# نفخ (ن-ف-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Körük demektir

- Harfler: ن - ف - خ
- Kur'an'da: 20 geçiş · 18 ayet · 10 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (10)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَنُفِخَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8F%D9%81%D9%90%D8%AE%D9%8E.md) | وَفُعِلَ | Üflenildi; Ve üflenildi | 4 | 4 | [18:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/18:99.md) |
| [يُنْفَخُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%86%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%AE%D9%8F.md) | يُفْعَلُ | Üflenilir | 4 | 4 | [6:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/6:73.md) |
| [نُفِخَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/siga/%D9%86%D9%8F%D9%81%D9%90%D8%AE%D9%8E.md) | فُعِلَ | Üflenildi | 3 | 3 | [23:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/23:101.md) |
| [فَنَفَخْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/siga/%D9%81%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%AE%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَفَعَلْنَا | Hemen üfledik | 2 | 2 | [21:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/21:91.md) |
| [وَنَفَخْتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%AA%D9%8F.md) | وَفَعَلْتُ | Ve üfledim | 2 | 2 | [15:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/15:29.md) |
| [انْفُخُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/siga/%D8%A7%D9%86%D9%92%D9%81%D9%8F%D8%AE%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | افْعُلُوا | Üfleyin | 1 | 1 | [18:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/18:96.md) |
| [فَأَنْفُخُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%81%D9%8F%D8%AE%D9%8F.md) | فَأَفْعُلُ | Hemen üflerim | 1 | 1 | [3:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/3:49.md) |
| [فَتَنْفُخُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%81%D9%8F%D8%AE%D9%8F.md) | فَتَفْعُلُ | Hemen üflersin | 1 | 1 | [5:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/5:110.md) |
| [نَفْخَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/siga/%D9%86%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AE%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فَعْلَةٌ | Üflemek | 1 | 1 | [69:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/69:13.md) |
| [وَنَفَخَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%AE%D9%8E.md) | وَفَعَلَ | Ve üfledi | 1 | 1 | [32:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/32:9.md) |

## Mücavir kökler — 91 mücavir (118 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [صور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%B1.md) — 10 ortak ayet · G² 101 · Sûr
2. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 6 ortak ayet · G² 35 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
3. [برص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B5.md) — 2 ortak ayet · G² 24 · Ebres alacadır, cüzzam hastalığı demektir
4. [كمه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 24 · Kataraktlı
5. [هيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Biçim gibi
6. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 16 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
7. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 7 ortak ayet · G² 15 · “Yemm” durgun akan su demektir
8. [فرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Ferc
9. [حصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir
10. [طين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Döllenmiş yumurta
11. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 12 · Oğullar
12. [ذخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Ambara koyarsınız
13. [زرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Gözün matlaşması (katarakt) anlamındadır
14. [وقع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Katı kaptır
15. [طير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · “Tayr” kuş demektir
16. [برأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Berr kara parçası demektir
17. [كهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ve yetişkin
18. [مريم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Meryem
19. [جدث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Cedese (sin’le) üstü toprakla örtülmüş harabeler demektir
20. [صدف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Yüz çevirirler
21. [نسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Soy
22. [دخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Zahire” ambara doldurulmuş tahıl, “zal” “dal”a dönüşerek…
23. [نسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Uçarak varma anlamında tüy, kanar demektir
24. [سري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Akan deredir
25. [فوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Fevc Deve sürüsü su başına getirildiklerinde birden su…
26. [قطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Maden eriyiğidir
27. [فرغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ferğ “Firağ”, kovanın su dökülen ağzıdır
28. [فزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hemen ürktü
29. [موج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Dalga
30. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Kelime
31. [أيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Yed el veya kol demektir
32. [صعق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Yıldırım demektir
33. [قدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Cemaatlerin toplandığı yerde önderin durduğu yerdir
34. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
35. [زبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Zebra”, derisi çizgili yaban eşeğidir
36. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
37. [قنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan…
38. [نجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
39. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Kulak demektir
40. [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Avuç demektir
41. [فأد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fuad, Fevd somun ekmek demektir
42. [مهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Beşik demektir
43. [تور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
44. [حدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hadid demir demektir
45. [عمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “U’mare” katlı bina demektir
46. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
47. [عيسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İsa
48. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
49. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
50. [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
51. [حشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
52. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Gem demektir
53. [خبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
54. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Beyt ev demektir
55. [سحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir
56. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
57. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
58. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Beyn topraktaki yarık demektir
59. [جرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Cürame hurma döküntüsü demektir
60. [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sütle dolu memedir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%AE/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نفخ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نفث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AB.md), [نفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD.md), [نقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [همد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ağızdan, körükten veya bir kaynaktan hava/rüzgâr çıkararak bir nesnenin içine doğru üflemek, onu hava ile doldurup şişirmek, kabartmak ve yükseltmek. |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi iradenin veya elçilerin bir kalıba/bütünlüğe hayat ve canlılık ilkesi aktarması; kıyamet ve yeniden diriliş sürecinde Sûr borusu vasıtasıyla kozmik ve ontolojik dönüşümü başlatması. |
| Çekirdek Özet 3 | Pasif ve cansız maddeye dışsal bir etkiyle hacim, enerji, dirilik ve hareket kazandıran kurucu veya dönüştürücü sevk mekanizması. |
| Kritik Hata Riski | Kökün maddi olarak hava üfleme boyutunun lafızcı bir darlıkla Tanrı’ya cisim isnat edecek şekilde anlaşılması veya Sûr’a üflenmenin yalnızca mitolojik bir ses çıkarma eylemine indirgenerek kozmik diriliş ve inşa boyutunun gözden kaçırılması. |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نف | Bir şeyin içinden dışına doğru bir maddenin, havanın, sıvının veya parçacığın itilerek çıkması, ayrılması, savrulması veya hareketlenmesi. Bu çekirdek [نفث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AB.md) (ağızdan hafifçe üfürmek), [نفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD.md) (esintinin ve kokunun yayılması), [نفد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AF.md) (tükenip dışarı çıkma), [نفذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0.md) (delip geçme), [نفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1.md) (ürküp uzaklaşma), [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) (soluk alıp verme) ve [نفش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4.md) (kabartıp dağıtma) köklerinde açıkça görülür. | خ | Boğazın hırıltılı ve sürtünmeli çıkışıyla karakterize olan خ harfi, itilen havanın bir hacim içine girerek orada basınç, kabarma, şişme, boşluk doldurma ve belirgin bir yükselme oluşturması yönünde anlamı özelleştirmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, tohum, su yılanı veya balık; hareket, süreklilik, içten gelen canlılık ve akış. | İçeride potansiyel olarak saklı duran canlılığın ve akıcı hareketin başlangıç noktasını simgeler. |
| ف | Ağız; açıklık, nefes çıkışı, kenar, fışkırma noktası. | İçerideki gücün, soluğun veya havanın bir menfezden basınçla dışarı yöneltilmesini ve sevk edilmesini temsil eder. |
| خ | İkiz harf türetmesi olarak ح (çit, koruma, sınır) imgesinden sürtünmeli ve hırıltılı ses niteliğiyle ayrışır; engeli aşarak kabaran, boşluk içine yayılan ve genişleyen sınır hareketi. | Basınçla sevk edilen havanın ulaştığı ortamda oluşturduğu şişkinlik, genişleme, kabarma ve hacimsel doluluk hareketini gösterir. |
| نفخ | Canlı bir akışın bir menfezden basınçla fışkırtılarak bir hacmi doldurması ve onu kabartarak dönüştürmesi. | Canlılık taşıyan bir soluğun ya da rüzgârın bir odaktan çıkarak hedeflenen yapıya nüfuz etmesi, ona hacim, hareket, can veya kozmik titreşim kazandırması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağızdan veya bir aletten (körük) hava çıkararak ateşi alevlendirmek; tulum, karın veya herhangi bir içi boş nesneyi havayla doldurup şişirmek; bir uzvun veya toprağın kabarması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi Ru‘be veya recez şairlerinin ateş körükleyen kimseyi nitelemek için kullandığı beyitte ateşi canlandıran kişi için türetilen kullanım: في الصبح يحكي لونه زخيخ / من شعلة ساعدها النفيخ |
| Erken Arapça kullanım | Ateşi yakmak için kullanılan araç için demirci körüğü anlamında kullanılan منفاخ ve evde hiç kimsenin kalmadığını anlatan «evde bir ocak alevlendirecek kimse yok» deyimi: ما بالدار نافخ ضرمة |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Arapça نفخ kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde üflemek, soluk vermek, körükle hava basmak ve şişirmek anlamlarıyla ortak bir morfo-semantik alana dayanır. İbranicede aynı fonetik denkliğe sahip olan nāpaḥ (נָפַח) fiili, ağızla veya körükle ateşe üflemek, can soluğu vermek ve öfkeyle solumak anlamlarında kökle tam bir örtüşme sergiler. Süryanicede npaḥ (ܢܦܚ) biçimi hava ile doldurmak, şişmek, üflemek ve kabarmak manalarında yerleşik bir kullanıma sahiptir. Akadcada ise napāḫu(m) kökü parlamak, ateşi tutuşturmak, alevlendirmek, doğmak (güneş ve yıldızlar için) ve şişmek anlamlarını taşıyarak Sami dillerinin ortak çekirdeğinde üfleme eylemi ile ateşin/ışığın canlandırılması arasındaki doğrudan bağı teyit eder. Kök, ortak Sami mirasından Arapçaya hem fiziksel hava akımı ve şişme hem de hayat verme ve kozmik uyanış anlamlarını koruyarak intikal etmiştir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نف çekirdeğinden türeyen hava itme ve şişirme | Kök, içkin bir havanın menfezden dışarı salınmasıyla ateşin alevlendirilmesi ve esnek cisimlerin kabartılması temelinde biçimlenmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice nāpaḥ, Süryanice npaḥ, Akadca napāḫu | Ateşi canlandırmak için hava üfleme, soluk verme, şişme ve ışığın/canlılığın parlaması müşterek semantik tabanı oluşturur. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Mısır hiyerogliflerinde üfleme ve solukla ilgili bazı fonetik benzerlikler | Afro-Asyatik katmanda nefes ve hava hareketi bildiren iki sesli ilksel köklerle tipolojik paralellik kurulabilir. | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, CAD, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نفخ | Anlamlı | Üflemek, şişirmek, kabartmak | Ağız veya körükle hava vererek doldurmak, canlandırmak, hacim kazandırmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [نخف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D9%81.md) | Anlamlı | Burundan hava/ses çıkarmak, kibirlenmek | Burnun deliklerinden sert soluk çıkarma, homurdanma ve bu hareketten türeyen büyüklenme hâli. | Kur'an'da geçmez; ters yönlü soluk hareketiyle ilgilidir. |
| [فنخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%AE.md) | Anlamlı | Ezmek, boyun eğdirmek, üstün gelmek | Birini zorla bastırıp gururunu kırmak, başını ezmek. | Kur'an'da geçmez; şişmenin zıddı olan ezilme hareketidir. |
| فخن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız bir kök olarak anlamlı kullanımına rastlanmaz. | Mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| [خنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%81.md) | Anlamlı | Burundan konuşmak, boyun bükmek | Sesin genizden çıkması veya devenin yürürken başını bir tarafa eğmesi. | Kur'an'da geçmez; hava çıkış yolunun daralmasıyla ilgilidir. |
| [خفن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%86.md) | Anlamlı | Hızlı ve hafif adımlarla yürümek | Devekuşu yavrusu (el-hafân) veya hızlıca geçip gitme hareketi. | Kur'an'da geçmez; hafif ve hızlı hareket bildirir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نفخ | Merkez | Hava üfleyerek şişirme ve canlandırma | Bir menfezden kuvvetle hava iterek bir yapıyı doldurma, yükseltme ve alevlendirme. | İçi boş bir yapıyı bütünüyle dolduran ve canlandıran kesintisiz ve güçlü üfleme eylemidir. |
| [نفث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AB.md) | Komşu | Tükürüksüz veya hafif nemli üfürme | نفخ eylemine göre daha zayıf, noktasal ve genellikle dudak ucundan az bir tükürük veya nefesle yapılan üfürme. | Büyü, efsun veya yaraya hafif nefes değdirme bağlamında kullanılır; hacimsel şişirme içermez. |
| [نفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD.md) | Komşu | Esinti ve yayılma | İtici bir basınç olmaksızın kokunun, rüzgârın veya bağışın kendiliğinden etrafa tatlı ve hafifçe yayılması. | Basınçlı ve hedefli hava üflemesinden ziyade etrafa sirayet eden yumuşak yayılımı ifade eder. |
| [نقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B1.md) | Komşu | Vurarak ses çıkarma | Bir alete veya boruya (nâkûr) çarparak, tıklatarak veya vurarak ses çıkarma. | Sûr’a üfleme fiilinin ses boyutuyla örtüşür ancak hava verme değil darbe ile ses üretme nüansını taşır. |
| [همد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%AF.md) | Zıt | Sönme, canın çekilmesi, yatışma | Ateşin sönüp kül olması, canlılığın topraktan veya bedenden çekilip hareketsiz kalması. | نفخ ile alevlenen veya canlanan yapının enerjisini, havasını ve diriliğini kaybedip sönmesidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نفخ | Hava üflemek, şişirmek, can vermek | Ağız, körük veya benzeri vasıtayla hava iterek hacim kazandırmak ve canlandırmak. | Kesin |
| Latince | inflare, sufflare, inspirare | İçine üflemek, şişirmek, soluk zerk etmek | Inflare fiziksel şişirmeyi, inspirare ise ilahi veya manevi soluğun aktarılmasını tam karşılar. | Kesin |
| İngilizce | to blow, to inflate, to breathe into | Üflemek, hava basıp şişirmek, içine solumak | Fiziksel hava akımını to blow, hacimsel şişmeyi to inflate, ruh aktarımını breathe into karşılar. | Kesin |
| Almanca | blasen, aufblasen, einhauchen | Üflemek, şişirmek, içine nefes vermek | Aufblasen dışsal hacimsel kabarmayı, einhauchen ise can/ruh bahşetme boyutunu verir. | Kesin |
| Fransızca | souffler, gonfler, insuffler | Üflemek, şişirmek, içine üfleyerek aktarmak | Insuffler kelimesi tıbbi ve teolojik anlamda nefesin/ruhun bir kalıba aktarılmasını doğrudan karşılar. | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins-Robert French Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Sûr’a üflenme (`نُفِخَ فِي الصُّورِ`) | Kozmik yok oluş ve diriliş çağrısı | Kıyametin kopuş anında evrendeki düzenin bozulması ve ardından kabirlerden diriliş için ilahi emrin ses ve titreşimle tecelli etmesi bağlamında (Kehf [18:99](https://lisan.digital/tr/ayet/18:99.md), Zümer [39:68](https://lisan.digital/tr/ayet/39:68.md), Tâhâ [20:102](https://lisan.digital/tr/ayet/20:102.md)). |
| İnsana ruh üflenmesi (`وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي`) | Ontolojik canlanma ve bilinç bahşedilmesi | Hz. Âdem’in çamurdan şekillendirilmiş organik bedenine ilahi emirden olan ruhun aktarılması ve insanın canlı bir varlık hâline gelmesi bağlamında (Hicr [15:29](https://lisan.digital/tr/ayet/15:29.md), Sâd [38:72](https://lisan.digital/tr/ayet/38:72.md), Secde [32:9](https://lisan.digital/tr/ayet/32:9.md)). |
| Hz. Meryem’e ruh üflenmesi (`فَنَفَخْنَا فِيهِ / فِيهَا مِنْ رُوحِنَا`) | Mucizevi yaratılış ve dölleme/can verme | Hz. Îsâ’nın biyolojik bir erkek müdahalesi olmaksızın Cebrail vasıtasıyla ilahi bir kelime ve ruh ilka edilerek var edilmesi bağlamında (Enbiyâ [21:91](https://lisan.digital/tr/ayet/21:91.md), Tahrîm [66:12](https://lisan.digital/tr/ayet/66:12.md)). |
| Hz. Îsâ’nın çamurdan kuşa üflemesi (`فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا`) | İcaz ve peygamberlik mucizesi | Şekillendirilmiş kuş heykeline ilahi izinle üflenerek ona biyolojik can ve uçma yetisi kazandırılması bağlamında (Âl-i İmrân [3:49](https://lisan.digital/tr/ayet/3:49.md), Mâide [5:110](https://lisan.digital/tr/ayet/5:110.md)). |
| Ateşi körükleme (`قَالَ انْفُخُوا`) | Maddi inşa ve metalurjik enerji üretimi | Zülkarneyn’in demir kütlelerini eritip set inşa etmek amacıyla ateşi harlatmak için körüklerle hava üfletmesi bağlamında (Kehf [18:96](https://lisan.digital/tr/ayet/18:96.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ruhun mahiyeti ve nefhu’r-rûh; tenzih meselesi | Allah Teâlâ’nın insana «ruhumdan üfledim» buyurmasındaki üfleme fiilinin tecsîm ve teşbihe yol açmadan tevil edilmesi; ruhun mahluk oluşu ve izafetin teşrif amaçlı olduğu tartışması. | Maddi nefes vermekten arındırılarak ilahi kudretin ve can bahşetme iradesinin tecellisi olarak anlam daralması. |
| Fıkıh | Ceninin hakları ve kürtaj yasağının sınırı | Anne karnındaki cenine ruhun ne zaman üflendiği (hadislerdeki 120 gün veya modern embriyolojik tespitler) ve bu andan itibaren ceninin tam bir hukuki şahsiyet kazanıp kazanamayacağı meselesi. | Biyolojik dokudan insani nefse geçişi belirleyen hukuki dönüm noktası. |
| Tefsir | Sûr’un mahiyeti ve nefhaların sayısı | Sûr’un maddi bir boru mu yoksa nurani/kozmik bir mekanizma mı olduğu; üflemenin iki defa mı (sa‘k ve kıyâm) yoksa üç defa mı (feza‘, sa‘k, kıyâm) gerçekleştiği üzerine ayetlerin cem edilmesi. | Kozmik uyanış, diriliş ve toplanma sesinin semantik boyutuna odaklanma. |
| Hadis | Ölüm sonrası diriliş ve yaratılış evreleri | Cebrail’in cenine ruhu üflemesi, İsrafil’in Sûr’u üflemek üzere hazır beklemesi ve iki üfleme arasındaki kırk birimlik zaman fasılasına dair rivayetler. | İlahi emrin bir melek vasıtasıyla fiziki âleme aktarılması sürecinin tasviri. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve diriliş ontolojisi | Canlandırma ve uyanış ilkesi | Maddeye hayat ve şuur aşılamak; zamanı kozmik çağrıyla kapatıp açmak. | Maddi bedenin bir ruhla tahkim edilerek sorumlu varlık kılınması ve kıyamet günü Sûr ile yeniden varoluş boyutuna sevk edilmesi. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel dönüşüm ve termodinamik | Oksijen/hava sevk mekanizması | Yanma tepkimesini hızlandırmak, metal ergitmek ve form kazandırmak. | Zülkarneyn kıssasında görüldüğü üzere körükleme yoluyla havanın enerjiyi yükseltmesi, teknolojik ve metalurjik inşayı mümkün kılması. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal uyanış ve harekete geçirme | Seferberlik ve diriliş çağrısı | Dağınık, uyuşmuş veya atıl kitleleri bir nida/vizyon ile ayağa kaldırmak. | Sûr nidasının tüm ölüleri diriltip divana toplaması gibi, siyasi liderliğin toplumu ortak amaca sevk eden güçlü çağrısı. | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim dinamizmi ve sermaye dolaşımı | Piyasaya likidite ve enerji enjeksiyonu | Durgunlaşan ekonomik yapıya girdi sağlayarak üretimi canlandırmak. | Körüğün ateşi alevlendirip sanayiyi işletmesi gibi, atıl duran kaynakların iktisadi dolaşıma üflenerek katma değer üretmesi. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Basınçlı akışkan dinamiği ve enflasyon/şişme teorisi | Kapalı veya esnek bir sisteme harici bir kütle/enerji akısı sağlandığında sistemin hacminin ve iç basıncının artması; kozmolojide erken evrenin ani genişleme (enflasyon) safhası. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Karizmatik canlandırma ve psiko-sosyal uyanış | Pasif, depresif veya örgütsüz bir birey/toplum zihnine dışarıdan güçlü bir anlam, ideal veya vizyon aktarılarak kolektif motivasyonun ve eylemin aniden yükseltilmesi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca fiziksel dudak hareketiyle hava üflemekten veya körükten ibaret görülmesi; teolojik bağlamda ise bunun antropomorfik bir yaklaşımla Tanrı’nın maddi bir nefes vermesi şeklinde lafzen sınırlandırılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, atıl ve cansız olan organik çamurdan medeniyet kurucu insana geçişin ontolojik sıçramasını, metalurjik sanayi hamlesini (körükleme) ve evrenin nihai biyolojik ve kozmolojik diriliş mekanizmasını (Sûr) kapsayan kuşatıcı bir dönüşüm eylemidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın yaratılışındaki ilahi boyutu biyolojik bir nefes alışverişine indirgeyerek ruhun yüksek ahlaki ve ontolojik değerini gözden kaçırmak; Sûr hadisesini salt mitolojik bir boru ötüşü sayarak evrensel dönüşümün ve diriliş nizamının ciddiyetini kavrayamamak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an ontolojisinde maddenin nasıl hayata dönüştüğünü (insanın yaratılışı), tarihin nasıl sona erip ebedi boyutun nasıl açıldığını (Sûr üflemesi) ve yeryüzü imarının enerji/teknoloji boyutunu (metalurji) birbirine bağlayan temel eylem köküdür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın ilk yaratılışı ve Cebrail vasıtasıyla Hz. Meryem’e can ilka edilmesini anlatan ayetlerde; Zülkarneyn kıssasındaki teknik inşa ayetinde; eskatolojik kıyamet ve diriliş sahnelerinde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılışı sadece tesadüfi biyolojik evrim veya salt cansız bir mekanizma olarak gören yaklaşımları tashih eder; hayatiyetin kaynağının maddeye dışarıdan lütfedilen ilahi bir emir/enerji olduğunu gösterir. Ayrıca tecsîm ve teşbih sapmalarına karşı dilsel metaforun derinliğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir kaynaktan veya menfezden hava/rüzgâr iterek ateşi alevlendirmek, kapalı bir kabı hava ile doldurarak şişirmek ve kabartmak.
- Soyut anlam: Durgun, atıl ve cansız bir yapıya dışsal bir merkezden irade, enerji ve canlılık transfer ederek onu dönüştürmek, harekete geçirmek ve uyandırmak.
- Sistematik karşılık: Potansiyel durumdaki bir varlık alanına kurucu parametrenin enjekte edilmesi suretiyle sistemin yeni bir faz ve boyuta geçirilmesi.
- LaTeX modeli: $$ \Psi(t_0) \xrightarrow{\; \Phi_{\mathrm{ext}} \;} \Psi(t_1) \quad \text{öyle ki} \quad \frac{\partial \mathcal{E}}{\partial t} > 0 \implies \mathcal{S}_{\mathrm{dormant}} \to \mathcal{S}_{\mathrm{active}} $$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\Psi(t_0)$ sistemin (çamur beden, sönük kömür, ölü kabir ehli) başlangıçtaki atıl ve cansız durumunu; $\Phi_{\mathrm{ext}}$ dışarıdan içeriye doğru yöneltilen kurucu üfleme akısını; $\Psi(t_1)$ ise ulaşılan yeni varoluş durumunu temsil eder. Zaman içindeki enerji ve canlılık gradyanının artışı ($\partial \mathcal{E} / \partial t > 0$), sistemin uyku/ölüm hâlinden ($\mathcal{S}_{\mathrm{dormant}}$) aktif, bilinçli ve dirilmiş bir sisteme ($\mathcal{S}_{\mathrm{active}}$) sıçramasını matematiksel olarak ifade eder.

## Geçtiği ayetler (18 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%AE/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/3:49.md) — فَأَنْفُخُ

وَرَسُولًا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَأُحْيِي الْمَوْتَى بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): O’nu İsrailoğullarına peygamber olarak gönderecek ve onlara şöyle diyecektir: Ben, size Rabbınızdan bir ayet getirdim. Ben, size çamurdan kuş gibi bir şey yapıp ona üfleyeceğim de Allah’ın izniyle, hemen kuş olacak. Anadan doğma körleri ve alacalıları iyi edeceğim. Allah’ın izniyle ölüleri dirilteceğim. Yediklerinizi ve evlerinizde sakladıklarınızı da size haber vereceğim. Eğer iman edenlerden iseniz; elbette bunda sizin için ayet vardır.

