# نفذ (ن-ف-ذ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%B0

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Nefez”, iğnenin deride deldiği deliktir

- Harfler: ن - ف - ذ
- Kur'an'da: 3 geçiş · 1 ayet · 3 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَنْفُذُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%81%D9%8F%D8%B0%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْعُلُوا | Nüfuz edersiniz | 1 | 1 | [55:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0/ayet/55:33.md) |
| [تَنْفُذُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%81%D9%8F%D8%B0%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعُلُونَ | Nüfuz edersiniz | 1 | 1 | [55:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0/ayet/55:33.md) |
| [فَانْفُذُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D9%81%D9%8F%D8%B0%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْعُلُوا | Öyleyse nüfuz edin | 1 | 1 | [55:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0/ayet/55:33.md) |

## Mücavir kökler — 8 mücavir (11 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Maden eriyiğidir
2. [عشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · “On” demektir
3. [سلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Salata, doğranmış sebze demektir
4. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
5. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Bahçe demektir
6. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
7. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
8. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نفذ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D9%82.md), [مرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%82.md), [ولج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AC.md) |
| Zıt Kök | [سدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir engeli, cismi veya mesafeyi bir ucundan girip diğer ucundan çıkarak delip geçme, aşma ve arkasına ulaşma |
| Çekirdek Özet 2 | Kozmik, ontolojik veya ilahi sınırları ve kuşatıcı tabakaları kendi gücüyle yarıp ötesine geçememe |
| Çekirdek Özet 3 | Bir hükmün, buyruğun veya planın tüm engelleri aşarak fiilen geçerlilik kazanması ve tam icrası |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece zihinsel kavrama veya sıradan bir hareket gibi algılanıp ontolojik sınırları fiilen delip dışına çıkma anlamının gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نف | İçten dışa doğru bir basınç, nefes, püskürme, çıkış veya ayrılma hareketi; [نفخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE.md), [نفث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AB.md), [نفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1.md), [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) ve [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) köklerinde olduğu gibi bir mahfazadan veya merkezden dışarı fırlama ve yayılma | ذ | Peltek ذ harfinin taşıdığı sivrilik, keskin uç ve kenar geçişi etkisiyle, içten dışa yönelen basınç hareketinin tek bir noktaya odaklanarak katı bir engeli veya sınırı bir taraftan girip diğer taraftan çıkacak biçimde delip aşması anlamı kazanılmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Balık, yılan, tohum; akış, canlılık, hareket ve çizgi boyunca yönelme | Çizgisel ve kararlı bir yönelimle bir hedefe doğru atılan enerjiyi ve devingenliği temsil eder. |
| ف | Ağız; açıklık, nefes verme, içten dışa çıkış aralığı | Bir aralıktan, yarıktan veya delikten dış dünyaya açılma ve fışkırma hareketini sağlar. |
| ذ | Aslı د kapı ve geçit imgesinden türetilmiş keskin uç, sivri kenar | Karşılaşılan engelde bir geçiş aralığı açan kesici, sivri ve delici hamleyi gösterir. |
| نفذ | Bir aralıktan dışarı doğru yönelen sivri ve keskin hareketin engeli delip öteye geçmesi | Harekete geçen bir cismin veya iradenin, önüne çıkan katı sınırı sivri ucuyla delerek bir kapı gibi yarıp diğer tarafa çıkması hareketini resmeder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Atılan okun avın bir tarafından girip öbür tarafından delerek dışarı çıkması; kargı veya kılıcın vücudu bir baştan bir başa delip geçmesi; dikim yapan saraç veya kunduracının biz veya iğneyle deride açtığı delik |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kays b. el-Hattîm bir hasmına vurduğu darbeyi şu beyitle tasvir etmiştir: طَعَنْتَ ابنَ عبدِ القيس طَعْنَةَ ثائِرٍ / لها نَفَذٌ لولا الشُّعاع أضـاءَهـا |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dönemde iki ucu açık, geçit veren ana yollara طريق نافذ denilmiş; bir buyruğun veya vasiyetin engelsizce uygulanıp yerine getirilmesi إنفاذ الأمر tabiriyle ifade edilmiştir. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Kayb b. el-Hattîm.

### Sami etimolojik katman

Arapça نفذ kökü, içten dışa doğru basınçla çıkışı gösteren ortak Sami نف çekirdeğinin üzerine kesici ve delici bir yönlendirici olan diş-dil ünsüzünün eklenmesiyle teşekkül etmiştir. İbrancede doğrudan aynı fonetik dizilimle birebir üçlü kök paralelliği sınırlı olmakla birlikte, aralama ve içinden geçme bildiren semantik alanla ve Akatçadaki bazı nüfuz etme, geçme fiilleriyle kök akrabalığı tartışılmıştır. Arapçada kök, özellikle okun hedefi delip geçmesi ve bir emrin karşı konulamaz biçimde yürürlüğe girmesi ekseninde somuttan soyuta muntazam bir semantik gelişim göstermiş, hedefin içinden bütünüyle sıyrılıp çıkma anlamına hasredilmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نف ve ذ birleşimi | Bir engeli boydan boya delip öbür tarafa çıkma, okun gövdeyi aşıp geçmesi ve buyruğun tatbik edilmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami geçiş formları | Basınçla yararak delik açma ve bir sınırın öte yakasına ulaşma eylemlerinde ortak kök izleri | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Lane's Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نفذ | Anlamlı | Bir engeli delip diğer tarafa çıkmak, geçmek | Okun ava girip çıkması, emrin yürürlüğe girmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نذف | Anlamlı | Azar azar vermek veya almak | Suyun veya sütün yavaşça çekilmesi, damlaması | Kur'an'da geçmez; tersine akış ve sızıntı |
| [فنذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%B0.md) | Anlamlı | Katılaşmış şeker, tatlı macun | Katılaşarak donmuş madde; Farsça kökenli ödünçleme | Kur'an'da geçmez |
| فذن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| ذنف | Anlamlı | Hastalığın ağırlaşması, ölüme yaklaşma | Bir hâlin son sınırına dayanıp tükenme derecesine gelmesi | Kur'an'da geçmez |
| ذفن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نفذ | Merkez | Engeli delip arkasına geçme | Bir sınırın veya nesnenin iki tarafı arasında kesintisiz bir delik açarak öteye aşmak | Okun hedefi delip karşı taraftan fırlaması |
| [خرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D9%82.md) | Komşu | Yırtma ve parçalama | Bir engelde delik açmakla birlikte, bunun arkasına geçip kurtulmaktan ziyade dokuyu tahrip etmeye odaklı olması | Bütünlüğü bozacak şekilde yırtıp delme |
| [مرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%82.md) | Komşu | Hızla sıyrılıp fırlama | Bir şeyin içinden çok hızlı ve tutunmadan geçip fırlamak; sapma çağrışımı taşıması | Okun yaydan veya avdan süratle sıyrılıp çıkması |
| [ولج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AC.md) | Komşu | Dar bir yere dahil olma | Bir nesnenin veya varlığın dar bir geçitten içeriye girmesi; öte tarafa çıkış şartı aranmaz | Giriş ve dahil oluş hareketinin öne çıkması |
| [سدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%AF.md) | Zıt | Tıkama ve kapatma | Açık bir deliği, yarığı veya gedik açılmış sınırı bütünüyle kapatıp geçişi engellemek | Giriş ve çıkış imkanını tamamen ortadan kaldırma |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نفذ | Boydan boya delip öteye geçmek, yürürlüğe koymak | Bir engeli iki taraflı olarak aşıp dışına çıkma ve buyruğu tamamlama anlamını eksiksiz içerir | Kesin |
| Latince | penetrare, permeare | İçine işlemek, delip geçmek | Engelin dokusuna girme ve arasından süzülme yönü güçlüdür ancak arkasından fırlayıp kurtulma vurgusu zayıftır | Güçlü |
| İngilizce | penetrate, pass through, pierce | Delip geçmek, nüfuz etmek | Fiziksel ve soyut geçişi karşılar fakat okun diğer uçtan çıkıp gitmesindeki yalın tasfiyeyi tam vermez | Güçlü |
| Almanca | durchdringen, durchstoßen | Delip geçmek, arkasına ulaşmak | Bir sınırı kuvvetle yarıp diğer tarafa çıkma hareketini iyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | transpercer, pénétrer | Boydan boya delmek, işlemek | Bir ucundan girip öbür ucundan çıkma eylemini fiziksel olarak tam yansıtır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَنْفُذُوا / فَانْفُذُوا / تَنْفُذُونَ | Göklerin ve yerin sınırlarını, kozmik kuşatmayı yarıp dışına çıkma; ilahi egemenlik alanından kaçıp kurtulma | İns ve cin topluluklarına hitap edilen meydan okuma ve acziyet bağlamı (Rahmân [55:33](https://lisan.digital/tr/ayet/55:33.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi kudret, kader ve kaza | Allah'ın irade ve kudretinin bütün varlık katmanlarında engelsizce tecelli etmesi; ilahi meşietin نافذ olması | Hükmün karşısında hiçbir mani duramaması, mutlak geçerlilik |
| Fıkıh | Hukuki tasarruflar ve vasiyet | Bir akdin, şartın veya vasiyetin bağlayıcı olup hukuken tatbik edilmesi (إنفاذ الوصية) | Şer'i bir hükmün fiilen yürürlüğe girip sonucunu doğurması |
| Tefsir | Kozmik sınırlar ve kıyamet tasviri | Rahmân Suresi 33. ayette cinlerin ve insanların melek saflarını ve gök tabakalarını delip kaçamayacakları bahsi | Yaratılmışların ilahi egemenlik çeperini kendi imkanlarıyla aşamaması |
| Hadis | Peygamberi emirlerin icrası ve ordu sevki | Hz. Peygamber'in vefatına yakın Üsame ordusunun derhal sevk edilmesini emretmesi (أنفذوا بعث أسامة) | Bir kararın bekletilmeksizin hedefine ulaştırılıp uygulanması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık mertebeleri ve ilahi kudret | Sınırları aşma acziyeti | Kulun yaratılış dairesini aşamayacağını idrak etmesi | İnsan ve cinlerin ilahi mülkün ve hükümranlığın dışına kaçacak bir gedik bulamaması | Kesin |
| İlmi | Fiziksel bariyerler ve nüfuziyet | İletkenlik, radyasyon veya ışının engeli aşması | Bir kuvvetin madde engelini delip arkasına etki etmesi | Işığın, sesin veya taneciklerin yoğun bir kütleyi delip geçme yeteneği | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve kamu otoritesi | Kanun ve emirlerin icra kabiliyeti (tenfiz) | Kararların bürokratik ve fiili engelleri aşarak uygulanması | Hükümran bir erkin aldığı kararın sınırların her noktasında yürürlük bulması | Kesin |
| İktisadi | Ticari akitler ve mülkiyet intikali | Sözleşmenin kesinleşip ifa edilmesi | Akit şartlarının yürürlüğe girerek mülkiyetin devrini sağlaması | Hukuki engellerin kalkıp alım-satım ve vasiyetin fiilen infaz edilmesi | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kuantum tünelleme ve bariyer penetrasyonu | Bir parçacığın klasik mekaniğe göre aşamayacağı potansiyel enerji bariyerini sonlu bir olasılıkla delip öbür tarafa geçmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukukta icra kabiliyeti ve tenfiz (enforcement) | Bir yargı kararının veya yasama iradesinin toplumsal dirençleri ve engelleri aşarak fiilen hayata geçirilmesi | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece zihinsel etki yapma, "nüfuzlu adam" ifadesindeki gibi sosyal prestij kazanma veya sıradan bir delikten içeri sızma gibi dar anlamlara indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, göklerin ve yerin tüm ontolojik tabakalarını ve ilahi gözetim kuşatmasını tamamen yarıp dışına çıkmayı, bir taraftan girip diğer taraftan bağımsızlaşmayı ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Rahmân [55:33](https://lisan.digital/tr/ayet/55:33.md) ayetinde geçen ifadenin yalnızca uzay yolculuğu veya basit bir seyahat izni olarak anlaşılıp, ilahi hükümranlık dairesinden kaçıp kurtulmanın imkansızlığı mesajının yitirilmesi |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın ontolojik sınırlarını, ilahi mülkiyetin kuşatıcılığını ve hiçbir mahlukun Allah'ın mülkünden ve adaletinden kaçacak bir menfez bulamayacağını en somut fiziksel hareketle zihne nakşeder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İns ve cinnin meydan okumaya muhatap kılındığı, ilahi azaptan ve hesaplaşmadan kaçış yollarının arandığı kozmolojik ve eskatolojik ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılmışların kendi teknolojik veya zihinsel güçleriyle nihai ilahi kaderi ve kozmik nizamı kendi başlarına aşabilecekleri yanılgısını, ancak ilahi bir yetki ve güçle (سلطان) hareket edilebileceğini göstererek düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Okun veya sivri bir cismin bir hedefin bir yüzünden girip diğer yüzünden eksiksizce dışarı çıkması, engelde açık bir kanal bırakarak öteye geçmesi.
- Soyut anlam: Bir kararın, kanunun veya iradenin önüne çıkan bütün engelleri ve dirençleri kırarak geçerlilik kazanması, nihai tatbike kavuşması.
- Sistematik karşılık: Sınırlandırılmış bir varlık alanından ancak üstün bir kudret ve yetki kaynağıyla (سلطان) çıkılabileceğini bildiren kozmik ve hukuki geçiş mekanizması.
- LaTeX modeli: $$N(x) = \left\{ \begin{array}{ll} 1 & \text{eğer } P(x) > B \land S(x) \neq 0 \\ 0 & \text{eğer } P(x) \le B \lor S(x) = 0 \end{array} \right.$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $N(x)$ bir failin veya iradenin nüfuz etme ve engeli delip öteye geçme durumunu gösterir; $P(x)$ failin taşıdığı tahrik edici hamle gücünü, $B$ aşılması gereken ontolojik veya fiziksel engeli (bariyeri), $S(x)$ ise geçişe izin veren meşru ilahi yetki ve otoriteyi (sultanı) temsil eder. Failin gücü engeli aşsa bile sultan bulunmadığında ($S(x) = 0$) sonuç daima sıfır olmakta, yani nüfuz gerçekleşememektedir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%B0/occurrences?meal=IK

### [Rahman 55:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0/ayet/55:33.md) — تَنْفُذُوا · فَانْفُذُوا · تَنْفُذُونَ

يَامَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانْفُذُوا لَا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ

Meal (IK): Ey cinnler ve insanlar topluluğu; göklerin ve yerin çevresinden geçip gitmeye gücünüz yetiyorsa geçip gidin. Ama üstün bir güç olmadan geçemezsiniz.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Nefez”, iğnenin deride deldiği deliktir. Kapanan delik manasındadır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الذال والنون والفاء معهما
ن ف ذ يستعمل فقط
نفذ:
النَفاذُ: الجَواز والخُلُوصُ من الشيء، ونَفَذْتُ أي جُزْتُ، وطريقٌ نافِذٌ: يجُوزُه كلُّ اَحَدٍ ليس بين قومٍ خاصٍّ دون العامّة، ويقال: هذا الطريق ينفُذ إلى مكان كذا وكذا، وفيه منفَذٌ للقوم أي مجاز.
ونَفَذَ السَّهْمُ وأنفَذْته، والنَّفَذُ يستعمل في إِنفاذ الأمر، تقول: قام المسلمون بنَفَذِ الكتاب، أي بإِنفاذ ما فيه.
وقال قيس بن الخطيم:
طَعَنْتَ ابنَ عبدِ القيس طَعْنَةَ ثائِرٍ		لها نَفَذٌ لولا الشُّعاع أضـاءَهـا
أراد بالنَّفَذ المنفَذ.
يقول: نَفَذَت الطَعْنة: أي جاوزَت الجانبَ الآخر حتى يُضيءَ نَفَذُها خَرْقَها، ولولا انتشار الدم الفائز لأبصَرَ طاعنُها ما وراءَها، أراد أنّ لها نَفَذاً أضاءها لولا شُعاعُ دَمِها، ونَفَذُها نُفُوذُها إلى الجانب الآخر.

##### Türkçe

باب **الذال** و**النون** و**الفاء** معهما
**ن ف ذ** sadece kullanılır

**نفذ**:
**النَفاذُ**: bir şeyden geçme ve sıyrılıp çıkma; ve **نَفَذْتُ** yani geçtim; ve **طريقٌ نافِذٌ**: onu herkes geçer; umumdan ayrı, özel bir kavim arasında değildir. Ve denilir: Bu yol falan falan yere **ينفُذ**; ve onda kavim için bir **منفَذٌ** vardır, yani bir geçit.

Ve **نَفَذَ السَّهْمُ** ve onu ben **أنفَذْته**; ve **النَّفَذُ** emri **إِنفاذ** etmede kullanılır; dersin: Müslümanlar kitabın **نَفَذِ**i ile kalktılar; yani içindekini **إِنفاذ** etmekle.

