حديث شريح أنه أبطل النفح أراد نفح الدابة برجلها. وهو رفسها، كان لا يلزم صاحبها شيئا. ونفحت الدابة تنفح نفحا، وهي نفوح: رمحت برجلها ورمت بحد حافرها ودفعت. وقيل: النفح بالرجل الواحدة، والرمح بالرجلين معا، وفي الصحاح نفحت الناقة: ضربت برجلها. وجاءت الإبل كأنها الإنفحة، إذا بالغوا في امتلائها وارتوئها. وفي المعجم: قالوا بالعرض من اليمامة واد يشقها من أعلاها إلى أسفلها، وإلى جانبه منفوحة، قرية مشهورة من نواحي اليمامة، كان يسكنها الأعشي، وبها قبره. قال:
  بقاع منفوحة ذي الحائر وهي لبني قضيس بن ثعلبة بن عكابة

##### Türkçe

**نفح** güzel koku, **منع** gibi, **ينفح**; eğer koku saldı ve yayıldıysa; **نفحا** (fetha ile sonra sükûn ile), ve **نفاحا** ve **نفوحا** (ikisi de damme ile), ve **نفحانا** (harekeli). Onun **نفحة**’si ve güzel **نفحات**’ı vardır; ve **نافجة نافحة**; ve **نوافج نوافح**. Mecazdan: **نفحت الريح**: esti; yani hafifçe esti ve başlangıçları hareket etti; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **ريح نفوح**: itmesi şiddetli esiş. Ebû Züeyb, sevgilisinin ağzının güzel kokusunu vasfeder ve onu suyla karıştırılmış şaraba benzetir, dedi:
  Ve ne (bir) şaşkın su ki, üzerinde geceleyip kalmıştır                      Yemenî bir ıssızlıkta, **نفوح**
  Onun ön tarafından daha hoş kokulu değildir; ne zaman                      **العيوق** yaklaştı ve **النبوح** sustu

İbn Berrî dedi: **المتحير**: çok su; çokluğundan dolayı şaşkın kalmıştır ve onun için bir çıkış yoktur. Ve **النفوح**: güney rüzgârı; soğuğuyla onu **تنفحه** eder. Ve **النبوح**: mahallenin gürültüsü. Zecâc dedi: **النفح** **اللفح** gibidir; ancak **النفح**, **اللفح**’tan daha büyük tesirlidir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **اللفح** her sıcak içindir; **النفح** her soğuk içindir. Bunun benzeri **الصحاح** ve **المصباح**’tadır; Ebû Ubeyd onu Asma‘î’den rivayet etti. Mecazdan: **نفح العرق ينفح نفحا**; eğer ondan kan fışkırdıysa. Ve **طعنة نفاحة**: kanla itici; ve onunla **نفحت** ettim. Ve **نفح الشيء بالسيف**: onu uzaktan yan bakışla almak. Ve **نفحه بالسيف**: onu hafif bir vuruşla vurmak. Mecazdan: **نفح فلانا بشيء**: ona verdi. Hadiste: “Çok olanlar, az olanlardır; ancak sağını ve solunu onun içinde **نفح** eden müstesna”; yani onun içinde iki elini bağışla vurdu. Ondandır: Esmâ hadisi; dedi: Resûlullah صلى الله عليه وسلم bana dedi: “Harca, serp, **انفحي** et ve sayma; yoksa Allah sana karşı sayar.” Mecazdan: **نفح اللمة**: onu hareket ettirdi ve sardı. **اللسان**’da: **نفح الجمة**: onu ayırdı. İkisi birbirine yakındır. **مصنفات الغريب**’de: aslında rüzgârdan **النفحة** itiştir; onunla, nefse ferahlık veren güzel koku hakkında mecaz yapıldı; **نفح الطيب**’den, eğer yayıldıysa. Ve azaptan **النفحة**: parça. Leys, Ebû’l-Heysem’den, Allah عز وجل’nin sözü hakkında şöyle dediğini nakletti: **ولئن مسههم نفحة من عذاب ربك**: “Bize **الصبا**’dan bir **نفحة** isabet etti” denir; yani içinde keder olmayan bir ferahlık ve hoşluk; ve “Bize **سموم**’dan bir **نفحة** isabet etti” yani sıcaklık ve keder ve sıkıntı. **الصحاح**’ta: “Falan kimse için iyilikten hâlâ **نفحات** vardır”; yani itişler. İbn Miyâde dedi:
  Sana geldiğimde, sizin bağışınızın fazlasını umuyordum                      Bana bir **نفحة** **نفحتني** ettin; onunla **العرب** hoşlandı

**عربة**’nin çoğulu; o da nefistir. Mecazdan: sütlerden **النفحة**: yayık; ve sütü bir yayıkla çalkaladıysa, süt **نفح** etti, **نفحة**. Ebû Zeyd dedi: memelerden **النفوح**; yani **صبور** gibi; o, sütünü tutmayan (dişidir). Ve develerden: sağım olmaksızın sütünü çıkaran; bu mecazdır. Ve yaylardan **النفوح**: atılanlar; o, oka şiddetli itiş ve sevk edendir; Ebû Hanîfe onu nakletti. Ve denildi ki: oka itişi uzak olan; **الأساس**’ta olduğu gibi; bu mecazdır; **النفيحة** ve **المنفحة** gibi; ikisi de yay için iki isimdir. **التهذيب**’de İbnü’l-A‘râbî’den: **النفح**: adamı savunmak; ve onu **نافحه** etti; eğer onunla **كافحه** etti ve onunla çekiştiyse; **ناضحه** gibi. Geçti. Hadiste: “Cebrâil, Hassân ile beraber, benim adıma **ما نافح** etti”; yani savundu. Ve **المنافحة** ve **المكافحة**: savunma ve dövüşme; bu mecazdır. Onun **منافحته**’siyle müşrikleri hicvetmeyi ve onların şiirlerine karşılık vermeyi ister. Ali رضي الله عنه’nun Sıffîn’deki hadisinde: “**نافحوا بالظبا**”; yani kılıçlarla çarpışın. Aslı: savaşçılardan birinin diğerine, her birinin **نفح**’ının arkadaşına ulaşacağı kadar yaklaşmasıdır; o da onun rüzgârı ve nefesidir. Ve **الإنفحة** (hemzenin kesresiyle); ve o, **الصحاح** ve **الفصيح**’ta olduğu gibi daha çok olandır; İbnü’s-Sikkît bunu **إصلاح المنطق**’ta açıkça söyledi ve dedi ki: “**أنفحة** deme; hemzenin fethasıyla.” Şeyhimiz dedi: onların inkâr ettikleri bu şeyi İbnü’t-Teyyânî ve **صاحب العين** hikâye etmiştir. **الحاء** şeddeli de olabilir. **الصحاح**’ın kenarında Ebû Zekeriyyâ’nın hattından naklen: “O daha yüksektir.” **المصباح**’ta: “O daha çoktur.” İbnü’s-Sikkît dedi: “O iyi dildir.” **اللسان**’da olduğu gibi, **الفاء** kesreli de olabilir; fakat fetha daha hafiftir. Ve **المنفحة** (hemze yerine **الميم** ile), ve **البنفحة** (mîm yerine **الموحدة** ile); ikisini de İbnü’l-A‘râbî ve Kazzâz ve bir topluluk nakletti. İbnü’s-Sikkît dedi: “Bana Benî Kilâb’dan iki fasih bedevî geldi; birisi dedi: ‘Ben ancak **إنفحة** derim’; diğeri dedi: ‘Ben ancak **منفحة** derim.’ Sonra Benî Kilâb’ın şeyhlerine bunları sormak üzere ayrıldılar; bir topluluk bunun sözünde, bir topluluk bunun sözünde birleşti; ikisi de iki dildir.” Ezherî, Leys’ten: **الإنفحة** ancak işkembesi olan içindir; o, emzikli oğlağın karnından çıkarılan sarı bir şeydir; sonra süt içinde ıslatılmış bir yün parçasında sıkılır; böylece peynir gibi koyulaşır. Çoğulu **أنا فح**’tır. Şemmâh dedi:
  Biz, kendilerini yerdiğim bir kavimiz;                      Ziyafet verdiklerinde **بالأنافح** ile ziyafet vermezler