### [Maide 5:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/5:110.md) — فَتَنْفُخُ

إِذْ قَالَ اللَّهُ يَاعِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ وَعَلَى وَالِدَتِكَ إِذْ أَيَّدْتُكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِي وَتُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ بِإِذْنِي وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَى بِإِذْنِي وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَنْكَ إِذْ جِئْتَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Hani Allah; Ey Meryem oğlu İsa; senin ve ananın üzerindeki nimetimi hatırla, demişti. Hani seni, Ruh’ül-Kudüs ile desteklemiştim. Beşikte iken de, yetişkin iken de insanlar la konuşuyordun. Hani sana; kitabı, hikmeti Tevrat’ı ve İncil’i öğretmiştim. Hani sen; Benim iznimle çamurdan kuş gibi bir şey yapıyordun da içine üflüyordun ve Benim iznimle kuş oluyordu. Hani sen; anadan doğma körü ve abraşı Benim iznimle iyi ediyordun. Hani; ölüleri Benim iznimle diriltiyordun. Ve hani, İsrailoğullarını senden çekmiştim, kendilerine apaçık ayetler getirdiğin zaman içlerinden küfredenler; bu apaçık bir büyüdür, demişti.

### [En'am 6:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/6:73.md) — يُنْفَخُ

وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ وَيَوْمَ يَقُولُ كُنْ فَيَكُونُ قَوْلُهُ الْحَقُّ وَلَهُ الْمُلْكُ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ

Meal (IK): O’dur, gökleri ve yeri hak ile yaratan. O’nun; ol, dediği gün; hemen olur. O’nun sözü haktır. Sur’a üfleneceği gün de mülk O’nundur. Görülmeyeni de, görüleni de bilir. Ve O; Hakim’dir, Habir’dir.

### [Hicr 15:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/15:29.md) — وَنَفَخْتُ

فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ

Meal (IK): Onu yapıp ruhumdan üflediğimde; siz derhal onun için secdeye kapanın.

### [Kehf 18:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/18:96.md) — انْفُخُوا

آتُونِي زُبَرَ الْحَدِيدِ حَتَّى إِذَا سَاوَى بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ قَالَ انْفُخُوا حَتَّى إِذَا جَعَلَهُ نَارًا قَالَ آتُونِي أُفْرِغْ عَلَيْهِ قِطْرًا

Meal (IK): Bana demir kütleleri getirin. Bunlar iki dağın arasını doldurunca; körükleyin, dedi. Nihayet o, bir ateş haline gelince; bana erimiş bakır getirin de üzerine dökeyim, dedi.

### [Kehf 18:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/18:99.md) — وَنُفِخَ

وَتَرَكْنَا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِي بَعْضٍ وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَجَمَعْنَاهُمْ جَمْعًا

Meal (IK): O gün; Biz, onları bırakırız, dalgalar halinde birbirlerine girerler. Sur’a üflenince hepsini bir araya toplarız.

### [Taha 20:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/20:102.md) — يُنْفَخُ

يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ وَنَحْشُرُ الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ زُرْقًا

Meal (IK): Sur’a üflendiği gün, işte o gün; suçluları, gözleri korkudan gövermiş olarak toplarız.

### [Enbiya 21:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/21:91.md) — فَنَفَخْنَا

وَالَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهَا مِنْ رُوحِنَا وَجَعَلْنَاهَا وَابْنَهَا آيَةً لِلْعَالَمِينَ

Meal (IK): Mahrem yerini koruyana da ruhumuzdan üflemiş; onu da, oğlunu da alemler için bir ayet kılmıştık.

### [Müminun 23:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/23:101.md) — نُفِخَ

فَإِذَا نُفِخَ فِي الصُّورِ فَلَا أَنْسَابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَلَا يَتَسَاءَلُونَ

Meal (IK): Sur’a üflendiği zaman; o gün, artık aralarındaki soy yakınlığı fayda vermez. Birbirlerine bir şey de soramazlar.

### [Neml 27:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/27:87.md) — يُنْفَخُ

وَيَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شَاءَ اللَّهُ وَكُلٌّ أَتَوْهُ دَاخِرِينَ

Meal (IK): Sur’a üfürüleceği gün; Allah’ın dilediklerinden başka göklerde olanlar da, yerde olanlar da korku içinde kalırlar. Ve hepsi boyunları bükülmüş olarak O’na gelirler.

### [Secde 32:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/32:9.md) — وَنَفَخَ

ثُمَّ سَوَّاهُ وَنَفَخَ فِيهِ مِنْ رُوحِهِ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Sonra onu düzeltip tamamlamış ve ruhundan ona üflemiştir. Size de kulaklar, gözler ve kalbler vermiştir. Ne de az şükrediyorsunuz.

### [Yasin 36:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/36:51.md) — وَنُفِخَ

وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَإِذَا هُمْ مِنَ الْأَجْدَاثِ إِلَى رَبِّهِمْ يَنْسِلُونَ

Meal (IK): Sur’a üflendi. Bir de bakarsınız ki onlar kabirlerinden koşarak Rabblarına doğru çıkmaktadırlar.

### [Sad 38:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/38:72.md) — وَنَفَخْتُ

فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ

Meal (IK): Onu yapıp ruhumdan kendisine üflediğim zaman; derhal secde edin ona.

### [Zümer 39:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/39:68.md) — وَنُفِخَ · نُفِخَ

وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرَى فَإِذَا هُمْ قِيَامٌ يَنْظُرُونَ

Meal (IK): Ve Sur’a üflenmiştir. Artık Allah’ın dilediği bir yana, göklerde olanlar ve yerde olanlar baygın düşmüştür. Sonra ona bir daha üflenmiş ve bir de bakacaksın ki ayakta bakınıp duruyorlar.

### [Kaf 50:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/50:20.md) — وَنُفِخَ

وَنُفِخَ فِي الصُّورِ ذَلِكَ يَوْمُ الْوَعِيدِ

Meal (IK): Sur’a üfürülmüştür. İşte bu; geleceği vaadedilen gündür.

### [Tahrim 66:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/66:12.md) — فَنَفَخْنَا

وَمَرْيَمَ ابْنَةَ عِمْرَانَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهِ مِنْ رُوحِنَا وَصَدَّقَتْ بِكَلِمَاتِ رَبِّهَا وَكُتُبِهِ وَكَانَتْ مِنَ الْقَانِتِينَ

Meal (IK): Mahrem yerini korumuş olan İmran kızı Meryem’i de. Ona ruhumuzdan üflemiştik de Rabbının sözlerini ve kitablarını tasdik etmişti. Ve o, gönülden itaat edenlerdendi.

### [Hakka 69:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/69:13.md) — نُفِخَ · نَفْخَةٌ

فَإِذَا نُفِخَ فِي الصُّورِ نَفْخَةٌ وَاحِدَةٌ

Meal (IK): Sur’a bir üfürüldüğünde;

### [Nebe 78:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/ayet/78:18.md) — يُنْفَخُ

يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْوَاجًا

Meal (IK): Sur’a üfürüldüğü gün, hepiniz bölük bölük gelirsiniz.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Körük demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والنون والفاء معهما
خ ف ن، خ ن ف، ف ن خ، ن ف خ مستعملات خفن: الخَفَانُ: رأل النعام، الواحدة بالهاء من الذكر والأنثى.
والخَيْفان: الجراد أول ما يطير، وجرادة خَيْفانة: أشب ما تكون، وكذلك الناقة السريعة.
وخَفّانٌ: أسم أرضٍ.
خنف: صدر أَخْنَفُ، ظهر أخْنَفُ، وخَنَفُه: انهضام أحد جانبيه، فذلك الخَنَفُ.
وخَنَفَتِ الدابَّةُ تَخْنِفُ بيدها في السير أي تضرب بها نشاطاً، وفيه بعض الميل. يقال: ناقةٌ خَنُوفٌ.. مِخْنافٌ.
وجمل مِخنافٌ: لا يلقح من ضرابه، كالعقيم من الرجال.
والخَنيفُ: ضربُ من النبات أبيض غليظ، جنس من الكتان، وجمعه خُنُفٌ.
والخِنفا: لين في الأرساغ.
ويقال: الخَنيف الفدام، قال أبو زبيد:
وأباريق شبه أعناق طير ال		ماء قد جيب فوقهن خَنيفُ
فنخ: الفَنيخُ: الرَّخْو والضَّعيفُ.
ويقال للشيخ: حوقل فنيخ، قالت أعرابية:
مالي وللشيوخ
يَمْشُونَنَ كالفروخِ
والحوقلِ الفَنيخِ
وفَنَّخْتُه رأسه فنخاً: فَتَّتُ العظم من غير شق ولا إدماء، قال:
لعلم الجهال أني مِفْنَخُ
نفخ: النَّفْخُ: معروف. تقول نَفَخْتُهُ فانْتَفَخ .
المِنفاخُ: ما يَنْفُخ به الإنسانُ في النّار وغيرها.
والنِّفِّيخُ: الموكلُ بنَفْخ النار، قال:
في الصبح يحكي لونه زخيخ
من شعلةٍ ساعدها النفِّيخُ
صارَ النَّفيخُ مثل الجليس والشريب ونحوهما.
ويقال: هو النَّفيحُ مثل الجليس والشريب، مخفف، ونحوهما والنُّفاخ: نفخة الورم من داء يأخذ حيث أخذ.
والنُّفْخة: انتِفاخ البطن من طعامٍ ونحوه.
والمِنْفاخ: كير الحداد.
وشاب نُفُخٌ، وشابة نُفُخٌ، بغير الهاء، إذا ملأتهما نُفْخةُ الشباب.
ورجل أنِفُخانٌ وامرأة، بالهاء، ورجل منْفُوخٌ، وقوم مَنْفُوخونَ أي: سمنوا في رخاوةٍ.
وفرسٌ أنْفَخُ، وهو انتِفاخ الخصيتين من النَّفَخ وهو داء يأخذ في الفرس.
والنَّفَاخةُ: هنةٌ مُنْتَفِخة في بطن السمكة، وهي نصابهُا، وبها تستقل السمكةُ في الماء وتتردد به فيما زعم.
والنَّفَاخَةُ: الحجاة، وهي فقاعة ترتفع فوق الماء.
والنِّفْخاء من الأرض: ما ارتفَعَ، وهي مَكْرُمَةٌ تنبت قليلاً من الشجر، ومثلها النهداء غير أنها أشد استواءً.
والنُفَاخَةُ: ثمرة العشر، وهي كثيرة ليس لها حشو إلا الريح.

##### Türkçe

باب **الخاء** و**النون** و**الفاء** معهما
**خ ف ن**، **خ ن ف**، **ف ن خ**، **ن ف خ** استعمالdadırlar.

**خفن**: **الخَفَانُ**: devekuşunun yavrusu; tekili, erkek ve dişiden, **الهاء** iledir.
Ve **الخَيْفان**: çekirge, ilk uçtuğu zaman; ve **خَيْفانة** bir çekirge: en çok benzer olduğu (hâl) üzere; ve كذلك hızlı dişi deve.
Ve **خَفّانٌ**: bir yer adıdır.

**خنف**: **أَخْنَفُ** bir göğüs, **أخْنَفُ** bir sırt; ve onun **خَنَفُه**’u: iki yanından birinin çökmesi; işte o **الخَنَفُ**tur.
Ve binek hayvanı yürüyüşte eliyle **تَخْنِفُ** diye **خَنَفَتِ**: yani canlılıkla onunla vurur; ve onda biraz eğrilik vardır. Denir: **خَنُوفٌ** bir dişi deve.. **مِخْنافٌ**.
Ve **مِخنافٌ** bir deve: çiftleşmesinden döl tutmaz; erkeklerden kısır gibi.
Ve **الخَنيفُ**: beyaz, kalın bir bitki türü; ketenden bir cins; çoğulu **خُنُفٌ**tur.
Ve **الخِنفا**: aşık kemiklerinde yumuşaklık.
Ve denir: **الخَنيف** **الفدام**dır; Ebû Zübeyd dedi ki:
وأباريق شبه أعناق طير ال		ماء قد جيب فوقهن **خَنيفُ**

**فنخ**: **الفَنيخُ**: gevşek ve zayıf.
Ve ihtiyara denir: **حوقل فنيخ**; bir bedevî kadın dedi ki:
مالي وللشيوخ
يَمْشُونَنَ كالفروخِ
والحوقلِ **الفَنيخِ**
Ve onun başını **فنخاً** diye **فَنَّخْتُه**: yarma ve kanatma olmaksızın kemiği ufaladım; dedi ki:
لعلم الجهال أني **مِفْنَخُ**

**نفخ**: **النَّفْخُ**: bilinen (şey)dir. Dersin: onu **نَفَخْتُهُ** da **انْتَفَخ**.
**المِنفاخُ**: insanın ateşte ve başkasında onunla üflediği şey.
Ve **النِّفِّيخُ**: ateşi üflemekle görevli olan; dedi ki:
في الصبح يحكي لونه زخيخ
من شعلةٍ ساعدها **النفِّيخُ**
**النَّفيخُ**, **الجليس** ve **الشريب** ve benzerleri gibi oldu.
Ve denir: o **النَّفيحُ**tur; **الجليس** ve **الشريب** gibi; hafifletilmiş; ve benzerleri. Ve **النُّفاخ**: nerede tutarsa orada tutan bir hastalıktan, şişliğin bir üflemesi (şişkinliği).
Ve **النُّفْخة**: yiyecek ve benzerinden karın şişmesi.
Ve **المِنْفاخ**: demircinin körüğü.
Ve **نُفُخٌ** bir genç, ve **نُفُخٌ** bir genç kadın, **الهاء** olmaksızın; ikisini gençliğin **نُفْخةُ**’si doldurduğu zaman.
Ve **أنِفُخانٌ** bir erkek ve bir kadın, **الهاء** ile; ve **منْفُوخٌ** bir erkek; ve **مَنْفُوخونَ** bir topluluk: yani gevşeklik içinde şişmanladılar.
Ve **أنْفَخُ** bir at: o, **النَّفَخ**tan—ki atta tutan bir hastalıktır—iki testisin şişmesidir.
Ve **النَّفَاخةُ**: balığın karnında şişkin bir şey; o, onun ağıdır; ve onunla balık suda hafifler ve onunla gidip gelir, iddia ettiklerine göre.
Ve **النَّفَاخَةُ**: **الحجاة**; o, suyun üstüne yükselen bir kabarcıktır.
Ve yerden **النِّفْخاء**: yükselen şey; ve o, azıcık ağaç bitiren bir **مَكْرُمَةٌ**dir; ve onun benzeri **النهداء**dır; ancak o daha çok düzlükçe (daha düzgün)dir.
Ve **النُفَاخَةُ**: **العشر**ın meyvesi; o çoktur, iç dolgu yoktur, ancak rüzgâr (vardır).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَفَخَ فيه، ونَفَخَهُ أيضاً لغة. ونَفَخَ بها، حَبَقَ. والمِنْفاخُ: الذي يُنْفَخُ فيه. وقولهم: ما بالدار نافِخُ ضَرَمَةٍ، أي ما بها أحد. وانْتَفَخَ الشيء، وربَّما قالوا: انْتَفَخَ النهار، أي علا. ورجلٌ ذو نَفْخٍ، وذو نَفْجٍ بالجيم، أي صاحب فخرٍ وكِبرٍ. ويقال: أجد نَفْخَةً، ونُفْخَةً، ونِفْخَةً، إذا انتفخ بطنه. ويقال: رجلٌ أنفَخُ بيِّن النَفَخِ، للذي في خُصْيَيْهِ نَفْخَةٌ. والنَفْخاءُ من الأرض، مثل النَبْخاء.

##### Türkçe

**نَفَخَ** onda; ve **نَفَخَهُ** da (böyle) bir dildir. Ve **نَفَخَ** onunla, **حَبَقَ** (yani yellenmiştir). Ve **المِنْفاخُ**: içine üflenen şeydir. Ve onların sözü: “Evde **نافِخُ ضَرَمَةٍ** yoktur”; yani onda hiç kimse yoktur. Ve şey **انْتَفَخَ**; ve belki derler: “Gündüz **انْتَفَخَ**”; yani yükseldi. Ve **نَفْخ** sahibi bir adam; ve **نَفْج** sahibi (ج ile); yani övünç ve kibir sahibi. Ve denir: “Bir **نَفْخَةً**, ve **نُفْخَةً**, ve **نِفْخَةً** buluyorum”; karnı şiştiği zaman. Ve denir: “Açık **النَفَخِ** olan **أنفَخُ** bir adam”; husyelerinde bir **نَفْخَةٌ** bulunan kimse için. Ve yerden **النَفْخاءُ**, **النَبْخاء** gibidir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ن ف
خنف ، خفن ، نخف ، نفخ ، فنخ : مستعملة .
خفن : قال الليث : خَفَّانُ النَّعَامِ : رَأْلُها _
الواحدةُ خَفّانةٌ _ وهو فَرْخُها .
قلتُ : هذا تَصْحِيف ، والذي أراد الليثُ :
الحَفَّانُ _ بالحاء _ وهي رِئَالُ النَّعام .
وقد مرَّ تفسيرُها مُشْبَعاً ، في باب ) ( حَفَّ ) (
مِن مُضاعَف حرف الحاء ، والخاءُ فيه
خطَأٌ .
قلتُ : وخَفَّانُ : مَوْضِعٌ .
وهو مَأْسَدَة بين الثِّني وعُذَيْبٍ .
وفيه غِيَاضٌ ونُزُوزٌ . . وهو معروفٌ .
ورَوَى أبو العباس _ عن ابن الأعرابي _ :
أنَّه قال :
الخَفْنُ : اسْتِرْخَاءُ الْبَطْنِ .
قلتُ : وهو حَرْفٌ غريبٌ لم أَسْمَعهُ لغيره .
وقال الليث : الخَيْفَانُ : الجَرَادُ . . أوَّلَ
ما يطيرُ .
جَرَادَةٌ خَيْفَانةٌ .
وكذلك الناقةُ السريعة .
قلتُ : جعل ) ( خَيْفَاناً ) ( ) ( فَيْعَالاً ) ( ، من
الْخَفْنِ : وليس كذلك .
وإنما الْخَيْفَانُ _ من الجرادِ _ : الذي صارَ
فيه خطوط مُخْتلفةٌ .
وأصْلُه من ) ( الأَخْيَفِ ) ( .
والنونُ في خَيْفَانَ : نونُ ) ( فَعْلانَ ) ( ، والياءُ
أَصْلِيَّةٌ .
خنف : أبو العباس _ عن ابن الأعرابيِّ _ قال :
الْخِنَافُ : سُرْعَةُ قَلْبِ يَدَي الفَرَس .
وقال الليثُ : صَدْرٌ أَخْنَفُ وظهرٌ أَخْنفُ .
وخَنَفَةُ : انهِضامُ أحدِ جانِبَيْهِ .
يقال : خَنَفَتِ الدَّابَّةُ ، وهي تَخْنِفُ بيدها
وبأَنفها في السير _ أيْ : تَضْرِب بها
نشاطاً ، وفيه بعضُ المَيْل .
يقال : ناقةٌ خَنُوفٌ . . مِخْنَافٌ .
وقال أبو عبيدٍ _ عن الأصمعيِّ _ الْخَنُوفُ
من الإبل : اللَّيِّنَةُ اليدَيْن في السَّيْر .
وقال أبو عبيدةَ : ويكونُ الْخِنَافُ في
الخيل : أَنْ يَثْنِيَ الفَرسُ يَدَه ورأسَه في
شِقٍّ ، إذا أحضَرَ .
قال : أبو عبيدٍ : وقال الأصمعيُّ : إذا
أَهْوَى الفَرَسُ بحافرِه إلى وَحْشِيِّةِ فذلك :
الْخِنَاف . . وقد خَنَفَ يَخْنِفُ .
قال : ويكونُ الْخِنَافُ في البَعِيرِ _ في
الْعُنُق _ : أَنْ يُمِيلَهُ . . إذا مُدَّ بِزَمامِه .
وقال الليثُ : الْخَانِفُ : الذي يُمِيلُ رأسَه
إلى الزِّمَام ، يَفعلُ ذلك من نشاطه .
قال : وجَمَلٌ خَانِفُ . . مِخْنَافٌ .
وهو الذي لا يُلْقِحُ _ إذا ضَرَبَ .
وهو كالْعقيمِ من الرِّجال .
قلتُ : لم أسمع ) ( الْمِخْنَافَ ) ( بهذا
المعنى . . لغير الليث ، وَلا أَدْري .
ما صِحَّتُهُ ؟
وفي الحديث : ) ( أَنَّ قَوْماً أَتَوُا النبي ( صلى الله عليه وسلم )
فقالوا : تَخَرَّقَتْ عنَّا الْخُنُفُ ، وأَحْرَقَ
بُطُونَنا التَّمْرُ ) ( .
قال أبو عبيدٍ : قال الأصمعيُّ : الْخُنُفُ
واحدها خَنِيفٌ . . وهو جِنْسٌ من الكَتَّان
أَرْدَأُ ما يكونُ منه .
وأنشدَ :
عَلَى كالْخَنِيفِ السَّحْقِ يَدْعُو بِهِ الصَّدَى
لَه قُلُبٌ عَادِيَّةٌ وَصُحُونُ
يعني طريقاً ذَكَرُه .
شَبَّههُ بثوبِ كَتَّان خَلَقٍ . . لدُرُوسِه .
عمروٌ _ عن أبيه _ قال : الْخَنِيفُ رديءُ
الكَتَّان .
والْخَنِيفُ : الناقةُ الغَزِيرَةُ اللَّبنِ . ومِخْنَفٌ _
من الأسماء _ : معروفٌ .
فنخ : قال الليث : الْفَنِيخُ : الرِّخْوُ الضَّعيف .
وقالت امرأةٌ :
مَالي وَللشُّيُوخِ
يَمْشُون كالْفُرُوخِ
وَالْحَوْقَلِ الْفَنِيخِ
والْحوْقَلُ : الذي أَسَنَّ ، وضعُف عن
الجِماع .
قال : وفَنَّخْتُهُ تفْنيخاً _ أي : أَذْلَلتُه ،
وفَنَخْتُ رأسَه فَنْخاً _ إذا فَتَتُّ العَظْمَ من
غير شَقٍّ ولا إدْماءٍ وَقال العَجَّاج :
لَعلِمَ الجُهَّالُ أَنِّي مِفْنَخُ
لِهَامِهمْ أَرُضُّهُ وأَنْفُخُ
أَمَّ الصَّدَى عَنِ الصَّدَى وَأَصْمَخُ
نفخ : قال الليث : النَّفْخُ معروفٌ .
تقول : نَفَخْتُ فانْتَفَخَ .
والْمِنْفَاخُ : الذي يَنْفُخُ به الإنسانُ في النار
وغيرِها .
والنَّفِيخُ : الذي يَنْفخُ في النّار . . الْمُوكَّلُ
بذلك وأَنشدَ :
في الصُّبْح يَحْكي لَوْنَهُ زَخِيخُ
مِنْ شُعْلةٍ سَاعَدَهَا النّفِيخُ
قال : صار الَّذي يَنْفخُ : نَفِيخاً مَثْلُ الْجَلِيس
ونَحْوَه . . لأنَّه لا يزالُ يَتعهَّدُه بالنَّفْخ .
والنُّفَّاخُ : نُفْخَة الوَرَم من دَاءٍ يأْخذُ حَيْثُ
أَخَذَ .
والنُّفْخَةُ : انتفاخُ البطن من طعام ونحوِه .
والنَّفْخَةُ : نَفْخَةُ يوم القيامة . والْمِنْفَاخُ :
كِيرُ الحَدَّاد وشابٌّ وشابَّةٌ نُفُخٌ .
وذلك : إذا مَلأتْهُمَا نُفْخَةُ الشَّبَابِ .
ورجلٌ أُنْفُخَانٌ ، وامرأةٌ أُنْفُخَانَةٌ ورجلٌ
مَنْفُوخٌ ، وقَوْمٌ مَنْفُوخُونَ _ إِذا امْتلأوا
سِمَناً . . في رَخَاوَةٍ .
والنُّفُخُ : الفَتَى الْمُمْتلىءُ شباباً _ بِضَمَّةِ
النون والفاء .
وكذلكَ : الجَارِيَةُ _ بغير هَاءٍ .
والنَّفَخُ : دَاءٌ في الْفَرسِ . . فَرَسٌ أنْفَخُ وهو
انْتِفَاخُ الْخُصْيَتَيْنِ .
والنُّفَّاخَةُ : هَنَةٌ مُنْتَفِخَةٌ . . تكونُ في بطن
السَّمَكةِ ، وهو نِصابها _ فيما زعموا وبَها
تَسْتَقِلُّ السَّمَكَةُ في الماء وتتردَّدُ به .
قال : والنُّفَّاخَةُ : التي تكونُ فوقَ الماء .
والنَّفْخَاءُ _ من الأرض _ ما ارتفعَ .
وهي مَكْرُمَةٌ تُنْبِتُ قليلاً من الشجر .
ومِثْلُها : النَّهْدَاءُ . . غيرَ أَنَّها أِشدُّ اسْتِوَاءً
وتصوُّباً في الأرض .
شمر _ عن ابن الأعرابيِّ _ : أرضٌ نَفْخَاءُ :
لَيِّنَةٌ . . فيها ارتفاعٌ ، وليس فيها رَمْلٌ
ولا حجارةٌ .
وقيل لابْنَةِ الْخُسِّ : _ أي شيءٍ أَحْسَنُ ؟
فقالت : ) ( أَثَرُ غادِيَةٍ . . في إِثْرِ سَاريةٍ . . في
بِلادٍ خَاوِيةٍ . . في نَفْخَاءَ رَابِيَةٍ ) ( .
وقال أبو زيد : هذه نُفْخَةُ الرَّبيع . ونُفْخَتُهُ :
اكْتِهَالُ بَقْلهِ .
وجمْعُ النَّفْخاءِ : نَفَاخَى .
والنَّفْخُ : الْكِبْرُ . . في قوله : ) ( أَعُوذُ بِكَ من
الشَّيْطَانِ . . من هَمْزِهِ ونَفْثِهِ وَنَفْخِهِ ) ( .
فَنَفْخُهُ الْكِبْرُ ، ونَفْثُهُ الشِّعْرُ وهَمْزُهُ الْمُوتَةُ .
قال والنَّفْخُ : ارتفاعُ الضُّحَى .
وقال الفراءُ : يقال : نُفِخَ في الصُّورِ ونُفِخَ
الصُّورُ _ بِمعْنًى واحدٍ .
نخف : أبو العباس _ عن ابن الأعرابي _ قال :
النَّخْفُ : صوتُ الأَنْفِ _ إِذا مَخَطَ .
قال : وأَنْخَفَ الرجلُ : كثُرَ صوتُ نَخِيفِهِ .
وهو مِثْلُ ) ( الْخنِينِ ) ( من الأنْفِ .
قال : والنِّخَافُ : الْخُفُّ . وجمعُهُ : أَنْخِفَةٌ .
وقال أَعرابيٌّ : جاءنا فلانٌ في نِخَافَيْنِ
مُلَكَّمَيْنِ نَفَاعِيَيْنِ مُقَرْطَمَيْنِ .
_ أي : في خُفَّيْنِ مُرَقَّعَيْنِ .

