# نفد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نفد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نفد

نفد الشيء، كسمع، ينفد نفادا، بالفتح، ونفدا، محركة: فنى وذهب، ونقل شيخنا عن الزمخشري في الكشاف أنه لواستقرأ أحد الألفاظ التي فاؤها نون وعينها فاء لوجدها دالة على معنى الذهاب والخروج وقاله غيره، انتهى. وفي التنزيل العزيز  ما نفدت كلمات الله  قال الزجاج: معناه ما انقطعت ولا فنيت، ويروى أن المشركين قالوا في القرآن: هذا كلام سينفد وينقطع، فأعلم الله تعالى أن كلامه وحكمته لا تنفد. وأنفده هو: أفناه، كاستنفده. واستنفد القوم ما عندهم، وأنفدوه. وكذلك انتفده، إذا أذهبه. وأنفد القوم: فنى زادهم أو نفد مالهم قال ابن هرمة:
  أغر كمثل البدر يستمطر الندىويهتز مرتاحا إذا هو أنفدا وأنفدت الركية: ذهب ماؤها. ونافده أي الخصم منافدة: حاكمه وخاصمه، فهو منافد يحاج الخصم حتى يقطع حجته وينفدها، ويقال: ليس له رافد ولا منافذ وفي اللسان نافدك الخصم منافدة إذا حاججته حتى تقطع حجته، وخصم منافد: يستفرغ جهده في الخصومة، قال بعض الدبيريين: وهو إذا ما قيل هل من وافد
  أو رجل عن حقكم منافد

  يكون للغائب مثل الشاهد ورجل منافد: جيد الاستفراغ لحجج خصمه حتى ينفدها فيغلبه. وفي الحديث  إن نافدتهم نافدوك  ويروى بالقاف، وقيل: نافذوك بالذال المعجمة، وقال ابن الأثير في حديث أبي الدرداء إن نافدتهم نافدوك نافدت الرجل، أي حاكمته، أي إن قلت لهم قالوا لك. وانتفده من عدوه: استوفاه قال أبو خراش يصف حمارا
  فألجمها فأرسلها عليه                      وولى وهو منتفد بعيد أي ولى الحمار ذاهبا ومن ذلك انتفد اللبن إذا حلبه. ويقال قعد منتفدا ومعتنزا، أي متنحيا، هذه عن ابن الأعرابي. ويقال: فيه منتفد عن غيره، كقولك مندوحة وسعة، قال الأخطل:
  لقد نزلت بعبد الله مـنـزلة                      فيها عن العقب منجاة ومنتفد ويقال: إن في ماله لمنتفدا، أي سعة، ويقال: تجد في البلاد منتفدا، أي مراغما ومضطربا. ومما يستدرك عليه: استنفد وسعه: استفرغه. وتنافدوا: تخاصموا، ويقال: تنافدوا إلى الحاكم، إذا أنفدوا حجتهم، وتنافذوا، بالذال معجمة، إذا خلصوا إليه. ونفدني بصره إذا بلغني وجاوزني، وأنفدت القوم، إذا خرقتهم ومشيت في وسطهم، فإن جزتهم حتى تخلفهم قلت نفدتهم، بلا ألف، وقيل: يقال فيها بالألف، ومنه حيث ابن مسعود: إنكم مجموعون في صعيد واحد ينفدكم البصر وقيل: المراد به ينفدهم بصر الرحمن حتى يأتي عليهم كلهم، وقيل: أراد ينفدهم بصر الناظر لاستواء الصعيد، قال أبو حاتم، أصحاب الحديث يروونه بالذال المعجمة، وإنما هو بالمهملة، أي يبلغ أولهم وآخرهم حتى يراهم كلهم ويستوعبهم، من نفد الشيء وأنفدته، وحمل الحديث على بصر المبصر أولى من حمله على بصر الرحمن، لأن الله عز وجل يجمع الناس يوم القيامة في أرض يشهد جميع الخلائق فيها محاسبة العبد الواحد على انفراده ويرون ما يصير إليه. كذا في اللسان. ويقال: فلان منتفد فلان، أي إذا أنفد ما عنده أمده بنفقة، عن الصاغاني.

### Türkçe

**نفد** şey, **سمع** gibi, **ينفد** **نفادا** (fetha ile) ve **نفدا** (harekeli): tükendi ve gitti. Şeyhimiz, Zemahşerî’den **الكشاف**’ta nakletti ki: bir kimse başı **نون** ve gözü **فاء** olan lafızları istikrâ etse, onları gitme ve çıkma mânâsına delâlet eder bulurdu; başkası da bunu söylemiştir; bitti.