Oğlak yerse, o **كرش** olur. Bu son cümleyi Cevherî, Ebû Zeyd’den nakletti. İbn Dürüstüveyh **شرح الفصيح**’te dedi: o, oğlağın karnından çıkarılan bir alettir; içinde **اللبأ** denilen pıhtılaşmış süt vardır; onunla sağılmış süt değiştirilir de peynir olur. Ebû’l-Heysem dedi: koyun ve keçi yavrularından **الجفر**: işkembelenmiş ve doğumdan elli gün yahut iki ay sonra sütten kesilmiş olandır; yani bitki otladığında onun **إنفحته**’si **كرش** olmuştur. **إنفحة** ancak emdiği müddetçe olur. Cevherî’nin **الإنفحة**’yi **الكرش** ile tefsiri bir yanılmadır. Şeyhimiz, bazı faziletlilerden naklen dedi: onun **الإنفحة** ile önce kastının, **الكرش**’ın içindeki şey olması ve komşuluk ilişkisi sebebiyle onunla mecazen ifade etmesi gerekir. Dedim: bu, aralarında bir fark bulunduğu üzerine kuruludur; İbn Dürüstüveyh’in sözü bunu bildirir. Görünen: fark yoktur. **شرح نظم الفصيح**’te dedi: Cevherî **الإنفحة**’yi mutlak **الكرش** ile tefsir etmedi ki yanılmaya nispet edilsin; bilakis dedi ki: “O, kuzu yahut oğlağın, yemediği müddetçe, **كرش**’ıdır”; sanki diyor ki: **الإنفحة**: yemekten sonra **كرش** diye adlandırılan yerdir; böylece onun ibaresi, tahkik edildiğinde, Mecd’in bildirdiğinin aynısıdır. Onu böyle bir şeyle yanılmaya nispet etmek böbürlenmelerdendir. Sonra dedi: “Sonra: ‘Yerse o **كرش**’tır’ sözü, **الإنفحة** adının, yemeden önce **الكرش** olduğuna açıkça delildir; gizli değildir; **السجل** ve **الكأس** ve **المائدة** gibi; ve benzeri, hâllerinin değişmesiyle adları değişen isimlerdendir.” **الأنافح**’ın hepsi, özellikle tavşan, özelliklerindendir: ondan hummalı kimsenin başparmağına asılırsa iyileşir; tecrübe edilmiştir; Dâvûd onu **تذكرته**’sinde, Dümeyrî de **حياة الحيوان**’da zikretti. Ve denir: **نية نفح** (harekeli); yani uzak. Ve **النفيح** (**أمير** gibi), ve **النفيح** (**سكين** gibi); sonuncusu Kurâ‘dan. Ve **المنفح** (**منبر** gibi): **المعن** adamı; **الميم**’in kesresi, **العين المهملة**’nin fethası ve **النون**’un şeddesiyle; o, kavme giren kimsedir. **التهذيب**’de: kavimle beraberdir; hâli onların hâli değildir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **النفيح**: yabancı olarak gelip kavmin arasına giren, aralarında barış yapan ve işlerini düzelten kimsedir. Ezherî dedi: bu yerde İbnü’l-A‘râbî’den böyle geldi: **النفيح** **الحاء** ile. Başka bir yerde dedi ki: **النفيج** (**الجيم** ile): kavmin arasına girip ne düzeltip ne bozan kimse. Dedi: bu, Sa‘leb’in sözüdür. Ve **انتفح به**: ona karşı çıktı. Ve **انتفح إلى موضع كذا**: ters döndü. Allah, hayırla **النفاح**’tır; ve O, yaratıklara nimet veren **النفاع**’dır; bu mecazdır. Ezherî dedi: Allah تعالى’nın sıfatlarında, Kur’an ve sünnette gelenlerde, **النفاح**’ı işitmedim; ve ilim ehli yanında, Allah تعالى’yı kitabında olmayan ve onu Peygamberinin diliyle açıklamadığı şeyle vasfetmek caiz değildir. Bir adama “o **نفاح**’tır” denirse, manası: bağışları çok olandır. Ve **النفاح**: kadının kocası; Yemenîdir; Kurâ‘dan. İbnü’s-Sikkît’ten: yay için **النفيحة**: **نبع**’dan bir parça çubuk. Melîh el-Hüzelî dedi:
  Hızlı yürüyüşün iade edilmişlerini çöktürdüler; sanki onlar                      **نفائح نبع**; **ذوابل** onları ürkütmemiştir

**الإنفحة** (kesre ile): patlıcan gibi bir ağaçtır. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: onların “Onun için **معروف**tan **نفحات** vardır” sözleri; yani defalar. Ve hadiste: “Allah’ın rahmetinin **نفحات**ına maruz kalınız.” Ve o mecazdır. Ve **النفح**: vurma ve atmadır. Ve **التهذيب**’de: **طعنة نفوح**: kanı hızlıca fışkırır. Ve **نفحة الدم**: ondan kaynayan ilk kaynama ve bir defa; bunu Hâlid b. Cunbe söyledi. Ve **نفح** (bir) şeyi: ondan onu ittiği zaman. Ve Şureyh’in hadisinde: onun **النفح**ı iptal ettiği; muradı, binitin ayağıyla **نفح** etmesidir. Ve o, onun tekmelemesidir; sahibi üzerine hiçbir şeyi gerekli kılmazdı. Ve binit **نفحت** eder, **تنفح نفحا**; ve o **نفوح**tur: ayağıyla tepti ve toynağının keskinliğiyle attı ve itti. Ve denildi ki: **النفح** tek ayakladır; **الرمح** ise iki ayakla birlikte. Ve **الصحاح**’ta: “Dişi deve **نفحت**: ayağıyla vurdu.” Ve develer, **الإنفحة** sankiymiş gibi geldi; onları doluluklarında ve suya kanmalarında mübalağa ettikleri zaman. Ve **المعجم**’de: dediler ki: Yemâme’nin عرض’ında, onu üstünden altına yaran bir vadi; ve onun yanında **منفوحة**: Yemâme nahiyelerinden meşhur bir köy; A‘şâ orada otururdu ve onda onun kabri vardır. Dedi ki:
  **بقاع منفوحة ذي الحائر وهي لبني قضيس بن ثعلبة بن عكابة**

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَفَحَ
1 نَفَحَ ذ , aor. تَفَحَ , (S, L, K,) inf. n. نَفْحٌ (L, K) and نُفُوحٌ (L) and نُفَاحٌ and نَفَحَانٌ, (K,) It (perfume) diffused its odour. (S, L, K.) ― -b2- نَفَحَتِ الرِّيحُ, (S, Msb, K,) aor. تَفُحَ , inf. n. نَفْحٌ, (Msb,) (tropical:) The wind blew: (S, Msb, K:) or blew gently; began to be in a state of commotion: (A:) نَفَحَتْ and لَفَحَتْ are syn., except that the effect of النَّفْح is greater than that of اللَّفْح: (Zj:) or, accord. to As, (S,) or IAar, (TA,) نَفْحٌ relates to a cold, or cool, wind; and لَفْحٌ, to a hot wind: (S, TA.) [but see نَفْحَةٌ]. ― -b3- نَفَحَتْهُ الجنوب بِبَرْدِهَا (tropical:) The south wind blew upon it with its cold, or coolness. (IB.) ― -b4- نَفَحَ العِرْقَ, (aor. تَفَحَ , inf. n. نَفْحٌ, S,) (tropical:) The vein ejected, or spirted forth, blood. (S, K.) And in like manner, نَفَحَتِ الطَّعْنَةُ بِالدَّمِ (tropical:) The stab ejected, or spirted forth, blood. (TA.) ― -b5- نَفَحَ اللَّبَنَ نَفْحَةَ (tropical:) He churned the milk once. (A.) -A2- نَفَحَهُ بالسَّيْفِ (tropical:) He struck him, or it, lightly, or slightly, with the sword: (A:) he reached, or hit, him, or it, (تَنَاوَلَهُ,) with the sword (S, L, K) from a distance, (S, L,) by a side-blow, شَزْرًا. (L.) ― -b2- نَفَحَ, inf. n. نَفْحٌ, He struck, smote, or beat. (L.) See 3. ― -b3- نَفَحَ, inf. n. نَفْحٌ, He threw, or cast. (L.) ― -b4- نَفَحَ شَيْئًا (assumed tropical:) He thrust, or pushed, or repelled, a thing from him. (L.) ― -b5- نَفَحَتِ الدَّابَّةُ, aor. تَفَحَ , inf. n. نَفْحٌ, The horse, or the like, kicked, or struck, with its hind leg: (L:) or, with its hoof: (Msb:) or, with the extremity of its hoof: النَّفْحُ is said to be with one hind leg: and الرَّمْحُ, with both hind legs together. (L.) نَفَحَتِ النَّاقَةُ The she-camel struck, or kicked, with her hind leg. (S.) أَبْطَلَ نَفْحَ الدَّابَّةِ He made the kicking of the horse, or the like, with its hind leg, to be of no account; not to require anything to be paid by its owner. (L.) [See 3 in art. عقب.] -A3- نَفَحَهُ بِشَىْءٍ, (inf. n. نَفْحٌ, Msb,) (tropical:) He gave him a thing. (S, K.) ― -b2- نَفَحَهُ نَفْحَةً (tropical:) He gave him a gift; or conferred upon him a favour]. (S.) [See an ex. voce عَرَبَة.]

نَافَحُوهُمْ
3 نَافَحُوهُمْ ذ (inf. n. مُنَافَحَةٌ, TA) (tropical:) They contended with them with swords face to face; or encountered them in war face to face, having before their faces neither shields nor anything else; syn. كَافَحُوهُمْ: (S, K:) originally signifying they approached them in fight so near that the breath of each party reached the other (TA.) ― -b2- نافحهُ (tropical:) He contended with him. (K.) ― -b3- نافح عَنْهُ; (S, A;) and عَنْهُ ↓ نَفَحَ, (A,) inf. n. نَفْحٌ. (IAar;) (tropical:) He contended for him, or in defence of him; (S;) repelled from him, and defended him: (IAar, A:) as also ناضح. (TA.)

نَفْحَةٌ
نَفْحَةٌ ذ An odour, whether good or bad: or a plenteous odour; differing from نَفْخَةٌ, which is a slight odour: (AHn, in L, art. نفخ:) pl. نَفَحَاتٌ. (L.) You say لَهُ نَفْحَةٌ طَيِّبَةٌ, (S, L.) and خَبِيثَةٌ, (L,) It has a good, or sweet, and a bad, or foul, odour. (L.) ― -b2- نَفْحَةٌ (tropical:) A blast, or breath, of wind. (K.) ― -b3- نَفْحَةٌ مِنَ الصَّبَا (tropical:) A pleasant and fragrant blast of the east wind. And نفحةٌ مِنْ سَمُومٍ (tropical:) A grievous blast of hot wind. (AHeyth.) ― -b4- نَفْحَةٌ مِنَ العَذَابِ (assumed tropical:) A part, or portion, of punishment: (S, K:) or a grievous blast of punishment: (AHeyth:) or a most violent infliction of punishment. (L.) ― -b5- نَفْحَةٌ الدَّمِ (tropical:) The first gush of blood from a wound. (Khلlid Ibn-Jembeh, L.) ― -b6- نَفْحَةٌ (tropical:) A single churning (مَحْضَةٌ so in the A and TA: in. the CK and a MS copy of the K. مَحْضَة, with ح unpointed:) of milk. (A, K.) ― -b7- [See 1.] ― -b8- نَفْحةٌ (tropical:) A gift: (Msb:) [pl. نَفَحَاتٌ]. ― -b9- لا تَزَالُ لِفُلَان نَفَحَاتٌ منَ المَعْرُوفِ (S, L) There cease not to be attributable to such a one acts of kindness, or favours. (L.) ― -b10- تعَرَّضُوا لِنَفَحَاتِ رَحْمَةِ اللّٰهِ (tropical:) (TA:) see art. عرض, ?? تَعَرَّضَ.