##### Türkçe

خ ن ف
**خنف** , **خفن** , **نخف** , **نفخ** , **فنخ** : kullanımdadır.

**خفن** : Leys dedi: Devekuşunun **خَفَّانُ النَّعَامِ**’ı: onun **رَأْلُها**’sıdır;
tekili **خَفّانةٌ**’dır; ve o, onun yavrusudur.

Dedim: Bu bir tashiftir; Leys’in kastettiği:
**الحَفَّانُ** — **بالحاء** — ve o, devekuşunun **رِئَالُ**’ıdır.
Onun tefsiri, **( حَفَّ )** babında — **الحاء** harfinin muzâafından — doyurucu biçimde geçti; ve onda **الخاء** hatadır.

Dedim: Ve **خَفَّانُ**: bir yerdir.
Ve o, **الثِّني** ile **عُذَيْبٍ** arasında bir aslan yatağıdır.
Ve onda sık ağaçlıklar ve yükseltiler vardır… ve o bilinir.

Ebû’l-‘Abbâs — İbnü’l-A‘râbî’den — rivayet etti:
onun dediğini:
**الخَفْنُ**: karnın gevşemesidir.

Dedim: Ve o, garip bir harftir; onu ondan başkası için işitmedim.

Leys dedi: **الخَيْفَانُ**: çekirgedir… ilk
uçtuğu zaman.
**جَرَادَةٌ خَيْفَانةٌ**.
Aynı şekilde hızlı deve.

Dedim: **( خَيْفَاناً )**’ı **( فَيْعَالاً )** kıldı, **الْخَفْنِ**’den; böyle değildir.
Ancak **الْخَيْفَانُ** — çekirgeden — onda farklı çizgiler olan şeydir.
Aslı **( الأَخْيَفِ )**’dendir.
Ve **خَيْفَانَ**’daki **النون**: **( فَعْلانَ )**’ın nûnudur; **الياء** aslîdir.

**خنف** : Ebû’l-‘Abbâs — İbnü’l-A‘râbî’den — dedi:
**الْخِنَافُ**: atın iki ön ayağının kalbinin süratidir.

Leys dedi: **صَدْرٌ أَخْنَفُ** ve **ظهرٌ أَخْنفُ**.
Ve **خَنَفَةُ**: iki yanından birinin çökmesidir.
Denir: **خَنَفَتِ الدَّابَّةُ**; ve o, yürüyüşte eliyle
ve burnuyla **تَخْنِفُ** — yani: onlarla canlılıkla vurur; ve onda biraz meyil vardır.
Denir: **ناقةٌ خَنُوفٌ**… **مِخْنَافٌ**.

Ebû ‘Ubeyd — el-Asma‘î’den — dedi: **الْخَنُوفُ**
develerden: yürüyüşte iki eli yumuşak olandır.

Ebû ‘Ubeyde dedi: Ve **الْخِنَافُ**
atlarda olur: atın, hızlandığında, elini ve başını
bir tarafa bükmesidir.

Dedi: Ebû ‘Ubeyd: el-Asma‘î dedi:
At, toynağıyla **وَحْشِيِّةِ**’sine doğru eğildiğinde, işte bu:
**الْخِنَافُ**… ve **خَنَفَ يَخْنِفُ**.

Dedi: Ve **الْخِنَافُ** deve’de — boyunda — olur:
yularıyla çekildiğinde onu eğmesidir.

Leys dedi: **الْخَانِفُ**: başını
yulara doğru eğen; bunu canlılığından yapar.
Dedi: Ve **جَمَلٌ خَانِفُ**… **مِخْنَافٌ**.
Ve o, vurduğunda dölleyemeyendir.
Ve o, erkeklerden kısır gibi olandır.

Dedim: **( الْمِخْنَافَ )**’ı bu
mânâ ile Leys’ten başkası için işitmedim; ve bilmem:
onun sıhhati nedir?

Hadiste: **( أَنَّ قَوْماً أَتَوُا النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقالوا : تَخَرَّقَتْ عنَّا الْخُنُفُ ، وأَحْرَقَ بُطُونَنا التَّمْرُ )**.

Ebû ‘Ubeyd dedi: el-Asma‘î dedi: **الْخُنُفُ**
tekili **خَنِيفٌ**’tir… ve o, ketenden bir cinstir; ondan olanın en kötüsüdür.

Ve şu beyti okudu:
عَلَى كالْخَنِيفِ السَّحْقِ يَدْعُو بِهِ الصَّدَى
لَه قُلُبٌ عَادِيَّةٌ وَصُحُونُ

Yani, zikrettikleri bir yolu.
Onu, eskiliğinden dolayı, yıpranmış keten bir elbiseye benzetti.

‘Amr — babasından — dedi: **الْخَنِيفُ** kötü
ketendir.

Ve **الْخَنِيفُ**: sütü bol dişi devedir. Ve **مِخْنَفٌ** — isimlerden — bilinir.

**فنخ** : Leys dedi: **الْفَنِيخُ**: gevşek, zayıf olandır.

Bir kadın dedi:
مَالي وَللشُّيُوخِ
يَمْشُون كالْفُرُوخِ
وَالْحَوْقَلِ الْفَنِيخِ

Ve **الْحوْقَلُ**: yaşlanmış ve cinsel birleşmeden zayıf düşmüş olandır.

Dedi: Ve **فَنَّخْتُهُ**’nu **تفْنيخاً** — yani: onu zelil kıldım.
Ve **فَنَخْتُ رأسَه فَنْخاً**: yarma ve kanatma olmaksızın kemiği ufaladığım zaman. Ve el-‘Accâc dedi:
لَعلِمَ الجُهَّالُ أَنِّي مِفْنَخُ
لِهَامِهمْ أَرُضُّهُ وأَنْفُخُ
أَمَّ الصَّدَى عَنِ الصَّدَى وَأَصْمَخُ

**نفخ** : Leys dedi: **النَّفْخُ** bilinir.
Dersin: **نَفَخْتُ** da **فانْتَفَخَ**.

Ve **الْمِنْفَاخُ**: insanın ateşte ve başkasında onunla üflediği şeydir.

Ve **النَّفِيخُ**: ateşte üfleyen… bununla görevlendirilmiş olan. Ve şu beyti okudu:
في الصُّبْح يَحْكي لَوْنَهُ زَخِيخُ
مِنْ شُعْلةٍ سَاعَدَهَا النّفِيخُ

Dedi: Üfleyen, **نَفِيخاً** oldu; **الْجَلِيس** ve benzeri gibi… çünkü o, onu üflemekle sürekli gözetir.

Ve **النُّفَّاخُ**: bir hastalıktan olan şişliğin üflemesi; nerede tutarsa tutar.

Ve **النُّفْخَةُ**: yemek ve benzerinden karnın şişmesidir.

Ve **النَّفْخَةُ**: kıyamet gününün üflemesidir. Ve **الْمِنْفَاخُ**: demircinin körüğüdür. Ve genç erkek ve genç kadın **نُفُخٌ**’tur.
Bu: onları gençliğin üflemesi doldurduğu zaman.

Ve erkek **أُنْفُخَانٌ**, kadın **أُنْفُخَانَةٌ**; ve erkek **مَنْفُوخٌ**, kavim **مَنْفُوخُونَ**: gevşeklik içinde semizlikle doldukları zaman.

Ve **النُّفُخُ**: gençlikle dolu delikanlıdır — **النون** ve **الفاء**’nın dammesiyle.
Aynı şekilde: genç kız — **هاء** olmaksızın.

Ve **النَّفَخُ**: atta bir hastalıktır… **فَرَسٌ أنْفَخُ**; ve o, iki testisin şişmesidir.

Ve **النُّفَّاخَةُ**: şişkin bir şey… balığın karnında olur; ve o, onun **نِصابها**’sıdır — zannettiklerine göre — ve onunla balık suda hafifler ve onunla gidip gelir.
Dedi: Ve **النُّفَّاخَةُ**: suyun üstünde olan şeydir.

Ve **النَّفْخَاءُ** — yerden — yükselen şeydir.
Ve o, az ağaç bitiren bir yükseltidir.
Ve onun benzeri: **النَّهْدَاءُ**… ancak o, yerde daha şiddetli düzleşme ve alçalma bakımındandır.

Şemmer — İbnü’l-A‘râbî’den —: **أرضٌ نَفْخَاءُ**: yumuşak… onda yükselti vardır; onda kum yoktur
ve taş yoktur.

**ابْنَةِ الْخُسِّ**’e denildi: — hangi şey daha güzeldir?
O dedi: **( أَثَرُ غادِيَةٍ . . في إِثْرِ سَاريةٍ . . في بِلادٍ خَاوِيةٍ . . في نَفْخَاءَ رَابِيَةٍ )**.

Ebû Zeyd dedi: Bu, baharın **نُفْخَةُ**’sidir. Ve onun **نُفْخَتُهُ**: otunun olgunlaşmasıdır.

Ve **النَّفْخاءِ**’nın çoğulu: **نَفَاخَى**.

Ve **النَّفْخُ**: kibirdir… şu sözünde: **( أَعُوذُ بِكَ من الشَّيْطَانِ . . من هَمْزِهِ ونَفْثِهِ وَنَفْخِهِ )**.
Onun **نَفْخُهُ** kibirdir; **نَفْثُهُ** şiirdir; ve **هَمْزُهُ** bayılmadır.

Dedi: Ve **النَّفْخُ**: kuşluğun yükselmesidir.

el-Ferrâ’ dedi: Denir: **نُفِخَ في الصُّورِ** ve **نُفِخَ الصُّورُ** — tek bir mânâ ile.

**نخف** : Ebû’l-‘Abbâs — İbnü’l-A‘râbî’den — dedi:
**النَّخْفُ**: burnun sesidir — sümkürdüğü zaman.
Dedi: Ve adam **أَنْخَفَ**: **نَخِيفِهِ**’nin sesi çoğaldı.
Ve o, burundan **( الْخنِينِ )** gibidir.

Dedi: Ve **النِّخَافُ**: mesttir. Çoğulu: **أَنْخِفَةٌ**.

Bir bedevî dedi: Falanca bize iki **نِخَافَيْنِ** içinde geldi: **مُلَكَّمَيْنِ نَفَاعِيَيْنِ مُقَرْطَمَيْنِ**.
— yani: iki yamalı mest içinde.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والفاء وما يثلثهما)
(نفق)  النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا.
فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم. وأنْفَق الرّجُل: افتَقَر، أي ذهب ما عِندَه. قال ابنُ الأعرابي: ومنه قوله تعالى: ﴿إذاً لأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإنْفَاقِ﴾ [الإسراء 100].وفرسٌ نَفِقُ الجرْيِ، أي سريعُ انقطاع الجري.
والأصل الآخر النَّفَق: سَرَبٌ في الأرض لـه مَخْلَصٌ إلى مكان. والنَّافقاء: موضِعٌ يرقِّقه اليَربوعُ من جُحْرِه فإذا أُتِيَ من قِبَل القاصعاء ضَرَب النَّافقاءَ برأسه فانتفَقَ، أي خرج. ومنه اشتقاق النِّفاق، لأن صاحبَه يكتُم خلافَ ما يُظهِر، فكأن الإيمان يَخرُج منه، أو يخرج هو من الإيمانِ في خفاء. ويمكن أنَّ الأصلَ في الباب واحد، وهو الخُرُوجُ. والنَّفَق: المَسلك النَّافذ الذي يُمكن الخروجُ منه.
أمَّا نَيْفَق السَّراويل فقد قال أبو بكر([1]): هو فارسيٌّ معرَّب.
(نفل)  النون والفاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على عَطاء وإعطاء. منه النَّافلة: عَطِيَّة الطَّوْعِ من حيثُ لا تَجِب. ومنه نافلة الصَّلاة. والنَّوْفل: الرّجُل الكثيرُ العطاء. قال:
* يأبَى الظُّلامةَ منه النَّوفلُ الزُّفَر([2]) *
ومن الباب النفَل: الغُنْم. والجمع أنفال، وذلك أن الإمام ينفِّل المحارِبينَ، أي يُعطِيهم ماغَنِموه. يقال: نفَّلتُك: أعطيتُك نَفَلا. وقولهم: انتَفَلَ من الشَّيء انتفى منه، فمن الإبدال، واللام بدل من الياء. قال المتلمِّس:
أَمنْتفِلاً من نَصْر بُهْثة خِلْتَني *** ألاَ إنَّني منهم وإن كنتُ أيْنَما([3]) (نفه)  النون والفاء والهاء أصلٌ واحد يدلُّ على إعياءٍ وضعف. منه نَفِهت النَّفسُ: أعْيَتْ وكَلَّت. وهو نافِهٌ ونُفَّهٌ. قال:
* بنا حَرَاجِيجُ المَهَارِي النُّفَّهِ([4]) *
وهو مُنَفَّهٌ ومَنْفُوهٌ: ضعيفٌ جَبان.
(نفي)  النون والفاء والحرف المعتلّ أُصَيلٌ يدلُّ على تعْرِية([5]) شيء من شيءٍ وإبعاده منه. ونَفَيتُ الشّيءَ أنفيه نفياً، وانتفى هو انتفاء. والنُّفَاية: الرَّدِيُّ يُنفَى. ونَفِيُّ الرِّيحِ: ما تَنفيه من التُّرابِ حتى يصيرَ في أصولِ الحِيطان. ونَفِيُّ المطر: ما تنفيه الرِّيحُ أو ترُشُّه. ونَفِيُّ الماء: ما تطاير من الرِّشاءِ على ظهر المائح. قال:
* على تِلك الجِفَارِ من النّفيِّ *
والمهموز منه كلمةٌ واحدة، هي النُّفأُ: قطعٌ من الكلأ متفرّقة من([6]) عُظْم الكلأ، الواحدة نُفَأة. قال:
جَادَتْ سوارِيه وآزَرَ نَبتَهُ *** نُفَأٌ من الصَّفراءِِ والزُّبَّادِ([7])(نفت)  النون والفاء والتاء. يقولون: نَفَتَت القِدرُ: غَلَتْ ويَبِسَ مَرَقُها عليها. قال:
وصاحبٍ لِصدرِهِ كَتِيتُ *** عليَّ مثلَ المِرْجَلِ النَّفُوتِ
ونفت صَدْرُه بالعَداوة: غَلاَ.
(نفث)  النون والفاء والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خروج شيء من فمٍ أو غيره بأدنَى جَرْس. منه نَفَثَ الرّاقِي رِيقَه، وهو أقلُّ من التَّفْل. والساحرة* تَنْفُِثُ السمّ. و "لابدَّ للمصدور أن يَنْفُث([8])" مثَل. و "لو سألني نُفَاثَةَ سِوَاكٍ ما أعطيته"، وهو ما بقي في أسنانه فنفَثَه. ودمٌ نفيثٌ: نَفَثَهُ الجُرحُ، أي أظهَرَه.
(نفج)  النون والفاء والجيم: أصلٌ يدلُّ على ثُؤُورِ شيءٍ وارتفاعِه. ونفجَ اليَربوعُ: ثار. وأنْفَجَه صائدُه. ونَفَجَت الفَرُّوجة من بَيضها: خرجَتْ. وانتَفَجَ جَنْبَا البعيرِ: ارتفعا. والنَّوَافج: مؤخَّرات الضُّلوع، واحدتها نافجة([9]). والنَّفّاج: المفتخر بما ليس عنده. ونَفَجَتِ الرِّيح: جاءت بقُوَّة. والنَّفِيجة: الشّطبية من النَّبْع تُتَّخذ قوساً، كأنَّها تنتفج على الشّجرة.
(نفح)  النون والفاء والحاء: أصلٌ يدلُّ على اندفاعِ الشَّيء أو رَفْعِه. ونَفَحتْ رائحةُ الطِّيب نَفحاً: انتشرَتْ واندفعت. ولهذا الطِّيب نَفحةٌ طيِّبة. ثم قيس عليه فقيل: نَفَح بالمال نَفحاً، كأنَّه أرسله من يده إرسالاً. ولا تزالُ لفلانٍ نَفَحاتٌ من معروف. ونَفَحت الرِّيح. هبَّت. وقوسٌ نَفُوحٌ: بعيدة الدَّفع للسَّهم. ونَفَحت الدّابّةُ: رمَتْ بحافرها فضربَتْ به. وكذلك نَفَحَه بالسَّيف: تناوَله به. والنَّفوح من ا لنُّوق: ما يخرُج لبنُها من أحاليلها من غير حَلْب.
(نفخ)  النون والفاء والخاء: أصلٌ صحيح يدلُّ على انتفاخٍ وعلوّ. منه انتفَخَ الشّيءُ انتفاخاً. ويقال انتَفَخَ النَّهار: علا. ونَفْخَة الرَّبيع: إعْشابه([10])؛ لأنَّ الأرضَ تربو فيه وتنتفِخ. والمْنفُوخُ: الرَّجل السَّمين. والنَّفْخاء من الأرض مثلُ النَّبْخاء؛ وقد مَضَى.
(نفد)  النون والفاء والدال: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انقطاعِ شيء وفَنائِه. ونفِدَ الشّيءُ يَنفَد نَفاداً. وأنفَدُوا: فَنِيَ زادُهم. ويقال للخَصْم مُنافِدٌ، وذلك أن يَتخاصمَ الرَّجُلانِ يريد كلٌّ منهما إنفادَ حجَّةِ صاحِبه. وفي الحديث: "إنْ نافَدْتَهم نافَدُوك"، أي إنْ قلتَ لهم قالوا لك.
(نفذ)  النون والفاء والذال: أصلٌ صحيح يدلُّ على مَضاءٍ في أمْرٍ وغيرِه. ونَفذ السَّهمُ الرمية نَفاذاً([11]). وأنْفذْتُه أنا. وهو نافذٌ: ماضٍ في أمره.
(نفر)  النون والفاء والراء: أصلٌ صحيح يدلُّ على تجافٍ وتباعد. منه نَفَر الدّابّةُ وغيرُه نِفاراً، وذلك تَجافِيهِ وتباعُدُه عن مكانِه ومَقرِّه. ونَفَر جلدُه: وَرِمَ. وفي الحديث: "أنَّ رجلاً تخلَّلَ بالقَصَب فنَفَرَ فَمُه"، أي وَرِم. قال أبو عبيد: وإنَّما هو من نِفَار الشَّيءِ عن الشَّيءِ وتَجافِيهِ عنه؛ لأنَّ الجلد يَنفِر عن اللَّحم للدَّاء الحادثِ بينهما. ويوم النَّفْر: يومَ يَنفِر النّاسُ عن مِنىً. ويقولون: لقيته قبل صَيحٍ ونَفْر، أي قبلَ كلِّ صائح ونافر. والمنافرة: المحاكمة إلى القاضي بين اثنَين، قالوا: معناه أنَّ المُبتغَى تفضيلُ نَفَر على نفر([12]). وأنفرت أحدَهما على الآخر. والنَّفَر أيضاً من قياس الباب لأنَّهم يَنفِرون للنُّصْرة. والنَّفير: النَّفَر، وكذا النَّفْر والنَّفْرة: كلُّ ذلك قياسُه واحد. وأنشَدَ الفرّاء في النَّفْرة:
حَيَّتْكَ ثُمَّتَ قالتْ إنَّ نَفْرَتَنا *** اليومَ كلّهُمُ يا عُرْوَ مشتَغِلُ([13])وتقول العرب: نَفَّرْتُ عن الصَّبيِّ، أي لقَّبتُه لَقَباً، كأنَّه عِندهم تنفيرٌ للجِنّ عنه وللعَيْن. قال أعرابيّ: قيل لأبي لما وُلِدْت: نَفِّرْ عن ابنك! فسمَّاني قُنفُذاً، وكَنَّاني أبا العَدّاء.
(نفز)  النون والفاء والزاء أُصَيْلٌ يدلُّ على الوُثوب وشِبْه الوُثوب. ونَفَزَ الظَّبي: وَثَبَ في عَدْوِه. والمرأة تنفِّز ولدها: ترقِّصه. وأنْفَزتُ السَّهمَ على ظهر يدي: أدَرْتُه. قال:
يَخُرْنَ إذا أُنْفزْن في ساقِط النَّدَى *** وإن كانَ يوماً ذا أهاضيبَ مُخْضِلا([14])(نفس)  النون والفاء والسين أصلٌ واحد يدلُّ على خُروج النَّسيم كيف كان، من ريح أو غيرها، وإليه يرجعُ فروعه. منه التَّنَفُّس: خُروج النَّسِيم من الجوف. ونَفَّسَ الله كُربَته، وذلك أنَّ في خُروج النَّسيم رَوْحاً وراحةً*. والنَّفَس: كلُّ شيءٍ يفرَّجُ به عن مكروب. وفي الحديث: "لا تَسُبُّوا الرِّيح فإنَّها من نَفَس الرَّحمن" يعني أنَّها رَوحٌ يتنفَّس به عن المكروبين. وجاء في ذكر الأنصار: "أجِدُ نَفَس رَبِّكم من قِبَلِ اليَمَن"، يراد أن بالأنصار نُفِّسَ عن الذين كانوا يؤذَوْن من المؤمنين بمكَّة([15]). ويقال للعَيْن نَفَسٌ. وأصابت فلاناً نَفْسٌ. والنَّفْس: الدَّم، وهو صحيح، وذلك أنَّه إذا فُقِد الدّمُ من بَدَنِ الإنسان فَقَدَ نَفْسَه. والحائض تسمَّى النُّفَساءَ([16]) لخرُوج دَمِها. والنِّفاس: وِلادُ المرأة، فإذا وَضَعت فهي نُفَساء. ويقال: ورِثْتُ هذا قبل أن يُنْفَسَ فلانٌ، أي يولَد. والولدُ منفوس. والنِّفاس أيضاً: جمع نُفَساء. ويقال: كرَعَ في الإناء نَفَساً أو نَفَسَيْن. ويقال: للماء نَفَسٌ، وهذا على تسميته الشَّيء باسم غيرِه، ولأنَّ قِوام النَّفس به. والنَّفسُ قِوامُها بالنَّفَس. قال:
تَبِيت الثَّلاثُ السُّودُ وهي مناخةٌ ***على نَفَسٍ من [ماءِ] ماوِيّةَ العَذْبِ([17])ومن الاستعارة: تَنفّسَت القَوسُ: انشقَّت. وشيءٌ نفيس، أي ذو نفس وخَطَر يُتنافَسُ به. والتّنافُس: أن يُبرِزَ كلُّ واحد من المتبارزَين قوَّةَ نَفْسه. وقولُهم في الدِّباغ نَفس([18])، هذا هو القياس، أي يَسير منه، قَدرُ ما يُدبَغ به الإهاب مَرَّة، شبّهه في قلَّته بنَفَسٍ يُتَنفَّس. وقياس الباب في هذا وفيما معناه واحد([19]).
(نفش)  النون والفاء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على انتشار. من ذلك نَفْش الصُّوف، وهو أن يُطْرَق حَتَّى يتنفّش. ونَفَش الطّائرُ جناحَيه. ونَفَشَت الإبلُ: تردَّدَتْ وانتشرَتْ بلا راع. وفِعلُها النَّفْش؛ وإبلٌ نُفّاشٌ ونَوافش.
(نفص)  النون والفاء والصاد كلماتٌ يتقارب قِياسُها، وهي تدلُّ على إخْراج شيءٍ من البدن أو إلقائِهِ بقُوّة. منه أنفَصَ فلانٌ في ضَحِكه: استغْربَ.
وأنفصَ ببَولِه مثل أوْزَعَ. ويقال إنَّ النُّفَص: أنضاحُ الدّم، الواحدة نُفْصَة. قال:
* تَرَى الدِّماءَ على أكتافها نُفَصا([20]) *
قال ابن دريد([21]): والنُّفَاص: داءٌ يصيب الغَنَم فيبول حتى يموت.
(نفض)  النون والفاء والضاد أصلٌ صحيح يدلُ على تحريكِ شيءٍ لتنظيفه من غبارٍ أو نحوه، ثم يُستَعار. ونَفَضت الثّوبَ وغيرَه نَفْضاً. والنَّفَض: ما نفضَتْه الشَّجرةُ من ثَمَرِها. وامرأةٌ نَفوضٌ: نَفَضَتْ بطنَها عن وَلدها. والنَّافض: الحُمَّى ذات الرِّعْدة، لأنَّها تَنفُض البَدن نَفْضاً. وأنْفَضوا: فَنِيَ زادُهم، أي لمَّا نفِدَ زادُهم وَفَنِيَ نَفَضُوا أوعيتَهم. وتقول العربُ مثلاً: "النُّفاض([22]) يُقطِّرُ الجَلَب"، إذا أنْفَضُوا وقلَّ ما عِندهم جَلَبوا إبلَهم للبيْع.
ويُستعار من الباب قولهم: نَفَضْتُ الأرضَ، إذا بَعَثْتَ مَن ينظر أبِها عدوٌّ أم لا. ونَفَضْتُ اللَّيلَ، إذا عَسَسْتَ لتنفُض عن أهل الرِّيبة. والنَّفِيضة والنَّفَضَة: القومُ يفعلون ذلك. قال:
يَرِدُ المياهَ حضيرَةً ونَفِيضةً *** وِرْدَ القطاةِ إذا اسْمَألَّ التُّبَّعُ([23])وتقول العرب: "إذا تكلَّمتَ ليلاً فاخفِضْ، وإذا تكلَّمت النّهارَ فانْفُض". تقول: انظر حَوالَيْك، فلعلَّ ثَمَّ مَنْ لا يَصلُح أن يَسمَع كلامَك. والنِّفاض: إزار الصِّبْيان. ويمكن أن يكون من الباب. قال:
* جارية بيضاء في نِفَاضِ([24]) *
(نفط)  النون والفاء والطاء: ثلاثُ كلماتٍ: النِّفط معروف، مكسور النون. والنَّفَط: قَرْحٌ يخرج في اليَدِ من العمل. ونَفَطَ الصَّبِيُّ نَفِيطاً: صَوّت. وماله عافطَةٌ ولا نافطة. فالنَّافطة: الشاة تَنْفِط من أنْفها.
(نفع)  النون والفاء والعين: كلمة تدلُّ على خلاف الضَّرّ. ونَفَعَه ينفَعُه نَفْعاً ومَنفَعة. وانتفَعَ بكذا. والله أعلَمُ بالصَّواب.
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (3، 155)، ونصها: "ونئفق القميص مهموز مكسور الفاء فارسي معرب".
([2]) لأعشى باهلة في اللسان (زفر) من قصيدة يرثي بها المنتشر بن وهب الباهلي. انظر الأصمعيات 89 طبع المعارف وجمهرة أشعار العرب 135 ومختارات ابن الشجري 10 وأمالي المرتضى
(3: 105-113) والخزانة (1: 79-97). وقد سبق في (زفر). وصدره:
* أخو رغائب يعطيها ويسألها *
([3])  ديوان المتلمس الورقة 1 ومخطوطة الشنقيطي، واللسان (نفل).
([4])  لرؤبة في ديوانه 167 واللسان (نفه). وقبله:
* به تمطت غول كل ميله *
([5])  في الأصل: "تغرية".
([6])  في الأصل: "عن"، صوابه في المجمل واللسان.
([7])  للأسود بن يعفر في المفضليات (2: 19) واللسان (نفأ).
([8])  انظر البيان (2: 97/ 4: 46). وأنشد في المختار من شعر بشار وحواشيه 146:
لا بد للمصدور أن ينفثا *** وللذي في الصدر أن يبعثا
 ([9])  ونافج أيضاً.
([10])  بدله في المجمل واللسان: "حين أعشب".
([11])  يقال: نفذ السهم الرمية، ونفذ فيها أيضاً.
([12])  في الأصل: "عن نفر". وفي المجمل: "كأن معناها تفضيل أحد الرجلين على الآخر".
([13])  في الأصل: "ياعز"، صوابه في اللسان (نفر).
([14]) لأوس بن حجر في ديوانه 22 والمجمل (نفز) واللسان (نفز، خور). وفي الأصل: "وإن كان ما بوذا أهاديب"، صوابه في المراجع السابقة. وبعده:
خوار المطافيل الملمعة الشوى *** وأطلائها صادفن عرنان مبقلا
 ([15]) والأنصار يمانون، لأنهم من الأزد. اللسان (نفس).
([16]) في اللسان: "ثعلب: النفساء: الوالدة، والحامل، والحائض".
([17]) أنشده في المجمل، وكذا أنشده ياقوت في معجم البلدان (رسم ماوية).
([18]) كذا ضبط في الأصل والمجمل، وهو ما يقتضيه التعليل بعده. لكن ضبط في اللسان والقاموس بسكون الفاء. وأنشد في اللسان:
أتجعل النفس التي تدير *** في جلد شاة ثم لا تسير
 ([19]) كذا وردت هذه العبارة.
([20]) أنشده في المجمل واللسان (نفص).
([21])  في الجمهرة (3: 83).
([22])  يقال بضم النون وفتحها.
([23])  لسعدى بنت الشمردل الجهنية، من قصيدة في الأصمعيات 41-43. وسبق إنشاده في (تبع).
([24])  بعده في اللسان (نفض): * تنهض فيه أيما انتهاض *