Kays b. el-Hatîm dedi:
طَعَنْتَ ابنَ عبدِ القيس طَعْنَةَ ثائِرٍ		لها نَفَذٌ لولا الشُّعاع أضـاءَهـا

**النَّفَذ** ile **المنفَذ**i kastetti.

Der ki: **نَفَذَت الطَعْنة**: yani öte tarafı geçti; ta ki onun **نَفَذُها**sı, onun yırtığını aydınlatsın; ve galip gelen kanın yayılması olmasaydı, onu mızraklayan, onun ötesindekini görürdü; kastetti ki onun bir **نَفَذاً**sı vardır; kanının **شُعاعُ**ı olmasaydı onu aydınlatırdı; ve onun **نَفَذُها**sı, öte tarafa onun nüfuz etmesidir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نفذ السهم من الرَمِيَّةِ. ونَفَذَ الكتابُ إلى فلان نَفاذاً ونفوذاً، وأَنْفَذْتُهُ أنا. والتنفيذُ مثله. ورجلٌ نافِذٌ في أمره، أي ماضٍ. وأمرُهُ نافِذٌ أي مطاعٌ. وقواهم: أتى بِنَفَذِ ما قال، أي بالمخرج منه. وطعنةٌ لها نَفَذٌ، أي نافِذَةٌ. قال الشاعر قيس بن الخطيم:
طَعَنْتُ ابنَ عبدِ القيسِ طَعْنَةَ ثائرٍلها نَفَذٌ لولا الشُعاعُ أضـاءهـا

##### Türkçe

Ok, **نفذ** kökü:

Ok, **الرَمِيَّةِ**’den çıktı. Ve kitap falana **نَفاذاً** ve **نفوذاً** ile ulaştı; ben de onu **أَنْفَذْتُهُ**. **التنفيذُ** de onun gibidir. Ve bir adam, işinde **نافِذٌ**dür; yani yürür (geçerlidir). Ve onun işi **نافِذٌ**dür; yani itaat edilendir. Ve onların sözleri: söylediğinin **بِنَفَذِ**’i ile geldi; yani ondan çıkış yeriyle. Ve bir darbe ki onun **نَفَذٌ**’i vardır; yani delip geçicidir. Şair Kays b. el-Hatîm dedi:

Abdulkays’ın oğlunu, öfkeli birinin darbesiyle vurdum;
onun **نَفَذٌ**’i vardır; ışın olmasaydı onu aydınlatırdı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ذ ن ف
نفذ ، فنذ .
نفذ : قال الليث : نَفَذَ السهمُ من الرَّميَّة يَنفُذ نَفَاذاً ، ورمَيْتُه فأَنْفذتُه ، ورجل نَافِذ في أَمْرِه وهو الماضي فيه ، وقد نَفذ يَنْفُذ نَفَاذاً قال : وأما النَّفَذ فإنه يستعمل في موضع إنفاذ الأمر .
يقال : قال المسلمون بِنَفَذ الكتاب ، أي بإنْفاذ ما فيه .
وقال قيس بن الحطيم في شعره :
طَعَنْتُ ابنَ عَبْدِ القَيْسِ طَعْنَة ثائِرٍ
لها نَفَذٌ لولا الشُّعاعُ أضاءها
أراد بالنَفَذ : المنفَذ .
يقول : نفذت الطعنة : أي جاوزت الجانب الآخر حتى يُضيء نفذُها خَرْقَها ولولا انتشارُ الدمِ الفائرِ لأبْصَرَ طاعِنُها مَا ورَاءها ، أراد أن لها نَفَذاً أضاءها لولا شُعاع دمها ، ونَفَذُها : نُفُوذُها إلى الجانب الآخر .
قال الليث : النَّفاذ : الجَواز والخُلوص من الشيء ، تقول : نفذتُ ، أي جُزتُ .
قال : والطريقُ النافِذ الذي يُسْلك وليس بمَسْدُودٍ بَيْنَ خَاصَّةٍ ، دُون سُلُوكِ العامَّةِ إيَّاه .
ويقال : هذا الطريقُ يَنفذُ إلى مكان كذا وكذا ، وفيه مَنْفَذٌ للقوم ، أي مَجازٌ .
وقال أبو عبيدة : من دَوائر الفَرَسِ دائرةٌ نافِذةٌ وذلك إذا كانت الهَقْعَةُ في الشِّقَّيْن جميعاً ، وإذا كانتْ في شِقَ واحد فهي هَقْعَةٌ .
وفي الحديث : ( أيُّما رجل أَشَادَ على رجلٍ مُسلمٍ بما هو بريءٌ منه كان حقاً على الله أن يُعذبَه ، أو يأتيَ بِنَفَذٍ ما ) قال أي بالمخرج منه ، يقال : ائتني بِنَفذِ ما قلتَ : أي بالمَخرَج منه .
وفي حديث ابن مسعود : إنكم مَجمُوعُون في صَعيدٍ واحد يَنفُذكم البَصَرُ .
قال الأصمعي : سمِعْتُ ابنَ عوفٍ يقول : يَنفُذهم .
يقال منه : أنفَذتُ القومَ إذا خَرَقْتَهم ومشيتَ في وسطهم ، فإن جُزْتَهم حتى تَخْلُفَهم ، قُلتَ : نَفَذتُهم أَنفُذهم .
وقال أبو عبيد : المعنى أنه يَنْفُذهم بصرُ الرحمن ، حتى يأتي عليهم كلّهم .
وقال الكسائي يقال : نَفَذَنِي بصرُه يَنفُذني إذا بَلَغَنِي وجاوَزني .
وقال أبو سعيد : يقال للخُصُوم إذا تَرافَعُوا إلى الحاكم : قد تَنَافَذُوا إليه بالذَّال ، أي خَلَصوا إليه ، فإذا أَدْلَى كلُّ واحد منهم
بحُجَّته قيل : قد تَنَافَدُوا بالدال أي أَنْفَدُوا حجتهم .
والعرب تقول : سِرْ عَنْكَ وأَنْفِذْ عنك ولا معنى لِعَنْك .
أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : قال أبو المكارم : النَّوافِذُ كلُّ سَمَ يُوصِل إلى النْفس فَرَحاً أو تَرَحاً ، قلت له : سمِّها ؟ فقال : الأصْرَانِ والخِنَّابَتَانِ والفَمُ والطِّبِّيجة ، قال : والأصْرَان ثَقْبا الأُذُنَيْن والخِنَّابَتَانِ سَمَّا الأنْف .
( فنذ ) : الفَانِيذُ الذي يؤكل وهو حُلْوٌ ، معرب .

##### Türkçe

ذ ن ف
**نفذ** , **فنذ** .
**نفذ** : Leys dedi: Ok, atılan şeyden **نَفَذَ** eder; **يَنفُذ** **نَفَاذاً** (nüfûz ederek); ben onu attım da onu **فأَنْفذتُه** (nüfûz ettirdim). Ve bir adam, işinde **نَافِذ**dir; o, onda ilerleyip giden kimsedir. Ve gerçekten **نَفذ** eder, **يَنْفُذ** **نَفَاذاً**. Dedi: **النَّفَذ** ise, emri infaz etme yerinde kullanılır.

Denilir: Müslümanlar **بِنَفَذ الكتاب** ile dedi; yani onda olanın infazı ile.

Kays b. el-Hatîm şiirinde dedi:
طَعَنْتُ ابنَ عَبْدِ القَيْسِ طَعْنَة ثائِرٍ
لها نَفَذٌ لولا الشُّعاعُ أضاءها
**النَفَذ** ile murad etti: **المنفَذ**.

Der ki: Darbe **نفذت** etti; yani öte tarafı aştı; ta ki onun **نفذُها**’sı (nüfûzu) onun yırtığını aydınlatsın. Ve fışkıran kanın yayılması olmasaydı, onu vuran, onun arkasında olanı görürdü. Murad etti ki: onun bir **نَفَذاً**’sı vardır; kanının ışını olmasaydı onu aydınlatırdı. Ve onun **نَفَذُها**’sı: onun öte tarafa **نُفُوذُها**’udur.

Leys dedi: **النَّفاذ**: bir şeyden geçiş ve sıyrılıp çıkıştır; dersin ki: **نفذتُ**; yani geçtim.

Dedi: Ve **الطريقُ النافِذ**; yürünülen ve kapalı olmayan yoldur; bir zümre arasında (özel kimseler arasında), umumun onu yürümesinin dışında.

Ve denilir: Bu yol, falan falan yere **يَنفذُ** eder; ve onda kavim için bir **مَنْفَذٌ** vardır; yani bir geçittir.

Ebû Ubeyde dedi: Atın dairelerinden **دائرةٌ نافِذةٌ** vardır; bu, **الهَقْعَةُ** iki yanın ikisinde birden olduğu zamandır. Eğer bir yanda olursa, o **هَقْعَةٌ**dır.

Hadiste: “Herhangi bir adam, bir Müslüman adam hakkında, kendisinin ondan beri olduğu bir şeyle (övüp) yükseltirse, Allah üzerine hak olur ki onu azaplandırsın; yahut **بِنَفَذٍ** bir şey getirsin.” Dedi: yani ondan bir çıkış ile. Denilir: Bana söylediğinin **بِنَفذِ**’ini getir; yani ondan çıkışı ile.

İbn Mes‘ûd hadîsinde: Siz, tek bir düzlükte toplanmışsınız; sizi bakış **يَنفُذكم** eder.

Asma‘î dedi: İbn Avf’u “**يَنفُذهم**” derken işittim.

Ondan denilir: Kavmi **أنفَذتُ** ettim; onları delip ortalarında yürüdüğün zaman. Eğer onları geçip arkalarında kalırsan, dersin ki: Onları **نَفَذتُهم أَنفُذهم**.

Ebû Ubeyd dedi: Mânâ şudur: Rahmân’ın bakışı onları **يَنْفُذهم** eder; ta ki hepsinin üzerine gelir.

Kisâî dedi: Denilir: Onun bakışı beni **نَفَذَنِي** eder, beni **يَنفُذني** eder; bana ulaştığı ve beni aştığı zaman.

Ebû Saîd dedi: Hasımlar için, hâkime yükseldikleri zaman denilir: **قد تَنَافَذُوا** ona, **بالذَّال** ile; yani ona sıyrılıp ulaştılar. Her biri hüccetini ortaya koyduğunda denilir: **قد تَنَافَدُوا** **بالدال** ile; yani hüccetlerini tükettiler.

Araplar der: **سِرْ عَنْكَ** ve **أَنْفِذْ عنك**; ve **لِعَنْك** için bir mânâ yoktur.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: Ebû’l-Mekârim dedi ki: **النَّوافِذُ**; nefse sevinç yahut keder olarak ulaştıran her zehirdir. Ona dedim: Onları adlandır? Dedi: **الأصْرَانِ** ve **الخِنَّابَتَانِ** ve **الفَمُ** ve **الطِّبِّيجة**. Dedi: Ve **الأصْرَان** iki kulağın iki deliğidir; ve **الخِنَّابَتَانِ** burnun iki deliğidir.