رِيحٌ نَفُوحٌ
رِيحٌ نَفُوحٌ ذ (tropical:) A wind that blows violently, and raises the dust. (L.) ― -b2- يَمَانِيَّةٌ نَفُوحٌ (tropical:) A south wind (S, IB) that blows coldly, or coolly (IB.) ― -b3- دَابَّةٌ نَفُوحٌ A horse, or the like, that kicks with its kind leg: or, with the extremity of its hoof. (L.) [See 1.] ― -b4- نَفُوحٌ (tropical:) A she-camel whose milk comes forth without its being drawn from the teat: (S, K:) and an udder that does not retain its milk. (AZ.) See نَفَّاحٌ. -A2- قَوْسٌ نفُوحٌ (tropical:) A bow that sends the arrow far; or that impels the arrow with force: (S, A, K:) as also ↓ نَفِيحَةٌ (K) and ↓ مِنْفَحَةٌ: (TA:) each of which two words is a name for a bow: (S, with respect to the former, and TA, with respect to the latter:) pl. of the former نَفُائِحُ: (S:) and ↓ نَفيحةٌ signifies a branch of the tree called نَبْع, of which a bow is made. (ISk, S, K.) [See also نَفِيجَةٌ, with ح.]

نَفِيحَةٌ
نَفِيحَةٌ ذ : see نَفُوحٌ.

مِسْكٌ نَفَّاحٌ
مِسْكٌ نَفَّاحٌ ذ [Musk that diffuses much odour or fragrance]. (A, art. خطر.) -A2- طَعْنَةٌ نَفَّاحَةٌ (tropical:) A stab that ejects, or spirts forth, blood, much, or vehemently. (TA.) ↓ طَعْنَةٌ نَفُوحٌ (tropical:) A stab that ejects its blood quickly. (T.) -A3- نَفَّاحٌ (tropical:) One who gives many gifts. (TA.) ― -b2- النَّفَّاحُ, (K,) or النَّفَّاحُ بِالخَيْرِ, (TA,) The Bestower of [many] benefits upon mankind, or the creation: (K:) an epithet applied to God; but disapproved by some, because not so applied in the Kur-لn or the traditions.

نَافِحٌ
نَافِحٌ ذ Diffusing odour; fragrant. Ex. نَافِجَةٌ نَافِحَةٌ A bag, or vesicle, of mush diffusing odour, or fragrant: pl. نَوَافِحُ. (A.)

اِنْفَحَةٌ
اِنْفَحَةٌ ذ (S, K, &c.) said to be the most common form of the word, (TA,) for which one should not say أَنْفَحَةٌ, (ISk,) but this is mentioned by Ibn-Et-Teiyلnee and the author of the 'Eyn, (MF,) and sometimes it is written and pronounced اِنْفَحَّةٌ, (K,) or this is the most common form, (Msb,) and most approved, (ISk,) and sometimes اِنْفِحَةٌ, (K,) and ↓ مِنْفَحَةٌ, (IAar, S, K,) and بِنْفَحَةٌ, (IAar, K,) with ب in the place of the م, (TA,) [The rennet, or rennet-bag, of a kid or lamb; i. e.] A substance that comes forth from the belly of a kid, containing coagulated milk which is termed لِبَأْ, used as a means of converting fresh milk into cheese: (IDrst:) or a thing that is taken forth from the belly of a sucking-pig, (or lamb, Msb,) of a yellow colour, and squeezed in some cotton, (which is soaked, into milk, L, Msb,) whereupon it (i. e. the milk, MF) becomes thick, like cheese: (L, Msb, K:) or the stomach (كَرِش) of a lamb or kid before it eats: (AZ, S, Msb:) when it eats, it is called كَرِش. (AZ, S.) F imputes inadvertence to J in his explaining انفحة by the term كَرِش; but he does not explain it by this term absolutely; and F adds to his own explanation what makes it exactly the same as that of J, [except that he makes it relate to a kid only,] saying “ when the kid eats, it, ” that is the انفحة, “ is called كَرِش. ” (MF.) None but a ruminating animal has an انفحة. (Lth.) The pl. is أَنَافِحُ. (S, K.) Any انفحة, especially [that of] the hare, if hung upon the thumb of a person suffering from a fever, cures him. (K.) ― -b2- اِنْفَحَةٌ also signifies A kind of tree (شَجَر) resembling the بَاذِنْجَان. (K.)

مِنْفَحَةٌ
مِنْفَحَةٌ ذ : see نَفُوحٌ and اِنفَحَةٌ.

##### Türkçe

نَفَحَ
1 **نَفَحَ** ذ , muzâri‘ **تَفَحَ** , (S, L, K,) mastar ismi **نَفْحٌ** (L, K) ve **نُفُوحٌ** (L) ve **نُفَاحٌ** ve **نَفَحَانٌ**, (K,) O (koku) kokusunu yaydı. (S, L, K.) ― -b2- **نَفَحَتِ الرِّيحُ**, (S, Msb, K,) muzâri‘ **تَفُحَ** , mastar ismi **نَفْحٌ**, (Msb,) (mecazen:) Rüzgâr esti: (S, Msb, K:) yahut hafifçe esti; çalkantı hâlinde olmaya başladı: (A:) **نَفَحَتْ** ve **لَفَحَتْ** eşanlamlıdır, ancak **النَّفْح**’ın etkisi **اللَّفْح**’ın etkisinden daha büyüktür: (Zj:) yahut As’a göre, (S,) yahut IAar’a göre, (TA,) **نَفْحٌ** soğuk, yahut serin, bir rüzgâra ilişkindir; ve **لَفْحٌ**, sıcak bir rüzgâra: (S, TA.) [lâkin **نَفْحَةٌ**’ye bak]. ― -b3- **نَفَحَتْهُ الجنوب بِبَرْدِهَا** (mecazen:) Güney rüzgârı onun üzerine soğuğuyla, yahut serinliğiyle esti. (IB.) ― -b4- **نَفَحَ العِرْقَ**, (muzâri‘ **تَفَحَ** , mastar ismi **نَفْحٌ**, S,) (mecazen:) Damar kan fışkırttı, yahut püskürttü. (S, K.) Ve bunun gibi, **نَفَحَتِ الطَّعْنَةُ بِالدَّمِ** (mecazen:) Yara kan fışkırttı, yahut püskürttü. (TA.) ― -b5- **نَفَحَ اللَّبَنَ نَفْحَةَ** (mecazen:) Sütü bir defa yayıklandı. (A.) -A2- **نَفَحَهُ بالسَّيْفِ** (mecazen:) Onu, yahut onu (şeyi), kılıçla hafifçe, yahut azıcık, vurdu: (A:) onu, yahut onu (şeyi), ( **تَنَاوَلَهُ** ,) kılıçla (S, L, K) uzaktan, (S, L,) yan vuruşla, **شَزْرًا**. (L.) ― -b2- **نَفَحَ**, mastar ismi **نَفْحٌ**, Vurdu, çarptı, yahut dövdü. (L.) 3’e bak. ― -b3- **نَفَحَ**, mastar ismi **نَفْحٌ**, Attı, yahut fırlattı. (L.) ― -b4- **نَفَحَ شَيْئًا** (farz edilen mecaz:) Bir şeyi kendinden itti, yahut sürdü, yahut defetti. (L.) ― -b5- **نَفَحَتِ الدَّابَّةُ**, muzâri‘ **تَفَحَ** , mastar ismi **نَفْحٌ**, At, yahut benzeri, arka ayağıyla tepti, yahut vurdu: (L:) yahut toynağıyla: (Msb:) yahut toynağının ucu ile: **النَّفْحُ**’ın bir arka ayakla olduğu söylenir: ve **الرَّمْحُ**, iki arka ayakla birlikte. (L.) **نَفَحَتِ النَّاقَةُ** Dişi deve arka ayağıyla vurdu, yahut tepti. (S.) **أَبْطَلَ نَفْحَ الدَّابَّةِ** Atın, yahut benzerinin, arka ayağıyla tepmesini hükümsüz kıldı; sahibinin bir şey ödemesini gerektirmeyecek (saydı). (L.) [**عقب** maddesinde 3’e bak.] -A3- **نَفَحَهُ بِشَىْءٍ**, (mastar ismi **نَفْحٌ**, Msb,) (mecazen:) Ona bir şey verdi. (S, K.) ― -b2- **نَفَحَهُ نَفْحَةً** (mecazen:) Ona bir hediye verdi; yahut ona bir iyilikte bulundu]. (S.) [**عَرَبَة** lafzında bir örneğe bak.]

نَافَحُوهُمْ
3 **نَافَحُوهُمْ** ذ (mastar ismi **مُنَافَحَةٌ**, TA) (mecazen:) Onlarla kılıçlarla yüz yüze çarpıştılar; yahut savaşta onlarla yüz yüze karşılaştılar, yüzlerinin önünde ne kalkanlar ne de başka bir şey bulunmaksızın; eşanlamlısı **كَافَحُوهُمْ**: (S, K:) aslında, her iki tarafın nefesinin ötekine ulaşacağı kadar yakın dövüşte onlara yaklaştılar demektir (TA.) ― -b2- **نافحهُ** (mecazen:) Onunla çekişti, mücadele etti. (K.) ― -b3- **نافح عَنْهُ**; (S, A;) ve **عَنْهُ** ↓ **نَفَحَ**, (A,) mastar ismi **نَفْحٌ**. (IAar;) (mecazen:) Onun için, yahut onu savunmak üzere, mücadele etti; (S;) ondan defetti ve onu savundu: (IAar, A:) bunun gibi **ناضح** da. (TA.)