ـ

##### Türkçe

(**باب النون والفاء وما يثلثهما**)
(**نفق**)  **النون** ve **الفاء** ve **القاف** iki sahih asıldır; bunlardan biri bir şeyin kesilmesine ve gitmesine delâlet eder; diğeri bir şeyi gizlemeye ve onu örtmeye delâlet eder. Ne zaman bu ikisi hakkında söz derlenip elde edilse birbirine yaklaşırlar.
Birincisi: **نَفَقَت** binek hayvanı **نُفوقاً**: öldü. Ve **نَفَق** fiyat **نَفَاقاً**; bu, onun geçip gitmesi, ne kesada uğramaması ne de durmamasıdır. Ve **أنْفَقوا**: pazarları **نَفَقت**. Ve **النَّفَقة** (nafaka), çünkü o kendi yönüne doğru geçip gider. Ve **نفَق** şey: tükendi; “kavmin nafakası tükendi” denir. Ve **أنْفَق** adam: fakirleşti; yani yanında olan gitti. İbnü’l-A‘râbî dedi: Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: **﴿إذاً لأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإنْفَاقِ﴾** [الإسراء 100]. Ve koşusu **نَفِقُ الجرْيِ** olan bir at: yani koşusunun çabuk kesileni.
Diğer asıl: **النَّفَق**: yerde bir tünel; onun bir yere çıkışı (kurtuluşu) vardır. Ve **النَّافقاء**: yerboğanın yuvasından incelttiği bir yer; **القاصعاء** tarafından gelinince **النَّافقاء**’yı başıyla vurur da **انتفَقَ**, yani çıktı. Ve ondan **النِّفاق**ın اشتقاقı; çünkü onun sahibi, gösterdiğinin tersini gizler; sanki iman ondan çıkar, yahut o imandan gizlice çıkar. Ve babın aslının bir olması mümkündür; o da çıkıştır. Ve **النَّفَق**: ondan çıkmanın mümkün olduğu, nüfuz eden geçit.
**نَيْفَق السَّراويل**a gelince, Ebû Bekir([1]) dedi ki: O, Arapçalaştırılmış Farsçadır.

(**نفل**)  **النون** ve **الفاء** ve **اللام**; عطا ve إعطاءya delâlet eden sahih bir asıldır. Ondan **النَّافلة**: vacip olmadığı hâlde gönüllü bağış عطiyesi. Ondan namazın **نافلة**si. Ve **النَّوْفل**: çok bağış veren adam. Dedi ki:
* يَأبَى الظُّلامةَ منه **النَّوفلُ** الزُّفَر([2]) *
Ve babdan **النفَل**: ganimet. Çoğulu **أنفال**dır; bu, imamın savaşanlara **ينفِّل** etmesi, yani onlara ganimet aldıklarını vermesidir. Denir: **نفَّلتُك**: sana **نَفَلا** verdim. Ve onların “**انتَفَلَ** şeyden” sözü “ondan **انتفى**”dır; bu, ibdâldendir; **اللام** **الياء**ın bedelidir. **المتلمِّس** dedi:
أَمنْتفِلاً من نَصْر بُهْثة خِلْتَني *** ألاَ إنَّني منهم وإن كنتُ أيْنَما([3])

(**نفه**)  **النون** ve **الفاء** ve **الهاء**; bir tek asıl olup yorgunluğa ve zayıflığa delâlet eder. Ondan: **نَفِهت** nefis: yoruldu ve bitkin düştü. O, **نافِهٌ** ve **نُفَّهٌ**dur. Dedi ki:
* بنا حَرَاجِيجُ المَهَارِي **النُّفَّهِ**([4]) *
Ve o, **مُنَفَّهٌ** ve **مَنْفُوهٌ**dur: zayıf, korkak.

(**نفي**)  **النون** ve **الفاء** ve illetli harf; bir şeyin bir şeyden soyulmasına([5]) ve ondan uzaklaştırılmasına delâlet eden köklü bir asıldır. **نَفَيتُ** şeyi, onu **نفياً** sürerim; ve o, **انتفاء** ile **انتفى** olur. Ve **النُّفَاية**: sürülen kötü (şey). Ve **نَفِيُّ الرِّيحِ**: rüzgârın topraktan sürüp attığı şey; ta ki duvarların diplerinde olur. Ve **نَفِيُّ المطر**: rüzgârın sürdüğü yahut serptiği şey. Ve **نَفِيُّ الماء**: su çekenin sırtı üzerinde ipten sıçrayan şey. Dedi ki:
* على تِلك الجِفَارِ من **النّفيِّ** *
Hemzeli olanından bir tek kelime vardır; o da **النُّفأُ**dur: otun büyüğünden([6]) dağınık parçalar; bir tanesi **نُفَأة**. Dedi ki:
جَادَتْ سوارِيه وآزَرَ نَبتَهُ *** **نُفَأٌ** من الصَّفراءِِ والزُّبَّادِ([7])

(**نفت**)  **النون** ve **الفاء** ve **التاء**. Derler ki: **نَفَتَت** tencere: kaynadı ve suyu üzerinde kurudu. Dedi ki:
وصاحبٍ لِصدرِهِ كَتِيتُ *** عليَّ مثلَ المِرْجَلِ **النَّفُوتِ**
Ve **نفت** göğsü düşmanlıkla: kaynadı.

(**نفث**)  **النون** ve **الفاء** ve **الثاء**; bir ağızdan yahut başkasından en hafif sesle bir şeyin çıkmasına delâlet eden sahih bir asıldır. Ondan: **نَفَثَ** rukyeci tükürüğünü; o, **التَّفْل**den daha azdır. Ve büyücü kadın* zehri **تَنْفُِثُ**. Ve “**لابدَّ للمصدور أن يَنْفُث**([8])” bir meseldir. Ve “**لو سألني نُفَاثَةَ سِوَاكٍ ما أعطيته**”; o, dişlerinde kalıp da onu **نفَثَه** ettiği şeydir. Ve **دمٌ نفيثٌ**: yarası onu **نَفَثَهُ**; yani onu ortaya çıkardı.

(**نفج**)  **النون** ve **الفاء** ve **الجيم**: bir şeyin kabarmasına ve yükselmesine delâlet eden bir asıl. **نفجَ** yerboğası: kabardı. Ve avcısı onu **أنْفَجَه**. Ve **نَفَجَت** tavuk, yumurtasından: çıktı. Ve devenin iki yanı **انتَفَجَ**: yükseldi. Ve **النَّوَافج**: kaburgaların arka tarafları; bir tanesi **نافجة**([9]). Ve **النَّفّاج**: kendisinde olmayanla övünen. Ve **نَفَجَت** rüzgâr: kuvvetle geldi. Ve **النَّفِيجة**: **النَّبْع**dan olan, yay yapılan **الشّطبية**; sanki ağaç üzerinde kabarıp yükselir.

(**نفح**)  **النون** ve **الفاء** ve **الحاء**: bir şeyin itilişi yahut kaldırılışına delâlet eden bir asıl. **نَفَحت** güzel koku kokusu **نَفحاً**: yayıldı ve itildi. Bu yüzden bu güzel kokunun hoş bir **نَفحةٌ**sı vardır. Sonra buna kıyas edildi de denildi: **نَفَح** mal ile **نَفحاً**; sanki onu elinden salıvererek göndermiştir. Ve falanın, iyilikten **نَفَحاتٌ**ı hâlâ vardır. Ve **نَفَحت** rüzgâr: esti. Ve **قوسٌ نَفُوحٌ**: oka itişi uzak olan. Ve **نَفَحت** binek hayvanı: tırnağıyla attı da onunla vurdu. Aynı şekilde **نَفَحَه** kılıçla: onu onunla aldı/ulaştırdı. Ve develerden **النَّفوح**: sütü, sağım olmaksızın meme deliklerinden çıkan.

(**نفخ**)  **النون** ve **الفاء** ve **الخاء**: şişkinliğe ve yükselmeye delâlet eden sahih bir asıl. Ondan: **انتفَخَ** şey **انتفاخاً**. Ve denir: **انتَفَخَ** gündüz: yükseldi. Ve **نَفْخَة الرَّبيع**: otlandırması([10]); çünkü yer onda kabarır ve şişer. Ve **المْنفُوخُ**: şişman adam. Ve yerden **النَّفْخاء** **النَّبْخاء** gibidir; geçmişti.

(**نفد**)  **النون** ve **الفاء** ve **الدال**: bir şeyin kesilmesine ve tükenmesine delâlet eden sahih bir asıl. **نفِدَ** şey, **نَفاداً** **يَنفَد**. Ve **أنفَدُوا**: azıkları tükendi. Ve hasma **مُنافِدٌ** denir; bu, iki adamın çekişmesi, her birinin diğerinin delilini **إنفاد** etmeyi istemesidir. Hadiste: “**إنْ نافَدْتَهم نافَدُوك**”; yani onlara söylersen sana söylerler.

(**نفذ**)  **النون** ve **الفاء** ve **الذال**: işte ve başkasında ilerleyişe delâlet eden sahih bir asıl. **نَفذ** ok, atışı **نَفاذاً**([11]). Ve ben onu **أنْفذْتُه**. Ve o, **نافذٌ**dur: işinde yürüyen.

(**نفر**)  **النون** ve **الفاء** ve **الراء**: uzak durmaya ve uzaklaşmaya delâlet eden sahih bir asıl. Ondan: **نَفَر** binek hayvanı ve başkası **نِفاراً**; bu, onun yerinden ve kararından uzak durması ve uzaklaşmasıdır. Ve **نَفَر** derisi: şişti. Hadiste: “Bir adam kamışla diş araladı da ağzı **نَفَرَ**”; yani şişti.” Ebû Ubeyd dedi: Bu ancak bir şeyin bir şeyden **نِفَار**ı ve ondan uzak durması sebebiyledir; çünkü deri, aralarında meydana gelen hastalık sebebiyle etten uzaklaşır. Ve **يوم النَّفْر**: insanların Minâ’dan ayrılıp gittiği gün. Ve derler ki: Onu **صَيحٍ** ve **نَفْر**den önce gördüm; yani her bağırandan ve her kaçandan önce. Ve **المنافرة**: iki kişi arasında hâkime muhakeme; dediler ki: manası, bir **نَفَر**i bir **نَفَر**e üstün kılmanın istenmesidir([12]). Ve birini diğerine karşı **أنفرت**. Ve **النَّفَر** da babın kıyasındandır; çünkü onlar yardıma koşmak için **يَنفِرون**. Ve **النَّفير**: **النَّفَر**dir; aynı şekilde **النَّفْر** ve **النَّفْرة**: bunların hepsi kıyası birdir. **الفرّاء** **النَّفْرة** hakkında inşad etti:
حَيَّتْكَ ثُمَّتَ قالتْ إنَّ **نَفْرَتَنا** *** اليومَ كلّهُمُ يا عُرْوَ مشتَغِلُ([13])
Ve Araplar der ki: **نَفَّرْتُ** çocuktan; yani ona bir lakap taktım; sanki onlara göre bu, cini ondan ve gözü (nazar) ondan uzaklaştırmadır. Bir bedevî dedi: Doğduğumda babama denildi: “Oğlundan **نَفِّرْ**!”; beni **قُنفُذاً** diye adlandırdı ve beni **أبا العَدّاء** diye künyelendirdi.

(**نفز**)  **النون** ve **الفاء** ve **الزاء**; sıçramaya ve sıçramaya benzer şeye delâlet eden köklü bir asıldır. **نَفَزَ** ceylan: koşusunda sıçradı. Ve kadın çocuğunu **تَنفِّز** eder: onu zıplatır/sallar. Ve oku elimin üstünde **أنْفَزتُ**: onu çevirdim. Dedi ki:
يَخُرْنَ إذا أُنْفزْن في ساقِط النَّدَى *** وإن كانَ يوماً ذا أهاضيبَ مُخْضِلا([14])

(**نفس**)  **النون** ve **الفاء** ve **السين**; rüzgâr yahut başkası olsun, esintinin çıkışına nasıl olursa olsun delâlet eden tek bir asıldır; dalları ona döner. Ondan **التَّنَفُّس**: içten esintinin çıkışı. Ve Allah onun sıkıntısını **نَفَّسَ** etti; bu, esintinin çıkışında bir ferahlık ve rahatlık olmasıdır*. Ve **النَّفَس**: sıkıntı içindekinden onunla ferahlık verilen her şey. Hadiste: “Rüzgâra sövmeyin; çünkü o **نَفَس** **الرَّحمن**dandır”; yani o, sıkıntı içindekilerden onunla nefes alınan bir ferahlıktır. Ensar zikrinde geldi: “Rabbinizin **نَفَس**ini Yemen tarafından buluyorum”; bununla, Mekke’de müminlerden eziyet görenlerden, Ensar ile ferahlık verildiği kastedilir([15]). Ve göze **نَفَسٌ** denir. Ve falana bir **نَفْسٌ** isabet etti. Ve **النَّفْس**: kandır; bu sahihtir; çünkü insan bedeninden kan kaybolunca **نَفْس**ini kaybeder. Hayızlı kadına, kanının çıkması sebebiyle **النُّفَساءَ**([16]) denir. Ve **النِّفاس**: kadının doğurmasıdır; doğurunca o **نُفَساء**dır. Ve denir: “Falan **يُنْفَسَ** edilmeden önce bunu miras aldım”; yani doğmadan önce. Ve çocuk **منفوس**tur. Ve **النِّفاس** ayrıca **نُفَساء**ın çoğuludur. Ve denir: Kapta bir **نَفَساً** yahut iki **نَفَسَيْن** içti. Ve suya **نَفَسٌ** denir; bu, bir şeyi başkasının adıyla adlandırmadandır; ve çünkü nefsin ayakta durması onunladır. Ve nefsin ayakta durması **النَّفَس** iledir. Dedi ki:
تَبِيت الثَّلاثُ السُّودُ وهي مناخةٌ ***على **نَفَسٍ** من [ماءِ] ماوِيّةَ العَذْبِ([17])
İstiare olarak: **تَنفّسَت** yay: yarıldı. Ve **شيءٌ نفيس**: yani nefsi ve değeri olan, onunla yarışılan. Ve **التّنافُس**: iki karşılaşanın her birinin nefsinin gücünü ortaya koymasıdır. Ve onların tabaklamada “**نَفس**([18])” sözü; bu kıyastır; yani ondan az bir miktar; deriyi bir defa tabaklamaya yetecek kadar; onu azlığında nefes alınan bir **نَفَس**e benzetti. Bu ve manası bununla olan şeylerde babın kıyası birdir([19]).

(**نفش**)  **النون** ve **الفاء** ve **الشين**: yayılmaya delâlet eden sahih bir asıl. Bundan: **نَفْش** yün; o, dövülüp kabartılıncaya kadar yapılmasıdır. Ve kuş kanatlarını **نَفَشَ** etti. Ve develer **نَفَشَت**: çobansız dönüp dolaştı ve yayıldı. Fiili **النَّفْش**tir; ve **إبلٌ نُفّاشٌ** ve **نَوافش**.

(**نفص**)  **النون** ve **الفاء** ve **الصاد**; kıyasları birbirine yaklaşan kelimelerdir; bedenden bir şey çıkarmaya yahut onu kuvvetle atmaya delâlet eder. Ondan: falan gülmesinde **أنفَصَ** etti: aşırıya vardı.
Ve idrarında **أنفصَ** etti; **أوْزَعَ** gibi. Ve denir ki: **النُّفَص**: kan sıçramalarıdır; bir tanesi **نُفْصَة**. Dedi ki:
* تَرَى الدِّماءَ على أكتافها **نُفَصا**([20]) *
İbn Düreyd([21]) dedi: Ve **النُّفَاص**: koyuna isabet eden bir hastalıktır; idrar yapar da ölünceye kadar.