Aziz tenzîlde: **ما نفدت كلمات الله**. Zeccâc dedi: mânâsı: kesilmedi ve tükenmedi. Ve rivayet olunur ki müşrikler Kur’ân hakkında dediler: bu, tükenecek ve kesilecek bir sözdür; bunun üzerine Allah Teâlâ, kendi sözünün ve hikmetinin tükenmeyeceğini bildirdi.

**وأنفده** o: onu tüketti; **كاستنفده** gibi. Kavim, yanlarındakini tüketti; ve onu tükettirdiler. Keza **انتفده**: onu giderdiği zaman. **وأنفد القوم**: azıkları tükendi yahut malları tükendi. İbn Hirma dedi:

أغر كمثل البدر يستمطر الندىويهتز مرتاحا إذا هو أنفدا

**وأنفدت الركية**: suyu gitti. Ve **نافده** yani hasım ile **منافدة**: onu muhakeme etti ve onunla çekişti; o, **منافد**’dir; hasımla, onun hüccetini kesinceye ve onu tüketinceye kadar münakaşa eder. Ve denilir: onun ne **رافد**’i vardır ne de **منافذ**’i. Ve **اللسان**’da: **نافدك الخصم منافدة**: onunla, hüccetini kesinceye kadar münakaşa ettiğin zaman. Ve **خصم منافد**: husumette gayretini tüketir. Debîrîlerden bazısı dedi:

وهو إذا ما قيل هل من وافد
  أو رجل عن حقكم منافد

  يكون للغائب مثل الشاهد

Ve **رجل منافد**: hasmının hüccetlerini tüketmede iyi; ta ki onları tüketir de ona galip gelir.

Hadiste: **إن نافدتهم نافدوك**; ve **بالقاف** ile rivayet olunur. Ve denildi: **نافذوك** (mu‘ceme **الذال** ile). İbnü’l-Esîr, Ebû’d-Derdâ hadisi hakkında dedi: **إن نافدتهم نافدوك**: **نافدت الرجل** yani onu muhakeme ettim; yani onlara söylersen sana söylerler.

**وانتفده من عدوه**: onu tamamen aldı. Ebû Harâş, bir eşeği vasfederek dedi:

فألجمها فأرسلها عليه                      وولى وهو منتفد بعيد

Yani eşek, giderek dönüp gitti. Ve bundan: **انتفد اللبن**: onu sağdığı zaman. Ve denilir: **قعد منتفدا ومعتنزا**; yani uzaklaşmış olarak; bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir. Ve denilir: onda başkasından bir **منتفد** vardır; senin **مندوحة** ve **سعة** demen gibi. Ahtal dedi:

لقد نزلت بعبد الله مـنـزلة                      فيها عن العقب منجاة ومنتفد

Ve denilir: onun malında elbette bir **منتفد** vardır; yani genişlik. Ve denilir: beldelerde bir **منتفد** bulursun; yani kaçınma yeri ve çalkantı yeri.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **استنفد وسعه**: onu tüketti. Ve **تنافدوا**: çekiştiler. Ve denilir: **تنافدوا إلى الحاكم**: hüccetlerini tükettikleri zaman. Ve **تنافذوا** (mu‘ceme **الذال** ile): ona ulaştıkları zaman.

Ve **نفدني بصره**: bana ulaştığı ve beni geçtiği zaman. Ve **أنفدت القوم**: onları deldiğin ve aralarında yürüdüğün zaman; eğer onları geçip arkanda bırakırsan **نفدتهم** dersin, ألف’sız. Ve denildi: onda ألف ile de denilir. Ve ondan, İbn Mes‘ûd’un sözü: **إنكم مجموعون في صعيد واحد ينفدكم البصر**. Ve denildi: murad, Rahmân’ın görmesi onları tüketir, ta ki hepsinin üzerinden geçer. Ve denildi: murad, düzlüğün eşitliği sebebiyle bakanın görmesi onları tüketir. Ebû Hâtim dedi: hadis ehli onu mu‘ceme **الذال** ile rivayet eder; hâlbuki o, mu‘ceme olmayan iledir; yani onların evveline ve âhirine ulaşır, ta ki hepsini görür ve onları kuşatır; **نفد الشيء** ve **أنفدته**’den. Hadisi, görenin görmesine hamletmek, Rahmân’ın görmesine hamletmekten daha evlâdır; çünkü Allah عز وجل, kıyamet günü insanları bir yerde toplar; orada bütün mahlûkat, tek bir kulun tek başına muhasebesine şahit olur ve onun varacağı şeyi görürler. **كذا في اللسان**.

Ve denilir: falan, falanın **منتفد**’idir; yani yanındakini tükettiği zaman onu nafaka ile destekler; Sâgânî’den.