نَفْحَةٌ
**نَفْحَةٌ** ذ İyi olsun kötü olsun bir koku: yahut bol bir koku; **نَفْخَةٌ**’den farklıdır; o ise hafif bir kokudur: (AHn, L’de, **نفخ** maddesinde:) çoğulu **نَفَحَاتٌ**. (L.) **لَهُ نَفْحَةٌ طَيِّبَةٌ**, (S, L.) ve **خَبِيثَةٌ**, (L,) dersin; İyi, yahut hoş, ve kötü, yahut pis, bir kokusu vardır. (L.) ― -b2- **نَفْحَةٌ** (mecazen:) Rüzgârın bir esişi, yahut nefesi. (K.) ― -b3- **نَفْحَةٌ مِنَ الصَّبَا** (mecazen:) Doğu rüzgârından hoş ve güzel kokulu bir esiş. Ve **نفحةٌ مِنْ سَمُومٍ** (mecazen:) Yakıcı sıcak rüzgârdan elem verici bir esiş. (AHeyth.) ― -b4- **نَفْحَةٌ مِنَ العَذَابِ** (farz edilen mecaz:) Azabın bir parçası, yahut payı: (S, K:) yahut azabın elem verici bir esişi: (AHeyth:) yahut azabın en şiddetli bir tatbiki. (L.) ― -b5- **نَفْحَةٌ الدَّمِ** (mecazen:) Yaradan kanın ilk fışkırması. (Khلlid Ibn-Jembeh, L.) ― -b6- **نَفْحَةٌ** (mecazen:) Sütün bir defalık yayıklanması (A ve TA’da **مَحْضَةٌ**; CK’de ve K’nın bir yazma nüshasında **مَحْضَة**, **ح** noktasız olarak:) (A, K.) ― -b7- [1’e bak.] ― -b8- **نَفْحةٌ** (mecazen:) Bir hediye: (Msb:) [çoğulu **نَفَحَاتٌ**]. ― -b9- **لا تَزَالُ لِفُلَان نَفَحَاتٌ منَ المَعْرُوفِ** (S, L) Şu kimseye nispet edilen iyilikler, yahut lütuflar, kesilmez. (L.) ― -b10- **تعَرَّضُوا لِنَفَحَاتِ رَحْمَةِ اللّٰهِ** (mecazen:) (TA:) **عرض** maddesine bak, ?? **تَعَرَّضَ**.

رِيحٌ نَفُوحٌ
**رِيحٌ نَفُوحٌ** ذ (mecazen:) Şiddetle esen ve tozu kaldıran bir rüzgâr. (L.) ― -b2- **يَمَانِيَّةٌ نَفُوحٌ** (mecazen:) Soğukça, yahut serince, esen bir güney rüzgârı (S, IB). (IB.) ― -b3- **دَابَّةٌ نَفُوحٌ** Arka ayağıyla tepen; yahut toynağının ucu ile (tepen) bir at, yahut benzeri. (L.) [1’e bak.] ― -b4- **نَفُوحٌ** (mecazen:) Sütü meme başından çekilmeden çıkan bir dişi deve: (S, K:) ve sütünü tutmayan bir meme. (AZ.) **نَفَّاحٌ**’a bak. -A2- **قَوْسٌ نفُوحٌ** (mecazen:) Oku uzağa gönderen; yahut oku kuvvetle iten bir yay: (S, A, K:) bunun gibi ↓ **نَفِيحَةٌ** (K) ve ↓ **مِنْفَحَةٌ**: (TA:) bu iki kelimenin her biri bir yay adıdır: (S, birincisi hakkında; ve TA, ikincisi hakkında:) birincinin çoğulu **نَفُائِحُ**: (S:) ve ↓ **نَفيحةٌ**, yay yapılan **نَبْع** denilen ağacın bir dalı demektir. (ISk, S, K.) [Ayrıca **نَفِيجَةٌ**’ye bak, **ح** ile.]

نَفِيحَةٌ
**نَفِيحَةٌ** ذ : **نَفُوحٌ**’a bak.

مِسْكٌ نَفَّاحٌ
**مِسْكٌ نَفَّاحٌ** ذ [Çok koku yahut rayiha yayan misk]. (A, **خطر** maddesinde.) -A2- **طَعْنَةٌ نَفَّاحَةٌ** (mecazen:) Çokça, yahut şiddetle, kan fışkırtan, yahut püskürten bir yara. (TA.) ↓ **طَعْنَةٌ نَفُوحٌ** (mecazen:) Kanını çabuk fışkırtan bir yara. (T.) -A3- **نَفَّاحٌ** (mecazen:) Çok hediye veren kimse. (TA.) ― -b2- **النَّفَّاحُ**, (K,) yahut **النَّفَّاحُ بِالخَيْرِ**, (TA,) İnsanlara, yahut yaratılmışlara, [çok] faydalar bahşeden: (K:) Allah’a nispet edilen bir sıfat; lâkin bazılarınca hoş görülmemiştir; çünkü Kur’ân’da yahut hadislerde böyle nispet edilmemiştir.

نَافِحٌ
**نَافِحٌ** ذ Koku yayan; güzel kokulu. Ör. **نَافِجَةٌ نَافِحَةٌ** Koku yayan, yahut güzel kokulu, bir misk kesesi, yahut torbası: çoğulu **نَوَافِحُ**. (A.)

اِنْفَحَةٌ
**اِنْفَحَةٌ** ذ (S, K, &c.) kelimenin en yaygın şekli olduğu söylenir, (TA,) bunun için **أَنْفَحَةٌ** denmemelidir, (ISk,) fakat bu, İbn-Et-Teiyلnee ve ‘Eyn’in müellifi tarafından zikredilmiştir, (MF,) ve bazen **اِنْفَحَّةٌ** diye yazılır ve söylenir, (K,) yahut bu en yaygın şekildir, (Msb,) ve en makbul olandır, (ISk,) ve bazen **اِنْفِحَةٌ**, (K,) ve ↓ **مِنْفَحَةٌ**, (IAar, S, K,) ve **بِنْفَحَةٌ**, (IAar, K,) **م**’nin yerine **ب** ile, (TA,) [oğlak yahut kuzu şirdeni, yahut şirden torbası; yani] oğlağın karnından çıkan bir madde; içinde **لِبَأْ** denilen pıhtılaşmış süt bulunur; taze sütü peynire çevirmede vasıta olarak kullanılır: (IDrst:) yahut emzikli bir domuz yavrusunun karnından çıkarılan bir şey, (yahut kuzu, Msb,) sarı renkte, ve bir pamuk içinde sıkılır, (ki o pamuk süte batırılır, L, Msb,) bunun üzerine o (yani süt, MF) peynir gibi koyulaşır: (L, Msb, K:) yahut yemeden önce kuzu yahut oğlağın midesi (**كَرِش**): (AZ, S, Msb:) yediği zaman ona **كَرِش** denir. (AZ, S.) F, **انفحة**’yı **كَرِش** lafzıyla açıklamasında J’ye dikkatsizlik isnat eder; fakat o bunu bu lafızla mutlak olarak açıklamaz; ve F kendi açıklamasına, onu J’nin açıklamasıyla tam olarak aynı kılan şeyi ekler, [yalnız onun bunu sadece oğlağa tahsis etmesi dışında,] “oğlak yediği zaman, o,” yani **انفحة**, “**كَرِش** diye adlandırılır” diyerek. (MF.) Geviş getiren hayvandan başkasında **انفحة** yoktur. (Lth.) Çoğulu **أَنَافِحُ**’tur. (S, K.) Herhangi bir **انفحة**, özellikle [tavşanınki], hummalı bir kimsenin başparmağına asılırsa onu iyileştirir. (K.) ― -b2- **اِنْفَحَةٌ** ayrıca **بَاذِنْجَان**’a benzeyen bir ağaç (**شَجَر**) türü demektir. (K.)

مِنْفَحَةٌ
**مِنْفَحَةٌ** ذ : **نَفُوحٌ** ve **اِنفَحَةٌ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَفَحَ
نَفَحَ A ( n. ac. نَفْح 1 ,  نُفَاْح 24 ,  نُفُوْح 27 ,  نَفَحَاْن 36 ),
a.  Diffused its odour ( fragrance ).

b.  ( n. ac. نَفْح 1 ), Blew.

c.  Bled ( vein ).

d.  [ acc. &  Bi ], Grazed with.

e.  Struck; knocked.

f.  [ acc. &  Bi ], Tossed to; gave to.

g.  Tossed about.

h.  see III (b) .

نَاْفَحَ
نَاْفَحَ III ,
a.  Contended with.

b.  [ 'An ], Defended.

اِنْتَفَحَ
اِنْتَفَحَ VIII
a.  [ Bi ], Opposed.

b.  [ Ila ], Returned to.

نَفْحَة
نَفْحَة 1t , ( pl. نَفَحَات ),
a.  Breath; puff, whiff; breeze.

b.  Odour, smell.

c.  Gift; favour.

d.  Gush ( of blood ).

e.  Churning.

مِنْفَح
مِنْفَح 20 ,
a.  see 30 .

مِنْفَحَة
مِنْفَحَة 20t ,
a.  see 26 (c) &

اِنْفَحَة
اِنْفَحَة (
a.  a ).

نَاْفِح
نَاْفِح 21 ,
a.  Fragrant, odourous.

نَفِيْحَة
نَفِيْحَة 25t ,
a.  see 26 (c) .

نَفُوْح
نَفُوْح 26 ,
a.  Boisterous ( wind ).

b.  Kicking.

c.  Strong ( bow ).

d.  see 28t .

نَفَّاْح
نَفَّاْح 28 ,
a.  Beneficent, bountiful.

b.  see 21 .

نَفَّاْحَة
نَفَّاْحَة 28t ,
a.  Deep ( stab ).

نِفِّيْح
نِفِّيْح 30 ,
a.  Meddlesome, interfering.

اِنْفَحَة
اِنْفَحَة ( pl. أَنَاْفِحُ 37 ),
a.  Rennet-bag; rennet.

b.  A tree.

نِيَّة نَفَح
نِيَّة نَفَح
a.  Long meditated plan.

##### Türkçe

**نَفَحَ**
**نَفَحَ** A ( n. ac. **نَفْح** 1 ,  **نُفَاْح** 24 ,  **نُفُوْح** 27 ,  **نَفَحَاْن** 36 ),
a. Kokusunu (rayihasını) yaydı (koku, hoş koku).

b. ( n. ac. **نَفْح** 1 ), Üfledi.

c. Kanadı (damar).

d. [ acc. &  Bi ], ile otladı.

e. Vurdu; çarptı.

f. [ acc. &  Bi ], -e fırlattı; -e verdi.

g. Sağa sola savurdu.

h. III (b)’ye bak.