(**نفض**)  **النون** ve **الفاء** ve **الضاد**: bir şeyi tozdan yahut benzerinden temizlemek için hareket ettirmeye delâlet eden sahih bir asıl; sonra istiare edilir. **نَفَضت** elbiseyi ve başkasını **نَفْضاً**. Ve **النَّفَض**: ağacın meyvesinden silkip düşürdüğü şey. Ve **امرأةٌ نَفوضٌ**: karnını çocuğundan silkip attı (düşürdü). Ve **النَّافض**: titremeli humma; çünkü bedeni **نَفْضاً** sallar. Ve **أنْفَضوا**: azıkları tükendi; yani azıkları **نفِدَ** olup tükendiğinde kaplarını silkip boşalttılar. Ve Araplar mesel olarak der: “**النُّفاض**([22]) **يُقطِّرُ الجَلَب**”; yani **أنْفَضوا** edip yanlarındaki az olunca develerini satmak için getirdiler.
Ve babdan istiare: “Yeri **نَفَضْتُ**” sözleri; eğer bir düşman var mı yok mu diye bakan birini gönderdinse. Ve “Geceyi **نَفَضْتُ**”; eğer şüphe ehlinin üzerinden silkip atmak için gece bekçiliği yaptıysan. Ve **النَّفِيضة** ve **النَّفَضَة**: bunu yapan topluluk. Dedi ki:
يَرِدُ المياهَ حضيرَةً و**نَفِيضةً** *** وِرْدَ القطاةِ إذا اسْمَألَّ التُّبَّعُ([23])
Ve Araplar der: “Gece konuştuğunda alçalt; gündüz konuştuğunda **انْفُض**.” Yani: çevrene bak; belki orada sözünü işitmesi uygun olmayan biri vardır. Ve **النِّفاض**: çocukların peştamalı. Babdan olması mümkündür. Dedi ki:
* جارية بيضاء في **نِفَاضِ**([24]) *

(**نفط**)  **النون** ve **الفاء** ve **الطاء**: üç kelime: **النِّفط** bilinen (şey)dir; **النون**u kesralıdır. Ve **النَّفَط**: çalışmaktan elde çıkan bir yara. Ve çocuk **نَفَطَ** **نَفِيطاً**: ses çıkardı. Ve onun ne **عافطَةٌ**sı vardır ne de **نافطة**sı. **النَّافطة**: burnundan **تَنْفِط** eden koyundur.

(**نفع**)  **النون** ve **الفاء** ve **العين**: zararın zıddına delâlet eden bir kelime. **نَفَعَه** ona fayda verdi; onu **نَفْعاً** ve **مَنفَعة** olarak **ينفَعُه**. Ve falanla **انتفَعَ** etti. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- النفخ: نفخ الريح في الشيء. قال تعالى: ﴿يوم ينفخ في الصور﴾ [طه/ 102]، ﴿ونفخ في الصور﴾ [الكهف/99]، ﴿ثم نفخ فيه أخرى﴾ [الزمر/68]، وذلك نحو قوله: ﴿فإذا نقر في الناقور﴾ [المدثر/8] ومنه نفخ الروح في النشأة الأولى، قال: ﴿ونفخت فيه من روحي﴾ [الحجر/29] يقال: انتفخ بطنه، ومنه استعير: انتفخ النهار: إذا ارتفع، ونفخة الربيع حين أعشب، ورجل منفوخ. أي: سمين.

##### Türkçe

- **النفخ**: rüzgârın bir şeyin içine üflemesi. Yüce Allah dedi ki: ﴿يوم **ينفخ** في **الصور**﴾ [طه/ 102], ﴿و**نفخ** في **الصور**﴾ [الكهف/99], ﴿ثم **نفخ** فيه أخرى﴾ [الزمر/68]; ve bu, şu sözü gibidir: ﴿فإذا **نقر** في **الناقور**﴾ [المدثر/8]. Ve ondan: ilk yaratılışta ruhun üflenmesi; dedi ki: ﴿و**نفخت** فيه من **روحي**﴾ [الحجر/29]. Denir: **انتفخ** بطنه (karnı şişti). Ve ondan ödünç alındı: **انتفخ** النهار: yükseldiği zaman; ve **نفخة** الربيع, otlandığı zaman; ve **رجل منفوخ**. Yani: şişman.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ف خ
‏"‏ نفخ في الصور ‏"‏‏.‏
وكم بين النّفختين‏.‏
ونفخ في النار‏.‏
ونفخ النار بالمنفاخ وهو الكير‏.‏
ونصبوا على النار المنافيخ‏.‏
ونفخت في الزقّ فانتفخ ونفّخت فيه فتنفّخ‏.‏
وهو يجد نفخة في بطنه ونفخةً‏:‏ انتفاخاً من طعام وغيره‏.‏
وعلى الماء والشراب نفّاخات‏.‏
ومن المجاز‏:‏ انتفخ النهار‏:‏ علا‏.‏
ورجل منفوخ‏:‏ سمين‏.‏
ونفخ شدقيه‏:‏ تكبّر‏.‏
وجاءت نفخة الربيع‏:‏ أيام إعشابه‏.‏

##### Türkçe

ن ف خ
“ **نفخ في الصور** ”.
Ve iki **النّفختين** arasında ne kadar (vardır).
Ve ateşe üfledi.
Ve **المنفاخ** ile ateşi üfledi; o da **الكير**’dir.
Ve ateşin üzerine **المنافيخ** kurdular.
Ve **الزقّ**’a üfledim de şişti; ve onda üfledim de şişkinleşti.
Ve o, karnında bir **نفخة** ve bir **نفخةً** bulur: yemekten ve başkasından (olan) bir şişkinlik.
Ve suyun ve içeceğin üzerinde **نفّاخات** (vardır).
Ve mecazdan: gündüz şişti: yükseldi.
Ve **منفوخ** bir adam: şişman.
Ve iki yanağını şişirdi: kibirlendi.
Ve baharın **نفخة**’si geldi: otlanmasının günleri.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّفْخ: معروف، نَفَخ فيه فانْتَفَخ. ابن سيده: نَفَخ بفمه يَنْفُخ نَفْخاً إِذا أَخرج منه الريح يكون ذلك في الاستراحة والمعالجة ونحوهما؛ وفي الخَبر: فإِذا هو مُغْتاظٌ يَنْفُخُ؛ ونَفخ النارَ وغيرها ينفُخها نَفْخاً ونَفِيخاً.
والنَّفيخُ: الموكل بنَفْخ النار؛ قال الشاعر:
في الصبْح يَحْكي لَوْنَهُ زَخِيخُ،
مِنْ شُعْلَةٍ، ساعَدَها النَّفيخُ
قال: صار الذي ينفُخ نَفيخاً مثل الجليس ونحوه لأَنه لا
يزال يتعهدُه بالنفخ.
والمنفاخ: كير الحدّاد. والمِنْفاخ: الذي يُنْفَخ به في النار وغيرها. وما بالدَّارِ نافخُ ضَرْمَةٍ أَي ما بها أَحد. وفي حديث علي، رضوان الله عليه: ودَّ معاوية أَنه ما بقي من بني هاشم نافِخُ ضَرْمَةٍ أَي أَحد لأَن النار ينفخها الصغير والكبير والذكر والأُنثى؛ وقول ابي النجم: إِذا نَطَحْنَ الأَخْشَبَ المَنْطُوحا،
سَمِعْت لِلمَرْوِ بهِ ضَبِيحا،
يَنْفَحْنَ مِنْهُ لَهَباً مَنْفُوحا
إنما أَراد منفوخاً فأَبدل الحاء مكان الخاء، وذلك لأَن هذه القصيدة حائية وأَوّلها:
يا ناقُ، سِيري عَنَقاً فَسيحا
إِلى سُلَيْمَانَ، فَنَسْتَرِيحا
وفي الحديث: أَنه نهى عن النَّفْخِ في الشراب؛ إِنما هو من أَجل ما يخاف أَن يبدُرَ من ريقه فيقع فيه فربما شرب بعده غيره فيتأَذى به. وفي الحديث: رأَيت كأَنه وُضع في يَديَّ سِوارانِ من ذهب فأُوحي إِليّ أَنِ انْفُخْهُما أَي ارْمهما وأَلقهما كما تنفُخ الشيءَ إِذا دفعته عنك، وإِن كانت بالحاء المهملة، فهو من نفحت الشيء إِذا رَمَيته؛ ونفَحَت الدابةُ إِذا رَمَحَتْ بِرِجلها. ويروي حديث المستضعفين: فَنَفَخَت بهم الطريق، بالخاء المعجمة، أَي رمت بهم بغتة مِنْ نَفَخَت الريح إِذا جاءَت بغتة. وفي حديث عائشة: السُّعوط مكانَ النفخ؛ كانوا إِذا اشتكى أَحدهم حَلْقَه نَفَخوا فيه فجعلوا السعوط مكانَه. ونفَخ الإِنسانُ في اليراع وغيره. والنفْخة: نفخةُ يومِ القيامة. وفي التنزيل: فإِذا نُفخ في الصور. وفي التنزيل: فأَنْفُخُ فيه فيكون طائراً بإِذن الله. ويقال: نُفخ الصورُ ونُفخ فيه، قاله الفراء وغيره؛ وقيل: نفخه لغة في نفخ فيه، قال الشاعر:
لولا ابنُ جَعْدَةَ لم يُفْتَحْ قُهُنْدُزُكُمْ،
ولا خُراسانُ، حتى يُنْفَخَ الصُورُ
(* قوله «قهندزكم» بضم القاف والهاء والدال المهملة كذا في القاموس. وفي معجم البلدان لياقوت: قهندز بفتح أوله وثانيه وسكون النون وفتح الدال وزاي: وهو في الأصل اسم الحصن أو القلعة في وسط المدينة، وهي لغة كأنها لأهل خراسان وما وراء النهر خاصة. وأكثر الرواة يسمونه قُهندز يعني بالضم إلخ. ثم قال: ولا يقال في القلعة إذا كانت مفردة في غير مدينة مشهورة، وهو في مواضع كثيرة منها سمرقند وبخارا وبلخ ومرو ونيسابور).
وقول القطامي:
أَلم يُخْزِ التفَرُّقُ جُنْدَ كِسْرَى،
ونُفْخوا في مدائِنهمْ فَطاروا
أَراد: ونفخوا فخفف. ونَفخ بها: ضَرَط؛ قال أَبو حنيفة: النفْخة الرائحة الخفيفة اليسيرة، والنفخة: الرائحة الكثيرة؛ قال ابن سيده: ولم أَر أَحداً وصف الرائحة بالكثرة ولا القلة غير أَبي حنيفة. قال: وقال أَبو عمرو بن العلاء دخلت محراباً من محاريب الجاهلية فنَفَخ المسكُ في وجهي. والنفْخة والنُّفَّاخ: الورَم. وبالدابة نَفَخٌ: وهو ريح تَرِمُ منه أَرساغُها فإِذا مَشَت انْفَشَّت. والنُّفْخة: داء يصيب الفرس تَرِمُ منه خُصْياه؛ نفخ نَفَخاً، وهو أَنْفَخُ. ورجل أَنفخ بيّن النفْخ: للذي في خُصْيَيه نَفْخ؛ التهذيب: النُّفَّاخ نفْخة الورم من داء يأْخذ حيث أَخَذَ. والنفْخَة: انتفاخ البَطن من طعام ونحوه. ونَفَخه الطعام ينفُخه نفْخاً فانتفَخ: مَلأَه فامتَلأَ. يقال: أَجِدُ نُفْخَة ونَفْخة ونِفْخة إِذا انتفخ بطنه.
والمنتفخ أَيضاً: الممتلئ كِبراً وغضباً. ورجل ذو نَفْخ وذو نفج، بالجيم، أَي صاحب فخر وكِبْر.
والنفْخ: الكبْر في قوله: أَعوذ بك من هَمْزهِ ونَفْثه ونَفْخهِ، فنَفْثُه الشعر، ونَفْخُه الكبْرُ، وهمزُه المُوتَةُ لأَن المتكبر يتعاظم ويجمع نفْسَه ونفَسَه فيحتاج اءن ينفُخ. وفي حديث اشراط الساعة: انتفاخُ الأَهلَّه أَي عِظمها وقد انتُفخ عليه.
وفي حديث عليّ: نافخٌ حِضْنَيه أَي منتَفخ مستعدّ لأَن يعمل عمله من الشر. ومن مسائل الكتاب: وقصدتُ قصدَه إِذ انتَفَخ عليّ أَي لايَنْتُه وخادَعْتُه حين غضب عليّ.
وانتفخ النهار: علا قبل الانتصاف بساعة؛ وانتفخ الشيءُ. والنفخ: ارتفاع الضُّحى.
ونفْخَة الشباب: معظمه، وشاب نُفُخ وجارية نُفُخٌ: ملأَتهما نفخة الشباب. وأَتانا في نفخة الربيع أَي حين أَعشب وأَخصب. أَبو زيد: هذه نُفخة الربيع، ونِفْخته: انتهاء نبته.
والنُّفُخ: للفتى الممتلئ شباباً، بضم النون والفاء، وكذلك الجارية بغير هاء. ورجل منتفخ ومنفوخ أَي سمين. ابن سيده: ورجل منفوخ وأُنْفُخان وإِنْفِخان والأُنثى أُنْفُخانة وإِنْفِخانة: نفَخَهما السِّمَن فلا يكون إِلاَّ سِمَناً في رخاوة. وقوم منفوخون، والمنفوخ: العظيم البطن، وهو أَيضاً الجبان على التشبيه بذلك لأَنه انتفَخَ سَحْرُه. والنُّفَّاخة: هنَةٌ منتفخة تكون في بطن السمكة وهو نصابها فيما زعموا وبها تستقلّ في الماء وتردّد. والنُّفَّاخة: الحجاة التي ترتفع فوق الماء.
والنَّفْخاء من الأَرض: مثل النَّبْخاء؛ وقيل: هي أَرض مرتفعة مكرّمة ليس فيها رمل ولا حجارة تنبت قليلاً من الشجر، ومثلها النَّهْداء غير أَنها أَشد استواء وتَصَوُّباً في الأَرض؛ وقيل: النَّفخاء أَرض لينة فيها ارتفاع؛ وقيل لابنة الخُسّ: أَيُّ شيء أَحسن؟ فقالت: أَثَرُ غاديَة (* قوله
«اثر غادية إلخ» تقدم في نبخ غادية في اثر إلخ) ، في إِثْرِ سارِيَة، في بلاد خاوية، في نَفْخاء رابية؛ وقيل: النفْخاء من الأَرضين كالرَّخَّاء والجمع النَّفاخَى، كسّر تكسير الأَسماء لأَنها صفة غالبة. والنفْخاء: أَعلى عظم الساق.
نقخ: النُّقَاخ
(* يقوله الشيخ ابراهيم اليازجي: الصواب في هذه اللفظة:
النقخ على مثال الضرب كما ذكره صاحب الصحاح): الضرب على الرأْس بشيء صلب؛ نَقَخ رأْسه بالعصا والسيف يَنْقَخُه نَقْخاً: ضربه؛ وقيل: هو الضرب على الدماغ حتى يخرج مخه؛ قال الشاعر:
نَقْخاً على الهامِ وبَخًّا وخْضا
والنُّقاخ: استخراج المخّ. ونَقَخَ المخَّ من العظم وانتقخه: استخرجه. أَبو عمرو: ظَليمٌ أَنقخ قليل الدماغ؛ وأَنشد لطلق بن عديّ: حتى تَلاقَى دَفُّ إِحدى الشُّمَّخ،
بالرُّمح من دون الظَّليم الأَنْقَخ،
فانْجَدَلَتْ كالرُّبَع المَنَوَّخ
والنقخ: النقف وهو كسر الرأْس عن الدماغ؛ قال العجاج:
لَعَلِمَ الأَقوامُ أَني مِفْنَخُ
لِهامِهمْ، أَرُضُّه وأَنْقَخُ
بفتح القاف. والنُّقاخُ: الماء البارد العذب الصافي الخالص الذي يكاد ينقخ الفؤَاد ببرده؛ وقال ثعلب: هو الماء الطيب فقط؛ وأَنشد للعَرْجي واسمه عبدالله بن عمرو ابن عثمان بن عفان ونسب إِلى العَرْج وهو موضع ولد به: فإِن شئت أَحْرَمتٌ النساءَ سواكُمُ،
وإِن شئت لم أَطْعَمْ نُقاخاً ولا بَرْدا
ويروى: حرَّمت النساء أَي حرمتهن على نفسي.
والبرد هنا: الريق. التهذيب: والنُّقاخ الخالص ولم يعين شيئاً. الفراء: يقال هذا نُقاخ العربية أَي خالصها؛ وروي عن أَبي عبيدة: النُّقاخ الماء العذب؛ وأَنشد شمر:
وأَحْمَقَ ممن يلْعَق الماءَ قال لي:
دع الخمر واشْرَبْ من نُقاخ مُبَرَّدِ
قال أَبو العباس: النُّقاخُ النوم في العافية والأَمن. ابن شميل: النُّقاخ الماء الكثير يَنْبِطُه الرجل في الموضع الذي لا ماء فيه. وفي الحديث: أَنه شرب من رُومة فقال: هذا النُّقاخ؛ هو الماء العذب البارد الذي ينقَخ العطش أَي يكسره ببرده، ورومة: بئر معروفة بالمدينة.

##### Türkçe

**النَّفْخ**: bilinen (şey); onda **نَفَخ** etti de **انْتَفَخ**. İbn Sîde: ağzıyla **نَفَخ** etti; **يَنْفُخ** **نَفْخاً**: ondan rüzgârı çıkardığı zaman; bu, dinlenmede, tedavide ve benzerlerinde olur. Ve haberde: “Bir de baktım ki o, öfkeli, **يَنْفُخُ**.” Ve ateşe ve başkasına **نَفخ** eder: onu **نَفْخاً** ve **نَفِيخاً** **ينفُخها**.

Ve **النَّفيخُ**: ateşe **نَفْخ** etmekle görevli olan; şair dedi ki:
في الصبْح يَحْكي لَوْنَهُ زَخِيخُ،
مِنْ شُعْلَةٍ، ساعَدَها النَّفيخُ
Dedi ki: üfleyen kimse, ona üflemekle sürekli ilgilendiği için, **نَفيخاً** (adı) oldu; tıpkı **الجليس** ve benzeri gibi.

Ve **المنفاخ**: demircinin körüğü. Ve **المِنْفاخ**: ateşe ve başkasına üflenen şey (alet).
Ve “Evde **نافخُ ضَرْمَةٍ** yoktur” yani onda hiç kimse yoktur. Ali’nin hadîsinde, Allah’ın rızası onun üzerine olsun: Muâviye, Benî Hâşim’den **نافِخُ ضَرْمَةٍ** kalmamasını diledi; yani bir kimse; çünkü ateşe küçük de büyük de, erkek de dişi de üfler. Ve Ebû’n-Necm’in sözü:
إِذا نَطَحْنَ الأَخْشَبَ المَنْطُوحا،
سَمِعْت لِلمَرْوِ بهِ ضَبِيحا،
يَنْفَحْنَ مِنْهُ لَهَباً مَنْفُوحا
Aslında **منفوخاً** demek istedi de **الحاء**’yı **الخاء**’ın yerine koydu; bu, şu sebepledir: bu kaside **حائية**’dir ve başı:
يا ناقُ، سِيري عَنَقاً فَسيحا
إِلى سُلَيْمَانَ، فَنَسْتَرِيحا

Ve hadîste: içeceğe **النَّفْخِ** etmekten nehyetti; bu ancak, tükürüğünden bir şeyin sıçrayıp ona düşmesinden korkulduğu içindir; sonra ondan başkası içerse onunla eziyet görebilir. Ve hadîste: “Gördüm ki sanki iki altın bilezik iki elime kondu; bana vahyedildi ki: **انْفُخْهُما**” yani onları at, onları bırak; tıpkı bir şeyi kendinden ittiğin zaman ona **تنفُخ** etmen gibi. Eğer **بالحاء المهملة** ile ise, o, bir şeyi attığın zaman **نفحت**’tandır; ve binek **نفَحَت**: ayağıyla tekme attığı zaman. Ve zayıfların hadîsi rivayet edilir: “Yol onları **فَنَفَخَت**” **بالخاء المعجمة** ile; yani onları ansızın attı; **نَفَخَت الريح**’ten: rüzgâr ansızın geldiği zaman. Âişe’nin hadîsinde: **السُّعوط** üflemenin yerinedir; onlardan biri boğazı ağrıdığı zaman ona üflerlerdi; sonra **السعوط**’u onun yerine koydular. Ve insan **اليراع**’a ve başkasına üfler. Ve **النفْخة**: kıyamet gününün üflemesi. Ve tenzîlde: “Artık sûra üflendiği zaman.” Ve tenzîlde: “Sonra ona üflerim de Allah’ın izniyle kuş olur.” Ve denir: **نُفخ الصورُ** ve **نُفخ فيه**; bunu Ferrâ ve başkası söyledi. Ve denildi: **نفخه** (şekli), **نفخ فيه**’de bir dildir; şair dedi ki:
لولا ابنُ جَعْدَةَ لم يُفْتَحْ قُهُنْدُزُكُمْ،
ولا خُراسانُ، حتى يُنْفَخَ الصُورُ
(* “**قهندزكم**” sözü: **القاف**’ın, **الهاء**’ın ve **الدال المهملة**’nin zammesiyle; Kāmûs’ta böyledir. Ve Yâkūt’un Muʿcemu’l-Büldân’ında: evvelinin ve ikincisinin fethi, **النون**’un sükûnu, **الدال**’ın fethi ve **زاي**: aslında şehrin ortasındaki hisar yahut kalenin adıdır; sanki Horasan ve Mâverâünnehir ehline mahsus bir dildir. Ravilerin çoğu onu **قُهندز** diye isimlendirir; yani zamme ile… Sonra dedi ki: meşhur bir şehir dışında tek başına olan kaleye denmez; Semerkand, Buhara, Belh, Merv ve Nîşâbûr gibi birçok yerde vardır.)

Ve Katamî’nin sözü:
أَلم يُخْزِ التفَرُّقُ جُنْدَ كِسْرَى،
ونُفْخوا في مدائِنهمْ فَطاروا
İstediği: “**ونفخوا**” idi; sonra hafifletti. Ve **نَفخ بها**: osurdu; Ebû Hanîfe dedi ki: **النفْخة** hafif, az koku; ve **النفخة**: çok koku. İbn Sîde dedi ki: Ebû Hanîfe’den başka, kokuyu çoklukla yahut azlıkla niteleyen birini görmedim. Dedi ki: Ebû Amr b. el-Alâ dedi: Câhiliye mihrablarından bir mihraba girdim de misk yüzüme **نَفَخ** etti.

Ve **النفْخة** ve **النُّفَّاخ**: şişlik. Ve binek hayvanda **نَفَخٌ** vardır: o, ondan dolayı bilekleri şişen bir rüzgârdır; yürüdüğü zaman dağılır. Ve **النُّفْخة**: ata isabet eden bir hastalıktır; ondan dolayı iki testisi şişer; **نفخ** **نَفَخاً**; o da **أَنْفَخُ**’tur. Ve **أَنفخ** bir adam, **النفْخ**’ü açık olan: testislerinde **نَفْخ** bulunan kimse için. **التهذيب**: **النُّفَّاخ**: nerede tutarsa tutsun tutan bir hastalıktan olan şişlik **نفْخة**’sidir. Ve **النفْخَة**: yemek ve benzerinden karın şişmesidir. Ve yiyecek onu **نَفَخه**: onu **نفْخاً** **ينفُخه**; böylece **انتفَخ**: onu doldurdu da doldu. Denir: karnı şiştiği zaman **أَجِدُ نُفْخَة** ve **نَفْخة** ve **نِفْخة**.

Ve **المنتفخ** ayrıca: kibir ve öfkeyle dolu olan. Ve **نَفْخ** sahibi ve **نفج** sahibi, **بالجيم** ile: yani övünç ve kibir sahibi.

Ve **النفْخ**: “Senin **هَمْزهِ**’nden, **نَفْثه**’nden ve **نَفْخهِ**’nden sana sığınırım” sözünde kibirdir; onun **نَفْثُه**’si şiirdir; onun **نَفْخُه**’si kibirdir; onun **همزُه**’si bayılmadır; çünkü kibirlenen büyüklük taslar, kendini ve nefesini toplar; böylece üflemeye ihtiyaç duyar. Kıyamet alâmetleri hadîsinde: **انتفاخُ الأَهلَّه** yani onların büyüklüğü; ve onun üzerine şişirilmiştir.

Ali’nin hadîsinde: **نافخٌ حِضْنَيه** yani şişmiş, hazır; şerden kendi işini yapmaya hazırlanmış. Ve kitabın meselelerinden: “Onun kastına kastettim; bana karşı **انتَفَخ** ettiği zaman” yani bana karşı kabalaştı; ve bana öfkelendiği zaman onu aldattım.

Ve **انتفخ النهار**: öğleye bir saat kala yükseldi. Ve şey **انتفخ** etti. Ve **النفخ**: kuşluğun yükselmesidir.