( **فنذ** ) : **الفَانِيذُ**; yenilen şeydir ve o tatlıdır; Arapçalaştırılmıştır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والفاء وما يثلثهما)
(نفق)  النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا.
فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم. وأنْفَق الرّجُل: افتَقَر، أي ذهب ما عِندَه. قال ابنُ الأعرابي: ومنه قوله تعالى: ﴿إذاً لأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإنْفَاقِ﴾ [الإسراء 100].وفرسٌ نَفِقُ الجرْيِ، أي سريعُ انقطاع الجري.
والأصل الآخر النَّفَق: سَرَبٌ في الأرض لـه مَخْلَصٌ إلى مكان. والنَّافقاء: موضِعٌ يرقِّقه اليَربوعُ من جُحْرِه فإذا أُتِيَ من قِبَل القاصعاء ضَرَب النَّافقاءَ برأسه فانتفَقَ، أي خرج. ومنه اشتقاق النِّفاق، لأن صاحبَه يكتُم خلافَ ما يُظهِر، فكأن الإيمان يَخرُج منه، أو يخرج هو من الإيمانِ في خفاء. ويمكن أنَّ الأصلَ في الباب واحد، وهو الخُرُوجُ. والنَّفَق: المَسلك النَّافذ الذي يُمكن الخروجُ منه.
أمَّا نَيْفَق السَّراويل فقد قال أبو بكر([1]): هو فارسيٌّ معرَّب.
(نفل)  النون والفاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على عَطاء وإعطاء. منه النَّافلة: عَطِيَّة الطَّوْعِ من حيثُ لا تَجِب. ومنه نافلة الصَّلاة. والنَّوْفل: الرّجُل الكثيرُ العطاء. قال:
* يأبَى الظُّلامةَ منه النَّوفلُ الزُّفَر([2]) *
ومن الباب النفَل: الغُنْم. والجمع أنفال، وذلك أن الإمام ينفِّل المحارِبينَ، أي يُعطِيهم ماغَنِموه. يقال: نفَّلتُك: أعطيتُك نَفَلا. وقولهم: انتَفَلَ من الشَّيء انتفى منه، فمن الإبدال، واللام بدل من الياء. قال المتلمِّس:
أَمنْتفِلاً من نَصْر بُهْثة خِلْتَني *** ألاَ إنَّني منهم وإن كنتُ أيْنَما([3]) (نفه)  النون والفاء والهاء أصلٌ واحد يدلُّ على إعياءٍ وضعف. منه نَفِهت النَّفسُ: أعْيَتْ وكَلَّت. وهو نافِهٌ ونُفَّهٌ. قال:
* بنا حَرَاجِيجُ المَهَارِي النُّفَّهِ([4]) *
وهو مُنَفَّهٌ ومَنْفُوهٌ: ضعيفٌ جَبان.
(نفي)  النون والفاء والحرف المعتلّ أُصَيلٌ يدلُّ على تعْرِية([5]) شيء من شيءٍ وإبعاده منه. ونَفَيتُ الشّيءَ أنفيه نفياً، وانتفى هو انتفاء. والنُّفَاية: الرَّدِيُّ يُنفَى. ونَفِيُّ الرِّيحِ: ما تَنفيه من التُّرابِ حتى يصيرَ في أصولِ الحِيطان. ونَفِيُّ المطر: ما تنفيه الرِّيحُ أو ترُشُّه. ونَفِيُّ الماء: ما تطاير من الرِّشاءِ على ظهر المائح. قال:
* على تِلك الجِفَارِ من النّفيِّ *
والمهموز منه كلمةٌ واحدة، هي النُّفأُ: قطعٌ من الكلأ متفرّقة من([6]) عُظْم الكلأ، الواحدة نُفَأة. قال:
جَادَتْ سوارِيه وآزَرَ نَبتَهُ *** نُفَأٌ من الصَّفراءِِ والزُّبَّادِ([7])(نفت)  النون والفاء والتاء. يقولون: نَفَتَت القِدرُ: غَلَتْ ويَبِسَ مَرَقُها عليها. قال:
وصاحبٍ لِصدرِهِ كَتِيتُ *** عليَّ مثلَ المِرْجَلِ النَّفُوتِ
ونفت صَدْرُه بالعَداوة: غَلاَ.
(نفث)  النون والفاء والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خروج شيء من فمٍ أو غيره بأدنَى جَرْس. منه نَفَثَ الرّاقِي رِيقَه، وهو أقلُّ من التَّفْل. والساحرة* تَنْفُِثُ السمّ. و "لابدَّ للمصدور أن يَنْفُث([8])" مثَل. و "لو سألني نُفَاثَةَ سِوَاكٍ ما أعطيته"، وهو ما بقي في أسنانه فنفَثَه. ودمٌ نفيثٌ: نَفَثَهُ الجُرحُ، أي أظهَرَه.
(نفج)  النون والفاء والجيم: أصلٌ يدلُّ على ثُؤُورِ شيءٍ وارتفاعِه. ونفجَ اليَربوعُ: ثار. وأنْفَجَه صائدُه. ونَفَجَت الفَرُّوجة من بَيضها: خرجَتْ. وانتَفَجَ جَنْبَا البعيرِ: ارتفعا. والنَّوَافج: مؤخَّرات الضُّلوع، واحدتها نافجة([9]). والنَّفّاج: المفتخر بما ليس عنده. ونَفَجَتِ الرِّيح: جاءت بقُوَّة. والنَّفِيجة: الشّطبية من النَّبْع تُتَّخذ قوساً، كأنَّها تنتفج على الشّجرة.
(نفح)  النون والفاء والحاء: أصلٌ يدلُّ على اندفاعِ الشَّيء أو رَفْعِه. ونَفَحتْ رائحةُ الطِّيب نَفحاً: انتشرَتْ واندفعت. ولهذا الطِّيب نَفحةٌ طيِّبة. ثم قيس عليه فقيل: نَفَح بالمال نَفحاً، كأنَّه أرسله من يده إرسالاً. ولا تزالُ لفلانٍ نَفَحاتٌ من معروف. ونَفَحت الرِّيح. هبَّت. وقوسٌ نَفُوحٌ: بعيدة الدَّفع للسَّهم. ونَفَحت الدّابّةُ: رمَتْ بحافرها فضربَتْ به. وكذلك نَفَحَه بالسَّيف: تناوَله به. والنَّفوح من ا لنُّوق: ما يخرُج لبنُها من أحاليلها من غير حَلْب.
(نفخ)  النون والفاء والخاء: أصلٌ صحيح يدلُّ على انتفاخٍ وعلوّ. منه انتفَخَ الشّيءُ انتفاخاً. ويقال انتَفَخَ النَّهار: علا. ونَفْخَة الرَّبيع: إعْشابه([10])؛ لأنَّ الأرضَ تربو فيه وتنتفِخ. والمْنفُوخُ: الرَّجل السَّمين. والنَّفْخاء من الأرض مثلُ النَّبْخاء؛ وقد مَضَى.
(نفد)  النون والفاء والدال: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انقطاعِ شيء وفَنائِه. ونفِدَ الشّيءُ يَنفَد نَفاداً. وأنفَدُوا: فَنِيَ زادُهم. ويقال للخَصْم مُنافِدٌ، وذلك أن يَتخاصمَ الرَّجُلانِ يريد كلٌّ منهما إنفادَ حجَّةِ صاحِبه. وفي الحديث: "إنْ نافَدْتَهم نافَدُوك"، أي إنْ قلتَ لهم قالوا لك.
(نفذ)  النون والفاء والذال: أصلٌ صحيح يدلُّ على مَضاءٍ في أمْرٍ وغيرِه. ونَفذ السَّهمُ الرمية نَفاذاً([11]). وأنْفذْتُه أنا. وهو نافذٌ: ماضٍ في أمره.
(نفر)  النون والفاء والراء: أصلٌ صحيح يدلُّ على تجافٍ وتباعد. منه نَفَر الدّابّةُ وغيرُه نِفاراً، وذلك تَجافِيهِ وتباعُدُه عن مكانِه ومَقرِّه. ونَفَر جلدُه: وَرِمَ. وفي الحديث: "أنَّ رجلاً تخلَّلَ بالقَصَب فنَفَرَ فَمُه"، أي وَرِم. قال أبو عبيد: وإنَّما هو من نِفَار الشَّيءِ عن الشَّيءِ وتَجافِيهِ عنه؛ لأنَّ الجلد يَنفِر عن اللَّحم للدَّاء الحادثِ بينهما. ويوم النَّفْر: يومَ يَنفِر النّاسُ عن مِنىً. ويقولون: لقيته قبل صَيحٍ ونَفْر، أي قبلَ كلِّ صائح ونافر. والمنافرة: المحاكمة إلى القاضي بين اثنَين، قالوا: معناه أنَّ المُبتغَى تفضيلُ نَفَر على نفر([12]). وأنفرت أحدَهما على الآخر. والنَّفَر أيضاً من قياس الباب لأنَّهم يَنفِرون للنُّصْرة. والنَّفير: النَّفَر، وكذا النَّفْر والنَّفْرة: كلُّ ذلك قياسُه واحد. وأنشَدَ الفرّاء في النَّفْرة:
حَيَّتْكَ ثُمَّتَ قالتْ إنَّ نَفْرَتَنا *** اليومَ كلّهُمُ يا عُرْوَ مشتَغِلُ([13])وتقول العرب: نَفَّرْتُ عن الصَّبيِّ، أي لقَّبتُه لَقَباً، كأنَّه عِندهم تنفيرٌ للجِنّ عنه وللعَيْن. قال أعرابيّ: قيل لأبي لما وُلِدْت: نَفِّرْ عن ابنك! فسمَّاني قُنفُذاً، وكَنَّاني أبا العَدّاء.
(نفز)  النون والفاء والزاء أُصَيْلٌ يدلُّ على الوُثوب وشِبْه الوُثوب. ونَفَزَ الظَّبي: وَثَبَ في عَدْوِه. والمرأة تنفِّز ولدها: ترقِّصه. وأنْفَزتُ السَّهمَ على ظهر يدي: أدَرْتُه. قال:
يَخُرْنَ إذا أُنْفزْن في ساقِط النَّدَى *** وإن كانَ يوماً ذا أهاضيبَ مُخْضِلا([14])(نفس)  النون والفاء والسين أصلٌ واحد يدلُّ على خُروج النَّسيم كيف كان، من ريح أو غيرها، وإليه يرجعُ فروعه. منه التَّنَفُّس: خُروج النَّسِيم من الجوف. ونَفَّسَ الله كُربَته، وذلك أنَّ في خُروج النَّسيم رَوْحاً وراحةً*. والنَّفَس: كلُّ شيءٍ يفرَّجُ به عن مكروب. وفي الحديث: "لا تَسُبُّوا الرِّيح فإنَّها من نَفَس الرَّحمن" يعني أنَّها رَوحٌ يتنفَّس به عن المكروبين. وجاء في ذكر الأنصار: "أجِدُ نَفَس رَبِّكم من قِبَلِ اليَمَن"، يراد أن بالأنصار نُفِّسَ عن الذين كانوا يؤذَوْن من المؤمنين بمكَّة([15]). ويقال للعَيْن نَفَسٌ. وأصابت فلاناً نَفْسٌ. والنَّفْس: الدَّم، وهو صحيح، وذلك أنَّه إذا فُقِد الدّمُ من بَدَنِ الإنسان فَقَدَ نَفْسَه. والحائض تسمَّى النُّفَساءَ([16]) لخرُوج دَمِها. والنِّفاس: وِلادُ المرأة، فإذا وَضَعت فهي نُفَساء. ويقال: ورِثْتُ هذا قبل أن يُنْفَسَ فلانٌ، أي يولَد. والولدُ منفوس. والنِّفاس أيضاً: جمع نُفَساء. ويقال: كرَعَ في الإناء نَفَساً أو نَفَسَيْن. ويقال: للماء نَفَسٌ، وهذا على تسميته الشَّيء باسم غيرِه، ولأنَّ قِوام النَّفس به. والنَّفسُ قِوامُها بالنَّفَس. قال:
تَبِيت الثَّلاثُ السُّودُ وهي مناخةٌ ***على نَفَسٍ من [ماءِ] ماوِيّةَ العَذْبِ([17])ومن الاستعارة: تَنفّسَت القَوسُ: انشقَّت. وشيءٌ نفيس، أي ذو نفس وخَطَر يُتنافَسُ به. والتّنافُس: أن يُبرِزَ كلُّ واحد من المتبارزَين قوَّةَ نَفْسه. وقولُهم في الدِّباغ نَفس([18])، هذا هو القياس، أي يَسير منه، قَدرُ ما يُدبَغ به الإهاب مَرَّة، شبّهه في قلَّته بنَفَسٍ يُتَنفَّس. وقياس الباب في هذا وفيما معناه واحد([19]).
(نفش)  النون والفاء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على انتشار. من ذلك نَفْش الصُّوف، وهو أن يُطْرَق حَتَّى يتنفّش. ونَفَش الطّائرُ جناحَيه. ونَفَشَت الإبلُ: تردَّدَتْ وانتشرَتْ بلا راع. وفِعلُها النَّفْش؛ وإبلٌ نُفّاشٌ ونَوافش.
(نفص)  النون والفاء والصاد كلماتٌ يتقارب قِياسُها، وهي تدلُّ على إخْراج شيءٍ من البدن أو إلقائِهِ بقُوّة. منه أنفَصَ فلانٌ في ضَحِكه: استغْربَ.
وأنفصَ ببَولِه مثل أوْزَعَ. ويقال إنَّ النُّفَص: أنضاحُ الدّم، الواحدة نُفْصَة. قال:
* تَرَى الدِّماءَ على أكتافها نُفَصا([20]) *
قال ابن دريد([21]): والنُّفَاص: داءٌ يصيب الغَنَم فيبول حتى يموت.
(نفض)  النون والفاء والضاد أصلٌ صحيح يدلُ على تحريكِ شيءٍ لتنظيفه من غبارٍ أو نحوه، ثم يُستَعار. ونَفَضت الثّوبَ وغيرَه نَفْضاً. والنَّفَض: ما نفضَتْه الشَّجرةُ من ثَمَرِها. وامرأةٌ نَفوضٌ: نَفَضَتْ بطنَها عن وَلدها. والنَّافض: الحُمَّى ذات الرِّعْدة، لأنَّها تَنفُض البَدن نَفْضاً. وأنْفَضوا: فَنِيَ زادُهم، أي لمَّا نفِدَ زادُهم وَفَنِيَ نَفَضُوا أوعيتَهم. وتقول العربُ مثلاً: "النُّفاض([22]) يُقطِّرُ الجَلَب"، إذا أنْفَضُوا وقلَّ ما عِندهم جَلَبوا إبلَهم للبيْع.
ويُستعار من الباب قولهم: نَفَضْتُ الأرضَ، إذا بَعَثْتَ مَن ينظر أبِها عدوٌّ أم لا. ونَفَضْتُ اللَّيلَ، إذا عَسَسْتَ لتنفُض عن أهل الرِّيبة. والنَّفِيضة والنَّفَضَة: القومُ يفعلون ذلك. قال:
يَرِدُ المياهَ حضيرَةً ونَفِيضةً *** وِرْدَ القطاةِ إذا اسْمَألَّ التُّبَّعُ([23])وتقول العرب: "إذا تكلَّمتَ ليلاً فاخفِضْ، وإذا تكلَّمت النّهارَ فانْفُض". تقول: انظر حَوالَيْك، فلعلَّ ثَمَّ مَنْ لا يَصلُح أن يَسمَع كلامَك. والنِّفاض: إزار الصِّبْيان. ويمكن أن يكون من الباب. قال:
* جارية بيضاء في نِفَاضِ([24]) *
(نفط)  النون والفاء والطاء: ثلاثُ كلماتٍ: النِّفط معروف، مكسور النون. والنَّفَط: قَرْحٌ يخرج في اليَدِ من العمل. ونَفَطَ الصَّبِيُّ نَفِيطاً: صَوّت. وماله عافطَةٌ ولا نافطة. فالنَّافطة: الشاة تَنْفِط من أنْفها.
(نفع)  النون والفاء والعين: كلمة تدلُّ على خلاف الضَّرّ. ونَفَعَه ينفَعُه نَفْعاً ومَنفَعة. وانتفَعَ بكذا. والله أعلَمُ بالصَّواب.
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (3، 155)، ونصها: "ونئفق القميص مهموز مكسور الفاء فارسي معرب".
([2]) لأعشى باهلة في اللسان (زفر) من قصيدة يرثي بها المنتشر بن وهب الباهلي. انظر الأصمعيات 89 طبع المعارف وجمهرة أشعار العرب 135 ومختارات ابن الشجري 10 وأمالي المرتضى
(3: 105-113) والخزانة (1: 79-97). وقد سبق في (زفر). وصدره:
* أخو رغائب يعطيها ويسألها *
([3])  ديوان المتلمس الورقة 1 ومخطوطة الشنقيطي، واللسان (نفل).
([4])  لرؤبة في ديوانه 167 واللسان (نفه). وقبله:
* به تمطت غول كل ميله *
([5])  في الأصل: "تغرية".
([6])  في الأصل: "عن"، صوابه في المجمل واللسان.
([7])  للأسود بن يعفر في المفضليات (2: 19) واللسان (نفأ).
([8])  انظر البيان (2: 97/ 4: 46). وأنشد في المختار من شعر بشار وحواشيه 146:
لا بد للمصدور أن ينفثا *** وللذي في الصدر أن يبعثا
 ([9])  ونافج أيضاً.
([10])  بدله في المجمل واللسان: "حين أعشب".
([11])  يقال: نفذ السهم الرمية، ونفذ فيها أيضاً.
([12])  في الأصل: "عن نفر". وفي المجمل: "كأن معناها تفضيل أحد الرجلين على الآخر".
([13])  في الأصل: "ياعز"، صوابه في اللسان (نفر).
([14]) لأوس بن حجر في ديوانه 22 والمجمل (نفز) واللسان (نفز، خور). وفي الأصل: "وإن كان ما بوذا أهاديب"، صوابه في المراجع السابقة. وبعده:
خوار المطافيل الملمعة الشوى *** وأطلائها صادفن عرنان مبقلا
 ([15]) والأنصار يمانون، لأنهم من الأزد. اللسان (نفس).
([16]) في اللسان: "ثعلب: النفساء: الوالدة، والحامل، والحائض".
([17]) أنشده في المجمل، وكذا أنشده ياقوت في معجم البلدان (رسم ماوية).
([18]) كذا ضبط في الأصل والمجمل، وهو ما يقتضيه التعليل بعده. لكن ضبط في اللسان والقاموس بسكون الفاء. وأنشد في اللسان:
أتجعل النفس التي تدير *** في جلد شاة ثم لا تسير
 ([19]) كذا وردت هذه العبارة.
([20]) أنشده في المجمل واللسان (نفص).
([21])  في الجمهرة (3: 83).
([22])  يقال بضم النون وفتحها.
([23])  لسعدى بنت الشمردل الجهنية، من قصيدة في الأصمعيات 41-43. وسبق إنشاده في (تبع).
([24])  بعده في اللسان (نفض): * تنهض فيه أيما انتهاض *

ـ

##### Türkçe

(**باب النون والفاء وما يثلثهما**)
(**نفق**)  **النون** ve **الفاء** ve **القاف** iki sahih asıldır; bunlardan biri bir şeyin kesilmesine ve gidip gitmesine delâlet eder, diğeri ise bir şeyi gizlemeye ve onu gözden saklamaya delâlet eder. Ne zaman bu ikisi hakkında söz derlenip toparlansa birbirine yaklaşırlar.
Birincisi: **نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً**: öldü. Ve **نَفَق السِّعر نَفَاقاً**; bu, onun yürüyüp gitmesi, ne kesada uğramaması ne de durmasıdır. Ve **أنْفَقوا**: **نَفَقت سُوقُهم** (pazarları yürüdü/işledi). Ve **النَّفَقة** (harcama), çünkü o kendi yönüne doğru gider. Ve **نفَق الشيءُ**: tükendi; “kavmin harcaması tükendi” denir: **قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم**. Ve **أنْفَق الرّجُل**: fakirleşti; yani yanında olan gitti. İbnü’l-A‘râbî dedi: Bundan, Yüce Allah’ın sözü: **﴿إذاً لأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإنْفَاقِ﴾** [الإسراء 100]. Ve **فرسٌ نَفِقُ الجرْيِ**: yani koşuşu çabuk kesilen (at).
Diğer asıl: **النَّفَق**: yerde bir tünel/yeraltı geçidi; onun bir yere çıkış yolu vardır. Ve **النَّافقاء**: yerboğazının yuvasından incelttiği bir yer; **القاصعاء** tarafından gelinince başıyla **النَّافقاء**’ya vurur da **فانتفَقَ**; yani çıktı. Bundan **النِّفاق**’ın iştikakı (türeyişi)dir; çünkü onun sahibi, gösterdiğinin tersini gizler; sanki iman ondan çıkar, yahut o imandan gizlice çıkar. Ve bu bapta asılın bir olması mümkündür; o da çıkıştır. Ve **النَّفَق**: içinden çıkmanın mümkün olduğu nüfuz eden (delip geçen) yol.
**نَيْفَق السَّراويل**’e gelince, Ebû Bekir([1]) dedi ki: O, Arapçalaştırılmış Farsçadır.

(**نفل**)  **النون** ve **الفاء** ve **اللام** sahih bir asıldır; bağış ve bağışlamaya delâlet eder. Ondan **النَّافلة**: vacip olmadığı hâlde gönüllü bağış. Ondan namazın nafilesi. Ve **النَّوْفل**: çok bağış yapan adam. Dedi ki:
* يأبَى الظُّلامةَ منه النَّوفلُ الزُّفَر([2]) *
Baptan **النفَل**: ganimet. Çoğulu **أنفال**; bu, imamın savaşanlara **ينفِّل** etmesi (ganimetlerinden pay vermesi) sebebiyledir; yani onlara ganimet olarak aldıklarını verir. “Sana **نفَّلتُك**” denir: sana **نَفَلا** verdim. “Şeyden **انتَفَلَ**” sözleri ise “ondan uzaklaştı/çekildi” demektir; bu, ibdâldendir; **اللام** **الياء**’ın bedelidir. Mütelemmis dedi ki:
أَمنْتفِلاً من نَصْر بُهْثة خِلْتَني *** ألاَ إنَّني منهم وإن كنتُ أيْنَما([3])

(**نفه**)  **النون** ve **الفاء** ve **الهاء** tek bir asıldır; yorgunluk ve zayıflığa delâlet eder. Ondan **نَفِهت النَّفسُ**: yoruldu ve bitkin düştü. O, **نافِهٌ** ve **نُفَّهٌ**’dir. Dedi ki:
* بنا حَرَاجِيجُ المَهَارِي النُّفَّهِ([4]) *
Ve o, **مُنَفَّهٌ** ve **مَنْفُوهٌ**’dur: zayıf, korkak.

(**نفي**)  **النون** ve **الفاء** ve illetli harf, bir şeyin bir şeyden soyulmasına([5]) ve ondan uzaklaştırılmasına delâlet eden köklü bir asıldır. **نَفَيتُ الشّيءَ**: onu sürüp uzaklaştırdım; **أنفيه نفياً**; ve o da **انتفى انتفاء** (uzaklaştı). Ve **النُّفَاية**: sürülüp atılan kötü/adi şey. Ve **نَفِيُّ الرِّيحِ**: rüzgârın topraktan sürüp attığı şey; ta ki duvarların diplerinde olur. Ve **نَفِيُّ المطر**: rüzgârın sürüp attığı yahut serpiştirdiği şey. Ve **نَفِيُّ الماء**: su çekenin sırtı üzerinde ipten sıçrayan şey. Dedi ki:
* على تِلك الجِفَارِ من النّفيِّ *
Hemzeli olanından tek bir kelime vardır; o da **النُّفأُ**: otun büyük kısmından([6]) ayrı ayrı kopuk parçalar; tekili **نُفَأة**. Dedi ki:
جَادَتْ سوارِيه وآزَرَ نَبتَهُ *** نُفَأٌ من الصَّفراءِِ والزُّبَّادِ([7])

(**نفت**)  **النون** ve **الفاء** ve **التاء**. Derler ki: **نَفَتَت القِدرُ**: kaynadı ve üzerindeki suyu/çorbası kurudu. Dedi ki:
وصاحبٍ لِصدرِهِ كَتِيتُ *** عليَّ مثلَ المِرْجَلِ النَّفُوتِ
Ve **نفت صَدْرُه بالعَداوة**: düşmanlıkla kaynadı.

(**نفث**)  **النون** ve **الفاء** ve **الثاء** sahih bir asıldır; en hafif sesle bir ağızdan yahut başkasından bir şeyin çıkmasına delâlet eder. Ondan: **نَفَثَ الرّاقِي رِيقَه**; bu, **التَّفْل**’den daha azdır. Ve büyücü kadın* zehri **تَنْفُِثُ**. Ve “**لابدَّ للمصدور أن يَنْفُث([8])**” bir meseldir. Ve “**لو سألني نُفَاثَةَ سِوَاكٍ ما أعطيته**”; bu, dişlerinde kalıp da onu üfleyip attığı şeydir. Ve **دمٌ نفيثٌ**: onu yara **نَفَثَهُ**; yani onu ortaya çıkardı.

(**نفج**)  **النون** ve **الفاء** ve **الجيم**: bir asıl; bir şeyin kabarmasına ve yükselmesine delâlet eder. **نفجَ اليَربوعُ**: kabardı/taştı. Ve avcısı onu **أنْفَجَه**. Ve **نَفَجَت الفَرُّوجة من بَيضها**: çıktı. Ve devenin iki yanı **انتَفَجَ**: yükseldi. Ve **النَّوَافج**: kaburgaların arka tarafları; tekili **نافجة**([9]). Ve **النَّفّاج**: kendisinde olmayanla övünen. Ve **نَفَجَتِ الرِّيح**: kuvvetle geldi. Ve **النَّفِيجة**: **النَّبْع**dan olan şatbiyye (bir ağaç türünden parça); ondan yay yapılır; sanki ağaç üzerinde kabarıp yükselir.

(**نفح**)  **النون** ve **الفاء** ve **الحاء**: bir asıl; şeyin itilişine yahut kaldırılışına delâlet eder. **نَفَحتْ رائحةُ الطِّيب نَفحاً**: yayıldı ve itildi. Bu güzel kokunun güzel bir **نَفحةٌ**’sı vardır. Sonra buna kıyas edildi de şöyle denildi: **نَفَح بالمال نَفحاً**; sanki onu elinden salıvererek göndermiş gibi. Ve falanın hâlâ iyilikten **نَفَحاتٌ**’ı vardır. Ve **نَفَحت الرِّيح**: esti. Ve **قوسٌ نَفُوحٌ**: oka uzak itişlidir. Ve **نَفَحت الدّابّةُ**: tırnağıyla attı da onunla vurdu. Aynı şekilde **نَفَحَه بالسَّيف**: onu kılıçla vurdu/ona kılıçla uzandı. Ve develerden **النَّفوح**: sütü, sağım olmaksızın meme deliklerinden çıkan.

(**نفخ**)  **النون** ve **الفاء** ve **الخاء**: sahih bir asıl; şişmeye ve yükselmeye delâlet eder. Ondan **انتفَخَ الشّيءُ انتفاخاً**. Ve “**انتَفَخَ النَّهار**” denir: yükseldi. Ve **نَفْخَة الرَّبيع**: ot bitirmesi([10]); çünkü yer onda kabarır ve şişer. Ve **المْنفُوخُ**: şişman adam. Ve yerden **النَّفْخاء** **النَّبْخاء** gibidir; geçmişti.