**نَاْفَحَ**
**نَاْفَحَ** III ,
a. ile çekişti.

b. [ 'An ], savundu.

**اِنْتَفَحَ**
**اِنْتَفَحَ** VIII
a. [ Bi ], karşı koydu.

b. [ Ila ], -e döndü.

**نَفْحَة**
**نَفْحَة** 1t , ( pl. **نَفَحَات** ),
a. Nefes; puf, esinti; meltem.

b. Koku, koku alma.

c. Armağan; lütuf.

d. (kanın) fışkırması.

e. Yayık çalkalama.

**مِنْفَح**
**مِنْفَح** 20 ,
a. 30’a bak.

**مِنْفَحَة**
**مِنْفَحَة** 20t ,
a. 26 (c)’ye bak &

**اِنْفَحَة**
**اِنْفَحَة** (
a. a ).

**نَاْفِح**
**نَاْفِح** 21 ,
a. Kokulu, rayihalı.

**نَفِيْحَة**
**نَفِيْحَة** 25t ,
a. 26 (c)’ye bak.

**نَفُوْح**
**نَفُوْح** 26 ,
a. Şiddetli (rüzgâr).

b. Tekmeleme.

c. Güçlü (yay).

d. 28t’ye bak.

**نَفَّاْح**
**نَفَّاْح** 28 ,
a. İhsan sahibi, cömert.

b. 21’e bak.

**نَفَّاْحَة**
**نَفَّاْحَة** 28t ,
a. Derin (bıçak darbesi).

**نِفِّيْح**
**نِفِّيْح** 30 ,
a. Karışan, müdahale eden.

**اِنْفَحَة**
**اِنْفَحَة** ( pl. **أَنَاْفِحُ** 37 ),
a. Maya kesesi; maya.

b. Bir ağaç.