Ve **نفْخَة الشباب**: onun çoğu (gençliğin en dolu zamanı). Ve **نُفُخ** bir genç ve **نُفُخٌ** bir cariye: gençliğin üflemesi onları doldurdu. Ve bize baharın **نفخة**’sinde geldi; yani otlandığı ve bereketlendiği zaman. Ebû Zeyd: bu, baharın **نُفخة**’sidir; ve onun **نِفْخته**’si: bitkisinin sona ermesidir.

Ve **النُّفُخ**: gençlikle dolu delikanlı içindir; **النون** ve **الفاء**’nın zammesiyle; ve aynı şekilde cariye, **هاء** olmaksızın. Ve **منتفخ** ve **منفوخ** bir adam: yani şişman. İbn Sîde: ve **منفوخ** bir adam ve **أُنْفُخان** ve **إِنْفِخان**; dişisi **أُنْفُخانة** ve **إِنْفِخانة**: semizlik onları **نفَخ** etti; bu ancak gevşeklik içinde bir semizlik olur. Ve **منفوخون** bir kavim. Ve **المنفوخ**: büyük karınlıdır; ve o ayrıca, buna benzetme yoluyla korkaktır; çünkü onun ciğeri şişmiştir. Ve **النُّفَّاخة**: balığın karnında bulunan şişkin bir şeydir; onların zannettiklerine göre o, onun yüzgecidir; onunla suda yükselir ve gidip gelir. Ve **النُّفَّاخة**: suyun üstüne yükselen taş.

Ve yerden **النَّفْخاء**: **النَّبْخاء** gibidir. Ve denildi: o, içinde kum ve taş olmayan, az ağaç bitiren, yükseltilmiş, değerli bir arazidir; ve onun benzeri **النَّهْداء**’dır; ancak o, yerde daha şiddetli düzlüktür ve daha çok eğimlidir. Ve denildi: **النَّفخاء**: içinde yükselti bulunan yumuşak arazidir. Ve **ابنة الخُسّ**’a denildi: “Hangi şey daha güzeldir?” O dedi ki: “**أَثَرُ غاديَة** (* ‘**اثر غادية** …’ sözü, ‘**نبخ**’ maddesinde ‘**غادية**’ ‘**اثر**’de geçti), **في إِثْرِ سارِيَة**’nin ardından, ıssız ülkelerde, yükseltili bir **نَفْخاء**’da.” Ve denildi: **النفْخاء** arazilerden, **الرَّخَّاء** gibi; çoğulu **النَّفاخَى**; isimlerin kırması gibi kırıldı; çünkü o, galip bir sıfattır. Ve **النفْخاء**: incik kemiğinin en üstüdür.

**نقخ**: **النُّقَاخ** (* Şeyh İbrâhîm el-Yâzicî der ki: bu lafızda doğru olan, Sıhâh sahibinin zikrettiği gibi, **الضرب** vezninde **النقخ**’tır): sert bir şeyle başa vurmaktır; başını sopa ve kılıçla **نَقَخ** etti; onu **نَقْخاً** **يَنْقَخُه**: ona vurdu. Ve denildi: o, beyne vurmadır; ta ki iliği çıksın; şair dedi ki:
نَقْخاً على الهامِ وبَخًّا وخْضا
Ve **النُّقاخ**: iliği çıkarma. Ve kemikten iliği **نَقَخَ** etti ve onu **انتقخه**: onu çıkardı. Ebû Amr: **ظَليمٌ أَنقخ**: beyni az olan devekuşu erkeği; ve Talak b. Adiyy’den okudu:
حتى تَلاقَى دَفُّ إِحدى الشُّمَّخ،
بالرُّمح من دون الظَّليم الأَنْقَخ،
فانْجَدَلَتْ كالرُّبَع المَنَوَّخ
Ve **النقخ**: **النقف**’tir; o da beynin üzerinden başı kırmaktır; Accâc dedi ki:
لَعَلِمَ الأَقوامُ أَني مِفْنَخُ
لِهامِهمْ، أَرُضُّه وأَنْقَخُ
**القاف**’ın fethiyle. Ve **النُّقاخُ**: soğuk, tatlı, berrak, saf, hâlis sudur; soğukluğuyla neredeyse kalbi **ينقخ** eder. Sa‘leb dedi ki: o, sadece hoş sudur. Ve el-‘Arcî’ye—adı Abdullah b. Amr b. Osman b. Affân’dır; doğduğu yer olan **العَرْج**’e nisbet edildi—ait olarak okundu:
فإِن شئت أَحْرَمتٌ النساءَ سواكُمُ،
وإِن شئت لم أَطْعَمْ نُقاخاً ولا بَرْدا
Ve şöyle rivayet edilir: “**حرَّمت النساء**” yani onları nefsime haram kıldım.
Ve buradaki **البرد**: tükürüktür. **التهذيب**: ve **النُّقاخ** hâlistir; bir şeyi tayin etmedi. Ferrâ: “Bu, Arapçanın **نُقاخ**’ıdır” denir; yani onun hâlisi. Ebû Ubeyde’den rivayet edildi: **النُّقاخ** tatlı sudur. Ve Şemir okudu:
وأَحْمَقَ ممن يلْعَق الماءَ قال لي:
دع الخمر واشْرَبْ من نُقاخ مُبَرَّدِ
Ebû’l-Abbâs dedi ki: **النُّقاخُ**: afiyet ve emniyet içinde uykudur. İbn Şümeyl: **النُّقاخ**: kişinin, su olmayan yerde, yerden fışkırttığı çok sudur. Ve hadîste: Rûme’den içti de dedi ki: “Bu, **النُّقاخ**’tır”; o, susuzluğu soğukluğuyla **ينقَخ** eden, yani onu kıran, tatlı soğuk sudur. Ve Rûme: Medine’de bilinen bir kuyudur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ف خ * * نَفَخَ * فيه ونَفَخَهُ أيضا لغة قال الشاعر % ولا خراسان حتى ينفخ الصور % وبابه نصر يقال أجد * َُنِفْخَةً * بفتح النون وضمها وكسرها إذا * انْتَفَخَ * بطنه

##### Türkçe

* ن ف خ * * **نَفَخَ** * ona üfledi ve ayrıca onu üfledi; bu da bir lehçedir. Şair dedi ki:
% Ve Horasan da yoktur; ta ki **الصور** üfürülünceye kadar %
Ve babı **نصر**’dır; denir: **أجد**. * **نِفْخَةً** * nûn’un fethiyle, zammıyla ve kesriyle; eğer karnı **انْتَفَخَ** olursa.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نفخ بفمه ينفخ نفخا إذا أخرج منه الريح، يكون ذلك في الاستراحة والمعالجة ونحوهما، قاله ابن سيده. كنفخ تنفيخا. قال شيخنا: استعملوا نفخ لازما وهو الأكثر، وقد يتعدى، كما قاله جماعة، وقرىء به في الشواذ، كما أشار إليه الخفاجي في العناية أثناء الأنبياء، فلا يعتد بقول أبي حيان أنه لا يتعدى ولا يكون إلا لازما، بعد وروده في القرآن، ولو شاذا، انتهى. وما بالدار نافخ ضرمة، أي أحد ويقال: نفخ الصور ونفخ فيه، قاله الفراء وغيره، وقيل: نفخه لغة في نفخ فيه. ونفخ بها ضرط. والنفيخ، كأمير: الموكل بنفخ النار. قال الشاعر:
  في الصبح يحكي لونه زخيخ                      من شعلة ساعدها النـفـيخ

  قال: صار الذي ينفخ نفيخا مثل الجليس، لأنه لا يزال يتعهده بالنفخ. والمنفاخ، بالكسر: آلته، أي الذي ينفخ به النار وغيرها ككير الحداد. والنفخ: ارتفاع الضحى. وانتفخ النهار: علا قبل الانتصاف بساعة، وهو مجاز. والنفخ: الفخر والكبر، يقال رجل ذو نفخ، ونفج،، بالجيم، أي صاحب فخر وكبر, ورجل منتفخ: ممتلىء كبرا وغضبا. وفي قوله  أعوذ بك من نفثه ونفخه  أي كبره ونفخ شدقيه: تكبر، وهو مجاز. ورجل أنفخ بين النفخ: الذي في خصيته نفخ وفي حديث علي نافخ حضنيه، أي منتفخ مستعد لأن يعمل عمله من الشر. ونفخه الطعام ينفخه نفخا فانتفخ: ملأه فأمتلأ، يقال: به نفخة، ويثلث، أي انتفاخ بطن من طعام ونحوه. والنفخاء من الأرض: مثل النبخاء، وقيل هي أرض مرتفعة مكرمة ليس فيها رمل ولا حجارة، تنبت قليلا من الشجر. ومثلها النهداء، غير أنها أشد استواء وتصوبا في الأرض. وقيل: النفخاء: أرض لينة فيها ارتفاع. والجمع النفاخي. والنفخاء: أعلى عظم الساق. وعن ابن سيده: يقال رجل أنفخان وأنفخاني، وإنفخان وإنفخاني. بضمهما وبكسرهما، وهي بهاء أي امتلأ سمنا، نفخهما السمن فلا يكون إلا سمنا في رخاوة. وكذلك رجل منفوخ وقوم منفوخون. والنفخ، بضمتين، الفتى الممتلىء شبابا، وكذلك الجارية، بغير هاء. وفي التهذيب: النفاخ كرمان: نفخة الورم من داء يحدث يأخذ حيث أخذ. والنفاخة، بهاء: الحجارة التي ترتفع فوق الماء. والنفاخة: هنة منتفخة تكون في بطن السمك هي نصابها فيما زعموا، وبها تستقل في الماء وتتردد. والمنفوخ: البطين، أي العظيم البطن. ومن المجاز: المنفوخ والمنتفخ: السمين. وقوم منفوخون. وككتان: د، بالمغرب. ومما يستدرك عليه: نفخت بهم الطريق، أي رمت بهم بغتة، من نفخت الرشيح، إذا جاءت بغتة. ونفخ الإنسان في اليراع وغيره. والنفخة: نفخة يوم القيامة. وقال أبو حنيفة: النفخة: الرائحة الخفيفة اليسيرة. والنفخة: الرائحة الكثيرة. قال ابن سيده: ولم أر أحدا وصف الرائحة بالكثرة ولا القلة غير أبي حنيفة. وبالدابة نفخ، وهو ريح ترم منه أرساغها فإذا مشت انفشت. والنفخ: داء يصيب الفرس ترم منه خصياه، نفخ نفخا فهو أنفخ. وفي حديث أشراط الساعة انتفاخ الأهلة، أي عظمها. وانتفخ علي: غضب. ونفخة الشباب معظمه. وأتانا في نفخة الربيع، أي حين أعشب وأخصب. وقال أبو زيد: هذه نفخة الربيع، ونفحته: انتهاء نبتته، وهو مجاز. والمنفوخ: الجبان، على التشبيه بعظيم البطن، لأنه انتفخ سحره. ومنافخ الشيطان: وساوسه. ويقال للمتطاول إلى ما ليس له: نفخ الشيطان في أنفه.

##### Türkçe

**نفخ**: ağzıyla üfledi, üfler, üfleme; ondan rüzgâr çıkardığı zaman; bu, dinlenmede ve tedavide ve benzerlerinde olur; bunu İbn Sîde söylemiştir. **كنفخ**: **تنفيخا** (gibi). Şeyhimiz dedi: **نفخ**’ı lâzım olarak kullandılar ve bu daha çoktur; bazen müteaddî olur; bir cemaatin söylediği gibi; şâzlarda onunla okunmuştur; el-Hafâcî’nin **العناية**’de **الأنبياء** sırasında işaret ettiği gibi; artık Ebû Hayyân’ın “müteaddî olmaz ve ancak lâzım olur” sözüne itibar edilmez; Kur’ân’da vârid olduktan sonra, şâz da olsa; bitti. Ve evde **نافخ ضرمة** yoktur; yani hiç kimse. Ve denilir: **نفخ الصور** ve **نفخ فيه**; bunu el-Ferrâ ve başkaları söylemiştir. Ve denildi: **نفخه** dili, **نفخ فيه**’de (kullanılır). Ve **نفخ بها**: osurdu.

**النفيخ**، **كأمير**: ateşi üflemekle görevlendirilen. Şair dedi:
  Sabahleyin rengi **زخيخ**’i taklit eder,
                      bir alevden; ona **النـفـيخ** yardım etti.

Dedi: Üfleyen kimseye **نفيخ** denildi; **الجليس** gibi; çünkü onu üflemekle sürekli gözetir. Ve **المنفاخ**، kesre ile: onun âleti; yani ateşi ve başkasını onunla üflediği şey; demircinin körüğü gibi. Ve **النفخ**: kuşluğun yükselmesi. Ve **انتفخ النهار**: öğleye bir saat kala yükseldi; bu mecazdır. Ve **النفخ**: övünme ve kibir; “**رجل ذو نفخ**” denilir; ve **نفج**، **بالجيم**: yani övünme ve kibir sahibi. Ve **رجل منتفخ**: kibir ve öfkeyle dolu. Ve “**أعوذ بك من نفثه ونفخه**” sözünde: yani onun kibri; ve **نفخ شدقيه**: kibirlendi; bu mecazdır. Ve **رجل أنفخ بين النفخ**: husyesinde **نفخ** olan. Ve Ali hadîsinde: **نافخ حضنيه**; yani şerden kendi işini yapmaya hazır, şişmiş. Ve yemeği **نفخه**: onu üfler, üfleme; derken **فانتفخ**: onu doldurdu da doldu; “onda **نفخة** vardır” denilir; ve üç vecihlidir; yani yemekten ve benzerinden karın şişmesi.

Ve yerden **النفخاء**: **النبخاء** gibidir; ve denildi: içinde kum ve taş olmayan, az ağaç bitiren, yüksek, değerli bir yerdir. Ve onun benzeri **النهداء**’dır; ancak o, daha çok düz ve yerde daha çok alçalıp yükselir. Ve denildi: **النفخاء**: içinde yükselti bulunan yumuşak yer. Çoğulu **النفاخي**. Ve **النفخاء**: incik kemiğinin en üstü. İbn Sîde’den: “**رجل أنفخان** ve **أنفخاني** ve **إنفخان** ve **إنفخاني** denilir; ikisini de damme ile ve ikisini de kesre ile; ve bu, **بهاء**’dır; yani yağla doldu; yağı ikisini şişirdi; artık ancak gevşeklik içinde semizlik olur.” Ve aynı şekilde: **رجل منفوخ** ve **قوم منفوخون**.

Ve **النفخ**، iki damme ile: gençlikle dolu delikanlı; ve aynı şekilde kız; **هاء**sız. Ve **التهذيب**’de: **النفاخ**، **كرمان**: bir hastalıktan meydana gelen, nereye tutarsa orayı tutan şişlik şişmesi. Ve **النفاخة**، **بهاء** ile: suyun üstünde yükselen taşlar. Ve **النفاخة**: balığın karnında bulunan şişkin bir şey; zannettiklerine göre onun **نصاب**’ıdır; onunla suda yükselir ve gidip gelir. Ve **المنفوخ**: **البطين**; yani büyük karınlı. Ve mecazdan: **المنفوخ** ve **المنتفخ**: şişman. Ve **قوم منفوخون**. Ve **ككتان**: **د**; Mağrib’de.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: “**نفخت بهم الطريق**”; yani onları ansızın attı; **نفخت الرشيح**’tan; ansızın geldiği zaman. Ve insanın **اليراع** ve başkasına üflemesi. Ve **النفخة**: kıyamet gününün üflemesi. Ebû Hanîfe dedi: **النفخة**: hafif, az koku. Ve **النفخة**: çok koku. İbn Sîde dedi: Ebû Hanîfe’den başka kimsenin kokuyu çokluk ve azlıkla vasfettiğini görmedim. Ve binek hayvanda **نفخ** vardır; o, ondan **أرساغها**’sı şişen bir rüzgârdır; yürüdüğü zaman dağılır. Ve **النفخ**: ata isabet eden bir hastalık; ondan husyeleri şişer; **نفخ** üfleme; o hâlde o **أنفخ**’tır. Ve kıyamet alâmetleri hadîsinde: **انتفاخ الأهلة**; yani onların büyümesi. Ve “**انتفخ علي**”: öfkelendi. Ve **نفخة الشباب**: onun çoğu. Ve bize baharın **نفخة**’sinde geldi; yani otlandığı ve bereketlendiği zaman. Ebû Zeyd dedi: “Bu, baharın **نفخة**’sidir; ve **نفحته**: bitkisinin sona ermesi”; bu mecazdır. Ve **المنفوخ**: korkak; büyük karınlıya benzetme üzere; çünkü onun akciğeri şişti. Ve **منافخ الشيطان**: onun vesveseleri. Ve kendisine ait olmayan şeye uzanana denilir: “Şeytan onun burnuna üfledi”: **نفخ الشيطان في أنفه**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَفَخَ بِفَمِهِ
1 نَفَخَ بِفَمِهِ ذ , (K,) aor. نَفُخَ , [accord, to Golius and Freytag, incorrectly, نَفَخَ ; see Kur, iii. 43, &c.] inf. n. نَفْخٌ; (Msb;) and ↓ نفّخ, (K,) inf. n. تَنْفِيخٌ; (TA;) He blew with his mouth; sent forth wind from his mouth; (K;) this is done in taking rest, and in labour or exertion, and the like. (L.) نَفَخَ is mostly used as a neut. v.; but sometimes it is trans., as many have asserted: you say نَفَخَ الصُّورَ, as well as نَفَخَ فِيهِ, He blew the trumpet, or blew into the trumpet: (MF, TA:) نَفَخَهُ is a dial. form of نَفَخَ فِيهِ: (S:) also, نَفَخَ فِى النَّارِ [he blew the fire; or blew into the fire]: [see 8 (last sentence) in art. قوت:] and نَفَخَ فى الزِّقِّ [he blew into, or inflated, the skin]: and sometimes one says نَفَخَهُ. (Msb.) نُفْخُوا occurs in a verse of El-Katلmee for نُفِخُوا. (S.) ― -b2- نَفَخَ الشَّيْطَانُ فِى أَنْفِهِ (assumed tropical:) [The devil blew into his nose]: said of him who aspires to that which is not for him. (TA.) ― -b3- نَفَخَ شِدْقَيْهِ (tropical:) [He inflated, or puffed out, the sides of his mouth; meaning] he was proud, or affected pride. (A.) ― -b4- نَفَخَهُ, aor. نَفُخَ , inf. n. نَفْخٌ, It (food) inflated him, or filled him. (L.) ― -b5- نَفِخَ, aor. نَفَخَ , inf. n. (L) نَفَخٌ, (S, L,) He (a man, S, and a horse, L) had inflated testicles. (S, L.) ― -b6- Also, He (a beast of carriage) had his pasterns inflated with wind. When a beast thus affected walks, the humour subsides. (L.) ― -b7- نَفَخَ نِهَا Pepedit; crepitum ventris emisit. (S, K.) ― -b8- نَفَخَتِ الرِّيحُ The wind came suddenly. (L.) ― -b9- نَفَخَتْ بِهِمُ الطَّرِيقُ (tropical:) The road cast [or brought] them suddenly [to a place]: from نفخت الريح. (L.) -A2- نَفَخَتِ الضُّحَى, inf. n. نَفْخٌ, (tropical:) The morning became advanced, and the sun high. (L, K.) You say also النَّهَارُ ↓ انتفخ (tropical:) The day became advanced, the sun being high, (S, L,) an hour before noon. (L.)

2 نَفَّخَ see 1.

5 تَنَفَّخَ see 8.

انتفخ
8 انتفخ ذ It (a thing, S, as a skin, Msb,) became inflated, or puffy; (S, A, Msb;) as also ↓ تنفّخ: (A:) also, it became swollen; i. q. وَرِمَ. (K, art. ورم.) ― -b2- انتفخ He became inflated, or filled, by food. (L.) See 1. ― -b3- اِنْتِفَاخُ الأَهِلَّةِ (tropical:) The bigness [or swelling] of the new moons. Occurring in a trad. respecting the signs of the last day. (L.) [See انتفج.] ― -b4- انتفخ عَلَىَّ (assumed tropical:) [He became inflated against me; i. e.] he was angry with me. (TA.) And انتفخ لَهُ (assumed tropical:) [He behaved angrily to him]. (TA in art. زحر.)

نَفْخٌ
نَفْخٌ ذ [Flatulence. ― -b2- And hence,] (tropical:) Boastfulness; arrogance; pride; (S, K;) [inflation with pride]: pride was termed by Mohammad نَفْخُ الشَّيْطَانِ. (TA, art. همز.) ― -b3- رَجُلٌ ذُو نَفْخٍ, as also ذو نَفْجِ, (tropical:) A boastful, arrogant, proud man; (S;) [a man inflated with pride].

نُفُخٌ
نُفُخٌ ذ (assumed tropical:) A young man (TA) full of youthfulness [or youthful plumpness or vigour]; (K;) and so, without ة, a damsel. (TA.)

نَفْخَةٌ
نَفْخَةٌ ذ and نُفْخَةٌ and نِفْخَةٌ Inflation of the belly (S, K) by food &c. (TA.) You say بِهِ نفخةٌ He has an inflation of the body: (K:) and أَجِدُ نفخةً I experience an inflation of the body. (S.) ― -b2- [And A flatulent humour of any kind: a meaning well known.] ― -b3- النَّفْخَةُ The blast [of the horn] of the day of resurrection. (L.) ― -b4- نَفْخَةٌ A slight odour: differing from نَفْحَةٌ, which is a plenteous odour. (L.) ― -b5- نَفْخَةُ الشَّبَابِ (tropical:) The chief part of youth. (L.) نَفْخَةُ الرَّبِيعِ (tropical:) The time of the season called الربيع when the earth produces herbs, or herbage: (A:) or نُفْخَةُ الربيع, and نِفْخَتُهُ, the time of that season when vegetation has ended. (AZ:) ― -b6- نُفْخَةٌ A disease that attacks a horse, and makes his testicles to swell. (L.) ― -b7- See نُفَّاخٌ.

نَفْخَآءُ
نَفْخَآءُ ذ (applied to land, or ground, S) i. q. نَبْخَآءُ: (S, L, K:) or elevated and good or fertile ground, in which is no sand nor stones, producing a few trees; and so نَهْدَآءُ, except that this latter is more flat and extensive: or soft land, in which is elevation: (L:) or tumid earth, that breaks in pieces when trodden upon: (TA, voce رَخَّآءُ:) pl. نَفَاخِىُّ: it has a form of pl. proper to substs, because it is an epithet in which the quality of a subst. predominates. (L.) ― -b2- نَفْخَآءُ The upper part of the bone of the ساق [or shank, or tibia]. (K.)

نَفِيخٌ
نَفِيخٌ ذ One who is employed to blow a fire. (K.)

نُفَّاخٌ
نُفَّاخٌ ذ An inflation of a humour occasioned by disease, (T, K,) arising in any part: (T:) a humour; as also ↓ نَفْخَةٌ. (L.) ― -b2- See نُفَّاخَةٌ.

نُفَّاخَةٌ
نُفَّاخَةٌ ذ A bubble upon water. (L, K [but in some copies of the K, for الحَجَاةُ is erroneously put الحجارة.]) ― -b2- [The air-bladder of a fish;] an inflated thing in the belly of a fish, which is (as they assert, L,) its نِصَاب [app. meaning its most essential part, or element,] by means of which it rises in the water, and moves to and fro. (L, K.) ― -b3- A bladder of a plant (S, O, L, voce قَتَادٌ, &c.) N. un. of نُفَّاخٌ (AHn, in TA, voce عُشَّرٌ.) [And in anatomy, A cell.]

مَا بِالدَّارِ نَافِخُ ضَرَمَةٍ
مَا بِالدَّارِ نَافِخُ ضَرَمَةٍ ذ [There is not in the house a blower of a fire; i. e.,] there is not in the house any one. (S.) ― -b2- نَافِخٌ حِضْنَيْهِ [A man inflating, or puffing out, his sides;] inflated, and ready to do mischief, or evil. (L, from a trad.)

أَنْفَخُ
أَنْفَخُ ذ A man, (S, L, K,) and a horse, (L,) having inflated testicles: (S, L, K:) syn. of آدَرُ. (Mgh, in art, ادر.) ― -b2- Also, A beast of carriage having his pasterns inflated with wind: see نَفِخَ. (L.)

رَجُلٌ أُنْفُخَانٌ
رَجُلٌ أُنْفُخَانٌ ذ , and اِنْفِخَانٌ, and أُنْفُخَانِىٌّ, and اِنْفِخَانِىٌّ, fem. with ة, (assumed tropical:) A man full of fat; (K;) inflated with flaccid fat, and so ↓ رحل مَنْفُوخٌ; pl. مَنْفُوخُوَن. (TA.)

