# نفذد (ن-ف-ذ-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%B0%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ف - ذ - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النفاذ: الجواز، وفي المحكم: جواز الشيء والخلوص منه، تقول: نفذت، أي جزت، وقد نفذ ينفذ نفاذا، كالنفوذ، بالضم. النفاذ: مخالطة السهم جوف الرمية وخروج طرفه من الشق الآخر وسائره فيه، يقال: نفذ السهم من الرمية ينفذ نفاذا، كالنفذ، بفتح فسكون. قال ابن سيده: والنفاذ عند الأخفش: حركة هاء الوصل التي تكون للإضمار، ولم يتحرك من حروف الوصل غيرها ككسرة، هاء من قوله.

  تجرد المجنون من كسائه وفتحة الهاء من قوله:
  رحلت سمية غدوة أحمالها وضمة الهاء من قوله:
  وبلد عامية أعماؤه

  سمي بذلك لأنه أنفذ حركة هاء الوصل إلى حرف الخروج وقد دلت الدلالة على أن حركة هاء الوصل ليس لها قوة في القياس من قبل أن حروف الوصل المتمكنة فيه، التي هي الهاء، محمولة في الوصل عليها، وهي الألف والياء والواو، لا يكن في الوصل إلا سواكن، فلما تحركت هاء الوصل شابهت بذلك حروف الروي تنزلت حروف الخروج من هاء الوصل قبلها منزلة حروف الوصل من حرف الروي قبلها، فكما سميت حركة هاء الوصل نفاذا، لأن الصوت جرى فيها حتى استطال بحروف الوصل وتمكن بها اللين، كما سميت حركة هاء الوصل نفاذا لأن الصوت نفذ فيها إلى الخروج حتى استطال بها وتمكن المد فيها، ونفوذ الشيء إلى الشيء نحو في المعنى من جريانه نحوه. وأنفذ الأمر: قضاه، وأنفذ القوم: صار منهم، هكذا في النسخ، والصواب: بينهم، أو، أنفذ القوم، إذا خرقهم، وفي نسخة، فرقهم، وليس بشيء، ومشى في وسطهم، ويقال: نفذهم إذا جازهم وتخلفهم، لايخص به قوم دون قوم، كأنفذهم. رباعيا، لغة في الثلاثي، وفي حديث ابن مسعود  إنكم مجموعون في صعيد واحد ينفذكم البصر  قال أبو عبيد، معناه أنه ينفذهم بصر الرحمن حتى يأتي عليهم كلهم، قال الكسائي: يقال: نفذني بصره ينفذني، إذا بلغني وجاوزني، وقيل: أراد ينفذهم بصر الناظر لاستواء الصعيد، قال أبو حاتم أصحاب الحديث يروونه بالذال المعجمة، وإنما هو بالدال المهملة، أي يبلغ أولهم وآخرهم حتى يراهم كلهم ويستوعبهم، من نفد الشيء وأنفدته، وحمل الحديث على بصر المبصر أولى من حمله على بصر الرحمن، لأن الله يجمع الناس يوم القيامة، في أرض يشهد جميع الخلائق فيها محاسبة العبد والواحد على انفراده، ويرون ما يصير إليه، ومنه حديث أنس  جمعوا في صردح ينفذهم البصر ويسمعهم الصوت  وهو مجاز، كما في الأساس. من المجاز أيضا: طريق نافذ، أي سالك، وفي الأساس: أي عام يسلكه كل أحد. وفي اللسان والطريق النافذ: الذي يسلك وليس بمسدود بين خاصة دون عامة يسلكونه، ويقال: هذا الطريق ينفذ إلى مكان كذا وكذا. وفيه منفذ للقوم. أي مجاز. من المجاز: النافذ: الرجل الماضي في جميع أموره، وله نفاذة في الأمور، كالنفوذ والنفاذ كصبور ورمان، النافذ المطاع من الأمر، كالنفيذ. وأمر نفيذ: موطأ. وفي حديث عبد الرحمن بن الأزرق  ألا رجل ينفذ بيننا  أي يحكم ويمضي أمره فينا، يقال: أمره نافذ، أي ماض مطاع. والنفذ، بالتحريك: اسم الإنفاذ، وأمر بنفذه، أي بإنفاذه. وفي التهذيب: وأما النفذ فقد يستعمل في موضع إنفاذ الأمر، يقول: قام المسلمون بنفذ الكتاب، أي بإنفاذ ما فيه. النفذ: المخرج والمخلص، يقال أتى بنفذ ما قال، أي بالمخرج منه ومنه الحديث  أيما رجل أشاد على مسلم بما هو بريء منه كان حقا على الله أن يعذبه أو يأتي بنفذ ما قال  ، يقال: إن في ذلك لمنتفذا ومندوحة، المنتفذ والمندوحة: السعة، وقد تقدم في الدال المهملة. قال ابن الأعرابي عن أبي المكارم النوافذ: كل سم يوصل إلى النفس فرحا أو ترحا، وعنه: قلت له: سمها. فقال:هي الأصران والخنابتان والفم والطبيجة. قال: والأصران: ثقبا الأذنين، والخنابتان سما الأنف. عن أبي سعيد: يقال للخصوم إذا ارتفعوا إلى الحاكم. قد تنافذوا إليه، بالذال، أي