(**نفد**)  **النون** ve **الفاء** ve **الدال**: sahih bir asıl; bir şeyin kesilmesine ve tükenmesine delâlet eder. **نفِدَ الشّيءُ يَنفَد نَفاداً**. Ve **أنفَدُوا**: azıkları tükendi. Ve hasma **مُنافِدٌ** denir; bu, iki adamın çekişmesi ve her birinin, arkadaşının delilini tüketmek istemesidir. Hadiste: “**إنْ نافَدْتَهم نافَدُوك**”; yani onlara söylersen onlar da sana söyler.

(**نفذ**)  **النون** ve **الفاء** ve **الذال**: sahih bir asıl; işte ve başkasında yürüyüp gitmeye delâlet eder. **نَفذ السَّهمُ الرمية نَفاذاً**([11]). Ve ben onu **أنْفذْتُه**. Ve o **نافذٌ**’dir: işinde yürüyüp giden.

(**نفر**)  **النون** ve **الفاء** ve **الراء**: sahih bir asıl; uzak durmaya ve uzaklaşmaya delâlet eder. Ondan: binek ve başkası **نَفَر** eder **نِفاراً**; bu, onun yerinden ve karar kıldığı yerden uzak durması ve uzaklaşmasıdır. Ve **نَفَر جلدُه**: şişti. Hadiste: “Bir adam kamışla diş aralarını temizledi de ağzı **نَفَرَ** etti”; yani şişti. Ebû Ubeyd dedi: Bu ancak bir şeyin bir şeyden ürküp uzaklaşması ve ondan uzak durması sebebiyledir; çünkü deri, aralarında meydana gelen hastalık sebebiyle etten ayrılıp uzaklaşır. Ve **يوم النَّفْر**: insanların Minâ’dan ayrılıp gittiği gün. Ve derler ki: “Onu **قبل صَيحٍ ونَفْر**’den önce gördüm”; yani her bağırandan ve her kaçıp uzaklaşandan önce. Ve **المنافرة**: iki kişi arasında kadıya muhakeme; dediler ki: manası, bir **نَفَر**’in bir **نَفَر** üzerine üstün kılınmasının istenmesidir([12]). Ve ikisinden birini ötekine karşı **أنفرت** ettim. Ve **النَّفَر** da babın kıyasındandır; çünkü onlar yardıma koşmak için ürküp çıkarlar. Ve **النَّفير**: **النَّفَر**; aynı şekilde **النَّفْر** ve **النَّفْرة**: bunların hepsi kıyası birdir. Ferrâ, **النَّفْرة** hakkında şu beyti okudu:
حَيَّتْكَ ثُمَّتَ قالتْ إنَّ نَفْرَتَنا *** اليومَ كلّهُمُ يا عُرْوَ مشتَغِلُ([13])
Ve Araplar der ki: **نَفَّرْتُ عن الصَّبيِّ**; yani ona bir lakap taktım; sanki onlara göre bu, cini ondan ve gözü (nazar) ondan uzaklaştırmadır. Bir bedevî dedi: Doğduğumda babama denildi: “Oğlundan **نَفِّرْ** et!”; o da bana **قُنفُذاً** adını verdi ve beni Ebû’l-‘Addâ’ diye künyelendirdi.

(**نفز**)  **النون** ve **الفاء** ve **الزاء**; sıçramaya ve sıçramaya benzer şeye delâlet eden köklü bir asıldır. **نَفَزَ الظَّبي**: koşuşunda sıçradı. Ve kadın çocuğunu **تنفِّز** eder: onu zıplatıp oynatır. Ve oku elimin üstünde **أنْفَزتُ**: onu çevirdim. Dedi ki:
يَخُرْنَ إذا أُنْفزْن في ساقِط النَّدَى *** وإن كانَ يوماً ذا أهاضيبَ مُخْضِلا([14])

(**نفس**)  **النون** ve **الفاء** ve **السين** tek bir asıldır; rüzgâr veya başkası olsun, esintinin çıkışına delâlet eder; dalları ona döner. Ondan **التَّنَفُّس**: içten esintinin çıkması. Ve Allah onun sıkıntısını **نَفَّسَ** etti; çünkü esintinin çıkışında ferahlık ve rahatlık vardır*. Ve **النَّفَس**: her sıkıntılıdan sıkıntıyı gideren her şey. Hadiste: “Rüzgâra sövmeyin; çünkü o **نَفَس الرَّحمن**’dandır”; yani o, sıkıntıya düşenlerden sıkıntıyı gidermek için nefes alınan bir ferahlıktır. Ensarın zikrinde geldi: “Rabbinizin **نَفَس**’ini Yemen tarafından buluyorum”; bununla, Mekke’de müminlerden eziyet görenlerden, Ensar sebebiyle sıkıntının giderilmesi kastedilir([15]). Ve göze **نَفَسٌ** denir. Filana bir **نَفْسٌ** isabet etti. Ve **النَّفْس**: kandır; bu sahihtir; çünkü insan bedeninden kan kaybolunca, **نَفْس**’ini kaybeder. Hayızlı kadına, kanının çıkması sebebiyle **النُّفَساءَ**([16]) denir. Ve **النِّفاس**: kadının doğurmasıdır; doğurunca o **نُفَساء**’dır. Ve “Bunu, falan **يُنْفَسَ** edilmeden önce miras aldım” denir; yani doğmadan önce. Ve çocuk **منفوس**’tur. Ve **النِّفاس** ayrıca **نُفَساء**’ın çoğuludur. Ve “Kapta bir **نَفَساً** yahut iki **نَفَسَيْن** içti” denir. Ve suya da **نَفَسٌ** denir; bu, bir şeyi başkasının adıyla adlandırma üzerinedir ve çünkü **النَّفس**’in ayakta durması onunladır. Ve **النَّفسُ**’in ayakta durması **النَّفَس** iledir. Dedi ki:
تَبِيت الثَّلاثُ السُّودُ وهي مناخةٌ ***على نَفَسٍ من [ماءِ] ماوِيّةَ العَذْبِ([17])
İstiare olarak: **تَنفّسَت القَوسُ**: yarıldı. Ve **شيءٌ نفيس**: yani nefsi ve değeri olan, onunla yarışılan. Ve **التّنافُس**: iki yarışanın her birinin kendi **نَفْس**’inin gücünü ortaya koymasıdır. Ve tabaklamada “**نَفس**” sözleri([18])—bu kıyastır—yani ondan az bir miktar; deriyi bir kere tabaklamaya yetecek kadar; onu azlığında, nefes alınan bir **نَفَسٍ**’e benzetti. Bu bapta bunun ve manası onunla olanın kıyası birdir([19]).

(**نفش**)  **النون** ve **الفاء** ve **الشين**: sahih bir asıl; yayılmaya delâlet eder. Bundan: **نَفْش الصُّوف**; o, yünün dövülmesidir; ta ki kabarıp yayılsın. Ve kuş kanatlarını **نَفَش** etti. Ve develer **نَفَشَت**: çobansız dönüp dolaştı ve yayıldı. Fiili **النَّفْش**’tir; ve **إبلٌ نُفّاشٌ** ve **نَوافش**.

(**نفص**)  **النون** ve **الفاء** ve **الصاد**; kıyasları birbirine yaklaşan kelimelerdir; bedenden bir şey çıkarmaya yahut onu kuvvetle atmaya delâlet eder. Ondan: falan gülmesinde **أنفَصَ** etti: aşırıya gitti.
Ve **أنفصَ** idrarında; **أوْزَعَ** gibi. Ve denir ki **النُّفَص**: kan sıçramalarıdır; tekili **نُفْصَة**. Dedi ki:
* تَرَى الدِّماءَ على أكتافها نُفَصا([20]) *
İbn Düreyd([21]) dedi: **النُّفَاص**: koyuna isabet eden bir hastalıktır; idrar yapar da ölünceye kadar.

(**نفض**)  **النون** ve **الفاء** ve **الضاد**: sahih bir asıl; bir şeyi, tozdan yahut benzerinden temizlemek için hareket ettirmeye delâlet eder; sonra istiare edilir. **نَفَضت الثّوبَ** ve başkasını **نَفْضاً**. Ve **النَّفَض**: ağacın meyvesinden silkip düşürdüğü şey. Ve **امرأةٌ نَفوضٌ**: karnını çocuğundan silkip attı (düşük yaptı). Ve **النَّافض**: titremeli humma; çünkü bedeni **نَفْضاً** sallar. Ve **أنْفَضوا**: azıkları tükendi; yani azıkları tükenip yok olunca kaplarını silkip boşalttılar. Ve Araplar mesel olarak der: “**النُّفاض([22]) يُقطِّرُ الجَلَب**”; yani **أنْفَضوا** edince ve yanlarındaki az olunca, develerini satış için getirdiler.
Baptan istiare olarak sözleri: “**نَفَضْتُ الأرضَ**”; birini, orada düşman var mı yok mu diye baktırdığında. Ve “**نَفَضْتُ اللَّيلَ**”; şüphe ehli üzerinden silkip atmak için gece bekçiliği yaptığında. Ve **النَّفِيضة** ve **النَّفَضَة**: bunu yapan topluluktur. Dedi ki:
يَرِدُ المياهَ حضيرَةً ونَفِيضةً *** وِرْدَ القطاةِ إذا اسْمَألَّ التُّبَّعُ([23])
Ve Araplar der: “Gece konuşursan alçalt; gündüz konuşursan **فانْفُض**.” Yani: çevrene bak; belki orada sözünü işitmesi uygun olmayan biri vardır. Ve **النِّفاض**: çocukların peştamalı. Ve babtan olması mümkündür. Dedi ki:
* جارية بيضاء في نِفَاضِ([24]) *

(**نفط**)  **النون** ve **الفاء** ve **الطاء**: üç kelime: **النِّفط** bilinen şeydir; **النون**u kesralıdır. Ve **النَّفَط**: çalışmaktan elde çıkan bir yara/çıban. Ve **نَفَطَ الصَّبِيُّ نَفِيطاً**: ses çıkardı. Ve onun ne **عافطَةٌ**’si vardır ne de **نافطة**’sı. **النَّافطة**: burnundan **تَنْفِط** eden koyundur.

(**نفع**)  **النون** ve **الفاء** ve **العين**: zarar karşıtına delâlet eden bir kelime. **نَفَعَه**: ona fayda verdi; **ينفَعُه نَفْعاً** ve **مَنفَعة**. Ve “şununla faydalandı” denir: **انتفَعَ بكذا**. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- نفذ السهم في الرمية نفوذا ونفاذا، والمثقب في الخشب: إذا خرق إلى الجهة الأخرى، ونفذ فلان في الأمر نفاذا وأنفذته. قال تعالى: ﴿إن استطعتم أن تنفذوا من أقطار السموات والأرض فانفذوا لا تنفذون إلا بسلطان﴾ [الرحمن/33] ونفذت الأمر تنفيذا، والجيش في غزوه، وفي الحديث: (نفذوا جيش أسامة) (ذكر الخبر ابن حجر في الفتح، وفيه: ثم اشتد برسول الله وجعه، فقال: أنفذوا بعث أسامة، فجهزه أبو بكر بعد أن استخلف، فسار إلى الجهة التي أمر بها، وقتل قاتل أبيه، ورجع بالجيش سالما، وقد غنموا. انظر: فتح الباري 8/152). والمنذ الممر النافذ.

##### Türkçe

- Ok, atıştaki ok **نفذ** etti; **نفوذا** ve **نفاذا** (diye) ve delici aletin ağaçta (olması): öbür tarafa kadar delip geçtiği zaman. Ve falan kimse işte **نفذ** etti, **نفاذا** (diye); ve onu **أنفذته**. Yüce Allah dedi ki: ﴿Eğer göklerin ve yerin uçlarından **أن تنفذوا** etmeye güç yetirebilirseniz, o hâlde **فانفذوا**; bir sultan (yetki) olmaksızın **لا تنفذون** edemezsiniz﴾ [er-Rahmân/33]. Ve emri **نفذت** ettim, **تنفيذا** (diye); ve ordu da gazvesinde (böyledir). Ve hadiste: (**نفذوا** Üsâme’nin ordusunu). (Haberi İbn Hacer el-Feth’te zikretti; onda: Sonra Resûlullah’a ağrısı şiddetlendi; dedi ki: Üsâme’nin birliğini **أنفذوا** edin. Ebû Bekir, halife kılındıktan sonra onu teçhiz etti; kendisine emredilen yöne yürüdü; babasının katilini öldürdü; orduyla salim olarak döndü; ganimet de almışlardı. Bak: Fethu’l-Bârî 8/152). Ve **المنذ**: nüfuz eden geçit, geçilen yol.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ف ذ
نفذ السهم في الرميّة نفوذاً ونفاذاً ورميته فأنفذته وأنفذت في السهم‏.‏
وهذا منفذ القوم ونفذهم وهذه منافذهم وأنفادهم وطعنة نافذة وطعنات نوافذ‏.‏
وللجرح نفذ وللجراح أنفاذ‏.‏
وعاوٍ عوى من غير شيء رميته بقارعةٍ أنفاذها تقطر الدّما وقارب الخرّاز بين النفذ وهي الخرز الواحدة نفذة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ رجل نافذ في الأمور وله نفاذ‏.‏
ونفذ الكتاب والرسول وأنفذته‏.‏
ونفذهم البصر وأنفذهم‏.‏
وقام المسلمون بنفذ الكتاب أي بإنفاذ ما فيه‏.‏
وائتني بنفذ ما قلت‏:‏ بالمخرج منه‏.‏
وطريق نافذ‏:‏ عام يسلكه كلّ أحد وهذا الطريق ينفذ إلى مكان كذا‏.‏