مِنْفَخٌ
مِنْفَخٌ ذ : see what follows.

مِنْفَاخٌ
مِنْفَاخٌ ذ (S, L, Msb, K) and ↓ مِنْفَخٌ (Msb) The instrument with which a fire is blown; (Msb, K:) a blacksmith's bellows: the thing with which a fire or other thing is blown: (L:) the thing into which one blows. (S.) See also كيرٌ ― -b2- مِنْفَاخُ الرَّاعِى The instrument [i. e. reed-pipe] of the pastor, with which he calls together the camels. (A, TA, voce شِيَاعٌ.)

مَنَافِخُ الشَّيْطَانِ
مَنَافِخُ الشَّيْطَانِ ذ (assumed tropical:) The suggestions of the devil (TA.)

مَنْفُوخٌ
مَنْفُوخٌ ذ (assumed tropical:) Big-bellied; (K, TA;) [inflated in the belly]. ― -b2- Also, (K,) ↓ مُنْتَفِخٌ, (TA,) (tropical:) Fat; as an epithet; (A, K;) [inflated, or swollen, with fat]. See أُنْفِخَانٌ. ― -b3- مَنْفُوخٌ (tropical:) A coward: so called because he swells out his lungs. (L.)

مُنْتَفِخٌ
مُنْتَفِخٌ ذ (tropical:) A man inflated, or puffed, or filled, with pride, and with anger. (L.) See مَنْفُوخٌ.

##### Türkçe

**نَفَخَ بِفَمِهِ**
1 **نَفَخَ بِفَمِهِ** ذ, (K,) muzâri‘i **نَفُخَ**, [Golius ve Freytag’a göre yanlış olarak **نَفَخَ**; bk. Kur, iii. 43, vb.] mastarı **نَفْخٌ**; (Msb;) ve ↓ **نفّخ**, (K,) mastarı **تَنْفِيخٌ**; (TA;) Ağzıyla üfledi; ağzından rüzgâr çıkardı; (K;) bu, dinlenmede ve işte yahut çabalamada ve benzerinde yapılır. (L.) **نَفَخَ** çoğunlukla lâzım fiil olarak kullanılır; fakat bazen müteaddîdir, birçoklarının ileri sürdüğü gibi: **نَفَخَ الصُّورَ** dediğin gibi **نَفَخَ فِيهِ** de dersin; boruya üfledi, yahut borunun içine üfledi: (MF, TA:) **نَفَخَهُ**, **نَفَخَ فِيهِ**’nin lehçe şeklidir: (S:) ayrıca, **نَفَخَ فِى النَّارِ** [ateşi üfledi; yahut ateşin içine üfledi]: [bk. قوت maddesinde 8 (son cümle)]: ve **نَفَخَ فى الزِّقِّ** [tuluma üfledi, yahut tulumu şişirdi]: ve bazen **نَفَخَهُ** denir. (Msb.) **نُفْخُوا**, El-Katلmee’nin bir beytinde **نُفِخُوا** yerine vâki olur. (S.) ― -b2- **نَفَخَ الشَّيْطَانُ فِى أَنْفِهِ** (mecaz olduğu varsayılan:) [Şeytan onun burnuna üfledi]: kendisine ait olmayan şeye göz diken kimse hakkında söylenir. (TA.) ― -b3- **نَفَخَ شِدْقَيْهِ** (mecaz:) [Ağzının iki yanını şişirdi; mânâsı] kibirlendi, yahut kibir tasladı. (A.) ― -b4- **نَفَخَهُ**, muzâri‘i **نَفُخَ**, mastarı **نَفْخٌ**, O (yemek) onu şişirdi, yahut onu doldurdu. (L.) ― -b5- **نَفِخَ**, muzâri‘i **نَفَخَ**, mastarı (L) **نَفَخٌ**, (S, L,) O (adam, S, ve at, L) şişmiş testislere sahip oldu. (S, L.) ― -b6- Ayrıca, O (yük hayvanı) rüzgârla bilek eklemleri şişmiş oldu. Böyle etkilenmiş bir hayvan yürüdüğünde, sıvı iner. (L.) ― -b7- **نَفَخَ نِهَا** Pepedit; crepitum ventris emisit. (S, K.) ― -b8- **نَفَخَتِ الرِّيحُ** Rüzgâr ansızın geldi. (L.) ― -b9- **نَفَخَتْ بِهِمُ الطَّرِيقُ** (mecaz:) Yol onları ansızın [bir yere] attı [yahut götürdü]: **نفخت الريح**’den. (L.) -A2- **نَفَخَتِ الضُّحَى**, mastarı **نَفْخٌ**, (mecaz:) Kuşluk ilerledi ve güneş yükseldi. (L, K.) Şunu da dersin: **النَّهَارُ** ↓ **انتفخ** (mecaz:) Gün ilerledi, güneş yüksek iken, (S, L,) öğleden bir saat önce. (L.)

2 **نَفَّخَ** bk. 1.

5 **تَنَفَّخَ** bk. 8.

**انتفخ**
8 **انتفخ** ذ O (bir şey, S, meselâ bir tulum, Msb,) şişti, yahut kabardı; (S, A, Msb;) ve ayrıca ↓ **تنفّخ**: (A:) ayrıca, şişkin oldu; **وَرِمَ** ile aynı. (K, ورم maddesi.) ― -b2- **انتفخ** O, yiyecek sebebiyle şişti, yahut doldu. (L.) Bk. 1. ― -b3- **اِنْتِفَاخُ الأَهِلَّةِ** (mecaz:) Yeni ayların büyüklüğü [yahut şişkinliği]. Son günün alâmetleri hakkında bir rivayette vâki olur. (L.) [Bk. **انتفج**.] ― -b4- **انتفخ عَلَىَّ** (mecaz olduğu varsayılan:) [Bana karşı şişti; yani] bana kızdı. (TA.) Ve **انتفخ لَهُ** (mecaz olduğu varsayılan:) [Ona karşı öfkeli davrandı]. (TA, زحر maddesinde.)

**نَفْخٌ**
**نَفْخٌ** ذ [Gaz. ― -b2- Ve bundan dolayı,] (mecaz:) Övüngenlik; kibir; gurur; (S, K;) [gururla şişme]: gurura Muhammed tarafından **نَفْخُ الشَّيْطَانِ** adı verilmiştir. (TA, همز maddesi.) ― -b3- **رَجُلٌ ذُو نَفْخٍ**, ve كذلك **ذو نَفْجِ**, (mecaz:) Övüngen, kibirli, gururlu bir adam; (S;) [gururla şişmiş bir adam].

**نُفُخٌ**
**نُفُخٌ** ذ (mecaz olduğu varsayılan:) Gençlik dolu [yahut genççe dolgunluk veya kuvvet dolu] bir delikanlı; (K;) ve كذلك, ة olmaksızın, bir genç kız. (TA.)

**نَفْخَةٌ**
**نَفْخَةٌ** ذ ve **نُفْخَةٌ** ve **نِفْخَةٌ** Yiyecek vb. sebebiyle (S, K) karnın şişmesi. (TA.) **بِهِ نفخةٌ** dersin: Onda bedenin şişmesi vardır: (K:) ve **أَجِدُ نفخةً**: Bedenin şişmesini hissederim. (S.) ― -b2- [Ve her türden gazlı bir hılt: iyi bilinen bir mânâ.] ― -b3- **النَّفْخَةُ** Diriliş gününün [boru] üfürüşü. (L.) ― -b4- **نَفْخَةٌ** Hafif bir koku: bol koku olan **نَفْحَةٌ**’dan farklıdır. (L.) ― -b5- **نَفْخَةُ الشَّبَابِ** (mecaz:) Gençliğin baş kısmı. (L.) **نَفْخَةُ الرَّبِيعِ** (mecaz:) Yerin otlar yahut otlak bitirdiği **الربيع** denilen mevsimin vakti: (A:) yahut **نُفْخَةُ الربيع**, ve **نِفْخَتُهُ**, bitkilenmenin sona erdiği o mevsimin vakti. (AZ:) ― -b6- **نُفْخَةٌ** Ata musallat olan ve testislerini şişiren bir hastalık. (L.) ― -b7- Bk. **نُفَّاخٌ**.

**نَفْخَآءُ**
**نَفْخَآءُ** ذ (araziye yahut yere nispetle, S) **نَبْخَآءُ** ile aynı: (S, L, K:) yahut kum ve taş bulunmayan, az ağaç bitiren, yüksek ve iyi yahut verimli yer; ve كذلك **نَهْدَآءُ**, ancak bu sonuncusu daha düz ve daha geniştir: yahut içinde yükselti bulunan yumuşak arazi: (L:) yahut üzerine basılınca parça parça dağılan kabarık toprak: (TA, **رَخَّآءُ** maddesinde:) çoğulu **نَفَاخِىُّ**; onda, isimlere mahsus bir çoğul kalıbı vardır; çünkü o, bir sıfat olup onda bir ismin niteliği baskındır. (L.) ― -b2- **نَفْخَآءُ** **ساق** [yahut incik, yahut tibia] kemiğinin üst kısmı. (K.)

**نَفِيخٌ**
**نَفِيخٌ** ذ Ateş üflemekle görevlendirilen kimse. (K.)

**نُفَّاخٌ**
**نُفَّاخٌ** ذ Hastalık sebebiyle meydana gelen bir hıltın şişmesi, (T, K,) herhangi bir yerde ortaya çıkan: (T:) bir hılt; ve كذلك ↓ **نَفْخَةٌ**. (L.) ― -b2- Bk. **نُفَّاخَةٌ**.

**نُفَّاخَةٌ**
**نُفَّاخَةٌ** ذ Su üzerindeki bir kabarcık. (L, K [fakat K’nın bazı nüshalarında **الحَجَاةُ** yerine yanlışlıkla **الحجارة** konmuştur.]) ― -b2- [Bir balığın hava kesesi;] balığın karnında şişkin bir şey; bunun (iddia ettiklerine göre, L,) onun **نِصَاب**’ı [görünüşe göre en esaslı kısmı yahut unsuru] olduğu; bununla suda yükselir ve gidip gelir. (L, K.) ― -b3- Bir bitkinin kesesi (S, O, L, **قَتَادٌ** maddesinde, vb.) **نُفَّاخٌ**’un bir tekili. (AHn, TA’da, **عُشَّرٌ** maddesinde.) [Ve anatomi’de, bir hücre.]

**مَا بِالدَّارِ نَافِخُ ضَرَمَةٍ**
**مَا بِالدَّارِ نَافِخُ ضَرَمَةٍ** ذ [Evde ateş üfleyen yoktur; yani,] evde hiç kimse yoktur. (S.) ― -b2- **نَافِخٌ حِضْنَيْهِ** [Yanlarını şişiren kimse;] şişkin, ve kötülük yahut şer yapmaya hazır. (L, bir rivayetten.)

**أَنْفَخُ**
**أَنْفَخُ** ذ Şişmiş testislere sahip bir adam, (S, L, K,) ve bir at, (L,): (S, L, K:) **آدَرُ**’un eşanlamlısı. (Mgh, ادر maddesinde.) ― -b2- Ayrıca, rüzgârla bilek eklemleri şişmiş bir yük hayvanı: bk. **نَفِخَ**. (L.)

**رَجُلٌ أُنْفُخَانٌ**
**رَجُلٌ أُنْفُخَانٌ** ذ, ve **اِنْفِخَانٌ**, ve **أُنْفُخَانِىٌّ**, ve **اِنْفِخَانِىٌّ**, dişili ة ile, (mecaz olduğu varsayılan:) Yağ dolu bir adam; (K;) gevşek yağla şişmiş; ve böylece ↓ **رحل مَنْفُوخٌ**; çoğulu **مَنْفُوخُوَن**. (TA.)

**مِنْفَخٌ**
**مِنْفَخٌ** ذ: bk. aşağıda gelen.

**مِنْفَاخٌ**
**مِنْفَاخٌ** ذ (S, L, Msb, K) ve ↓ **مِنْفَخٌ** (Msb) Ateşin üflendiği alet; (Msb, K:) demircinin körüğü: ateşin yahut başka bir şeyin üflendiği şey: (L:) içine üflenen şey. (S.) Ayrıca bk. **كيرٌ** ― -b2- **مِنْفَاخُ الرَّاعِى** Çobanın, develeri bir araya çağırdığı alet [yani kamış düdük]. (A, TA, **شِيَاعٌ** maddesinde.)

**مَنَافِخُ الشَّيْطَانِ**
**مَنَافِخُ الشَّيْطَانِ** ذ (mecaz olduğu varsayılan:) Şeytanın vesveseleri. (TA.)

**مَنْفُوخٌ**
**مَنْفُوخٌ** ذ (mecaz olduğu varsayılan:) Göbekli; (K, TA;) [karnı şişkin]. ― -b2- Ayrıca, (K,) ↓ **مُنْتَفِخٌ**, (TA,) (mecaz:) Şişman; bir sıfat olarak; (A, K;) [yağla şişmiş yahut kabarmış]. Bk. **أُنْفِخَانٌ**. ― -b3- **مَنْفُوخٌ** (mecaz:) Korkak: akciğerlerini şişirdiği için böyle adlandırılır. (L.)

**مُنْتَفِخٌ**
**مُنْتَفِخٌ** ذ (mecaz:) Gururla ve öfkeyle şişmiş, yahut kabarmış, yahut dolmuş bir adam. (L.) Bk. **مَنْفُوخٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَفَخ
نَفَخ U ( n. ac. نَفْخ 1 ),
a.  Blew; puffed.

b.  [ Bi ], Inflated, blew out.

c.  [ Bi ], Emitted.

d.  [ Bi ], Led to.

e.  Was advanced ( morning ).

f.  [ acc. &  Min ], Suggested to.

نَفَّخَ
نَفَّخَ II ,
a.  see I (a) .

تَنَفَّخَ
تَنَفَّخَ V ,
a.  see VIII (a) .

اِنْتَفَخَ
اِنْتَفَخَ VIII ,
a.  Was inflated &c.; was puffed up, conceited.

b.  Was high; protruded.

c.  Was far-advanced ( day ).

d.  [ 'Ala ], Was angry with.

نَفْخ
نَفْخ 1 ,
a.  Blowing; breath.

b.  Flatulence.

c.  Pride, arrogance; vain-glory.

d.  Inflation, swelling.

نَفْخَة
نَفْخَة 1t ,
a.  see 1 (d) .

b.  Faint odour.

c.  [ art. ], The blast of the last trumpet.

نِفْخَة
نِفْخَة 2t ,  نُفْخَة 3t ,
a.  see 1 (d) .

نَفَخ
نَفَخ 4 ,
a.  Scrotal hernia.

نُفُخ
نُفُخ 10 ,
a.  Vigorous.

أَنْفَخُ
أَنْفَخُ 14 ,
a.  Inflated, swollen.

مِنْفَخ
مِنْفَخ 20 , ( pl. مَنَاْفِخُ 44 ),
a.  see 45 (a) .

نَاْفِخ
نَاْفِخ 21 ,
a.  Inflating; blower; person.

نَفِيْخ
نَفِيْخ 25 ,
a.  Bellows-blower.

نُفَّاْخ
نُفَّاْخ 29 ,
a.  see 1 (d) .

نُفَّاْخَة
نُفَّاْخَة 29t ,
a.  Bubble.

b.  Air-bladder.

نَاْفُوْخ
نَاْفُوْخ 40
a.  [ coll. ], The crown of the head.

نَفْخَآءُ
نَفْخَآءُ 42 , ( pl. نَفَاْخِيّ 22yi ),
a.  Soft, tumid earth.

b.  Upper part of the tibia.

مَنَاْفِخُ
مَنَاْفِخُ 44 ,
a.  Suggestions.

مِنْفَاْخ
مِنْفَاْخ 45 , ( pl. مَنَاْفِيْخُ 65 ),
a.  Bellows.

b.  Reed-pipe.

نَفڤخَ
N. P. نَفڤخَ I ,
a.  Swollen; fat, corpulent.

اِنْتَفَخَ
N. Ag. اِنْتَفَخَ VIII ,
a.  Inflated; proud; angry.

أُـِنْفُِخَان
أُـِنْفُِخَان ,  أُـِنْفُخَانِيّ
a.  Fat, obese.

##### Türkçe

**نَفَخ**
**نَفَخ** U (mastar-ı aslî: **نَفْخ** 1),
a. Üfledi; pufladı.

b. [ **بِ** ile ], Şişirdi, dışarı üfledi.

c. [ **بِ** ile ], Çıkardı (yaydı).

d. [ **بِ** ile ], Sebep oldu.

e. İlerlemiş oldu (sabah).

f. [ mef‘ûl ve **مِنْ** ile ], -e telkinde bulundu.

**نَفَّخَ**
**نَفَّخَ** II,
a. I (a)’ya bak.

**تَنَفَّخَ**
**تَنَفَّخَ** V,
a. VIII (a)’ya bak.

**اِنْتَفَخَ**
**اِنْتَفَخَ** VIII,
a. Şişirildi vb.; kabardı, kendini beğenmiş oldu.

b. Yüksek oldu; dışarı çıktı.

c. İlerlemiş oldu (gün).

d. [ **عَلَى** ile ], -e kızgın oldu.

**نَفْخ**
**نَفْخ** 1,
a. Üfleme; nefes.

b. Gaz (yellenme).

c. Kibir, gurur; boş övünme.

d. Şişme, şişkinlik.

**نَفْخَة**
**نَفْخَة** 1t,
a. 1 (d)’ye bak.

b. Hafif koku.

c. [ **ال** takısı ile ], Son sûrun üfürülüşü.

**نِفْخَة**
**نِفْخَة** 2t, **نُفْخَة** 3t,
a. 1 (d)’ye bak.

**نَفَخ**
**نَفَخ** 4,
a. Skrotal fıtık.

**نُفُخ**
**نُفُخ** 10,
a. Güçlü, kuvvetli.

**أَنْفَخُ**
**أَنْفَخُ** 14,
a. Şişmiş, kabarmış.

**مِنْفَخ**
**مِنْفَخ** 20, (çoğulu **مَنَاْفِخُ** 44),
a. 45 (a)’ya bak.

**نَاْفِخ**
**نَاْفِخ** 21,
a. Şişiren; üfleyen; kişi.

**نَفِيْخ**
**نَفِيْخ** 25,
a. Körükçü.

**نُفَّاْخ**
**نُفَّاْخ** 29,
a. 1 (d)’ye bak.

**نُفَّاْخَة**
**نُفَّاْخَة** 29t,
a. Kabarcık.

b. Hava kesesi.

**نَاْفُوْخ**
**نَاْفُوْخ** 40
a. [ topluluk adı ], Başın tepesi.

**نَفْخَآءُ**
**نَفْخَآءُ** 42, (çoğulu **نَفَاْخِيّ** 22yi),
a. Yumuşak, kabarık toprak.

b. Kaval kemiğinin üst kısmı.

**مَنَاْفِخُ**
**مَنَاْفِخُ** 44,
a. Telkinler.

**مِنْفَاْخ**
**مِنْفَاْخ** 45, (çoğulu **مَنَاْفِيْخُ** 65),
a. Körük.

b. Kamış boru.

**نَفڤخَ**
Özel isim. **نَفڤخَ** I,
a. Şişmiş; şişman, iri yapılı.

**اِنْتَفَخَ**
Etken isim. **اِنْتَفَخَ** VIII,
a. Şişmiş; kibirli; kızgın.

**أُـِنْفُِخَان**
**أُـِنْفُِخَان**, **أُـِنْفُخَانِيّ**
a. Şişman, obez.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نفخ
نَفَخَ - يَنْفُخُ
نَفَخَ - يَنْفُخُ + كائن + شيئاً ( هواء - ريح - روح): يخرجه ويدفعه بقوة وبضغط عال: يضغط الهواء في فمه أو في منفاخ ثم يطلقه بقوة فيخرج عاصفاً
نَفَخَ - يَنْفُخُ + كائن + شيئاً + في كائن: يخرجه ثم يدفعه بضغطه بقوة ليجعله يدخل في الكائن الآخر: يضغط الهواء في فمه أو في منفاخ ثم يطلقه بقوة موجهاً إياه ليدخل في كائن آخر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة الغازات بالنفخ والنفث والعصف" ، وهي:
عَصَفَ - يَعْصِفُ، نَفَثَ - يَنْفُثُ (نَفَثَ - يَنْفِثُ)، نَفَخَ - يَنْفُخُ، زَفَرَ - يَزْفِرُ، نَفَحَ - يَنْفَحُ، نَفَشَ - يَنْفُشُ (نَفَشَ - يَنْفِشُ) المتعدي