**نِيَّة نَفَح**
**نِيَّة نَفَح**
a. Uzun uzun tasarlanmış plan.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نفح
نَفَحَ - يَنْفَحُ - نَفْح - نَفْحَة
نَفَحَ - يَنْفَحُ + كائن + شيئاً أو بشيء + على كائن: يدفعه بنفخه نحوه فيصبيه به: يحمل شيئاً بدفعه بالهواء  المنفوخ أو المضغوط العاصف، ويسير به نحو كائن فيصيبه به: يدفع عطراً بالجو أو تراباً أو عدواً
نَفْح: اسم فعل " نَفَحَ - يَنْفَحُ "
نَفْحَة: على وزن " فَعْلَة " اسم فعل بمعنى مفعول مصدر مرة من " نَفَحَ - يَنْفَحُ ": نفح لشيء مخصوص بطريقة معلومة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة الغازات بالنفخ والنفث والعصف" ، وهي:
عَصَفَ - يَعْصِفُ، نَفَثَ - يَنْفُثُ (نَفَثَ - يَنْفِثُ)، نَفَخَ - يَنْفُخُ، زَفَرَ - يَزْفِرُ، نَفَحَ - يَنْفَحُ، نَفَشَ - يَنْفُشُ (نَفَشَ - يَنْفِشُ) المتعدي
نفحة
 	﴿ولئن مستهم نفحة من عذاب ربك ليقولن ياويلنا إنا كنا ظالمين(46)﴾ الأنبياء
مختار الصحاح
● [نفح] ن ف ح: نَفَحَ الطيب فاح وله نَفْحَةٌ طيبة و نَفَحَتِ الناقة ضربت برجلها ونفحت الريح هبت قال الأصمعي ما كان من الرياح له نَفْحٌ فهو برد وما كان له لفح فهو حر وقد سبق مرة وباب الثلاثة قطع و نَفـْحَةٌ من العذاب قطعة منه و الإِنْفَحَةُ بكسر الهمزة وفتح الحاء مخففة كرش الحمل أو الجدي ما لم يأكل فإذا أكل فهو كَرِشٌ وكذا المِنْفَحَةُ بكسر الميم والجمع أَنَِافِحُ بفتح الهمزة قلت ذكر ثعلب في الفصيح في باب المكسور أوله أن الإنْفَحَةَ مشددة ومخففة وكذا ذكر الأزهري في التهذيب
معجم الفرائد القرآنية:
ن ف ح
" نَفْحَةٌ " في قوله تعالى :" وَلَئِنْ مَسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ مِنْ عَذَابِ رَبِّكَ لَيَقُولُنَّ يَا وَيْلَنَا إِنَّا كُنَّا ظَالِمِينَ" (46) الأنبياء .
نَفَح : فاح وهبَّ، والنفحة الفورة : ويلحظ ما في النفحة من معنى القلّة .
الراغب
نفح
- نفح الريح ينفح نفحا، وله نفحة طيبة. أي: هبوب من الخير، وقد يستعار ذلك للشر. قال تعالى: }ولئن مستهم نفحة من عذاب ربك{ [الأنبياء/46] ونفحت الدابة: رمت بحافرها، ونفحة بالسيف: ضربه به، والنفوح من النوق: التي يخرج لبنها من غير حلب، وقوس نفوح: بعيدة الدفع للسهم، وأنفحة الجدي معروفة.
ملخص اللسان
1.     نَفَح الطِّيبُ يَنْفَحُ نَفْحاً ونُفُوحاً: أَرِجَ وفاحَ، ونَفَحَ الطِّيبُ إِذا فاحَ ريحه؛
2.     النَّفْحةُ دُفْعَةُ الريح، طَيِّبَةً كانت أَو خبيثة؛ وله نَفْحة طيبة  ونَفْحة خبيثة.
3.    ونَفَحَتِ الريحُ: هَبَّت.
4.    ونَفَحَتِ الدابة تَنْفَح نَفْحاً وهي نَفُوحٌ: رَمحتْ برجلها ورمت بحدّ  حافرها ودَفَعَتْ؛
5.     ونَفَحة بشيء أَي أَعطاه. ونَفَحه بالمال نَفْحاً: أَعطاه.ولا يزال لفلان من المعروف نَفَحاتٌ أَي دَفعاتٌ؛
6.     ونَفْحَةٌ من العذاب قطعة منه. ابن سيده: ونَفْحَةُ العذاب  دفعةٌ منه.
7.     النَّفحُ كاللفح إِلا أَن النَّفْحَ أَعظم تأْثيراً من  اللَّفْح.
8.     اللَّفْحُ لكل حار والنَّفحُ لكل بارد؛ ما كان من الرياح  نَفْحٌ فهو بَرْدٌ، وما كان لَفْحٌ فهو حر؛
9.     والنَّفْحةُ: ما أَصابك من دُفْعَة البرد.
10.                        ونَفَح العِرْقُ يَنْفَح نَفْحاً إِذا نزا منه الدم
11.          النَّفْحُ الذَّبُّ عن الرجل؛ يقال: هو  يُنافِحُ عن فلان؛هو يُناضِحُ. ونافَحْتُ عن فلان: خاصَمْتُ  عنه. ونافَحُوهم: كافَحوهم. وفي الحديث: إِن جبريل مع حَسَّان ما نافَحَ عني  أَي دافع؛ والمُنافَحة والمُكافَحة: المُدافعة والمُضاربة. ونَفَحْتُ  الرجلَ بالسيف: تناولته به؛
12.                        ونَفَحَ  جُمَّتَه: رَجَّلَها.
13.         والإِنفَحة، بكسر الهمزة وفتح الفاء مخففة: كَرِشُ الحَمَل أَو الجَدْي  ما لم يأْكل، فإِذا أَكلَ، فهو كرش، وكذلك المِنْفَحة،وإِنْفَحة الجَدْي وإِنْفِحَتَه  وإِنْفَحَّتُه ومِنْفَحَتُه شيءٌ يخرج من بطنه أَصفر يعصر في صوفة مبتلة في اللبن  فيغلظ كالحُبْن، والجمع أَنافِحُ:
لسان العرب
● - نفح: نَفَح الطِّيبُ يَنْفَحُ نَفْحاً ونُفُوحاً: أَرِجَ وفاحَ، وقل:  النَّفْحةُ دُفْعَةُ الريح، طَيِّبَةً كانت أَو خبيثة؛ وله نَفْحة طيبة  ونَفْحة خبيثة. وفي الصحاح: وله نَفْحة طيبة. ونَفَحَتِ الريحُ: هَبَّت. وفي  الحديث: إِن لربكم في أَيام دهركم نَفَحاتٍ، أَلا فَتَعَرَّضُوا لها.  وفي حديث آخر: تَعَرَّضُوا لنَفَحاتِ رحمة الله. وريحٌ نَفُوحٌ: هَبُوبٌ  شديدة الدفع؛ قال أَبو ذؤيب:  ولا مُتَحَيِّرٌ باتتْ عليه،  ببَلْقَعَةٍ، شَآميةٌ نَفُوحُ  ونَفَحَتِ الدابة تَنْفَح نَفْحاً وهي نَفُوحٌ: رَمحتْ برجلها ورمت بحدّ  حافرها ودَفَعَتْ؛ وقيل: النَّفْحُ بالرِّجل الواحدة والرَّمْحُ  بالرجلين معاً. الجوهري: نَفَحَتِ الناقةُ ضربت برجلها. وفي حديث شُرَيْح: أَنه  أَبطل النَّفْحَ؛ أَراد نَفْحَ الدابة برجلها وهو رَفْسُها، كان لا  يُلْزِم صاحبَها شيئاً.  وقوسٌ نَفُوحٌ: شديدة الدفع والحفز للسهم، حكاه أَبو حنيفة، وقيل: بعيدة  الدفع للسهم.  التهذيب: ويقال للقوس النَّفِيحةُ وهي المِنفَحة؛ ابن السكيت:  النَّفِيحةُ للقوس وهي شَطِيبَةٌ من نَبْع؛ وقال مُلَيحٌ الهذلي:  أَناخُوا مُعِيداتِ الوَجيفِ كأَنها  نَفائِحُ نَبْعٍ، لم تَرَبَّعْ، ذَوابِلُ  والنَّفائحُ: القِسِيُّ، واحدتها نَفيحة.  ونَفَحة بشيء أَي أَعطاه. ونَفَحه بالمال نَفْحاً: أَعطاه. وفي الحديث:  المُكْثِرونَ هم المُقِلُّون إِلاَّ من نَفَح فيه يمينَه وشمالَه أَي ضرب  يديه فيه بالعطاء. النَّفْحُ: الضربُ والرمي؛ ومنه حديث أَسماء: قال لي  رسول الله، صلى الله عليه وسلم: أَنْفِقي وانْضَحي وانْفَحِي ولا تُحْصِي  فيُحْصِيَ اللهُ عليكِ.  ولا يزال لفلان من المعروف نَفَحاتٌ أَي دَفعاتٌ؛ قال الشاعر:  لما أَتَيْتُكَ أَرْجو فَضْلَ نائِلِكم،  نَفَحْتَني نَفْحَةً، طابتْ لها العَرَبُ  أَي طابتْ لها النفس؛ قال ابن بري: هذا البيت للرَّمَّاحِ بن مَيَّادة  واسم أَبيه أَبْرَدُ المُرِّيُّ وميادة اسم أُمه، ومدح بهذا البيت الوليد  بن يزيد بن عبد الملك، وقبله:  إِلى الوليدِ أَبي العباسِ ما عَمِلَتْ،  ودونَها المُعْطُ، من تُبانَ، والكُثُبُ  الكُثُبُ: جمع كثيب. والعَرب: جمع عَرَبة وهي النفس. والمُعْطُ: اسم  موضع  (* قوله «والمعط اسم موضع إلخ» أَما تبان، بضم المثناة وتخفيف الموحدة،  فموضع كما قال ونص عليه المجد وياقوت. وأَما المعط فلم نر فيما بيدنا من  الكتب أَنه اسم موضع، بل هو اما جمع أمعط أو معطاء، رمال معط، وأَرضون  معط: لا نبات فيهما كما نص عليه المجد وغيره والمعنى في البيت صحيح على  ذلك فتأمل.)، وكذلك تُبانُ. قال ابن بري: وقول الجوهري طابت لها العرب أَي  طابت لها النفس ليس بصحيح، وصوابه أَن يقول طابت لها النفوس إِلا أَن  يجعل النفس جنساً لا يخص واحداً بعينه؛ ويروى البيت:  لما أَتَيْتُك من نَجْدٍ وساكِنه  الصحاح: ونَفْحَةٌ من العذاب قطعة منه. ابن سيده: ونَفْحَةُ العذاب  دفعةٌ منه.  وقال الزجاج: النَّفحُ كاللفح إِلا أَن النَّفْحَ أَعظم تأْثيراً من  اللَّفْح. ابن الأَعرابي: اللَّفْحُ لكل حار والنَّفحُ لكل بارد؛ وأَنشد  أَبو العالية:  ما أَنتِ يا بَغْدادُ إِلا سَلْحُ،  إِذا يَهُبُّ مَطَرٌ أَو نَفْحُ،  وإِن جَفَفْتِ، فترابٌ بَرْحُ  والنَّفْحةُ: ما أَصابك من دُفْعَة البرد. الجوهري: ما كان من الرياح  نَفْحٌ فهو بَرْدٌ، وما كان لَفْحٌ فهو حر؛ وقول أَبي ذؤيب:  ولا مُتَحَيِّرٌ باتتْ عليه  ببَلْقَعةٍ يمانِيةٌ نَفُوحُ  يعني الجَنُوب تَنْفَحُه ببردها، قال ابن بري: متحيِّر يريد ماء كثيراً  قد تحير لكثرته ولا مَنْفَذ له؛ يصف طيب فم محبوبته وشبهه بخمر مُزِجَتْ  بماء؛ وبعده:  بأَطْيَبَ من مُقَبَّلِها إِذا ما  دَنا العَيُّوقُ، واكْتَتَم النُّبُوحُ  قال: والنُّبوح ضَجَّة الحي وأَصوات الكلاب. الليث عن أَبي الهيثم: أَنه  قال في قول الله عز وجل: ولئن مَسَّتْهم نَفْحةٌ من عذاب ربك؛ يقال:  أَصابتنا نَفْحةٌ من الصَّبا أَي رَوْحةٌ وطِيبٌ لا غَمَّ فيه. وأَصابتنا  نَفْحةٌ من سَمُوم أَي حَرٌّ وغَمٌّ وكَرْبٌ؛ وأَنشد في طِيب الصَّبا:  إِذا نَفَحَتْ من عن يَمينِ المَشارِقِ  ونَفَحَ الطِّيبُ إِذا فاحَ ريحه؛ وقال جِرانُ العَوْدِ يذكر امرأَته:  لقد عالجَتْني بالقَبيح، وثوبُها  جَديدٌ، ومن أَرْدانها المِسكُ يَنفَحُ  أَي يَفوحُ طِيبُه فجعل النَّفْحَ مَرَّة أَشدَّ العذاب لقول الله عز  وجل: ولئن مستهم نفحةٌ من عذاب ربك؛ وجعله مرةً رِيحَ مِسْكٍ؛ قال  الأَصمعي: ما كان من الريح سَمُوماً فله لَفْحٌ، باللام، وما كان بارداً فله  نَفْحٌ، رواه أَبو عبيد عنه. وطَعْنة نَفَّاحة: دَفَّاعة بالدم، وقد نَفَحتْ  به.  