##### Türkçe

ن ف ذ
**نفذ السهم** ok, hedefte **نفوذاً** ve **نفاذاً** olarak geçti; ve onu attım da onu **فأنفذته** yaptım; ve okta **وأنفذت في السهم** yaptım.‏
Ve bu, kavmin **منفذ**’idir ve onların **نفذ**’idir; ve bunlar onların **منافذ**’idir ve **أنفاد**’ıdır; ve **طعنة نافذة**: nüfuz eden bir saplama; ve **طعنات نوافذ**: nüfuz eden saplamalar.‏
Ve yara için **نفذ** vardır; ve yaralar için **أنفاذ** vardır.‏
Ve bir uluyan, bir şey olmaksızın uludu; onu, **بقارعةٍ** ile attım; onun **أنفاذها**’sı kanı damlatır; ve delik açan, **بين النفذ**’i yaklaştırdı; ve o, tek bir boncuk olan **الخرز**’dur; **نفذة**.‏
Mecazdan: **رجل نافذ في الأمور**: işlerde nüfuz eden bir adam; ve onun için **نفاذ** vardır.‏
**ونفذ الكتاب والرسول**: kitap ve elçi geçti; ve onu **وأنفذته** yaptım.‏
Onları **نفذهم البصر**: bakış delip geçti; ve onları **وأنفذهم** yaptı.‏
Müslümanlar, kitabın **بنفذ**’i ile kaim oldular; yani içindekini yerine getirmekle.‏
Bana, söylediğimin **بنفذ**’ini getir: ondan çıkış yeriyle.‏
**وطريق نافذ**: herkesin geçtiği genel bir yol; ve bu yol, şöyle bir yere **ينفذ** eder.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّفاذ: الجواز، وفي المحكم: جوازُ الشيء والخلوصُ منه. تقول: نَفَذْت أَي جُزْت، وقد نَفَذَ يَنْفُذُ نَفَاذاً ونُفُوذاً. ورجل نافِذٌ في أَمره، ونَفُوذٌ ونَفَّاذٌ: ماضٍ في جميع أَمره، وأَمره نافذ أَي مُطاع. وفي حديث: بِرُّ الوالدين الاستغفارُ لهما وإِنْفاذُ عهدهما أَي إِمضاء وصيتهما وما عَهِدا به قبل موتهما؛ ومنه حديث المحرم: إِذا أَصاب أَهلَه يَنْفُذان لوجههما؛ أَي يمضيان على حالهما ولا يُبْطلان حجهما. يقال: رجل نافذ في أَمره أَي ماض.
ونَفَذَ السَّهْمُ الرَّمِيَّةَ ونَفَذَ فيها يَنْفُذُها نَفْذاً ونَفَاذاً: خالط جوفها ثم خرج طرَفُه من الشق الآخر وسائره فيه. يقال: نَفَذَ السهمُ من الرمية يَنْفُذُ نَفَاذاً ونَفَذَ الكتابُ إِلى فلان نَفَاذاً ونُفُوذاً، وأَنْفَذْتُه أَنا، والتَّنْفِيذُ مثله. وطعنة نافذة: منتظمة الشقين. قال ابن سيده: والنَّفاذ، عند الأَخْفش، حركة هاء الوصل التي تكون للإِضمار ولم يتحرك من حروف الوصل غيرها نحو فتحةِ الهاء من قوله: رَحَلَتْ سُمَيَّةُ غُدْوَةً أَحمالَها
وكسرة هاء:
تجرَّدَ المجنون من كسائه
وضمة هاء:
وبلَدٍ عاميةٍ أَعماؤه
سمى بذلك لأَنه أَنفذ حركة هاء الوصل إِلى حرف الخروج، وقد دلت الدلالة على أَن حركة هاء الوصل ليس لها قوّة في القياسد من قبل أَنّ حروف الوصل المتمكنة فيه التي هي
(* قوله «التي هي» الضمير يعود إلى حروف الوصل،
وقوله الهاء مبتدأ ثان.) الهاء محمولة في الوصل عليها، وهي الأَلف والياء والواو لا يكنّ في الوصل إِلاَّ سواكن، فلما تحركت هاء الوصل شابهت بذلك حروف الروي وتنزلت حروف الخروج من هاء الوصل قبلها منزلة حروف الوصل من حرف الروي قبلها، فكما سميت حركة هاء الوصل
(* قوله «فكما سميت حركة هاء
الوصل إلخ» كذا بالأصل وفيه تحريف ظاهر، والاولى أن يقال: فكما سميت حركة الروي مجرى لأن الصوت جرى إلخ. وقوله وتمكن بها اللين كما سميت إلخ الأولى حذف لفظ كما هذه لأنه لا معنى لها وقد اغتر صاحب شرح القاموس بهذه النسخة فنقل هذه العبارة بغير تأمل فوقع فيما وقع فيه المصنف.) نَفاذاً لأَن الصوت جرى فيها حتى استطال بحروف الوصل وتمكن بها اللين، كما سميت حركة هاء الوصل نَفاذاً لأَن الصوت نفذ فيها إِلى الخروج حتى استطال بها وتمكن المد فيها. ونفوذ الشيء إِلى الشيء: نحو في المعنى من جريانه نحوه، فإِن قلت: فهلا سميت لذلك نُفُوذاً لا نَفَاذاً؟ قيل: أَصله «ن ف ذ» ومعنى تصرفها موجود في النفاذ والنفوذ جميعاً، أَلا ترى أَن النفاذ هو الحِدَّةُ والمضاء، والنفوذ هو القطع والسلوك؟ فقد ترى المعنيين مقتربين إِلا أَن النفاذ كان هنا بالاستعمال أَولى، أَلا ترى أَنّ أَبا الحسن الأَخفش سمى ما هو نحو هذه الحركة تعدياً، وهو حركة الهاء في نحو قوله:
قَرِيبَةٌ نُدْوَتُه من مَحْمَضهى
والنَّفَاذُ والحِدَّةُ والمَضَاءُ كله أَدنى إِلى التعدي والغلو من الجريان والسلوك، لأَن كل متعدّ متجاوز وسالك، فهو جار إِلى مدًى مّا وليس كل جار إِلى مدى متعدياً، فلما لم يكن في القياس تحريك هاء الوصل سميت حركتها نفاذاً لقربه من معنى الإِفراط والحدّة، ولما كان القياس في الروي أَن يكون متحركاً سميت حركته المجرى، لأَن ذلك على ما بيَّنا أَخفض رتبة من النفاذ الموجود فيه معنى الحدة والمضاء المقارب للتعدي والإِفراط، فلذلك اختير لحركة الروي المجرى، ولحركة هاء الوصل النفاذ، وكما أَن الوصل دون الخروج في المعنى لأَن الوصل معناه المقاربة والاقتصاد، والخروج فيه معنى التجاوز والإِفراط، كذلك الحركتان المؤدِّيتان أَيضاً إِلى هذين الحرفين بينهما من التقارب ما بين الحرفين الحادثين عنهما، أَلا ترى أَن استعمالهم «ن ف ذ» بحيث الإِفراط والمبالغة؟ وأَنْفَذَ الأَمر: قضاه. والنَّفَذُ: اسم الأُنْفَاذِ. وأَمر بِنَفَذِهِ أَي بإِنْفاذِهِ. التهذيب: وأَما النَّفَذُ فقد يستعمل في موضع إِنْفاذِ الأَمر؛ تقول: قام المسلمون بِنَفَذِ الكتاب أَي بإِنفاذ ما فيه. وطعنة لهها نَفَذٌ أَي نافذة؛ وقال قيس بن الخطيم:
طَعَنْتُ ابنَ عَبْدِ القيس طَعْنَةَ ثائرٍ،
لها نَفَذٌ، لولا الشُّعاعُ أَضاءها
والشعاع: ما تطاير من الدم؛ أَراد بالنفذ المَنْفَذ. يقول: نفذت الطعنة أَي جاوزت الجانب الآخر حتى يُضيءَ نَفَذُها خرقَها، ولولا انتشار الدم الفائر لأَبصر طاعنها ما وراءها. أَراد لها نفذ أَضاءها لولا شعاع دمها؛ ونَفَذُها: نفوذها إِلى الجانب الآخر. وقال أَبو عبيدة: من دوائر الفرس دائرة نافذة وذلك إِذا كانت الهَقْعَة في الشِّقَّين جميعاً، فإِن كانت في شق واحد فهي هَقْعَةٌ.
وأَتى بِنَفَذ ما قال أَي بالمخرج منه. والنفذ، بالتحريك: المَخْرج والمَخْلص؛ ويقال لمنفذ الجراحة: نفَذٌ. وفي الحديث: أَيما رجل أَشادَ على مسلم بما هو بريءٌ منه، كان حقاً على الله أَن يعذبه أَو يأْتي بِنَفَذِ ما قال أَي بالمَخْرَج منه. وفي حديث ابن مسعود: إِنكم مجموعون في صعيد واحد يَنْفُذُكم البصرُ؛ يقال منه: أَنفذت القوم إِذا خرقتهم ومشيت في وسطهم، فإِن جزتهم حتى تُخَلِّفَهم قلت: نفَذْتُهم بلا أَلف أَنْفُذُهم، قال: ويقال فيها بالأَلف؛ قال أَبو عبيد: المعنى أَنه ينفذهم بصر الرحمن حتى يأْتي عليهم كلهم. قال الكسائي: يقال نفَذَني بصرُه يَنْفُذُني إِذا بلغني وجاوزني؛ وقيل: أَراد يَنْفُذُهم بصر الناظر لاستواء الصعيد؛ قال أَبو حاتم: أَصحاب الحديث يروونه بالذال المعجمة، وإِنما هو بالدال المهملة، أَي يبلغ أَولهم وآخرهم حتى يراهم كلهم ويستوعبهم، من نَفَدَ الشيءَ وأَنفَدْته؛ وحملُ الحديث على بصر المبصر أَولى من حمله على بصر الرحمن، لأَن الله يجمع الناس يوم القيامة في أَرض يشهد جميعُ الخلائق فيها محاسبة العبد الواحد على انفراده ويرون ما يصير إِليه؛ ومنه حديث أَنس: جُمعوا في صَرْدَحٍ يَنْفُذُهم البصر ويسمعهم الصوت. وأَمرٌ نَفِيذٌ: مُوَطَّأٌ. والمُنْتَفَذُ: السَّعَةُ. ونَفَذَهم البصر وأَنْفَذَهْم: جاوزهم. وأَنْفَذَ القومَ: صار بينهم. ونَفَذَهم: جازهم وتخلَّفهم لا يُخَص به قوم دون قوم. وطريق نافذ: سالك؛ وقد نَفَذَ إِلى موضع كذا يَنْفُذُ. والطريق النافذ: الذي يُسلك وليس بمسدود بين خاصة دون عامة يسلكونه. ويقال: هذا الطريق يَنْفُذُ إِلى مكان كذا وكذا وفيه مَنْفَذٌ للقوم أَي مَجَازٌ. وفي حديث عمر: أَنه طاف بالبيت مع فلان فلما انتهى إِلى الركن الغربي الذي يلي الأَسود قال له: أَلا تَسْتَلِم؟ فقال له: انْفُذ عنك فإِن النبي، صلى الله عليه وسلم، لم يَسْتَلِمْه أَي دعه وتجاوزه. يقال: سِرْ عنك وانْفُذْ عنك أَي امض عن مكانك وجزه. أَبو سعيد: يقال للخصوم إِذا ارتفعوا إِلى الحاكم: قد تنافذوا اليه، بالذال، أَي خَلَصوا اليه، فإِذا أَدلى كل واحد منهم بحجته قيل: قد تنافذوا، بالذال، أَي أَنفذوا حجتهم، وفي حديث أَبي الدرداء: إِنْ نافَذْتهم نافذوك؛ نافَذْت الرجل إِذا حاكمته، أَي إِن قلت لهم قالوا لك، ويروى بالقاف والدال المهملة. وفي حديث عبد الرحمن بن الأَزرق: أَلا رجل يُنْفذُ بيننا؟ أَي يحكم ويُمْضي أَمرَه فينا. يقال: أَمره نافذ أَي ماض مطاع. ابن الأَعرابي: أَبو المكارم: النوافذ كلُّ سَمٍّ يوصل إِلى النَّفْسِ فَرَحاً أَو تَرَحاً، قلت له: سَمِّها، فقال: الأَصْرَانِ والخِنّابَتَانِ والفمُ والطِّبِّيجَة؛ قال: والأَصْران ثقبا الأُذنين، والخِنّابتان سَمّا الأَنْفِ، والعرب تقول: سِرْ عنك أَي جُزْ وامض، ولا معنى لعنك.

##### Türkçe

**النَّفاذ**: geçiş; ve **المحكم**’de: bir şeyin geçişi ve ondan sıyrılıp çıkması. Dersin ki:
**نَفَذْت** yani geçtim; ve gerçekten **نَفَذَ يَنْفُذُ نَفَاذاً ونُفُوذاً**.

Ve bir adam, işinde **نافِذٌ**, ve **نَفُوذٌ** ve **نَفَّاذٌ**: bütün işinde yürüyüp giden; ve onun işi
**نافذ** yani itaat olunan. Ve bir hadiste: anne-babaya iyilik, onlar için bağışlanma dilemek ve
**إِنْفاذُ** ahitlerini; yani vasiyetlerini ve ölümlerinden önce ahdettikleri şeyi yürürlüğe koymak; ve ondan, ihramlıya dair hadis:
Eğer ehline isabet ederse, ikisi de yüzleri üzere **يَنْفُذان**; yani hâlleri üzere yürürler ve
haclarını iptal etmezler. Denir: işinde **نافذ** bir adam, yani yürüyüp giden.

Ve **نَفَذَ السَّهْمُ الرَّمِيَّةَ** ve onda **نَفَذَ فيها يَنْفُذُها نَفْذاً ونَفَاذاً**: onun iç boşluğuna karıştı, sonra ucu öbür yarıktan çıktı, geri kalanı onun içindedir. Denir: ok, atılan şeyden **نَفَذَ**; **يَنْفُذُ نَفَاذاً**; ve yazı falana **نَفَذَ**: **نَفَاذاً ونُفُوذاً**; ve ben onu **أَنْفَذْتُه**; ve **التَّنْفِيذُ** onun gibidir. Ve **طعنة نافذة**: iki yarığı düzenli olan. İbn Sîde dedi: ve **النَّفاذ**, **الأَخْفش**’e göre, zamir için olan ve başka hiçbir وصل harfinden hareketlenmemiş olan **هاء الوصل**’ün harekete geçirilmesidir; şu gibi: şu sözündeki **الهاء**’nın fethası:
رَحَلَتْ سُمَيَّةُ غُدْوَةً أَحمالَها
ve **هاء**’nın kesrası:
تجرَّدَ المجنون من كسائه
ve **هاء**’nın damması:
وبلَدٍ عاميةٍ أَعماؤه
Buna bu ad verildi; çünkü **هاء الوصل**’ün harekesini çıkış harfine doğru geçirdi; ve delâlet, **هاء الوصل**’ün harekesinin kıyasta bir kuvveti olmadığını göstermiştir; çünkü kıyasta yerleşik olan وصل harfleri ki onlar
(* «التي هي» sözü: zamir, وصل harflerine döner; ve «الهاء» sözü: ikinci mübteda.) **الهاء** onlara وصل’da taşınmıştır; ve onlar **الأَلف** ve **الياء** ve **الواو**’dur; وصل’da ancak sâkin olurlar. **هاء الوصل** hareketlenince, bununla kafiye harflerine benzedi; ve **هاء الوصل**’den önceki çıkış harfleri, ondan önceki kafiye harfinden önceki وصل harflerinin konumuna indirildi. Nasıl ki **هاء الوصل**’ün harekete geçirilmesine
(* «فكما سميت حركة هاء الوصل إلخ» sözü: asılda böyle ve onda açık bir tahrif vardır; ve daha uygun olan şudur: “فكما سميت حركة الروي مجرى لأن الصوت جرى إلخ”. Ve “وتمكن بها اللين كما سميت إلخ” sözü: “كما” lafzının ilkinin hazfi daha uygundur; çünkü onun bir anlamı yoktur; ve **شرح القاموس** sahibi bu nüshaya aldanmış, bu ibareyi düşünmeden nakletmiş, böylece musannifin düştüğü şeye düşmüştür.) **نَفَاذاً** denildi; çünkü ses onda aktı, ta ki وصل harfleriyle uzadı ve onunla yumuşaklık yerleşti; yine **هاء الوصل**’ün harekete geçirilmesine **نَفَاذاً** denildi; çünkü ses onda çıkışa doğru nüfuz etti, ta ki onunla uzadı ve onda med yerleşti. Ve bir şeyin bir şeye **نُفُوذ**’u: anlam bakımından ona doğru akmasına yakındır. Eğer dersin ki: öyleyse bunun için niçin **نُفُوذاً** değil de **نَفَاذاً** adlandırıldı? Denildi: aslı “**ن ف ذ**”dir; ve onun tasarrufunun manası hem **النفاذ**’da hem **النفوذ**’da mevcuttur. Görmez misin ki **النفاذ** keskinlik ve yürürlüklü oluş; **النفوذ** ise kesip geçme ve yol alma demektir? İki manayı yakın görürsün; ancak burada kullanım bakımından **النفاذ** daha evlâ oldu. Görmez misin ki **أَبا الحسن الأَخفش**, bu harekete benzer olan şeyi “taaddî” diye adlandırdı; o da şu gibi sözündeki **الهاء**’nın harekesidir:
قَرِيبَةٌ نُدْوَتُه من مَحْمَضهى
Ve **النَّفَاذُ** ve **الحِدَّةُ** ve **المَضَاءُ** hepsi, akış ve yol almadan, taaddî ve aşırılığa daha yakındır; çünkü her taaddî eden, aşan ve yol alan kimsedir; o, bir sınıra doğru akandır; fakat her bir sınıra doğru akan taaddî eden değildir. **هاء الوصل**’ü hareketlendirmek kıyasta olmadığından, harekete geçirilmesi, ifrat ve keskinlik manasına yakınlığından dolayı **نفاذاً** diye adlandırıldı. Kafiye harfinde kıyas, onun hareketli olması olduğundan, onun harekete geçirilmesine **المجرى** denildi; çünkü bu, açıkladığımız üzere, içinde keskinlik ve yürürlük manası bulunan ve taaddî ve ifrata yakın olan **النفاذ**’dan daha düşük bir mertebededir. Bu yüzden kafiye harekesi için **المجرى**, **هاء الوصل** harekesi için **النفاذ** seçildi. Nasıl ki **الوصل**, manada **الخروج**’dan aşağıdır; çünkü **الوصل**’ün manası yakınlık ve iktisattır; **الخروج**’da ise aşma ve ifrat manası vardır; aynı şekilde bu iki harfe götüren iki hareke arasında da, onlardan meydana gelen iki harf arasındaki yakınlık kadar bir yakınlık vardır. Görmez misin ki onların “**ن ف ذ**”yi ifrat ve mübalağa yerinde kullanmaları? Ve **أَنْفَذَ الأَمر**: onu yerine getirdi. Ve **النَّفَذُ**: **الأُنْفَاذِ**’ın ismidir. Ve **أَمر بِنَفَذِهِ** yani onun **بإِنْفاذِهِ** ile. **التهذيب**: **النَّفَذُ** ise bazen emrin **إِنْفاذِ**’ı yerinde kullanılır; dersin: Müslümanlar yazının **بِنَفَذِ**’i ile kalktılar; yani içindekini yürürlüğe koymakla. Ve bir darbe: onun için **نَفَذٌ** vardır; yani **نافذة**; ve Kays b. el-Hatîm dedi:
طَعَنْتُ ابنَ عَبْدِ القيس طَعْنَةَ ثائرٍ،
لها نَفَذٌ، لولا الشُّعاعُ أَضاءها
Ve **الشعاع**: kandan sıçrayan şeydir; **النفذ** ile **المَنْفَذ**’i kastetti. Der ki: darbe **نفذت**; yani öbür yanı aşmıştı; ta ki onun **نَفَذُ**’u, onun yırtığını aydınlatacak (kadar) oldu; ve fışkıran kanın yayılması olmasaydı, vuran kimse onun ötesini görürdü. “Onun için **نفذ** vardır; onu aydınlatırdı; kanının **شعاع**’ı olmasaydı” demek istedi; ve onun **نَفَذُها**’sı: onun öbür yana **نفوذ**’udur. Ve Ebû Ubeyde dedi: atın dairelerinden, **دائرة نافذة** olan bir daire vardır; bu, **الهَقْعَة** iki yarığın ikisinde birden olunca olur; eğer bir yarıkta olursa o **هَقْعَةٌ**’dır.

Ve söylediği şeyden **بِنَفَذ** getirdi; yani ondan çıkış yeriyle. Ve **النفذ** (harekeli): çıkış yeri ve kurtuluş yeri; ve yaranın geçit yerine **نفَذٌ** denir. Ve hadiste: Herhangi bir adam, bir Müslüman hakkında, kendisinin ondan beri olduğu bir şeyle övünürse, Allah üzerine hak olur ki onu azap etsin yahut söylediği şeyden **بِنَفَذِ** getirsin; yani ondan çıkış yeriyle. İbn Mes‘ûd hadîsinde: Siz bir tek düzlükte toplanacaksınız; sizi göz **يَنْفُذُكم**; bundan denir: kavmi **أَنفذت**; onları delip ortalarında yürüdüğün zaman; eğer onları geçip arkanda bırakırsan, **نفَذْتُهم** dersin, ألف’sız; **أَنْفُذُهم**. Dedi: onda ألف ile de denir. Ebû Ubeyd dedi: mana şudur: Rahmân’ın bakışı onları delip geçer, ta ki hepsinin üzerinden gelir. el-Kisâî dedi: **نفَذَني بصرُه يَنْفُذُني** denir; bana ulaşıp beni aştığı zaman; ve denildi: düzlük eşit olduğundan, bakanın gözü onları **يَنْفُذُهم** demek istedi. Ebû Hâtim dedi: hadis ehli onu **الذال** mu‘ceme ile rivayet eder; hâlbuki o **الدال** muhmela iledir; yani onların ilkine ve sonuna ulaşır, ta ki hepsini görsün ve onları kuşatsın; **نَفَدَ الشيءَ** ve **أَنفَدْته**’den. Hadisi, görenin gözüne hamletmek, Rahmân’ın bakışına hamletmekten daha evlâdır; çünkü Allah, kıyamet günü insanları bir yerde toplar; orada bütün yaratılmışlar, tek bir kulun tek başına muhasebesine şahit olur ve onun varacağı şeyi görürler. Ve ondan Enes hadisi: Onlar bir **صَرْدَحٍ**’ta toplandılar; göz onları **يَنْفُذُهم** ve ses onları işitir. Ve **أَمرٌ نَفِيذٌ**: çiğnenmiş. Ve **المُنْتَفَذُ**: genişlik. Ve göz onları **نَفَذَهم** ve onları **أَنْفَذَهْم**: onları aştı. Ve **أَنْفَذَ القومَ**: aralarına girdi. Ve onları **نَفَذَهم**: onları geçti ve arkalarında bıraktı; bir kavme mahsus kılınmaz. Ve **طريق نافذ**: geçilen; ve gerçekten şu yere **نَفَذَ إِلى**; **يَنْفُذُ**. Ve **الطريق النافذ**: geçilen ve tıkalı olmayan; özel bir zümre ile genel halk arasında değil; onu yürürler. Ve denir: bu yol şu ve şu yere **يَنْفُذُ**; ve onda kavim için bir **مَنْفَذٌ** vardır; yani bir geçit. Ömer hadîsinde: O, falanla birlikte Beyt’i tavaf etti; **الركن الغربي**’ye, **الأَسود**’a bitişik olana varınca ona dedi: “Dokunup selamlamaz mısın?” O da ona dedi: “**انْفُذ عنك**”; çünkü Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, onu selamlamadı; yani onu bırak ve geç. Denir: **سِرْ عنك** ve **انْفُذْ عنك**; yani bulunduğun yerden geçip git ve onu aş. Ebû Saîd: hasımlar hâkime yükseldiklerinde onlara denir: ona doğru **تَنافَذوا** ettiler, **الذال** ile; yani ona ulaşıp sıyrıldılar; her biri delilini ortaya koyunca denir: **تَنافَذوا**, **الذال** ile; yani delillerini yürürlüğe koydular. Ebû’d-Derdâ hadîsinde: Eğer onlarla **نافَذْتهم** edersen, onlar da seni **نافذوك** eder; bir adamla **نافَذْت**: onunla muhakeme oldun; yani onlara söylersen sana söylerler; ve **القاف** ile ve **الدال** muhmela ile de rivayet edilir. Abdurrahman b. el-Ezrak hadîsinde: “Aramızda hükmü **يُنْفذُ** edecek bir adam yok mu?”; yani hükmedip işini aramızda yürürlüğe koyacak. Denir: onun işi **نافذ**; yani yürüyen, itaat olunan. İbnü’l-A‘râbî: Ebû’l-Mekârim: **النوافذ**: nefse sevinç yahut keder olarak ulaşan her bir deliktir. Ona dedim: onları adlandır. Dedi: **الأَصْرَانِ** ve **الخِنّابَتَانِ** ve ağız ve **الطِّبِّيجَة**. Dedi: **الأَصْران** iki kulak deliğidir; **الخِنّابتان** burnun iki deliğidir; ve Araplar der ki: **سِرْ عنك**; yani geç ve yürü; ve “senden”in bir manası yoktur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ف ذ * * نَفَذَ * السهم من الرمية ونفذ الكتاب إلى فلان وبابهما دخل و * نَفَاذَاً * أيضا و * أَنْفَذَهُ * هو و * نَفَّذَهُ * أيضا بالتشديد وأمر * نافِذٌ * أي مطاع