نفخ المعجزة
 	﴿ورسولا إلى بني إسرائيل أني قد جئتكم بآية من ربكم أني أخلق لكم من الطين كهيئة الطير فأنفخ فيه فيكون طيرا بإذن الله وأبرئ الأكمه والأبرص وأحي الموتى بإذن الله وأنبئكم بما تأكلون وما تدخرون في بيوتكم إن في ذلك لآية لكم إن كنتم مؤمنين(49)﴾ آل عمران ﴿إذ قال الله ياعيسى ابن مريم اذكر نعمتي عليك وعلى والدتك إذ أيدتك بروح القدس تكلم الناس في المهد وكهلا وإذ علمتك الكتاب والحكمة والتوراة والإنجيلوإذ تخلق من الطين كهيئة الطير بإذني فتنفخ فيها فتكون طيرا بإذني وتبرئ الأكمه والأبرص بإذني وإذ تخرج الموتى بإذني وإذ كففت بني إسرائيل عنك إذ جئتهم بالبينات فقال الذين كفروا منهم إن هذا إلا سحر مبين(110)﴾ المائدة
نفخ الروح
 ﴿والتي أحصنت فرجها فنفخنا فيها من روحنا وجعلناها وابنها آية للعالمين(91)﴾ الأنبياء ﴿ومريم ابنت عمران التي أحصنت فرجها فنفخنا فيه من روحنا وصدقت بكلمات ربها وكتبه وكانت من القانتين(12)﴾ التحريم
 	﴿وإذ قال ربك للملائكة إني خالق بشرا من صلصال من حمإ مسنون (28) فإذا سويته ونفخت فيه من روحي فقعوا له ساجدين (29) فسجد الملائكة كلهم أجمعون (30) إلا إبليس أبى أن يكون مع الساجدين (31)﴾ الحجر ﴿إذ قال ربك للملائكة إني خالق بشرا من طين (71) فإذا سويته ونفخت فيه من روحي فقعوا له ساجدين (72) فسجد الملائكة كلهم أجمعون (73) إلا إبليس استكبر وكان من الكافرين (74)﴾ ص ﴿الذي أحسن كل شيء خلقه وبدأ خلق الإنسان من طين (7) ثم جعل نسله من سلالة من ماء مهين (8) ثم سواه ونفخ فيه من روحه وجعل لكم السمع والأبصار والأفئدة قليلا ما تشكرون (9)﴾ السجدة
نفخ النار
 ﴿آتوني زبر الحديد حتى إذا ساوى بين الصدفين قال انفخوا حتى إذا جعله نارا قال آتوني أفرغ عليه قطرا(96)﴾ الكهف
نفخ الصور
 ﴿وهو الذي خلق السماوات والأرض بالحق ويوم يقول كن فيكون قوله الحق وله الملك يوم ينفخ في الصور عالم الغيب والشهادة وهو الحكيم الخبير(73)﴾ الأنعام
 	﴿فإذا نفخ في الصور فلا أنساب بينهم يومئذ ولا يتساءلون (101)﴾ المؤمنون ﴿ونفخ في الصور ذلك يوم الوعيد (20)﴾ ق
النفخة الأولى
 ﴿ونفخ في الصور فصعق من في السماوات ومن في الأرض إلا من شاء الله ثم نفخ فيه أخرى فإذا هم قيام ينظرون (68)﴾ الزمر ﴿ويوم ينفخ في الصور ففزع من في السماوات ومن في الأرض إلا من شاء الله وكل أتوه داخرين(87)﴾ النمل
 	﴿فإذا نفخ في الصور نفخة واحدة (13) وحملت الأرض والجبال فدكتا دكة واحدة(14)فيومئذ وقعت الواقعة(15)﴾ الحاقة
النفخة الثانية
 ﴿ونفخ في الصور فصعق من في السماوات ومن في الأرض إلا من شاء الله ثم نفخ فيه أخرى فإذا هم قيام ينظرون(68)﴾ الزمر ﴿فإنما هي زجرة واحدة فإذا هم ينظرون (19) وقالوا يا ويلنا هذا يوم الدين (20)﴾ الصافات
 	﴿يوم يسمعون الصيحة بالحق ذلك يوم الخروج (42)﴾ ق
 	﴿وتركنا بعضهم يومئذ يموج في بعض ونفخ في الصور فجمعناهم جمعا (99)﴾ الكهف ﴿ونفخ في الصور فإذا هم من الأجداث إلى ربهم ينسلون (51)﴾ يس
 	﴿يوم ينفخ في الصور ونحشر المجرمين يومئذ زرقا (102)﴾ طه ﴿يوم ينفخ في الصور فتأتون أفواجا (18)﴾ النبأ
مختار الصحاح
● [نفخ] ن ف خ: نَفَخَ فيه ونَفَخَهُ أيضا لغة قال الشاعر ولا خراسان حتى ينفخ الصور وبابه نصر يقال أجد َُنِفْخَةً بفتح النون وضمها وكسرها إذا انْتَفَخَ بطنه
الراغب
نفخ
- النفخ: نفخ الريح في الشيء. قال تعالى: }يوم ينفخ في الصور﴿[طه/ 102]،﴾ونفخ في الصور﴿[الكهف/99]،﴾ثم نفخ فيه أخرى﴿[الزمر/68]، وذلك نحو قوله:﴾فإذا نقر في الناقور﴿[المدثر/8] ومنه نفخ الروح في النشأة الأولى، قال:﴾ونفخت فيه من روحي{ [الحجر/29] يقال: انتفخ بطنه، ومنه استعير: انتفخ النهار: إذا ارتفع، ونفخة الربيع حين أعشب، ورجل منفوخ. أي: سمين.
ملخص اللسان
1.     النَّفْخ: معروف، نَفَخ فيه فانْتَفَخ ، نَفَخ بفمه  يَنْفُخ نَفْخاً إِذا أَخرج منه الريح يكون ذلك في الاستراحة والمعالجة ونحوهما؛وانتفخ الشيءُ
2.     وفي الخَبر: فإِذا هو مُغْتاظٌ يَنْفُخُ؛
3.     ونَفخ النارَ وغيرها ينفُخها  نَفْخاً ونَفِيخاً.
4.     والمنفاخ: كير الحدّاد. والمِنْفاخ: الذي يُنْفَخ به في النار وغيرها.
5.     رأَيت كأَنه وُضع في يَديَّ سِوارانِ من ذهب فأُوحي إِليّ أَنِ  انْفُخْهُما أَي ارْمهما وأَلقهما كما تنفُخ الشيءَ إِذا دفعته عنك،
6.     ونفَحَت الدابةُ إِذا  رَمَحَتْ بِرِجلها.
7.     ويقال: نُفخ الصورُ ونُفخ فيه، قاله  الفراء وغيره؛ وقيل: نفخه لغة في نفخ فيه،
8.     ونَفخ بها: ضَرَط؛ قال أَبو حنيفة: النفْخة الرائحة  الخفيفة اليسيرة، والنفخة: الرائحة الكثيرة؛
9.     والنفْخة والنُّفَّاخ: الورَم.. والنُّفْخة: داء يصيب الفرس تَرِمُ منه خُصْياه؛ نفخ نَفَخاً، وهو أَنْفَخُ. ورجل أَنفخ بيّن النفْخ: للذي في خُصْيَيه نَفْخ؛
10.                        والنفْخَة: انتفاخ البَطن من طعام ونحوه. ونَفَخه الطعام ينفُخه نفْخاً  فانتفَخ: مَلأَه فامتَلأَ.
11.                        وانتفخ النهار: علا قبل الانتصاف بساعة؛ والنفخ: ارتفاع  الضُّحى.ونفْخَة الشباب: معظمه،
12.                        وانتفخ الشيءُ ،ورجل منتفخ ومنفوخ أَي سمين.
لسان العرب
● - نفخ: النَّفْخ: معروف، نَفَخ فيه فانْتَفَخ. ابن سيده: نَفَخ بفمه  يَنْفُخ نَفْخاً إِذا أَخرج منه الريح يكون ذلك في الاستراحة والمعالجة  ونحوهما؛ وفي الخَبر: فإِذا هو مُغْتاظٌ يَنْفُخُ؛ ونَفخ النارَ وغيرها ينفُخها  نَفْخاً ونَفِيخاً.  والنَّفيخُ: الموكل بنَفْخ النار؛ قال الشاعر:  في الصبْح يَحْكي لَوْنَهُ زَخِيخُ،  مِنْ شُعْلَةٍ، ساعَدَها النَّفيخُ  قال: صار الذي ينفُخ نَفيخاً مثل الجليس ونحوه لأَنه لا  يزال يتعهدُه بالنفخ.  والمنفاخ: كير الحدّاد. والمِنْفاخ: الذي يُنْفَخ به في النار وغيرها.  وما بالدَّارِ نافخُ ضَرْمَةٍ أَي ما بها أَحد. وفي حديث علي، رضوان  الله عليه: ودَّ معاوية أَنه ما بقي من بني هاشم نافِخُ ضَرْمَةٍ أَي أَحد  لأَن النار ينفخها الصغير والكبير والذكر والأُنثى؛ وقول ابي النجم:  إِذا نَطَحْنَ الأَخْشَبَ المَنْطُوحا،  سَمِعْت لِلمَرْوِ بهِ ضَبِيحا،  يَنْفَحْنَ مِنْهُ لَهَباً مَنْفُوحا  إنما أَراد منفوخاً فأَبدل الحاء مكان الخاء، وذلك لأَن هذه القصيدة  حائية وأَوّلها:  يا ناقُ، سِيري عَنَقاً فَسيحا  إِلى سُلَيْمَانَ، فَنَسْتَرِيحا  وفي الحديث: أَنه نهى عن النَّفْخِ في الشراب؛ إِنما هو من أَجل ما يخاف  أَن يبدُرَ من ريقه فيقع فيه فربما شرب بعده غيره فيتأَذى به. وفي  الحديث: رأَيت كأَنه وُضع في يَديَّ سِوارانِ من ذهب فأُوحي إِليّ أَنِ  انْفُخْهُما أَي ارْمهما وأَلقهما كما تنفُخ الشيءَ إِذا دفعته عنك، وإِن كانت  بالحاء المهملة، فهو من نفحت الشيء إِذا رَمَيته؛ ونفَحَت الدابةُ إِذا  رَمَحَتْ بِرِجلها. ويروي حديث المستضعفين: فَنَفَخَت بهم الطريق، بالخاء  المعجمة، أَي رمت بهم بغتة مِنْ نَفَخَت الريح إِذا جاءَت بغتة. وفي حديث  عائشة: السُّعوط مكانَ النفخ؛ كانوا إِذا اشتكى أَحدهم حَلْقَه نَفَخوا  فيه فجعلوا السعوط مكانَه. ونفَخ الإِنسانُ في اليراع وغيره. والنفْخة:  نفخةُ يومِ القيامة. وفي التنزيل: فإِذا نُفخ في الصور. وفي التنزيل:  فأَنْفُخُ فيه فيكون طائراً بإِذن الله. ويقال: نُفخ الصورُ ونُفخ فيه، قاله  الفراء وغيره؛ وقيل: نفخه لغة في نفخ فيه، قال الشاعر:  لولا ابنُ جَعْدَةَ لم يُفْتَحْ قُهُنْدُزُكُمْ،  ولا خُراسانُ، حتى يُنْفَخَ الصُورُ  (* قوله «قهندزكم» بضم القاف والهاء والدال المهملة كذا في القاموس. وفي  معجم البلدان لياقوت: قهندز بفتح أوله وثانيه وسكون النون وفتح الدال  وزاي: وهو في الأصل اسم الحصن أو القلعة في وسط المدينة، وهي لغة كأنها  لأهل خراسان وما وراء النهر خاصة. وأكثر الرواة يسمونه قُهندز يعني بالضم  إلخ. ثم قال: ولا يقال في القلعة إذا كانت مفردة في غير مدينة مشهورة، وهو  في مواضع كثيرة منها سمرقند وبخارا وبلخ ومرو ونيسابور).  وقول القطامي:  أَلم يُخْزِ التفَرُّقُ جُنْدَ كِسْرَى،  ونُفْخوا في مدائِنهمْ فَطاروا  أَراد: ونفخوا فخفف. ونَفخ بها: ضَرَط؛ قال أَبو حنيفة: النفْخة الرائحة  الخفيفة اليسيرة، والنفخة: الرائحة الكثيرة؛ قال ابن سيده: ولم أَر  أَحداً وصف الرائحة بالكثرة ولا القلة غير أَبي حنيفة. قال: وقال أَبو عمرو  بن العلاء دخلت محراباً من محاريب الجاهلية فنَفَخ المسكُ في وجهي.  والنفْخة والنُّفَّاخ: الورَم. وبالدابة نَفَخٌ: وهو ريح تَرِمُ منه  أَرساغُها فإِذا مَشَت انْفَشَّت. والنُّفْخة: داء يصيب الفرس تَرِمُ منه  خُصْياه؛ نفخ نَفَخاً، وهو أَنْفَخُ. ورجل أَنفخ بيّن النفْخ: للذي في  خُصْيَيه نَفْخ؛ التهذيب: النُّفَّاخ نفْخة الورم من داء يأْخذ حيث أَخَذَ.  والنفْخَة: انتفاخ البَطن من طعام ونحوه. ونَفَخه الطعام ينفُخه نفْخاً  فانتفَخ: مَلأَه فامتَلأَ. يقال: أَجِدُ نُفْخَة ونَفْخة ونِفْخة إِذا  انتفخ بطنه.  والمنتفخ أَيضاً: الممتلئ كِبراً وغضباً. ورجل ذو نَفْخ وذو نفج،  بالجيم، أَي صاحب فخر وكِبْر.  والنفْخ: الكبْر في قوله: أَعوذ بك من هَمْزهِ ونَفْثه ونَفْخهِ،  فنَفْثُه الشعر، ونَفْخُه الكبْرُ، وهمزُه المُوتَةُ لأَن المتكبر يتعاظم ويجمع  نفْسَه ونفَسَه فيحتاج اءن ينفُخ. وفي حديث اشراط الساعة: انتفاخُ  الأَهلَّه أَي عِظمها وقد انتُفخ عليه.  وفي حديث عليّ: نافخٌ حِضْنَيه أَي منتَفخ مستعدّ لأَن يعمل عمله من  الشر. ومن مسائل الكتاب: وقصدتُ قصدَه إِذ انتَفَخ عليّ أَي لايَنْتُه  وخادَعْتُه حين غضب عليّ.  وانتفخ النهار: علا قبل الانتصاف بساعة؛ وانتفخ الشيءُ. والنفخ: ارتفاع  الضُّحى.  ونفْخَة الشباب: معظمه، وشاب نُفُخ وجارية نُفُخٌ: ملأَتهما نفخة  الشباب. وأَتانا في نفخة الربيع أَي حين أَعشب وأَخصب. أَبو زيد: هذه نُفخة  الربيع، ونِفْخته: انتهاء نبته.  والنُّفُخ: للفتى الممتلئ شباباً، بضم النون والفاء، وكذلك الجارية  بغير هاء. ورجل منتفخ ومنفوخ أَي سمين. ابن سيده: ورجل منفوخ وأُنْفُخان  وإِنْفِخان والأُنثى أُنْفُخانة وإِنْفِخانة: نفَخَهما السِّمَن فلا يكون  إِلاَّ سِمَناً في رخاوة. وقوم منفوخون، والمنفوخ: العظيم البطن، وهو  أَيضاً الجبان على التشبيه بذلك لأَنه انتفَخَ سَحْرُه. والنُّفَّاخة: هنَةٌ  منتفخة تكون في بطن السمكة وهو نصابها فيما زعموا وبها تستقلّ في الماء  وتردّد. والنُّفَّاخة: الحجاة التي ترتفع فوق الماء.  والنَّفْخاء من الأَرض: مثل النَّبْخاء؛ وقيل: هي أَرض مرتفعة مكرّمة  ليس فيها رمل ولا حجارة تنبت قليلاً من الشجر، ومثلها النَّهْداء غير أَنها  أَشد استواء وتَصَوُّباً في الأَرض؛ وقيل: النَّفخاء أَرض لينة فيها  ارتفاع؛ وقيل لابنة الخُسّ: أَيُّ شيء أَحسن؟ فقالت: أَثَرُ غاديَة  (* قوله  «اثر غادية إلخ» تقدم في نبخ غادية في اثر إلخ) ، في إِثْرِ سارِيَة، في  بلاد خاوية، في نَفْخاء رابية؛ وقيل: النفْخاء من الأَرضين كالرَّخَّاء  والجمع النَّفاخَى، كسّر تكسير الأَسماء لأَنها صفة غالبة. والنفْخاء:  أَعلى عظم الساق.  نقخ: النُّقَاخ  (* يقوله الشيخ ابراهيم اليازجي: الصواب في هذه اللفظة:  النقخ على مثال الضرب كما ذكره صاحب الصحاح): الضرب على الرأْس بشيء  صلب؛ نَقَخ رأْسه بالعصا والسيف يَنْقَخُه نَقْخاً: ضربه؛ وقيل: هو الضرب  على الدماغ حتى يخرج مخه؛ قال الشاعر:  نَقْخاً على الهامِ وبَخًّا وخْضا  والنُّقاخ: استخراج المخّ. ونَقَخَ المخَّ من العظم وانتقخه: استخرجه.  أَبو عمرو: ظَليمٌ أَنقخ قليل الدماغ؛ وأَنشد لطلق بن عديّ:  حتى تَلاقَى دَفُّ إِحدى الشُّمَّخ،  بالرُّمح من دون الظَّليم الأَنْقَخ،  فانْجَدَلَتْ كالرُّبَع المَنَوَّخ  والنقخ: النقف وهو كسر الرأْس عن الدماغ؛ قال العجاج:  لَعَلِمَ الأَقوامُ أَني مِفْنَخُ  لِهامِهمْ، أَرُضُّه وأَنْقَخُ  بفتح القاف. والنُّقاخُ: الماء البارد العذب الصافي الخالص الذي يكاد  ينقخ الفؤَاد ببرده؛ وقال ثعلب: هو الماء الطيب فقط؛ وأَنشد للعَرْجي واسمه  عبدالله بن عمرو ابن عثمان بن عفان ونسب إِلى العَرْج وهو موضع ولد به:  فإِن شئت أَحْرَمتٌ النساءَ سواكُمُ،  وإِن شئت لم أَطْعَمْ نُقاخاً ولا بَرْدا  ويروى: حرَّمت النساء أَي حرمتهن على نفسي.  والبرد هنا: الريق. التهذيب: والنُّقاخ الخالص ولم يعين شيئاً. الفراء:  يقال هذا نُقاخ العربية أَي خالصها؛ وروي عن أَبي عبيدة: النُّقاخ الماء  العذب؛ وأَنشد شمر:  وأَحْمَقَ ممن يلْعَق الماءَ قال لي:  دع الخمر واشْرَبْ من نُقاخ مُبَرَّدِ  قال أَبو العباس: النُّقاخُ النوم في العافية والأَمن. ابن شميل:  النُّقاخ الماء الكثير يَنْبِطُه الرجل في الموضع الذي لا ماء فيه. وفي الحديث:  أَنه شرب من رُومة فقال: هذا النُّقاخ؛ هو الماء العذب البارد الذي  ينقَخ العطش أَي يكسره ببرده، ورومة: بئر معروفة بالمدينة.
مقاييس اللغة:
(نفخ) النون والفاء والخاء: أصلٌ صحيح يدلُّ على انتفاخٍ وعلوّ. منه انتفَخَ الشّيءُ انتفاخاً. ويقال انتَفَخَ النَّهار: علا. ونَفْخَة الرَّبيع: إعْشابه([10])؛ لأنَّ الأرضَ تربو فيه وتنتفِخ. والمْنفُوخُ: الرَّجل السَّمين. والنَّفْخاء من الأرض مثلُ النَّبْخاء؛ وقد مَضَى.
القاموس المحيط:
نَفَخَ بفَمِه أخْرَجَ منه الرِّيح، كَنَفَّخَ، وبها ضَرَطَ. والنَّفيخُ الموكَّلُ بِنَفْخ النارِ. والمِنْفاخ آلَتُه. والنَّفْخُ ارْتِفاعُ الضُّحى، والفَخْرُ، والكِبْرُ. ورجُلٌ أنْفَخُ في خُصْيَتَيْهِ نَفْخَةٌ، وبه نَفْخَةٌ، ويُثَلَّث، أي انْتِفاخُ بَطْن. والنَّفْخاءُ النَّبْخاءُ، وأعْلى عَظْمِ الساقِ. ورجُلٌ أُنْفُخانٌ، أِنْفِخانٌ وأُنْفُخانِيُّ، وأِنْفِخانِيُّ، بضَمِّهما وكسرِهما، وهي بهاءٍ امْتَلأَ سِمَناً. والنُّفُخُ، بضمَّتين المُمْتَلِئ شَباباً. وكرُمَّانٍ نَفْخَةُ الوَرَمِ من داءٍ يَحْدُثُ، وبهاءٍ الحِجارةُ فَوْقَ الماءِ، وهَنَةٌ مُنْتَفِخَةٌ تكونُ في بَطْنِ السَّمَكِ هي نِصابُها وبها تَسْتَقِلُّ السَّمَكَةُ في الماءِ وتَتَرَدَّدُ. والمَنْفوخُ البَطينُ، والسَّمينُ. وككَتَّانٍ د بالمَغْرِبِ.
تاج العروس:
نفخ
نَفَخَ بفَمِه يَنفُخُ نَفْخاً إِذا أَخْرَجَ منه الرِّيحَ يكون ذلك في الاستِرَاحَة والمعالَجة ونحوهما قاله ابن سيده . كنَفَّخَ تَنفيخاً . قال شيخنا : استعملوا نَفَخ لازماً وهو الأَكثر وقد يَتعدَّى كما قاله جماعة وقُرِىء به في الشواذّ كما أَشار إِليه الخَفاجيُّ في العِنَايَةِ أَثناءَ الأَنبياءِ فلا يُعتَدُّ بقولِ أَبي حَيّان أَنّه لا يَتعدَّى ولا يكون إِلاّ لازماً بعد ورُوده في القرآن ولو شاذّاً انتهى . وما بالدَّار نافخُ ضَرَمَةٍ أَي أَحدٌ ويقال : نَفَخَ الصُّورَ ونفَخَ فيه قاله الفرَّاءُ وغيره وقيل : نَفَخَه لغةٌ في نفَخَ فيه . ونفَخَ بها ضَرَطَ . والنَّفِيخُ كأَمِيرٍ : الموكَّلُ بنَفْخِ النّارِ . قال الشاعر :
في الصُّبْح يَحكِي لونَه زَخيخُ ... مِن شُعْلةٍ ساعَدَهَا النَّفِيخُ
قال : صار الّذي يَنْفُخ نَفِيخاً مثلَ الجَليس لأَنّه لا يَزال يَتعهَّده بالنَّفْخ . والمِنْفَاخُ بالكسر : آلَتُه أَي الّذي يُنْفَخ به النارُ وغيرُهَا ككِير الحدّادِ . والنَّفْخُ : ارتِفَاعُ الضُّحَى . وانتفَخَ النّهارُ : عَلاَ قبل الانتصاف بساعةٍ وهو مَجاز . والنَّفْخ : الفَخْر والكِبْر يقال رجلٌ ذو نَفْخٍ ونَفْج بالجيم أَي صاحبُ فخرٍ وكِبْر, ورَجلٌ مُنتفِخٌ : ممتلىءٌ كِبْراً وغَضَباً . وفي قوله " أَعوذ بك من نَفْثِه ونَفْخِه " أَي كِبْره ونَفَخَ شِدْقَيْه : تَكَبَّر وهو مَجاز . ورجُلٌ أَنْفَخُ بَيِّنُ النَّفَخ : الّذي في خُصْيَتِه نَفْخٌ وفي حديث عليّ نافخ حضْنَيه أَي مُنتفِخٌ مُستعِدٌّ لأَنْ يَعمل عملَه من الشَّرِّ . ونَفَخَه الطَّعامُ يَنفُخه نَفْخاً فانتَفَخَ : مَلأَه فأَمتَلأَ يقالُ : به نَفْخَةٌ ويثلّث أَي انتفاخُ بَطْنٍ من طَعَامٍ ونحوِه . والنَّفْخَاءُ من الأَرضِ : مثْل النَّبْخَاءِ وقيل هي أَرضٌ مرتفِعة مَكْرَمةٌ ليس فيها رَملٌ ولا حجارة تُنبِت قليلاً من الشَّجَر . ومثلها النَّهْدَاءُ غير أَنّهَا أَشدّ استواءً وتصوُّباً في الأَرض . وقيل : النَّفخاءُ : أَرضٌ لَيِّنَةٌ فيها ارتفاعٌ . والجمع النَّفَاخَي . والنَّفْخَاءُ : أَعْلَى عَظْمِ السَّاقِ . وعن ابن سيده : يقال رجُلٌ أُنفَخَانٌ وأُنْفَخَانيٌّ وإِنْفِخَانٌ وإِنْفِخَانيٌّ . بضمّهما وبكسرهما وهي بهاءٍ أَي امتَلأَ سِمَناً نَفَخَهما السِّمَنُ فلا يكون إلا سِمَناً في رَخَاوَة . وكذلك رَجلٌ منفوخٌ وقَومٌ منفوخُون . والنُّفُخُ بضمَّتين الفَتَى الممتلِىءُ شَبَاباً وكذلك الجارية بغير هاءٍ . وفي التهذيب : النُّفَّاخ كرُمّانٍ : نَفْخَةُ الوَرَمِ مِن داءٍ يَحدُث يَأْخذ حيث أَخذَ . والنّفَّاخة بهاءٍ : الحَجارةُ التي تَرتفع فَوْقَ الماءِ . والنُّفَّاخة : هَنَةٌ مُنْتَفِخةٌ تكونُ في بَطْنِ السَّمَكِ هي نِصَابُها فيما زَعموا وبها تَستقِلُّ في الماءِ وتَترَدَدُ . والمَنْفُوخُ : البَطِينُ أَي العظيمُ البَطْنِ . ومن المَجاز : المنفوخُ والمنتفِخُ : السَّمِينُ . وقَوم منفوخون . وككَتّانٍ : د بالمغرِب . ومما يستدرك عليه : نَفَخَتْ بهم الطَّرِيقُ أَي رَمَتْ بهم بغْتةً من نَفَخَت الرّشيحُ إِذا جاءَت بَغتةً . ونَفَخَ الإِنسانُ في اليَرَاعِ وغيره . والنَّفْخة : نَفْخَةُ يومِ القيامةِ . وقال أَبو حنيفة : النَّفْخَة : الرائحة الخَفيفةُ اليسيرةُ . والنَّفْخَة : الرائحة الكثيرة . قال ابن سيده : ولم أَر أَحداً وَصَفَ الرائحة بالكَثْرةِ ولا القِلّةِ غير أَبي حنيفة . وبالدَّابَّةِ نَفْخٌ وهو رِيحٌ تَرِمُ منه أَرساغُهَا فإِذا مَشَت انفَشَّت . والنَّفَخ : داءٌ يُصيبُ الفَرَسَ تَرِمُ منه خُصْياه نَفِخَ نَفَخاً فهو أَنفَخُ . وفي حديثِ أَشراط الساعة انتفَاخُ الأَهلَّة أَي عِظَمُها . وانتفَخَ عليّ : غَضِبَ . ونَفْخَةُ الشَّبَابِ مُعْظَمُه . وأَتانَا في نَفْخةِ الرَّبِيعِ أَي حين أَعشَبَ وأَخصَبَ . وقال أَبو زيد : هذه نفخَةُ الربيع ونَفْحَتُه : انتهاءُ نبْتَتِه وهو مَجَاز . والمَنفوخ : الجَبَان على التشبيه بَعظيمِ البَطْن لأَنّه انتفَخَ سَحْرُه . ومَنافِخُ الشَّيْطَانِ : وَسَاوِسُه . ويقال للمتُطاولِ إِلى ما ليس له : نَفَخَ الشّيطانُ في أَنْفِه

_Türkçe çeviri henüz yok_