  إلى القاضي، أي خلصوا إليه، فإذا أدلى كل واحد منهم بحجته فيقال: تنافدوا، بالدال المهملة، وفي حديث أبي الدرداء  إن نافذتهم نافذوك  ، نافذت الرجل، إذا حاكمته، أي إن قلت لهم قالوا لك. ويروى بالقاف والدال المهملة، وقد تقدم. ومما يستدرك عليه: نفذ لوجهه، إذا مضى على حاله. وأنفذ عهده: أمضاه. ونفذ الكتاب إلى فلان نفاذا ونفوذا، وأنفذته أنا. والتنفيذ مثله، وكذا نفذ الرسول، وهو مجاز. وطعنة نافذة: منتظمة الشقين، وطعنات نوافذ.وللجرح نفذ، وللجراح أنفاذ. وطعنة لها نفذ، أي نافذة وقال قيس بن الخطيم:لى القاضي، أي خلصوا إليه، فإذا أدلى كل واحد منهم بحجته فيقال: تنافدوا، بالدال المهملة، وفي حديث أبي الدرداء  إن نافذتهم نافذوك  ، نافذت الرجل، إذا حاكمته، أي إن قلت لهم قالوا لك. ويروى بالقاف والدال المهملة، وقد تقدم. ومما يستدرك عليه: نفذ لوجهه، إذا مضى على حاله. وأنفذ عهده: أمضاه. ونفذ الكتاب إلى فلان نفاذا ونفوذا، وأنفذته أنا. والتنفيذ مثله، وكذا نفذ الرسول، وهو مجاز. وطعنة نافذة: منتظمة الشقين، وطعنات نوافذ.وللجرح نفذ، وللجراح أنفاذ. وطعنة لها نفذ، أي نافذة وقال قيس بن الخطيم:
  طعنت ابن عبد القيس طعنة ثائرلها نفذ لولا الشعاع أضاءها والشعاع: ما تطاير من الدم، أراد بالنفذ المنفذ، يقول: نفذت الطعنة، أي جاوزت الجانب الآخر حتى يضيء نفذها خرقها، ولولا انتشار الدم الفائر لأبصر طاعنها ما وراءها، أراد: لها نفذ أضاءها لولا شعاع دمها. ونفذها: نفوذها إلى الجانب الآخر، ومثله في كتاب لابن السيد. وذا منفذ القوم ونفذهم، وهذه منافذهم وأنفاذهم. وقال أبو عبيدة: من دوئر الفرس دائرة نافذة، وذلك إذا كانت الهقعة في الشقين جميعا، فإن كانت في شق واحد فهي هقعة. ويقال: سرعنك، وانفذ عنك، أي امض عن مكانك وجزه. ونافذ: مولى لعبد الله بن عامر، وإليه نسب نهر نافذ بالبصرة، كان عبد الله ولاه حفره فغلب عليه. ونافذ: أبو معبد مولى ابن عباس، حديثه في الصحاح. والنافذ بن جعونة، له ذكر.

##### Türkçe

**النفاذ**: geçiş; ve **المحكم**’de: bir şeyin geçişi ve ondan sıyrılıp çıkması; dersin ki: **نفذت**، yani geçtim; ve gerçekten **نفذ** **ينفذ** **نفاذا** (vardır), **النفوذ** gibi, (yani) zamme ile.

**النفاذ**: okun (atılan şeyin) iç boşluğuna karışması ve ucunun öteki yarıktan çıkması ve geri kalanının onun içinde olmasıdır; denir ki: **نفذ السهم من الرمية** **ينفذ** **نفاذا**; **النفذ** gibi, fetha sonra sükûn ile.