التهذيب: طعنة نَفُوحٌ يَنْفَحُ دَمُها سريعاً. وفي الحديث: أَوّلُ  نَفْحةٍ من دَمِ الشهيدِ؛ قال خالد ابن جَنْبة: نَفْحةُ الدم أَوّل فَوْرة  تَفور منه ودُفْعةٍ؛ قال الراعي:  يَرْجُو سِجالاً من المعروفِ يَنْفَحُها  لسائليه، فلا مَنٌّ ولا حَسَدُ  أَبو زيد: من الضُّروع النَّفُوحُ، وهي التي لا تَحْبِسُ لَبَنَها.  والنَّفُوح من النوق: التي يخرج لبنها من غير حلب.  ونَفَح العِرْقُ يَنْفَح نَفْحاً إِذا نزا منه الدم.  التهذيب: ابن الأَعرابي: النَّفْحُ الذَّبُّ عن الرجل؛ يقال: هو  يُنافِحُ عن فلان؛ قال وقال غيره: هو يُناضِحُ. ونافَحْتُ عن فلان: خاصَمْتُ  عنه. ونافَحُوهم: كافَحوهم. وفي الحديث: إِن جبريل مع حَسَّان ما نافَحَ عني  أَي دافع؛ والمُنافَحة والمُكافَحة: المُدافعة والمُضاربة. ونَفَحْتُ  الرجلَ بالسيف: تناولته به؛ يريد بمنافحته هجاء المشركين ومجاوبتهم على  أَشعارهم. وفي حديث علي، رضي الله عنه، في صِفِّين: نافِحوا بالظُّبى أَي  قاتلوا بالسيوف، وأَصله أَن يَقرُبَ أَحد المقاتلين من الآخر بحيث يصل  نَفْحُ كل واحد منهما إِلى صاحبه، وهي ريحه ونَفَسُه.  ونَفْحُ الريح: هُبوبها.  ونَفَحه بالسيف: تناوله من بعيد شَزْراً. وفي الحديث: رأَيت كأَنه وضع  في يَدَيَّ سِوارانِ من ذهب فأُوحِيَ إِليَّ أَنِ انْفُخْهما أَي ارْمِهما  وأَلقهما كما تَنْفُخ الشيءَ إِذا دفعته عنك؛ قال ابن الأَثير: وإِن  كانت بالحاء المهملة، فهو من نَفَحْتُ الشيء إِذا رميته؛ ونَفَحَتِ الدابةُ  برجلها.  التهذيب: والله تعالى هو النَّفَّاحُ المُنْعِمُ على عباده؛ قال  الأَزهري: لم أَسمع النَّفَّاح في صفات الله عز وجل، التي جاءت في القرآن  والسُّنة، ولا يجوز عند أَهل العلم أَن يوصف الله تعالى بما ليس في كتابه، ولم  يبينها على لسان نبيه، صلى الله عليه وسلم؛ وإِذا قيل للرجل: إِنه  نَفَّاح فمعاه الكثير العطايا.  والنَّفِيحُ والنِّفِّيحُ؛ الأَخيرة عن كراع، والمِنْفَحُ والمِعَنُّ:  كلُّه الداخل على القوم، وفي التهذيب: مع القوم وليس شأْنُه شأْنهم؛ وقال  ابن الأَعرابي: النَّفِيح الذي يجيء أَجنبيّاً فيدخل بين القوم ويُسْمِلُ  بينهم ويُصْلِح أَمرهم. قال الأَزهري: هكذا جاء عن ابن الأَعرابي في هذا  الموضع: النَّفِيح، بالحاء، وقال في موضع آخر: النَّفِيجُ، بالجيم، الذي  يعترض بين القوم لا يصلح ولا يفسد. قال: هذا قول ثعلب. ونَفَحَ  جُمَّتَه: رَجَّلَها.  والإِنفَحة، بكسر الهمزة وفتح الفاء مخففة: كَرِشُ الحَمَل أَو الجَدْي  ما لم يأْكل، فإِذا أَكلَ، فهو كرش، وكذلك المِنْفَحة، بكسر الميم؛ قال  الراجز:  كم قد أَكلْتُ كَبِداً وإِنْفَحَه،  ثم ادَّخَرْتُ أَلْيَةً مُشَرَّحه  الأَزهري عن الليث: الإِنْفَحة لا تكون إِلاَّ لذي كرش، وهو شيء يتخرج  من بطن ذيه، أَصفرُ يُعْصَرُ في صوفة مبتلة في اللبن فيَغْلُظُ كالجُبْنِ؛  ابن السكيت: هي إِنْفَحَة الجَدْي وإِنْفَحَّته، وهي اللغة الجيدة ولم  يذكرها الجوهري بالتشديد، ولا تقل أَنْفَحَة؛ قال: وحضرني أَعرابيان  فصيحان من بني كلاب، فقال أَحدهما: لا أَقول إِلاَّ إِنْفَحَة، وقال الآخر: لا  أَقول إِلا مِنْفَحة، ثم افترقا على أَن يسأَلا عنهما أَشياخ بني كلاب،  فاتفقت جماعة على قول ذا وجماعة على قول ذا فهما لغتان. قال ابن  الأَعرابي: ويقال مِنْفَحة وبِنْفَحة. قال أَبو الهيثم: الجَفْرُ من أَولاد  الضأْن والمَعَزِ ما قد اسْتَكْرَشَ وفُطِمَ بعد خمسين يوماً من الولادة  وشهرين أَي صارت إِنْفَحَتُه كَرِشاً حين رَعَى النبت، وإِنما تكون إِنْفَحة  ما دامت تَرْضَعُ. ابن سيده: وإِنْفَحة الجَدْي وإِنْفِحَتَه  وإِنْفَحَّتُه ومِنْفَحَتُه شيءٌ يخرج من بطنه أَصفر يعصر في صوفة مبتلة في اللبن  فيغلظ كالحُبْن، والجمع أَنافِحُ: قال الشَّمَّاخُ:  وإِنَّا لمن قومٍ على أَن ذَمَمْتهم،  إِذا أَولَمُوا لم يُولِمُوا بالأَنافِحِ  وجاءت الإِبل كأَنها الإِنْفَحَّة إِذا بالغوا في امتلائها وارتوائها،  حكاها ابن الأَعرابي.  ونَفَّاحُ المرأَة: زوجها؛ يمانية عن كراع.
مقاييس اللغة:
(نفح) النون والفاء والحاء: أصلٌ يدلُّ على اندفاعِ الشَّيء أو رَفْعِه. ونَفَحتْ رائحةُ الطِّيب نَفحاً: انتشرَتْ واندفعت. ولهذا الطِّيب نَفحةٌ طيِّبة. ثم قيس عليه فقيل: نَفَح بالمال نَفحاً، كأنَّه أرسله من يده إرسالاً. ولا تزالُ لفلانٍ نَفَحاتٌ من معروف. ونَفَحت الرِّيح. هبَّت. وقوسٌ نَفُوحٌ: بعيدة الدَّفع للسَّهم. ونَفَحت الدّابّةُ: رمَتْ بحافرها فضربَتْ به. وكذلك نَفَحَه بالسَّيف: تناوَله به. والنَّفوح من ا لنُّوق: ما يخرُج لبنُها من أحاليلها من غير حَلْب.
القاموس المحيط:
نَفَحَ الطِّيبُ، كمنع فاحَ نَفْحاً ونُفاحاً، بالضم، ونَفَحاناً، والرِّيحُ هَبَّتْ، والعِرْقُ نَزَى منه الدَّمُ، والشيءَ بسَيْفِه تَناوَلَه، وفُلاناً بشيءٍ أعْطاه، واللِّمَّةَ حَرَّكَها. والنَّفْحَةُ من الرِّيحِ الدَّفْعةُ، ومن العذابِ القِطْعةُ، ومن الْأَلْبانِ المَحْضةُ. والنَّفوحُ، كصَبورٍ من النُّوق ما تُخْرِجُ لَبَنَها من غيرِ حَلْبٍ، ومن القِسِيِّ الطَّروحُ، كالنَّفيحَةِ. ونافَحَه كافَحَه، وخاصَمَه. والْإِنْفَحَةُ، بكسر الهَمْزَةِ، وقد تُشَدَّدُ الحاءُ، وقد تكسرُ الفاءُ، والمِنْفَحَةُ والبِنْفَحَةُ شيءٌ يُسْتَخْرَجُ من بَطْنِ الجَدْيِ الرَّضيع، أصْفَرُ فَيُعْصَرُ في صُوفةٍ فَيَغْلُطُ كالجُبْنِ، فإذا أكَلَ الجَدْيُ، فهو كَرِشٌ، وتفسيرُ الجوهريِّ الْإِنْفَحَة بالكَرِشِ سهْوٌ، والْأَنافِحُ كُلُّها، لا سيَّمَا الْأَرْنَبُ، إذا عُلِّق منها على إبْهامِ المَحْمومِ شُفِيَ. ونِيَّةٌ نَفَحٌ، محركةً بَعيدةٌ. وكسِكِّينٍ ومنْبَرٍ الرَّجُلُ المِعَنُّ. وانْتَفَحَ به اعْتَرَضَ له، وإلى مَوْضِعَ كذا انْقَلَبَ. والنَّفَّاحُ النَّفَّاعُ المُنْعِمُ على الخَلْقِ، وزَوْجُ المرأةِ. والنَّفِيحَةُ شَطيبةٌ من نَبْعٍ. والْإِنْفَحَةُ شجرٌ كالبَاذِنْجانِ.
تاج العروس:
نفح
نَفَحَ الطِّيبُ كَمَنَعَ يَنفَح إِذا أَرِجَ وفاحَ نَفْحاً بفتح فسكون ونُفَاحاً ونُفُوحاً بالضّمِّ فِيهما ونَفحَاناً محرّكةً . وله نَفْحَةٌ ونَفَحَاتٌ طَيّبة ونافِجَةٌ نافِحةٌ ونوافِجُ نوافِحُ . ومن المجاز : نفَحَت الرِّيحُ : هَبَّتْ أَي نَسَمَت وتَحرَّكَ أَوائِلُهَا كما في الأَساس . ورِيحٌ نَفوحٌ : هَبُوبٌ شديدة الدَّفْعِ . قال أَبو ذُؤَيب يَصف طِيبَ فَمِ مَحبوبته وشَبَّهَه بخَمرٍ مُزِجت بماءٍ :
ولا مُتحيِّرٌ باتتْ عليه ... ببَلْقَعةٍ يَمانيةٌ نَفوحُ
بأَطْيب مِن مُقبَّلِها إِذا ما ... دَنَا العَيّوقُ واكتَتَمَ النُّبوحُ