##### Türkçe

* **ن ف ذ** * * **نَفَذَ** * ok atış yerinden geçti; ve mektup falana ulaştı; ikisinin bâbı **دخل**’dir; ve **نَفَاذَاً** da (böyledir); ve **أَنْفَذَهُ** o (yaptı); ve şeddeli olarak **نَفَّذَهُ** da; ve **نافِذٌ** bir emir: yani itaat olunan.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَفَذَ
1 نَفَذَ ذ , aor. نَفُذَ , (M, L,) inf. n. نَفَاذٌ and نُفُوذٌ, (M, L, K,) It went, or passed, through: (L:) or it went, or passed, through a thing, and became clear of it. (M, L, K.) ― -b2- نَفَذْتُ I went, or passed, through. (L.) ― -b3- نَفَذَ السَّهْمُ, aor. نَفُذَ , inf. n. نُفُوذٌ and نَفَاذٌ, The arrow perforated, transpierced, or pierced through, the animal at which it was shot, and went forth from it: (Msb:) or نَفَذَ السَّهْمُ الرَّمِيَّةَ, (M, L,) and نَفَذَ مِنْهَا, (S, L,) and فِيهَا, (M, A, L,) aor. نَفُذَ , (M, L,) inf. n. نَفَاذٌ (M, A, L, K) and نُفُوذٌ (A) and نَفْذٌ, (M, L, K,) the arrow penetrated into the inside of the animal at which it was shot, and its extremity went forth from the other side, or protruded from it, the rest remaining therein; the extremity of the arrow passed through the animal at which it was shot, the rest remaining therein; (M, L, K;) a part of the arrow passed through, or went forth or protruded from, the animal at which it was shot. (A, art. صرد.) See سهْمٌ نَافِذٌ ― -b4- نَفَذَتِ الطَّعْنَةُ The wound made by a spear or the like passed through, or beyond, the other side (T, L.) ― -b5- اُنْفُذْ عَنْكَ Go thou from thy place; pass thou from it. (L.) [See also عَنْ.] ― -b6- نَفَذَ لِوَجْهِهِ He went his way. (TA.) ― -b7- نَفَد الطَّرِيقُ (tropical:) The road was [a thoroughfare (see نَافِذٌ)] pervious, or passable, to every one in common. (Msb.) ― -b8- هٰذَا الطَّرِيقُ يَنْفُدُ اِلَى مَكَانِ كَذَا [This road is a thoroughfare, along which every one may pass, to such a place]. (T, M, * L.) ― -b9- نَفَذَ الَمْنزِلُ اِلَى الطَّرِيقِ (tropical:) The house, or abode, [was a thoroughfare, and] communicated with the road. (Msb.) ― -b10- نَفَذَ القَوْمَ He passed through the people, and left them behind him; (T, M, L, K;) as also ↓ أَنْفَذَهُمْ; (L, K;) or only the former is used in this sense (L.) See also the latter. ― -b11- نَفذَهُمُ البَصَرُ (tropical:) The sight reached them, and extended beyond them: (Ks, L:) or, extended over them all: (A'Obeyd, L:) you say also, البَصَرُ ↓ أَنْفَذَهُمُ in the former sense (L:) [or The sight penetrated into the midst of them: see أَنْفَذَ القَوْمَ.] ― -b12- نَفَذَ رَأْيُهُ (assumed tropical:) His judgment was penetrating; syn. ثَفَبَ. (K in art ثفب) ― -b13- نَفَذَ فِى الأَمْرِ (tropical:) He acted, or went on, with penetrative energy, or with sharpness, vigorousness, and effectiveness, in the affair; syn. مَضَى (S, K, art. مضى.) ― -b14- نَفَذَ الكِتَابُ اِلَى فُلَانٍ, inf. n. نَفَاذٌ and نُفُوذٌ, (tropical:) [The letter passed to, came to, or reached, such a one]: (S, L:) [and in like manner, الرَّسُولُ the messenger: see 4.] ― -b15- نَفَذَ الأَمْرُ,and القَوْلُ, (assumed tropical:) The command, or order, and the saying, was effectual; had effect; was, or became, executed, or performed; syn. مَضَى. (Msb.) ― -b16- نَفَذَ العِتْقُ (assumed tropical:) [The act of emancipation had, or took effect; was, or became, executed. or performed; and in like manner, a covenant, contract, sale, &c.: see 4]. App. a met. expression, from نُفُوذُ السَّهْمِ; because there is no retracting it. (Msb.) ― -b17- يَنْفُدُ بَيْنَنَا (tropical:) He shall judge between us, and make his command or order to have effect, or execute or perform it. (L.) ― -b18- لَهُ نَفَاذٌ فِى الأُمُورِ (tropical:) [He has ability in affairs, to execute, or perform]. (A.)

2 نَفَّذَ see 4.

نافذهُ
3 نافذهُ ذ (assumed tropical:) He cited him before a judge. It is said in a trad., ان نَافَذْتَهُمْ نَافَذُوكَ If thou cite them before a judge, they will do the same to thee; meaning, If thou say to them, they will say to thee. Accord. to one relation, the verb is with ق and د. (L.) [Accord. to another, it is with ف and ذ.]

انفذ السَّهْمَ
4 انفذ السَّهْمَ ذ , (A, Msb,) and ↓ نفّذهُ, (Msb,) He made the arrow to pierce, and go forth from, or to pass through, the animal at which it was shot: (Msb:) [or, to penetrate within the animal at which it was shot, and to protrude its extremity from the other side, the rest remaining within; accord. to the explanation of نَفَذَ السَّهْمُ in the M, L, K: or to penetrate the animal at which it was shot, and to protrude a part of it from the other side; accord. to the explanation of سَهْمٌ نَافِذٌ in the A, art. صرد.] You say also, أَنْفَذْتُ فِيهِ السَّهْمَ [I made the arrow to pierce, or penetrate, him, &c.] (A.) ― -b2- رَمَيْتُهُ فَأَنْفَذْتُهُ I shot, or cast, at him, and pierced, or made a hole, through him. (Mgh.) ― -b3- See 1. ― -b4- انفذ الأَمْرَ (assumed tropical:) [He brought to pass the command, or order; made it effectual; made it to have effect; executed or performed it: and in like manner, the saying: see 1]. ― -b5- (assumed tropical:) He executed, performed, or accomplished, the affair. (M, L, K.) ― -b6- انفذ القَوْمَ He became [or entered] among the people: (M, L:) in the copies of the K, explained by صَارَ مِنْهُمْ; but the correct reading is بَيْنَهُمْ [as in the M and L]: (TA:) or he penetrated into them, and went, or walked, in the midst of them. (T, L, K.) See also نَفَذَ القَوْمَ. ― -b7- انفذ كِتَابًا اِلَى فُلَانٍ; (S, L;) and ↓ نفّذهُ, (A,) inf. n. تَنْفِيذٌ; (S, L;) (tropical:) [He sent, or transmitted, a letter to such a one; caused it to pass to or to reach him]: and in like manner, رَسُولًا a messenger. (A.) ― -b8- انفذ عَهْدَهُ, inf. n. اِنْفَاذٌ (assumed tropical:) He made his covenant, or contract, or the like, to take effect; executed or performed it: [and in like manner, an act of emancipation: see 1.] (L, TA.)

تَنَافَذُوا اِلَيْهِ
6 تَنَافَذُوا اِلَيْهِ ذ (assumed tropical:) They came to him, (namely, a judge,) and referred to him their cause, or suit, for judgment. When each party adduces his plea, or allegation, one says تنافدوا, with د, unpointed. (Aboo-Sa'eed, T, L, K. *)

طَعْنَةٌ لَهَا نَفَذٌ
طَعْنَةٌ لَهَا نَفَذٌ ذ i. q. طَعْنَةٌ نَافِذَةٌ; (S;) A wound having a passage through the other side; by نَفَذٌ being meant مَنْفَذٌ, or نُفُوذٌ: (T, L:) pl. أَنْفَاذٌ. (A.) Keys Ibn-El-Khateem says (see Ham. p. 85),
طَعَنْتُ ابْنَ عَبْدِ القَيْسِ طَعْنَةَ ثَائِرٍ
لَهَا نَفَذٌ لَوْلَا الشَّعَاعُ أَضَاءَهَا
(T, S, L) I pierced the son of 'Abd-El-Keys with the wound of one making an angry assault, that had a passage through, which, but for the spirtling blood, would have made it show the light through him. (T, L [See also شُعَاعٌ.]) See also مَنْفَذٌ. ― -b2- نَفَذٌ (tropical:) A place, or way, or means, of exit, escape, or safety; syn. مَخْرَجٌ (T, S, A, L, K.) So in the saying أَتَى بِنَفَذِ مَا قَالَ (tropical:) He effected a means of escape from [the natural consequences of] what he had said; i. e., بِالمَخْرَجِ مِنْهُ. (T, S, A, L, K.) It occurs in a trad., where it is said, that unless a man who has published against a Muslim a charge of which he is clear do this, he is to be punished. (T, L.) ― -b3- نَفَذٌ a subst., (M, L,) used in the sense of اِنْفَاذٌ: (T, M, L, K: *) نَفَذٌ أَمْرٍ signifying (assumed tropical:) [The making a command, or order, effectual; making it to have effect; to be executed or performed;] i. q. اِنْفَاذُهُ: (T, L:) you say, أَمَرَ بِنَفَذِهِ (assumed tropical:) He commanded that it should have effect, or be executed or performed;] i. e., بِاِنْفَاذِهِ: (M, L:) and قام المُسْلِمُونَ بِنَفَذِ الكِتَابِ (assumed tropical:) [The Muslims accomplished the execution, or performance, of what was in the Scripture:] i. e. باِنفَاذِ مَا فِيهِ. (T, A, L.)

نَفُوذٌ
نَفُوذٌ ذ : see نَافِذٌ.

أَمْرٌ نَفِيذٌ
أَمْرٌ نَفِيذٌ ذ (assumed tropical:) An affair arranged, or made easy. (L.) See also نَافِذٌ.

نَفَّاذٌ
نَفَّاذٌ ذ : see نَافِذٌ.

سَهْمٌ نَافِذٌ
سَهْمٌ نَافِذٌ ذ [An arrow that perforates, transpierces, or pierces through, and goes forth from, or passes through, the animal at which it is shot; accord. to the explanation of the verb in the Msb: or, that penetrates into the inside of the animal at which it is shot, and of which the extremity goes forth from the other side, or protrudes from it, the rest remaining therein; accord. to the explanation of the verb in the M, L, K: or,] of which a part has passed through the animal at which it is shot: when the extremity only has passed through, it is termed صارِدٌ; and when the whole of it has passed through, مَارِقٌ. (A, art. صرد.) ― -b2- طَعْنَةٌ نَافِذَةٌ A wound made by a spear or the like passing through both sides: (M, L:) pl. طَعَنَاتٌ نَوَافِذُ. (A.) See also نَفَذٌ. ― -b3- طَرِيقٌ نَافِذٌ (tropical:) A road which is a thoroughfare; (T, M, L, K;) [pervious;] not stopped up; (T, L;) along which every one may pass. (T, A, L, Msb.) See also مَنْفَذٌ. ― -b4- نَافِذٌ sing. of نَوَافِذُ, (Msb,) which signifies All the holes, or perforations, by which joy or grief is conveyed to the mind (of a man, Msb); as the two ear-holes, (IAar, on the authority of Abu-l-Mekلrim, T, L, Msb, K,) and the two nostrils, and the mouth, and the anus: (IAar, T, L, K: *) called by the doctors of practical law مَنَافِذُ, which is contr. to analogy: see مَنْفَِذٌ. (Msb.) ― -b5- نَافِذٌ and ↓ نَفُوذٌ and ↓ نَفَّاذٌ [but the second and third are intensive epithets] (tropical:) A man (M, L) penetrating, or acting with a penetrative energy, or sharp, energetic, vigorous, and effective, (مَاضٍ,) in all his affairs. (M, L, K.) ― -b6- رَجُلٌ نَافِذٌ فِى أَمْرِهِ (tropical:) A man penetrating, or acting with a penetrative energy, or sharp, vigorous, and effective, in his affair; (S, L;) and فى الأُمُورِ in affairs. (A.) ― -b7- أَمْرُهُ نَافِذٌ (assumed tropical:) His command, or order, is effectual; has effect; is executed, or performed; syn. مَاضٍ (K;) and obeyed; (S, L, Msb, K; *) as also ↓ نَفِيذٌ. (K.) ― -b8- دَائِرَةٌ نَافِذَةٌ A feather, or curl of hair in a horse's coat, of the kind which, when it is only on one side, is called هَقْعَةٌ, but which is on both sides. (AO, T, L.)

ذَا مَنْفَذُ القَوْمِ
ذَا مَنْفَذُ القَوْمِ ذ , and ↓ نَفَذُهْمُ; and هٰذِهِ مَنَافِذُهُمْ, and أَنْفَاذُهُمْ, [This is the place of passage of the people, and these are their places of passage]. (A.) ― -b2- هٰذَا الطَّرِيقُ مَنْفَذٌ لِمَحَلِّ كَذَا (tropical:) This road is a way along which every one may pass to such a place. (A.) ― -b3- فِيهِ مَنْفَذٌ للقَوْمِ (tropical:) In it (the road) is a [free, or an open,] passage to, or for, the people. (T, L.) See also نَافِذٌ.

مَنْفِذٌ
مَنْفِذٌ ذ , in measure like مَسْجِدٌ, [or مَنْفَذٌ, agreeably with analogy, as it is written in copies of the T, A, L,] A place by which a thing passes through; [a thoroughfare; an outlet; a place of egress:] pl. مَنَافِذُ. (Msb.) See also نَافِذٌ.

مُنْتَفَذٌ
مُنْتَفَذٌ ذ (assumed tropical:) Ample room, space, or scope, or liberty to act &c.: (syn. سَعَةٌ, (M, L, K, TA,) and مَنْدُوحَةٌ: (TA:) [ample means of escape: see also نَفَذٌ:] you say, اِنَّ فِى ذٰلِكَ لَمُنْتَفَذًا Verily in that there is ample room, scope, or means [for action, or for escape]. (TA.) See also مُنْتَفَدٌ.