İbn Sîde dedi: ve **النفاذ** el-Ahfeş nezdinde: zamir için olan **هاء الوصل**’ün harekete gelmesidir; ve ondan başka **حروف الوصل**’den hiçbiri kesre gibi harekete gelmedi; **هاء** (şu) sözünden:

  Mecnun elbisesinden soyundu ve **الهاء**’nın fethası (şu) sözünden:
  **رحلت سمية غدوة أحمالها** ve **الهاء**’nın zammesi (şu) sözünden:
  **وبلد عامية أعماؤه**

  Ona bu ad verildi; çünkü **هاء الوصل**’ün harekesini **حرف الخروج**’a geçirdi; ve delâlet, **هاء الوصل**’ün harekesinin kıyasta bir kuvveti olmadığını gösterdi; şu sebeple ki kıyasta yerleşik olan **حروف الوصل** ki o **الهاء**’dır, vasılda onun üzerine taşınmıştır; ve onlar **الألف** ve **الياء** ve **الواو**’dur; vasılda sâkinlerden başkası olmaz; **هاء الوصل** harekete gelince bununla **حروف الروي**’ye benzedi; **حروف الخروج** **هاء الوصل**’den önce, kendilerinden önceki **حرف الروي**’den **حروف الوصل**’ün mertebesine indirildi; öyleyse, **هاء الوصل**’ün harekesi **نفاذا** diye adlandırıldığı gibi—çünkü ses onda aktı, ta ki **حروف الوصل** ile uzadı ve onunla yumuşaklık yerleşti—yine **هاء الوصل**’ün harekesi **نفاذا** diye adlandırıldı; çünkü ses onda **الخروج**’a nüfuz etti, ta ki onunla uzadı ve onda med yerleşti; ve bir şeyin bir şeye nüfuzu, mânâ bakımından ona doğru akmasına yakındır.

Ve **أنفذ الأمر**: onu yerine getirdi. Ve **أنفذ القوم**: onlardan oldu; nüshalarda böyle; doğrusu: aralarında; yahut: **أنفذ القوم**; onları delip geçtiği zaman; ve bir nüshada: onları ayırdı; ve bu bir şey değildir; ve onların ortasında yürüdü. Ve denir: **نفذهم**; onları geçtiği ve geride bıraktığı zaman; bir kavmi diğer kavimden ayırarak tahsis edilmez; **أنفذهم** gibi. Dörtlü (fiil olarak), üçlüde bir lugattır.

İbn Mes‘ûd hadîsinde: “Siz bir tek düzlükte toplanacaksınız; **ينفذكم البصر**.” Ebû Ubeyd dedi: mânâsı, Rahmân’ın bakışı onları delip geçer, ta ki hepsinin üzerinden geçer. el-Kisâî dedi: denir: **نفذني بصره** **ينفذني**; bana ulaştığı ve beni geçtiği zaman. Ve denildi: düzlük eşit olduğundan, bakanın bakışı onları delip geçer demek istedi. Ebû Hâtim dedi: hadîs ehli onu **الذال** mu‘ceme ile rivayet eder; hâlbuki o **الدال** muhmele iledir; yani onların evveline ve âhirine ulaşır, ta ki hepsini görür ve onları kuşatır; **نفد الشيء** ve **أنفدته**’den. Hadîsi görenin bakışına hamletmek, onu Rahmân’ın bakışına hamletmekten daha evlâdır; çünkü Allah kıyamet günü insanları, bütün yaratılmışların orada kulun ve tek kişinin tek başına muhasebesine şahit olduğu bir yerde toplar; ve onun varacağı şeyi görürler.

Ve ondan Enes hadîsi: “Bir **صردح**’ta toplandılar; **ينفذهم البصر** ve **يسمعهم الصوت**.” Ve o mecazdır; **الأساس**’ta olduğu gibi.

Mecazdan da: **طريق نافذ**; yani geçilen. Ve **الأساس**’ta: yani umumîdir; onu herkes geçer. Ve **اللسان**’da: ve **الطريق النافذ**: geçilen ve bir zümre ile umum arasında kapalı olmayan; onu geçerler. Ve denir: bu yol **ينفذ** falan falan yere. Ve onda kavim için **منفذ** vardır; yani geçit.

Mecazdan: **النافذ**: bütün işlerinde yürüyen adam; ve onun işlerde **نفاذة**’si vardır; **النفوذ** ve **النفاذ** gibi; **صبور** ve **رمان** gibi. **النافذ**: emirde itaat olunan; **النفيذ** gibi. Ve **أمر نفيذ**: ayak altında çiğnenmiş (kolay, geçerli).

Abdurrahman b. el-Ezrak hadîsinde: “Dikkat edin, aramızda **ينفذ** edecek bir adam (yok mu)?” yani hükmeder ve emrini içimizde yürütür. Denir: onun emri **نافذ**; yani yürüyen, itaat olunan.

