# نفد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نفد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نفد

نَفِدَ الشيءُ نَفَداً ونَفاداً: فَنِيَ وذهَب. وفي التنزيل العزيز: ما نَفِدَت كلماتُ الله؛ قال الزجاج: معناه ما انقَطَعَتْ ولا فَنِيَتْ. ويروى أَن المشركين قالوا في القرآن: هذا كلامٌ سَيَنْفَدُ وينقطع، فأَعلم الله تعالى أَنّ كلامه وحِكْمَتَه لا تَنْفَدُ؛ وأَنْفَدَه هو واسْتَنْفَدَه. وأَنْفَدَ القومُ إِذا نَفِدَ زادُهم أَو نَفِدَتْ أَموالُهم؛ قال ابن هرمة:
أَغَرّ كَمِثْلِ البَدْرِ يَسْتَمْطِرُ النَّدَى،
ويَهْتَزُّ مُرْتاحاً إِذا هو أَنْفَدَا
واسْتَنْفَدَ القومُ ما عندهم وأَنْفَدُوه. واسْتَنْفَدَ وُسْعَه أَي اسْتَفْرَغَه. وأَنْفَدَتِ الرَّكِيَّةُ: ذهب ماؤها.
والمُنافِدُ: الذي يُحاجُّ صاحبَه حتى يَقْطَع حُجَّتَه وتَنْفَدَ. ونافَدْتُ الخَصْمَ مُنافَدةً إِذا حاجَجْتَه حتى تقطع حُجَّتَه. وخَصْم مُنافِدٌ: يستفرغ جُهْدَه في الخصومة؛ قال بعض الدَّبِيرِيِّينَ: وهو إِذا ما قيل: هَلْ مِنْ وافِدِ؟
أَو رجُلٍ عن حقِّكُم مُنافِدِ؟
يكونُ للغائِبِ مِثْلَ الشاهِدِ
ورجل مُنافِدٌ: جَيِّدُ الاستفراغ لِحُجَجِ خَصْمِه حتى يُنْفِدَها فَيَغْلِبَه. وفي الحديث: إِنْ نافَدْتَهم نافَدُوك، قال: ويروى بالقاف، وقيل: نافذوك، بالذال المعجمة. ابن الأَثير: وفي حديث أَبي الدرداء: إِنْ نافَدْتَهم نافَدُوك؛ نافَدْتُ الرجلَ إِذا حاكَمْتَه أَي إِن قلتَ لهم قالوا لك؛ قال: ويروى بالقاف والدال المهملة. وفي فلان مُنْتَفَدٌ عن غيره: كقولك مندوحة؛ قال الأَخطل:
لقدْ نَزَلْت بِعبْدِ اللهِ مَنْزِلةً،
فيها عن العَقْب مَنْجاةٌ ومُنْتَفَدُ
ويقال: إِنَّ في ماله لَمُنْتَفَداً أَي لَسَعَةً. وانتَفَدَ من عَدْوِه: استوْفاهُ؛ قال أَبو خراش يصف فرساً:
فأَلْجَمَها فأَرْسَلَها عليه،
وولَّى، وهو مُنْتَفِدٌ بَعِيدُ
وقعد مُنْتَفِداً أَي مُتَنَحِّياً؛ هذه عن ابن الأَعرابي. وفي حديث ابن مسعود: إِنكم مجموعون في صَعيدٍ واحد يَنْفُدُكُم البَصَرُ. يقال: نَفَدَني بَصَرُه إِذا بَلَغَني وجاوَزَني. وأَنفَدْتُ القومَ إِذا خَرَقْتَهم ومَشَيْتَ في وَسَطِهم، فإِن جُزْتَهم حتى تُخَلِّفَهم قلت: نَفَدْتُهم، بلا أَلف؛ وقيل: يقال فيها بالأَلف، قيل: المراد به يَنْفُدُهم بصرُ الرحمنِ حتى يأْتِيَ عليهم كلِّهم، وقيل: أَراد يَنْفُدُهم بصر الناظر لاستواء الصعيدِ. قال أَبو حاتم: أَصحاب الحديث يروونه بالذال المعجمة وإِنما هو بالمهملة أَي يَبْلُغُ أَوَّلَهم وآخِرَهم حتى يراهم كلَّهم ويَسْتَوْعِبَهم، من نَفَدَ الشيءُ وأَنفَدْتُه؛ وحملُ الحديث على بصر المُبْصِر أَولى من حمله على بصر الرحمن، لأَن الله، عز وجل، يجمع الناس يوم القيامة في أَرضٍ يَشْهَدُ جميعُ الخلائق فيها مُحاسَبةَ العبدِ الواحدِ على انفراده، ويَرَوْنَ ما يَصِيرُ إِليه.