##### Türkçe

**نَفَذَ**
1 **نَفَذَ** **ذ** , muzârîsi **نَفُذَ** , (M, L,) mastarı **نَفَاذٌ** ve **نُفُوذٌ**, (M, L, K,) İçinden geçti; nüfuz etti: (L:) yahut bir şeyin içinden geçti ve ondan sıyrılıp açıkta kaldı. (M, L, K.) ― -b2- **نَفَذْتُ** Ben içinden geçtim; nüfuz ettim. (L.) ― -b3- **نَفَذَ السَّهْمُ**, muzârîsi **نَفُذَ** , mastarı **نُفُوذٌ** ve **نَفَاذٌ**, Ok, atıldığı hayvanı deldi, içinden geçti ve ondan dışarı çıktı: (Msb:) yahut **نَفَذَ السَّهْمُ الرَّمِيَّةَ**, (M, L,) ve **نَفَذَ مِنْهَا**, (S, L,) ve **فِيهَا**, (M, A, L,) muzârîsi **نَفُذَ** , (M, L,) mastarı **نَفَاذٌ** (M, A, L, K) ve **نُفُوذٌ** (A) ve **نَفْذٌ**, (M, L, K,) ok, atıldığı hayvanın iç kısmına nüfuz etti ve ucu öbür taraftan çıktı yahut ondan dışarı sarktı, geri kalanı onun içinde kalmak üzere; okun ucu, atıldığı hayvanın içinden geçti, geri kalanı onun içinde kalmak üzere; (M, L, K;) okun bir kısmı, atıldığı hayvanın içinden geçti yahut ondan çıktı veya dışarı sarktı. (A, madde **صرد**.) **سَهْمٌ نَافِذٌ**’e bak. ― -b4- **نَفَذَتِ الطَّعْنَةُ** Mızrak yahut benzeriyle açılan yara, öbür taraftan geçti yahut öbür tarafın ötesine geçti. (T, L.) ― -b5- **اُنْفُذْ عَنْكَ** Yerinden git; ondan geç. (L.) [Ayrıca **عَنْ**’a bak.] ― -b6- **نَفَذَ لِوَجْهِهِ** Kendi yoluna gitti. (TA.) ― -b7- **نَفَد الطَّرِيقُ** (mecaz:) Yol, herkes için ortak [bir geçit (bk. **نَافِذٌ**)] geçirgen yahut geçilebilir oldu. (Msb.) ― -b8- **هٰذَا الطَّرِيقُ يَنْفُدُ اِلَى مَكَانِ كَذَا** [Bu yol, herkesin geçebileceği bir geçittir; şu yere gider]. (T, M, * L.) ― -b9- **نَفَذَ الَمْنزِلُ اِلَى الطَّرِيقِ** (mecaz:) Ev yahut mesken, [bir geçit oldu ve] yolla bağlantı kurdu. (Msb.) ― -b10- **نَفَذَ القَوْمَ** Kavmin içinden geçti ve onları arkasında bıraktı; (T, M, L, K;) bunun gibi ↓ **أَنْفَذَهُمْ** de; (L, K;) yahut bu mânada yalnız birincisi kullanılır. (L.) İkincisine de bak. ― -b11- **نَفذَهُمُ البَصَرُ** (mecaz:) Bakış onlara ulaştı ve onları aşarak uzandı: (Ks, L:) yahut onların hepsinin üzerine yayıldı: (A'Obeyd, L:) birinci mânada ayrıca, **البَصَرُ** ↓ **أَنْفَذَهُمُ** dersin (L:) [yahut bakış onların ortasına nüfuz etti: **أَنْفَذَ القَوْمَ**’a bak.] ― -b12- **نَفَذَ رَأْيُهُ** (varsayılan mecaz:) Hükmü nüfuz ediciydi; eş anlamlısı **ثَفَبَ**. (K, madde **ثفب**) ― -b13- **نَفَذَ فِى الأَمْرِ** (mecaz:) İşte nüfuz edici bir enerjiyle yahut keskinlik, kuvvetlilik ve etkililikle davrandı yahut yürüdü; eş anlamlısı **مَضَى** (S, K, madde **مضى**.) ― -b14- **نَفَذَ الكِتَابُ اِلَى فُلَانٍ**, mastarı **نَفَاذٌ** ve **نُفُوذٌ**, (mecaz:) [Mektup falana geçti, geldi yahut ulaştı]: (S, L:) [ve aynı şekilde, **الرَّسُولُ** elçi: 4’e bak.] ― -b15- **نَفَذَ الأَمْرُ**, ve **القَوْلُ**, (varsayılan mecaz:) Emir yahut buyruk ve söz etkili oldu; etkisi oldu; icra edildi yahut yerine getirildi; eş anlamlısı **مَضَى**. (Msb.) ― -b16- **نَفَذَ العِتْقُ** (varsayılan mecaz:) [Azat etme fiili etkili oldu yahut yürürlüğe girdi; icra edildi yahut yerine getirildi; ve aynı şekilde, bir ahid, akit, satış vb.: 4’e bak]. Görünüşe göre **نُفُوذُ السَّهْمِ**’den bir mecaz ifadedir; çünkü onu geri almak yoktur. (Msb.) ― -b17- **يَنْفُدُ بَيْنَنَا** (mecaz:) Aramızda hükmedecektir ve emrini yahut buyruğunu etkili kılacaktır, yahut onu icra edecek yahut yerine getirecektir. (L.) ― -b18- **لَهُ نَفَاذٌ فِى الأُمُورِ** (mecaz:) [İşlerde icra etmeye yahut yerine getirmeye gücü vardır]. (A.)

2 **نَفَّذَ** 4’e bak.

**نافذهُ**
3 **نافذهُ** **ذ** (varsayılan mecaz:) Onu bir hâkimin huzuruna çağırdı. Bir rivayette şöyle denir: **ان نَافَذْتَهُمْ نَافَذُوكَ** Eğer onları bir hâkimin huzuruna çağırırsan, onlar da sana aynısını yaparlar; mânası: Onlara söylersen, onlar da sana söyler. Bir rivayete göre fiil **ق** ve **د** iledir. (L.) [Başka bir rivayete göre **ف** ve **ذ** iledir.]

**انفذ السَّهْمَ**
4 **انفذ السَّهْمَ** **ذ** , (A, Msb,) ve ↓ **نفّذهُ**, (Msb,) Oku, atıldığı hayvanı delecek ve ondan dışarı çıkacak yahut onun içinden geçecek şekilde yaptı: (Msb:) [yahut, atıldığı hayvanın içine nüfuz ettirip ucunu öbür taraftan dışarı sarkıttı, geri kalanı içeride kalmak üzere; M, L, K’daki **نَفَذَ السَّهْمُ** açıklamasına göre: yahut, atıldığı hayvanı delip bir kısmını öbür taraftan dışarı sarkıttı; A, madde **صرد**’daki **سَهْمٌ نَافِذٌ** açıklamasına göre.] Ayrıca dersin: **أَنْفَذْتُ فِيهِ السَّهْمَ** [Oku ona vb. deldirttim yahut nüfuz ettirdim]. (A.) ― -b2- **رَمَيْتُهُ فَأَنْفَذْتُهُ** Ona attım yahut fırlattım da onu deldim yahut onda bir delik açtım. (Mgh.) ― -b3- 1’e bak. ― -b4- **انفذ الأَمْرَ** (varsayılan mecaz:) [Emri yahut buyruğu gerçekleştirdi; onu etkili kıldı; etkisi olacak hale getirdi; onu icra etti yahut yerine getirdi: ve aynı şekilde, söz: 1’e bak.] ― -b5- (varsayılan mecaz:) İşi icra etti, yerine getirdi yahut tamamladı. (M, L, K.) ― -b6- **انفذ القَوْمَ** Kavmin arasına girdi [yahut oldu]: (M, L:) K nüshalarında **صَارَ مِنْهُمْ** ile açıklanmıştır; fakat doğru okunuş **بَيْنَهُمْ**’dür [M ve L’de olduğu gibi]: (TA:) yahut onların içine nüfuz etti ve aralarında gitti yahut yürüdü. (T, L, K.) **نَفَذَ القَوْمَ**’a da bak. ― -b7- **انفذ كِتَابًا اِلَى فُلَانٍ**; (S, L;) ve ↓ **نفّذهُ**, (A,) mastarı **تَنْفِيذٌ**; (S, L;) (mecaz:) [Falana bir mektup gönderdi yahut iletti; onun ona geçmesini yahut ulaşmasını sağladı]: ve aynı şekilde, **رَسُولًا** bir elçi. (A.) ― -b8- **انفذ عَهْدَهُ**, mastarı **اِنْفَاذٌ** (varsayılan mecaz:) Ahidini yahut akdini yahut benzerini yürürlüğe koydu; onu icra etti yahut yerine getirdi: [ve aynı şekilde, azat etme fiili: 1’e bak.] (L, TA.)

**تَنَافَذُوا اِلَيْهِ**
6 **تَنَافَذُوا اِلَيْهِ** **ذ** (varsayılan mecaz:) Ona (yani bir hâkime) geldiler ve davalarını yahut çekişmelerini hüküm için ona havale ettiler. Her bir taraf delilini yahut iddiasını ortaya koyduğunda, noktasız **د** ile **تنافدوا** denir. (Aboo-Sa'eed, T, L, K. *)

**طَعْنَةٌ لَهَا نَفَذٌ**
**طَعْنَةٌ لَهَا نَفَذٌ** **ذ** **طَعْنَةٌ نَافِذَةٌ** ile aynı mânadadır; (S;) öbür tarafa geçen bir geçidi olan yara; burada **نَفَذٌ** ile kastedilen **مَنْفَذٌ** yahut **نُفُوذٌ**’dur: (T, L:) çoğulu **أَنْفَاذٌ**. (A.) Keys Ibn-El-Khateem şöyle der (Ham. s. 85’e bak):
**طَعَنْتُ ابْنَ عَبْدِ القَيْسِ طَعْنَةَ ثَائِرٍ
لَهَا نَفَذٌ لَوْلَا الشَّعَاعُ أَضَاءَهَا**
(T, S, L) ‘Abd-El-Keys’in oğlunu, öfkeli saldıran birinin yarasıyla deldim; onun, içinden geçen bir geçidi vardı; fışkıran kan olmasaydı, onu onun içinden ışığın görünür kılacağı bir geçit. (T, L [Ayrıca **شُعَاعٌ**’a bak.]) **مَنْفَذٌ**’e de bak. ― -b2- **نَفَذٌ** (mecaz:) Çıkış, kaçış yahut selamet yeri, yolu veya vasıtası; eş anlamlısı **مَخْرَجٌ** (T, S, A, L, K.) Şu sözde böyledir: **أَتَى بِنَفَذِ مَا قَالَ** (mecaz:) Söylediği şeyin [tabiî sonuçlarından] bir kaçış vasıtası meydana getirdi; yani **بِالمَخْرَجِ مِنْهُ**. (T, S, A, L, K.) Bir rivayette geçer; orada denir ki, bir Müslümana, kendisinin beri olduğu bir suçlama isnat edip yaymış olan kimse bunu yapmadıkça cezalandırılır. (T, L.) ― -b3- **نَفَذٌ** bir isimdir, (M, L,) **اِنْفَاذٌ** mânasında kullanılır: (T, M, L, K: *) **نَفَذٌ أَمْرٍ** (varsayılan mecaz:) [Bir emri yahut buyruğu etkili kılma; ona etki kazandırma; icra edilmesini yahut yerine getirilmesini sağlama;] **اِنْفَاذُهُ** ile aynı mânadadır: (T, L:) dersin: **أَمَرَ بِنَفَذِهِ** (varsayılan mecaz:) Onun etkili olmasını yahut icra edilmesini yahut yerine getirilmesini emretti; yani **بِاِنْفَاذِهِ**: (M, L:) ve **قام المُسْلِمُونَ بِنَفَذِ الكِتَابِ** (varsayılan mecaz:) [Müslümanlar, Kitap’ta olanın icrasını yahut yerine getirilmesini tamamladılar:] yani **باِنفَاذِ مَا فِيهِ**. (T, A, L.)

**نَفُوذٌ**
**نَفُوذٌ** **ذ** : **نَافِذٌ**’e bak.

**أَمْرٌ نَفِيذٌ**
**أَمْرٌ نَفِيذٌ** **ذ** (varsayılan mecaz:) Düzenlenmiş yahut kolay kılınmış bir iş. (L.) **نَافِذٌ**’e de bak.

**نَفَّاذٌ**
**نَفَّاذٌ** **ذ** : **نَافِذٌ**’e bak.

**سَهْمٌ نَافِذٌ**
**سَهْمٌ نَافِذٌ** **ذ** [Atıldığı hayvanı delip içinden geçen ve ondan dışarı çıkan yahut onun içinden geçen ok; Msb’deki fiil açıklamasına göre: yahut, atıldığı hayvanın iç kısmına nüfuz eden ve ucu öbür taraftan çıkan yahut ondan dışarı sarkan, geri kalanı onun içinde kalan; M, L, K’daki fiil açıklamasına göre: yahut,] onun bir kısmı atıldığı hayvanın içinden geçmiş olan: yalnız ucu geçmişse ona **صارِدٌ** denir; tamamı geçmişse **مَارِقٌ**. (A, madde **صرد**.) ― -b2- **طَعْنَةٌ نَافِذَةٌ** Mızrak yahut benzeriyle açılan, iki taraftan da geçen yara: (M, L:) çoğulu **طَعَنَاتٌ نَوَافِذُ**. (A.) **نَفَذٌ**’e de bak. ― -b3- **طَرِيقٌ نَافِذٌ** (mecaz:) Bir geçit olan yol; (T, M, L, K;) [geçirgen;] tıkanmamış; (T, L;) herkesin geçebileceği. (T, A, L, Msb.) **مَنْفَذٌ**’e de bak. ― -b4- **نَافِذٌ**, **نَوَافِذُ**’ün tekilidir, (Msb,) ki bunun mânası, sevinç yahut kederin zihne (insanın zihnine, Msb) taşındığı bütün delikler yahut delikçiklerdir; iki kulak deliği gibi, (IAar, Abu-l-Mekلrim’den, T, L, Msb, K,) iki burun deliği, ağız ve anüs: (IAar, T, L, K: *) fıkıh âlimleri bunlara **مَنَافِذُ** derler; bu kıyasa aykırıdır: **مَنْفَِذٌ**’e bak. (Msb.) ― -b5- **نَافِذٌ** ve ↓ **نَفُوذٌ** ve ↓ **نَفَّاذٌ** [fakat ikincisi ve üçüncüsü mübalağa sıfatlarıdır] (mecaz:) Bütün işlerinde nüfuz edici, yahut nüfuz edici bir enerjiyle davranan, yahut keskin, enerjik, kuvvetli ve etkili, (**مَاضٍ**, ) bir adam. (M, L, K.) ― -b6- **رَجُلٌ نَافِذٌ فِى أَمْرِهِ** (mecaz:) İşinde nüfuz edici, yahut nüfuz edici bir enerjiyle davranan, yahut keskin, kuvvetli ve etkili bir adam; (S, L;) ve işlerde için **فى الأُمُورِ**. (A.) ― -b7- **أَمْرُهُ نَافِذٌ** (varsayılan mecaz:) Onun emri yahut buyruğu etkilidir; etkisi vardır; icra edilir yahut yerine getirilir; eş anlamlısı **مَاضٍ** (K;) ve itaat edilir; (S, L, Msb, K; *) bunun gibi ↓ **نَفِيذٌ** de. (K.) ― -b8- **دَائِرَةٌ نَافِذَةٌ** Atın tüy örtüsünde, yalnız bir tarafta olunca **هَقْعَةٌ** denilen türden, fakat iki tarafta olan bir tüy girdabı yahut saç kıvrımı. (AO, T, L.)

**ذَا مَنْفَذُ القَوْمِ**
**ذَا مَنْفَذُ القَوْمِ** **ذ** , ve ↓ **نَفَذُهْمُ**; ve **هٰذِهِ مَنَافِذُهُمْ**, ve **أَنْفَاذُهُمْ**, [Bu, kavmin geçiş yeridir; ve bunlar onların geçiş yerleridir]. (A.) ― -b2- **هٰذَا الطَّرِيقُ مَنْفَذٌ لِمَحَلِّ كَذَا** (mecaz:) Bu yol, herkesin şu yere geçebileceği bir yoldur. (A.) ― -b3- **فِيهِ مَنْفَذٌ للقَوْمِ** (mecaz:) Onda (yolda) kavim için [serbest yahut açık] bir geçit vardır. (T, L.) **نَافِذٌ**’e de bak.

**مَنْفِذٌ**
**مَنْفِذٌ** **ذ** , ölçüsü **مَسْجِدٌ** gibi, [yahut **مَنْفَذٌ**, kıyasa uygun olarak; T, A, L nüshalarında böyle yazılmıştır,] Bir şeyin içinden geçtiği yer; [geçit; çıkış; çıkıp gitme yeri:] çoğulu **مَنَافِذُ**. (Msb.) **نَافِذٌ**’e de bak.

**مُنْتَفَذٌ**
**مُنْتَفَذٌ** **ذ** (varsayılan mecaz:) Geniş yer, alan yahut imkân, yahut davranmaya vb. serbestlik: (eş anlamlısı **سَعَةٌ**, (M, L, K, TA,) ve **مَنْدُوحَةٌ**: (TA:) [geniş kaçış imkânı: ayrıca **نَفَذٌ**’e bak:] dersin: **اِنَّ فِى ذٰلِكَ لَمُنْتَفَذًا** Şüphesiz bunda geniş bir yer, imkân yahut vasıta [hareket için yahut kaçış için] vardır. (TA.) **مُنْتَفَدٌ**’e de bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَفَذَ
نَفَذَ U ( n. ac. نَفَاْذ 22 ,  نُفُوْذ 27 )
a.  [ acc. or Min ], Pierced, penetrated, passed through.

b.  Overtook, passed by, left behind.

c.  Was a public thoroughfare.

d.  Was effective; was fulfilled ( order ).

e.  [ Fī ], Carried out ably, executed ( affair ).

f.  [ Ila ], Reached.

g.  [ Bain ], Judged between.

نَفَّذَ
نَفَّذَ II ,
a.  Made to pass through, to pierce; brought to pass, had executed; enforced ( edict &  c. ).

b.  [ acc. &  Ila ], Transmitted, sent to.

c.  Joined himself to.

نَاْفَذَ
نَاْفَذَ III ,
a.  Prosecuted, summoned.

أَنْفَذَ
أَنْفَذَ IV ,
a.  see I (a) , ( b ) & II.

تَنَاْفَذَ
تَنَاْفَذَ VI
a.  [ Ila ], Went to law.

نَفَذ
نَفَذ 4 , ( pl. أَنْفَاْذ 38 ),
a.  Free passage; exit.

b.  Execution, accomplishment; enforcement.

c.  Fissure.

d.  Penetration; penetrative.

مَنْفَذ
مَنْفَذ 17 , ( pl. مَنَاْفِذُ 44 ),
a.  Place of passage: thoroughfare; exit; outlet, place of egress.

b.  see 21t (a) .

مَنْفِذ
مَنْفِذ 18 ,
a.  see 17 (a) .

نَاْفِذ
نَاْفِذ 21 ,
a.  Passing through; penetrating.

b.  Able; vigorous, energetic.

c.  Accomplished, executed; effective, effectual.

d.  Thoroughfare; frequented ( road ).

نَاْفِذَة
نَاْفِذَة 21t , ( pl. نَوَاْفِذُ 41 ),
a.  Aperture: window; casement.

b.  fem. of نَاْفِذ 21 .

نَفَاْذ
نَفَاْذ 22 ,
a.  Effectiveness, efficaciousness.

نَفِيْذ
نَفِيْذ 25 ,
a.  see 21 (c) .

نَفُوْذ
نَفُوْذ 26 ,
a.  see 21 (b) .

نُفُوْذ
نُفُوْذ 27 ,
a.  see 22 .

نَفَّاْذ
نَفَّاْذ 28 ,
a.  see 21 (b) .

نَوَاْفِذُ
نَوَاْفِذُ 41 ,
a.  Orifices.

b.  Marks; wounds.

مَنَاْفِذُ
مَنَاْفِذُ 44 ,
a.  see 41 (a) .

اِنْتَفَذَ
N. P. اِنْتَفَذَ VIII ,
a.  Space, scope; width.

##### Türkçe

**نَفَذَ**
**نَفَذَ** U ( n. ac. **نَفَاْذ** 22 ,  **نُفُوْذ** 27 )
a. [ acc. veya Min ], Delip geçti, nüfuz etti, içinden geçti.

b. Yetişti, geçip gitti, geride bıraktı.

c. Umumî bir geçit yolu oldu.

d. Etkili oldu; yerine getirildi ( emir ).

e. [ Fī ], İyi bir şekilde yerine getirdi, icra etti ( iş ).

f. [ Ila ], Ulaştı.

g. [ Bain ], Aralarında hükmetti.