قال ابن بَرِّيّ : المتحيِّر : الماءُ الكثيرُ قد تَحيَّرَ لكثْرته ولا مَنْفَذَ له . والنَّفوحُ : الجَنوب تَنَفحُه ببَرْدِها . والنُّبُوح : ضَجَّةُ الحَيِّ . وقال الزّجّاج : النَّفْح كاللَّفْح إِلاّ أَنّ النَّفْح أَعظمُ تأْثيراً من اللَّفْح . وقال ابنُ الأَعرابيّ : اللَّفْح لكلِّ حارٍّ والنَّفْحُ لكلّ باردٍ . ومثْله في الصّحاح والمِصْباح ورواه أَبو عُبيدٍ عن الأَصمعيّ . ومن المجاز : نفَحَ العِرْقُ يَنْفَح نَفْحاً إِذا نَزَا مِنْهُ الدَّمُ . وطَعْنَةٌ نَفّاحَةٌ : دَفّاعة بالدَّم وقد نَفَحتْ به . ونَفَحَ الشَّيءَ بالسَّيفِ تَناوَلَهُ من بعيدٍ شَزْراً . ونَفَحَه بالسَّيْف : ضرَبه ضَرْباً خفيفاً . ومن المجاز : نَفَحَ فُلاناً بشيْءٍ : أَعْطاَاهُ . وفي الحديث : المُكْثِرُون هم المُقِلُّون إِلاّ مَنْ نَفَحَ فيه يمينَه وشِمَالَه أَي ضَرب يدَيْه فيه بالعَطاءِ . ومنه حديث أَسماءَ قال لي رسولُ اللّه صلَّى اللّه عليه وسلّم : " أَنفقِي وانضَحِي وانفَحِي ولا تُحْصِي فيُحْصِيَ اللّهُ عَلَيْك . ومن المجاز : نَفَحَ اللِّمَّةَ : حَرَّكها ولَفَّهَا . وفي اللسان : نَفَحَ الجُمَّةَ : رَجَّلَها . وهما متقاربانِ . وفي مصنّفات الغريبِ : النَّفْحَة من الرِّيح في الأَصل الدَّفْعةُ تَجوُّزٌ بها عن الطِّيب الّذي تَرتاح له النَّفْسُ مِنْ نَفَحَ الطِّيبُ إِذا فاحَ . والنَّفْحَة من العَذَاب : القِطْعة . قال اللّيث عن أَبي الهيثم أَنه قال في قول اللّه عّز وجلّ : " ولِئنْ مَسَّهْهُم نَفْحَةٌ مِنْ عَذَابِ رَبِّك " : يقال أَصابَتْنا نَفْحَةٌ من الصَّبَا أَي رَوْحَةٌ وطِيبٌ لا غَمَّ فيه وأَصابتْنَا نَفْحَةٌ من سَمُومٍ أَي حَرٍّ وغَمٌّ وكَرْبٌ . وفي الصّحاح : ولا يزال لفُلانٍ من المعروف نَفَحَاتٌ أَي دَفَعَاتٌ . قال ابن مَيّادةَ :
لمَّا أَتَيتُكَ أَرْجُو فضْل نائِلكُمْ ... نَفَحْتَني نَفْحَةً طابَتْ لها العَرَبُ
جمْع عَرَبة وهي النَّفْسُ . ومن المجاز : النَّفْحَةِ من الأَلبان : المَخْضَة وقد نَفَحَ اللَّبَنَ نفْحَةً إِذا مَخضَه مَخضَةً . وقال أَبو زيد : من الضُّروع النَّفُوحُ أَي كصَبور وهي التي لا تَحبِسُ لَبَنَها . ومن النُّوق : ما تُخرِج لَمبنَها من غَيْر حَلْبٍ وهو مَجاز . والنَّفُوحُ من القِسِيِّ : الطَّرُوحُ وهي الشَّدِيدةُ الدَّفْعِ والحَفْزِ للسَّهْم حكاه أَبو حنيفةَز وقيل : بَعيدةُ الدَّفْعِ للسَّهْم كما في الأَساس وهو مَجاز كالنَّفِيحَة والمِنْفَحةِ وهما اسْمان للِقوس . وفي التهذيب عن ابن الأَعرابيّ : النَّفْحُ : الذَّبّ عن الرَّجلِ وقد نافَحَه إِذا كا فَحَه وخَاصَمَه كنَاضَحَه . وقد تقدّم . وفي الحديثِ أَن جِبريلَ مَعَ حَسَّانَ ما نافَحَ عنِّي أَي دَافَع . والمُنَافَحَة والمُكافحة : المُدافعةُ والمُضارَبَة وهو مَجاز . يريد بمنافحتِه هِجَاءَ المشركين ومُجَاوَبَتَهُم على أَشعارِهم . وفي حديث عليٍّ رضي اللّه عنه في صِفِّينَ نافِحُوا بالظُّبا أَي قاتِلُوا بالسُّيوف . وأَصْله أَن يَقرُب أَحَدُ المقاتلين من الآخَر بحَيث يَصِلُ نَفْحُ كلِّ واحدٍ منهما إِلى صاحِبه وهي ريحُه ونَفَسُه . والإِنفَحَة بكسر الهمزة وهو الأَكثرُ كما في الصّحاح والفصيح وصرَّحَ به ابن السِّكِّيت في إِصلاح المنْطق فقال : ولا تَقُلْ أَنْفحَة بفتح الهمزة . قال شيخُنَا : وهذَا الّذي أَنكروه قد حكَاه ابنُ التّيّانيّ وصاحبُ العَين . وقد تُشدّد الحاءُ . في هامش الصّحاح منقولاً من خطّ أَبي زكريّا : وهو أَعلَى . وفي المصباح : هو أَكثرُ . وقال ابن السِّكيت : هي اللُّغَة الجيدَة . وقد تُكسَر الفاءُ ولكنّ الفتح أَخفُّ كما في اللسان . والمِنْفَحَة بالميم بدل الهمزة والبِنْفَحَة بالموحَّدة بدلاً عن الميم حكاهما ابنُ الأَعْرَابيّ والقَزَّازُ وجماعة . قال ابن السِّكِّيت : وحَضَرَني أَعرابيّان فصيحانِ من بني كِلاَب فقال أَحدُهما : لا أَقولُ إِلاّ إِنفحَة وقال الآخَرُ : لا أَقولُ إِلاّ مِنْفَحَة . ثمّ افتَرقَا على أَن يَسأَلاَ عنهما أَشياخَ بني كِلاَب فاتَّفقت جَماعَةٌ على قولِ ذا وجماعةٌ على قولِ ذا فهما لغتانِ قال الأَزهريّ عن الليث : الإِنْفَحَة لا تكون إِلاّ لذِي كَرِشٍ وهو شْيءٌ يُستخرَج من بطْنِ الجَدْيِ الرَّضيعِ أَصفرُ فيُعصَر في صُوفةٍ مُبتَلَّة في اللَّبن فيَغْلُظُ كالجُبْن . والجمْع أَنافِحُ قال الشَّمَّاخُ :
وإِنَّا لمن قَومٍ علَى أَنْ ذَمَمْتِهمْ ... إِذا أَوْلَموا لم يُولِمُوا بالأَنافحِ
فإِذا أَكلَ الجَدْيُ فهُوَ كَرِشٌ . وهذِه الجملةُ الأَخيرة نقلها الجوهَرِيّ عن أَبِي زيد . وقال ابن دُرُستويه في شرْح الفصيح : هي آلةٌ تَخْرُج من بَطْنِ الجَدْي فيها لَبَنٌ مُنْعَقِدٌ يُسمَّى اللِّبَأَ ويُغيَّر به اللّبنُ الحليبُ فيَصير جُبْناً . وقال أَبو الهَيثم : الجَفْر من أَولادِ الضَّأْن والمعز : ما قد استكرَشَ وفُطم بعدَ خمسينَ يوماً من الولادة أَو شهرينِ أَي صارَتْ إِنَفحَتُه كَرِشاً حين رَعَى النَّبْتَ . وإِنّمَا تكون إِنفَحةً مَا دَامَتْ تَرْضَع . وتفسير الجوهريّ الإِنفحةَ بالكَرِشِ سَهْوٌ . قال شيخُنا نَقلاً عن بعضِ الأَفاضِل : ويَتعيَّن أَنّ مُرادَه بالإِنفحة أَوَّلاً ما في الكَرِش وعبَّر بها عنه مجازاً لعلاقةِ المُجاورةِ . قلت : وهو مَبنيٌّ على أَنَّ بينهما فَرْقاً كما يُفيده كلامُ ابن دُرُسْتوَيْه . والظاهر أَنه لا فَرْقَ . وقال في شرْح نظْم الفصيح : الجوهريّ لم يُفسِّر الإِنفحةَ بمُطْلَق الكَرِشَ حتّى يُنْسَبَ إِلى السَّهو بل قال : هو كَرِشُ الحَمَلِ أَو الجَدْي ما لم يَأْكُل فكأَنّه يقول : الإِنفحة : المَوْضِعُ الّذي يُسَمَّى كَرِشاً بعد الأَكلِ فعبارتُه عند تحقيقها هب نفْسُ ما أَفاده المجْد . ونَسِبَتُه إِيّاه إِلى السّهو بمثلِ هذا من التَّبَجُّحَاتِ ثم قال : وقوله بعدُ : فإِذا أَكلَ فهي كَرِشٌ صريحٌ في أَنّ مُسَمَّى الإِنفَحة هو الكَرِش قَبْل الأَكل كما لا يَخفَى كالسَّجْل والكأْس والمائدة ونحوِهَا من الأَسماءِ التي تَختلف أَسماؤُهَا باختِلاَفِ أَحوالِها . والأَنَافِحُ كلُّهَا لا سيَّما الأَرنبُ من خواصِّها إِذا عُلِّقَ منها على إِبهامِ المحموم شُفِيَ مجرَّب وذكَرَه داوودُ في تذكِرته والدَّمِيرِيّ في حَياةِ الحيوان . ويقال : نِيَّةٌ نَفَحٌ محرّكَةً أَي بَعيدةٌ . والنَّفِيح كأَمِير والنِّفِّيح كَسِكِّين الأَخيرة عن كُراع والمِنْفَحُ كمنْبرٍ : الرّجُلُ المِعَنّ بكسْر الميم وفتْح العَين المهملة وتشديد النون وهو الدّاخل على القوم وفي التَهذيب : مع القَوْم وليس شأْنُه شأْنَهم . وقال ابنُ الأَعرابيّ : النَّفِيح : الذي يَجيءُ أَجْنبياً فيَدخل بَين القَوْم ويُسْمِل بينهم ويُصلِح أَمرَهم . قال الأَزهَرِيّ : هكذا جاءَ عَن ابن الأَعْرَابِي في هذا المَوضعِ النّفِيح بالحاءِ . وقال في موضعٍ آخَر : النَّفيج - بالجيم - : الذي يَعترض بيَن القَومِ لايُصلِح ولا يُفْسِد . قال : هذا قَول ثعلب . وانتفحَ به : اعْترَضَ له . وانتَفَحَ إِلى مَوضِعِ كذا : انقَلَبَ . واللّه هو النَّفّاح بالخَير وهو النّفّاع المُنْعِم على الخَلْق وهو مَجاز . قال الأَزهريّ : لم أَسمَع النَّفّاحَ في صفات اللّه تعالى التي جاءَت في القرآن والسُّنّة ولا يجوز عند أَهل العلم أَن يُوصف اللّه تعالى بما ليس في كتابه ولم يُبِّينها على لسان نَبيِّه صلّى اللّه عليه وسلّم وإِذا قيل للرّجل : إِنّه نَفّاحٌ فمعناه الكثيرُ العَطايَا . والنَّفّاحُ : زَوجُ المرأَةِ يَمانِيَة عن كُرَاع . وعن ابن السِّكّيت : النَّفيحة للقَوْس : شَطِيبةٌ من نَبْعٍ قال مُلَيحٌ الهُذليّ :
أَنَاخُوا مُعِيدَاتِ الوَجِيفِ كأَنّهَا ... نَفَائِحُ نَبْعٍ لم تَرَيَّعْ ذَوابِلُ
والإِنْفَحة بالكسر : شَجرٌ كالباذِنْجانِ . ومما يستدرك عليه : قولهم : له نَفَحَاتٌ من مَعروف أَي دَفَعَاتٌ . وفي الحديث : تَعرَّضُوا لنَفَحَاتِ رَحمة اللّه . وهو مجاز . والنَّفْح : الضَّرْبُ والرَّمْيُ . وفي التهذيب : طَعْنَةٌ نَفُوحٌ : يَنفَحُ دَمُهَا سَريعاً . ونَفْحَةُ الدَّمِ : أَوّل فَوْرَةِ تَفُور منه ودَفْعةٍ قاله خالدُ بنُ جَنْبةَ . ونَفَحَ الشْيءَ إِذا دَفَعَه عنه . وفي حديث شُرَيْحٍ أَنَّه أَبطلَ النَّفْحَ أَراد نَفْحَ الدَّابّة برِجْلِهَا . وهو رَفْسُها كان لا يُلزِم صاحبَها شيئاً . ونَفَحَت الدّابّة تَنْفَح نَفْحاً وهي نَفُوحٌ : رَمَحَت بِرِجْلها ورَمَت بِحَدِّ حافِرِها ودَفَعَت . وقيل : النَّفْح بالرِّجْل الواحدةِ والرَّمْح بالرِّجلَيْنِ معاً وفي الصّحاح نَفَحَت النَّاقَةُ : ضَرَبَتْ برِجْلِها . وجاءَت الإِبلُ كأَنَّهَا الإِنفَحة إِذا بالَغُوا في امْتلائِها وارْتوئِها . وفي المعجم : قالوا بالعِرْض من اليَمَامَة وادٍ يَشقُّهَا من أَعلاهَا إِلى أَسفَلِهَا وإِلى جانِبه مَنفوحةُ قَرية مشهورة من نواحِي اليَمامَة كان يَسكُنها الأَعشَي وبها قَبرُه . قال :
" بِقَاعِ مَنْفُوحَةَ ذي الحائرِ وهي لبني قضيسِ بن ثَعلبةَ بِن عُكَابةَ

_Türkçe çeviri henüz yok_