Ve **النفذ** (hareke ile): **الإنفاذ**’ın ismidir. Ve “onun **بنفذه** ile” (emretti); yani onun **بإنفاذه** ile. **التهذيب**’de: **النفذ** ise bazen emrin infazı yerinde kullanılır; der ki: Müslümanlar kitabın **بنفذ**’i ile kalktılar; yani içindekinin infazı ile.

**النفذ**: çıkış ve kurtuluş yeridir. Denir: “dediğinin **بنفذ**’i ile geldi”; yani ondan çıkış yolu ile. Ve ondan hadîs: “Herhangi bir adam, bir Müslüman aleyhine, kendisinin ondan beri olduğu bir şeyle sesini yükseltirse, Allah üzerine hak olur ki onu azap etsin yahut dediğinin **بنفذ**’i ile gelsin.” Denir: bunda mutlaka bir **منتفذا** ve bir **مندوحة** vardır. **المنتفذ** ve **المندوحة**: genişliktir. Ve bu, **الدال** muhmelede geçti.

İbnü’l-A‘râbî, Ebû’l-Mekârim’den: **النوافذ**: nefse sevinç yahut keder olarak ulaşan her zehirdir. Ve ondan: ona dedim: onları adlandır. Dedi ki: onlar **الأصران** ve **الخنابتان** ve ağız ve **الطبيجة**’dir. Dedi: **الأصران**: iki kulağın deliğidir; ve **الخنابتان**: burnun iki deliğidir.

Ebû Sa‘îd’den: hasımlar hâkime yükseldikleri zaman onlara denir: **قد تنافذوا إليه**; **الذال** ile; yani

  kadıya; yani ona ulaşıp sıyrıldılar. Her biri hüccetini ortaya koyunca denir: **تنافدوا**; **الدال** muhmele ile. Ebû’d-Derdâ hadîsinde: “Eğer onlarla **نافذتهم** edersen, onlar da seni **نافذوك** eder.” **نافذت الرجل**: onu muhakeme ettiğin zaman; yani onlara söylersen sana söylerler. **القاف** ve **الدال** muhmele ile de rivayet edilir; ve bu geçti.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **نفذ لوجهه**; hâli üzere yürüyüp gittiği zaman. Ve **أنفذ عهده**: onu yürüttü. Ve **نفذ الكتاب إلى فلان** **نفاذا** ve **نفوذا**; ve ben onu **أنفذته**. Ve **التنفيذ** de onun gibidir. Ve yine **نفذ الرسول**; ve o mecazdır. Ve **طعنة نافذة**: iki yarığı düzenli (delip geçen); ve **طعنات نوافذ**. Ve yara için **نفذ** vardır; ve yaralar için **أنفاذ** vardır. Ve “onun bir **نفذ**’i olan bir darbe”; yani **نافذة**.

Ve Kays b. el-Hatîm dedi:
  **طعنت ابن عبد القيس طعنة ثائرلها نفذ لولا الشعاع أضاءها**

Ve **الشعاع**: kandan sıçrayan şeydir. **النفذ** ile **المنفذ**’i kastetti; der ki: darbe **نفذت**; yani öteki yanı geçti, ta ki onun **نفذ**’i, onun yırtığı aydınlanır. Ve kaynayan kanın yayılması olmasaydı, vuranı onun ötesini görürdü. Kastetti: “onun bir **نفذ**’i vardır; onu aydınlattı; onun kanının **شعاع**’ı olmasaydı.” Ve **نفذها**: onun öteki yana nüfuzudur. Ve bunun benzeri İbnü’s-Seyyid’in kitabındadır.

Ve “bu, kavmin **منفذ**’i ve onların **نفذ**’idir”; ve “bunlar onların **منافذ**’i ve **أنفاذ**’ıdır.”

Ebû Ubeyde dedi: atın **دوئر**’inden (bir tür daireden) **دائرة نافذة** vardır; ve bu, **الهقعة** iki yarığın ikisinde birden olduğu zaman olur; eğer bir yarıkta olursa o **هقعة**’dır.

Ve denir: **سرعنك** ve **انفذ عنك**; yani yerinden yürü, ve onu geç.

Ve **نافذ**: Abdullah b. Âmir’in mevlâsıdır; ve Basra’daki **نهر نافذ** ona nisbet edilmiştir; Abdullah onu kazmasını ona tevdi etmişti; sonra onun adı ona galip geldi.

Ve **نافذ**: İbn Abbâs’ın mevlâsı Ebû Ma‘bed’dir; hadîsi **الصحاح**’tadır.

Ve **النافذ بن جعونة**; onun bir zikri vardır.