### Türkçe

**نَفِدَ** şey **نَفَداً** ve **نَفاداً** (olarak): tükendi ve gitti. Aziz tenzilde: “Allah’ın kelimeleri **نَفِدَت** (tükenmedi)”; **الزجاج** dedi ki: manası, kesilmedi ve tükenmedi. Ve rivayet olunur ki müşrikler Kur’an hakkında dediler: Bu bir sözdür; yakında **سَيَنْفَدُ** ve kesilecektir; bunun üzerine Allah Teâlâ, kendi sözünün ve hikmetinin **لا تَنْفَدُ** (tükenmeyeceğini) bildirdi; ve onu **أَنْفَدَه** (tüketti) o (kimse) ve onu **اسْتَنْفَدَه** (tamamen tüketti). Ve kavim **أَنْفَدَ** (tüketti) — onların azığı tükendiğinde yahut malları tükendiğinde; **ابن هرمة** dedi ki:

أَغَرّ كَمِثْلِ البَدْرِ يَسْتَمْطِرُ النَّدَى،
ويَهْتَزُّ مُرْتاحاً إِذا هو أَنْفَدَا

Ve kavim, yanlarındakini **اسْتَنْفَدَ** (tamamen tüketti) ve onu **أَنْفَدُوه** (tükettirdiler). Ve **اسْتَنْفَدَ وُسْعَه** yani onu **اسْتَفْرَغَه** (tamamen boşalttı/sonuna kadar kullandı). Ve **أَنْفَدَتِ الرَّكِيَّةُ**: suyu gitti.

Ve **المُنافِدُ**: sahibine karşı çekişen, nihayet onun delilini kesip de (delili) **تَنْفَدَ** (tükeninceye) kadar (çekişen) kimsedir. Ve ben hasımla **نافَدْتُ** onu **مُنافَدةً** (münâfede olarak) — onunla tartıştığımda, nihayet delilini kesinceye kadar. Ve **خَصْم مُنافِدٌ**: husumette gayretini tüketir; bazı **الدَّبِيرِيِّينَ** dedi ki:

وهو إِذا ما قيل: هَلْ مِنْ وافِدِ؟
أَو رجُلٍ عن حقِّكُم مُنافِدِ؟
يكونُ للغائِبِ مِثْلَ الشاهِدِ

Ve **رجل مُنافِدٌ**: hasmının delillerini, onları **يُنْفِدَها** (tüketinceye) kadar çıkarıp tüketmede iyi olan; böylece ona galip gelir. Ve hadiste: “Eğer onlarla **نافَدْتَهم** (münâfede edersen) onlar da seninle **نافَدُوك** (münâfede ederler)”; dedi ki: ve **بالقاف** ile de rivayet olunur; ve denildi ki: **نافذوك** — **بالذال المعجمة** ile. **ابن الأَثير**: Ve **أَبي الدرداء** hadîsinde: “Eğer onlarla **نافَدْتَهم** (münâfede edersen) onlar da seninle **نافَدُوك** (münâfede ederler)”; **نافَدْتُ** adamı — onu **حاكَمْتَه** (muhakeme ettiğinde), yani eğer onlara söylersen sana söylerler; dedi ki: ve **بالقاف** ve **الدال المهملة** ile rivayet olunur. Ve falanda, başkasından (ayrı) bir **مُنْتَفَدٌ** vardır: senin “**مندوحة**” demen gibi; **الأَخطل** dedi ki:

لقدْ نَزَلْت بِعبْدِ اللهِ مَنْزِلةً،
فيها عن العَقْب مَنْجاةٌ ومُنْتَفَدُ

Ve denilir: Şüphesiz onun malında elbette bir **لَمُنْتَفَداً** vardır; yani bir genişlik. Ve düşmanından **انتَفَدَ**: onu **استوْفاهُ** (tam aldı/eksiksiz elde etti); **أَبو خراش** bir atı vasfederek dedi ki:

فأَلْجَمَها فأَرْسَلَها عليه،
وولَّى، وهو مُنْتَفِدٌ بَعِيدُ

Ve **مُنْتَفِداً** olarak oturdu; yani **مُتَنَحِّياً** (kenara çekilmiş olarak); bu, **ابن الأَعرابي**’dendir. Ve **ابن مسعود** hadîsinde: “Şüphesiz siz, tek bir düzlükte toplanacaksınız; sizi **يَنْفُدُكُم البَصَرُ** (göz size ulaşır ve sizi aşar).” Denilir: **نَفَدَني بَصَرُه** — gözü bana ulaştığında ve beni geçtiğinde. Ve kavmi **أَنفَدْتُ** — onları delip geçtiğinde ve onların ortasında yürüdüğünde; eğer onları geçip de arkanda bırakırsan: onları **نَفَدْتُهم** dersin, **بلا أَلف** (elif olmaksızın); ve denildi ki: onda **بالأَلف** ile de denilir. Denildi ki: bununla murad, Rahmân’ın bakışının onları **يَنْفُدُهم** (tamamen kuşatıp geçmesi)dir; ta ki hepsinin üzerine gelsin; ve denildi ki: murad, düzlük eşit olduğundan, bakanın bakışının onları **يَنْفُدُهم** (tamamen kuşatması)dır. **أَبو حاتم** dedi ki: hadis ehli onu **بالذال المعجمة** ile rivayet eder; hâlbuki o **بالمهملة** iledir; yani onların evveline ve âhirine ulaşır; ta ki hepsini görsün ve onları kapsasın; **نَفَدَ** şey ve onu **أَنفَدْتُه**’den (gelir). Ve hadisi, görenin bakışına hamletmek, onu Rahmân’ın bakışına hamletmekten daha evlâdır; çünkü Allah, عز وجل, kıyamet günü insanları bir yerde toplar ki orada bütün yaratılmışlar, tek bir kulun tek başına iken hesaba çekilmesini görürler ve onun varacağı şeyi görürler.