**نَفَّذَ**
**نَفَّذَ** II ,
a. Geçirtti, deldirdi; vuku buldurdu, icra ettirdi; yürürlüğe koydu ( ferman vb. ).

b. [ acc. & Ila ], Nakletti, gönderdi.

c. Kendini kattı.

**نَاْفَذَ**
**نَاْفَذَ** III ,
a. Dava etti, çağırdı.

**أَنْفَذَ**
**أَنْفَذَ** IV ,
a. I (a) , ( b ) ve II’ye bak.

**تَنَاْفَذَ**
**تَنَاْفَذَ** VI
a. [ Ila ], Mahkemeye gitti.

**نَفَذ**
**نَفَذ** 4 , ( pl. **أَنْفَاْذ** 38 ),
a. Serbest geçiş; çıkış.

b. İcra, yerine getirme; yürürlüğe koyma.

c. Yarık.

d. Nüfuz; nüfuz edici.

**مَنْفَذ**
**مَنْفَذ** 17 , ( pl. **مَنَاْفِذُ** 44 ),
a. Geçiş yeri: geçit yolu; çıkış; çıkış yeri, dışarı çıkma yeri.

b. 21t (a)’ya bak.

**مَنْفِذ**
**مَنْفِذ** 18 ,
a. 17 (a)’ya bak.

**نَاْفِذ**
**نَاْفِذ** 21 ,
a. İçinden geçen; nüfuz eden.

b. Muktedir; güçlü, enerjik.

c. Yerine getirilmiş, icra edilmiş; etkili, tesirli.

d. Geçit yolu; işlek ( yol ).

**نَاْفِذَة**
**نَاْفِذَة** 21t , ( pl. **نَوَاْفِذُ** 41 ),
a. Açıklık: pencere; pencere kanadı.

b. **نَاْفِذ** 21’in müennesi.

**نَفَاْذ**
**نَفَاْذ** 22 ,
a. Etkililik, tesirlilik.

**نَفِيْذ**
**نَفِيْذ** 25 ,
a. 21 (c)’ye bak.

**نَفُوْذ**
**نَفُوْذ** 26 ,
a. 21 (b)’ye bak.

**نُفُوْذ**
**نُفُوْذ** 27 ,
a. 22’ye bak.

**نَفَّاْذ**
**نَفَّاْذ** 28 ,
a. 21 (b)’ye bak.

**نَوَاْفِذُ**
**نَوَاْفِذُ** 41 ,
a. Delikler.

b. İzler; yaralar.

**مَنَاْفِذُ**
**مَنَاْفِذُ** 44 ,
a. 41 (a)’ya bak.

**اِنْتَفَذَ**
N. P. **اِنْتَفَذَ** VIII ,
a. Alan, kapsam; genişlik.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نفذ
نَفَذَ - يَنْفُذُ
نَفَذَ - يَنْفُذُ + كائن + من شيء: يمر من خلاله متجاوزاً إياه: يتحرك و يجري مسرعاً مخترقاً جسماً في طريقه، فيخرقه ويمر من خلاله ويتجاوزه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الاجتياز وعبور عائق أو حدود مانعة مقابل التوقف والعلوق" وهي
نَفَذَ - يَنْفُذُ، عَدَا - يَعْدُوْ، جَازَ - يَجُوْزُ، دَوَدَ - يَدودُ (دادَ - يَدادُ)، مَرَّ - يَمُرُّ، عَبَرَ - يَعْبِرُ
تنفذوا
 	﴿يامعشر الجن والإنس إن استطعتم أن تنفذوا من أقطار السماوات والأرض فانفذوا لا تنفذون إلا بسلطان(33)﴾ الرحمن
مختار الصحاح
● [نفذ] ن ف ذ: نَفَذَ السهم من الرمية ونفذ الكتاب إلى فلان وبابهما دخل و نَفَاذَاً أيضا و أَنْفَذَهُ هو و نَفَّذَهُ أيضا بالتشديد وأمر نافِذٌ أي مطاع
الراغب
نفذ
- نفذ السهم في الرمية نفوذا ونفاذا، والمثقب في الخشب: إذا خرق إلى الجهة الأخرى، ونفذ فلان في الأمر نفاذا وأنفذته. قال تعالى: }إن استطعتم أن تنفذوا من أقطار السموات والأرض فانفذوا لا تنفذون إلا بسلطان{ [الرحمن/33] ونفذت الأمر تنفيذا، والجيش في غزوه، وفي الحديث: (نفذوا جيش أسامة) (ذكر الخبر ابن حجر في الفتح، وفيه: ثم اشتد برسول الله وجعه، فقال: أنفذوا بعث أسامة، فجهزه أبو بكر بعد أن استخلف، فسار إلى الجهة التي أمر بها، وقتل قاتل أبيه، ورجع بالجيش سالما، وقد غنموا. انظر: فتح الباري 8/152). والمنفذ الممر النافذ.
ملخص اللسان
1.     النَّفاذ: الجواز،جوازُ الشيء والخلوصُ منه. تقول: نَفَذْت أَي جُزْت، وقد نَفَذَ يَنْفُذُ نَفَاذاً ونُفُوذاً.ونَفَذَ السَّهْمُ الرَّمِيَّةَ ونَفَذَ فيها يَنْفُذُها نَفْذاً ونَفَاذاً: خالط جوفها ثم خرج طرَفُه من الشق الآخر وسائره فيه.ونَفَذَ الكتابُ إِلى فلان نَفَاذاً  ونُفُوذاً، وأَنْفَذْتُه أَنا، والتَّنْفِيذُ مثله. وطعنة نافذة: منتظمة  الشقين.
2.  وطريق نافذ: سالك؛ وقد نَفَذَ إِلى موضع كذا يَنْفُذُ. والطريق النافذ:  الذي يُسلك وليس بمسدود بين خاصة دون عامة يسلكونه. ويقال: هذا الطريق  يَنْفُذُ إِلى مكان كذا وكذا وفيه مَنْفَذٌ للقوم أَي مَجَازٌ.
3.     يقال: سِرْ عنك وانْفُذْ عنك  أَي امض عن مكانك وجزه.
4.     والنفذ، بالتحريك: المَخْرج والمَخْلص؛
5.     ونفوذ الشيء إِلى الشيء: نحو في المعنى من جريانه نحوه،حديث المحرم:  إِذا أَصاب أَهلَه يَنْفُذان لوجههما؛ أَي يمضيان على حالهما ولا يُبْطلان حجهما.
6.     وأَنْفَذَهْم: جاوزهم. وأَنْفَذَ  القومَ: صار بينهم. ونَفَذَهم: جازهم وتخلَّفهم لا يُخَص به قوم دون قوم.
7.     ورجل نافِذٌ في أَمره، ونَفُوذٌ ونَفَّاذٌ: ماضٍ في جميع أَمره، وأَمره  نافذ أَي مُطاع.
8.     وإِنْفاذُ عهدهما أَي إِمضاء وصيتهما وما عَهِدا به قبل موتهما؛
9.  النفاذ هو الحِدَّةُ  والمضاء، والنفوذ هو القطع والسلوك؟والنَّفَاذُ والحِدَّةُ والمَضَاءُ كله أَدنى إِلى التعدي والغلو من  الجريان والسلوك، لأَن كل متعدّ متجاوز وسالك، فهو جار إِلى مدًى مّا وليس  كل جار إِلى مدى متعدياً،
10.                        وأَنْفَذَ الأَمر: قضاه.والنَّفَذُ: اسم الأُنْفَاذِ. وأَمر بِنَفَذِهِ أَي بإِنْفاذِهِ.وأَما  النَّفَذُ فقد يستعمل في موضع إِنْفاذِ الأَمر؛ تقول: قام المسلمون  بِنَفَذِ الكتاب أَي بإِنفاذ ما فيه.
11.                        وطعنة لهها نَفَذٌ أَي نافذة؛
12.                        قال نفَذَني بصرُه يَنْفُذُني إِذا بلغني  وجاوزني؛وقيل: أَراد يَنْفُذُهم بصر الناظر لاستواء الصعيد؛
13.                        يقال للخصوم إِذا ارتفعوا إِلى الحاكم:  قد تنافذوا اليه، بالذال، أَي خَلَصوا اليه، فإِذا أَدلى كل واحد منهم  بحجته قيل: قد تنافذوا، بالذال، أَي أَنفذوا حجتهم، نافَذْت الرجل إِذا حاكمته، أَلا رجل يُنْفذُ بيننا؟ أَي يحكم ويُمْضي أَمرَه فينا. يقال: أَمره نافذ  أَي ماض مطاع.
لسان العرب
● - نفذ: النَّفاذ: الجواز، وفي المحكم: جوازُ الشيء والخلوصُ منه. تقول:  نَفَذْت أَي جُزْت، وقد نَفَذَ يَنْفُذُ نَفَاذاً ونُفُوذاً.  ورجل نافِذٌ في أَمره، ونَفُوذٌ ونَفَّاذٌ: ماضٍ في جميع أَمره، وأَمره  نافذ أَي مُطاع. وفي حديث: بِرُّ الوالدين الاستغفارُ لهما وإِنْفاذُ  عهدهما أَي إِمضاء وصيتهما وما عَهِدا به قبل موتهما؛ ومنه حديث المحرم:  إِذا أَصاب أَهلَه يَنْفُذان لوجههما؛ أَي يمضيان على حالهما ولا يُبْطلان  حجهما. يقال: رجل نافذ في أَمره أَي ماض.  ونَفَذَ السَّهْمُ الرَّمِيَّةَ ونَفَذَ فيها يَنْفُذُها نَفْذاً  ونَفَاذاً: خالط جوفها ثم خرج طرَفُه من الشق الآخر وسائره فيه. يقال: نَفَذَ  السهمُ من الرمية يَنْفُذُ نَفَاذاً ونَفَذَ الكتابُ إِلى فلان نَفَاذاً  ونُفُوذاً، وأَنْفَذْتُه أَنا، والتَّنْفِيذُ مثله. وطعنة نافذة: منتظمة  الشقين. قال ابن سيده: والنَّفاذ، عند الأَخْفش، حركة هاء الوصل التي تكون  للإِضمار ولم يتحرك من حروف الوصل غيرها نحو فتحةِ الهاء من قوله:  رَحَلَتْ سُمَيَّةُ غُدْوَةً أَحمالَها  وكسرة هاء:  تجرَّدَ المجنون من كسائه  وضمة هاء:  وبلَدٍ عاميةٍ أَعماؤه  سمى بذلك لأَنه أَنفذ حركة هاء الوصل إِلى حرف الخروج، وقد دلت الدلالة  على أَن حركة هاء الوصل ليس لها قوّة في القياسد من قبل أَنّ حروف الوصل  المتمكنة فيه التي هي  (* قوله «التي هي» الضمير يعود إلى حروف الوصل،  وقوله الهاء مبتدأ ثان.) الهاء محمولة في الوصل عليها، وهي الأَلف والياء  والواو لا يكنّ في الوصل إِلاَّ سواكن، فلما تحركت هاء الوصل شابهت بذلك  حروف الروي وتنزلت حروف الخروج من هاء الوصل قبلها منزلة حروف الوصل من  حرف الروي قبلها، فكما سميت حركة هاء الوصل  (* قوله «فكما سميت حركة هاء  الوصل إلخ» كذا بالأصل وفيه تحريف ظاهر، والاولى أن يقال: فكما سميت حركة  الروي مجرى لأن الصوت جرى إلخ. وقوله وتمكن بها اللين كما سميت إلخ الأولى  حذف لفظ كما هذه لأنه لا معنى لها وقد اغتر صاحب شرح القاموس بهذه  النسخة فنقل هذه العبارة بغير تأمل فوقع فيما وقع فيه المصنف.) نَفاذاً لأَن  الصوت جرى فيها حتى استطال بحروف الوصل وتمكن بها اللين، كما سميت حركة  هاء الوصل نَفاذاً لأَن الصوت نفذ فيها إِلى الخروج حتى استطال بها وتمكن  المد فيها. ونفوذ الشيء إِلى الشيء: نحو في المعنى من جريانه نحوه، فإِن  قلت: فهلا سميت لذلك نُفُوذاً لا نَفَاذاً؟ قيل: أَصله «ن ف ذ» ومعنى  تصرفها موجود في النفاذ والنفوذ جميعاً، أَلا ترى أَن النفاذ هو الحِدَّةُ  والمضاء، والنفوذ هو القطع والسلوك؟ فقد ترى المعنيين مقتربين إِلا أَن  النفاذ كان هنا بالاستعمال أَولى، أَلا ترى أَنّ أَبا الحسن الأَخفش سمى ما  هو نحو هذه الحركة تعدياً، وهو حركة الهاء في نحو قوله:  قَرِيبَةٌ نُدْوَتُه من مَحْمَضهى  والنَّفَاذُ والحِدَّةُ والمَضَاءُ كله أَدنى إِلى التعدي والغلو من  الجريان والسلوك، لأَن كل متعدّ متجاوز وسالك، فهو جار إِلى مدًى مّا وليس  كل جار إِلى مدى متعدياً، فلما لم يكن في القياس تحريك هاء الوصل سميت  حركتها نفاذاً لقربه من معنى الإِفراط والحدّة، ولما كان القياس في الروي  أَن يكون متحركاً سميت حركته المجرى، لأَن ذلك على ما بيَّنا أَخفض رتبة من  النفاذ الموجود فيه معنى الحدة والمضاء المقارب للتعدي والإِفراط، فلذلك  اختير لحركة الروي المجرى، ولحركة هاء الوصل النفاذ، وكما أَن الوصل دون  الخروج في المعنى لأَن الوصل معناه المقاربة والاقتصاد، والخروج فيه  معنى التجاوز والإِفراط، كذلك الحركتان المؤدِّيتان أَيضاً إِلى هذين  الحرفين بينهما من التقارب ما بين الحرفين الحادثين عنهما، أَلا ترى أَن  استعمالهم «ن ف ذ» بحيث الإِفراط والمبالغة؟ وأَنْفَذَ الأَمر: قضاه.  والنَّفَذُ: اسم الأُنْفَاذِ. وأَمر بِنَفَذِهِ أَي بإِنْفاذِهِ. التهذيب: وأَما  النَّفَذُ فقد يستعمل في موضع إِنْفاذِ الأَمر؛ تقول: قام المسلمون  بِنَفَذِ الكتاب أَي بإِنفاذ ما فيه. وطعنة لهها نَفَذٌ أَي نافذة؛ وقال قيس بن  الخطيم:  طَعَنْتُ ابنَ عَبْدِ القيس طَعْنَةَ ثائرٍ،  لها نَفَذٌ، لولا الشُّعاعُ أَضاءها  والشعاع: ما تطاير من الدم؛ أَراد بالنفذ المَنْفَذ. يقول: نفذت الطعنة  أَي جاوزت الجانب الآخر حتى يُضيءَ نَفَذُها خرقَها، ولولا انتشار الدم  الفائر لأَبصر طاعنها ما وراءها. أَراد لها نفذ أَضاءها لولا شعاع دمها؛  ونَفَذُها: نفوذها إِلى الجانب الآخر. وقال أَبو عبيدة: من دوائر الفرس  دائرة نافذة وذلك إِذا كانت الهَقْعَة في الشِّقَّين جميعاً، فإِن كانت في  شق واحد فهي هَقْعَةٌ.  وأَتى بِنَفَذ ما قال أَي بالمخرج منه. والنفذ، بالتحريك: المَخْرج  والمَخْلص؛ ويقال لمنفذ الجراحة: نفَذٌ. وفي الحديث: أَيما رجل أَشادَ على  مسلم بما هو بريءٌ منه، كان حقاً على الله أَن يعذبه أَو يأْتي بِنَفَذِ ما  قال أَي بالمَخْرَج منه. وفي حديث ابن مسعود: إِنكم مجموعون في صعيد  واحد يَنْفُذُكم البصرُ؛ يقال منه: أَنفذت القوم إِذا خرقتهم ومشيت في  وسطهم، فإِن جزتهم حتى تُخَلِّفَهم قلت: نفَذْتُهم بلا أَلف أَنْفُذُهم، قال:  ويقال فيها بالأَلف؛ قال أَبو عبيد: المعنى أَنه ينفذهم بصر الرحمن حتى  يأْتي عليهم كلهم. قال الكسائي: يقال نفَذَني بصرُه يَنْفُذُني إِذا بلغني  وجاوزني؛ وقيل: أَراد يَنْفُذُهم بصر الناظر لاستواء الصعيد؛ قال أَبو  حاتم: أَصحاب الحديث يروونه بالذال المعجمة، وإِنما هو بالدال المهملة،  أَي يبلغ أَولهم وآخرهم حتى يراهم كلهم ويستوعبهم، من نَفَدَ الشيءَ  وأَنفَدْته؛ وحملُ الحديث على بصر المبصر أَولى من حمله على بصر الرحمن، لأَن  الله يجمع الناس يوم القيامة في أَرض يشهد جميعُ الخلائق فيها محاسبة  العبد الواحد على انفراده ويرون ما يصير إِليه؛ ومنه حديث أَنس: جُمعوا في  صَرْدَحٍ يَنْفُذُهم البصر ويسمعهم الصوت. وأَمرٌ نَفِيذٌ: مُوَطَّأٌ.  والمُنْتَفَذُ: السَّعَةُ. ونَفَذَهم البصر وأَنْفَذَهْم: جاوزهم. وأَنْفَذَ  القومَ: صار بينهم. ونَفَذَهم: جازهم وتخلَّفهم لا يُخَص به قوم دون قوم.  وطريق نافذ: سالك؛ وقد نَفَذَ إِلى موضع كذا يَنْفُذُ. والطريق النافذ:  الذي يُسلك وليس بمسدود بين خاصة دون عامة يسلكونه. ويقال: هذا الطريق  يَنْفُذُ إِلى مكان كذا وكذا وفيه مَنْفَذٌ للقوم أَي مَجَازٌ. وفي حديث  عمر: أَنه طاف بالبيت مع فلان فلما انتهى إِلى الركن الغربي الذي يلي  الأَسود قال له: أَلا تَسْتَلِم؟ فقال له: انْفُذ عنك فإِن النبي، صلى الله  عليه وسلم، لم يَسْتَلِمْه أَي دعه وتجاوزه. يقال: سِرْ عنك وانْفُذْ عنك  أَي امض عن مكانك وجزه. أَبو سعيد: يقال للخصوم إِذا ارتفعوا إِلى الحاكم:  قد تنافذوا اليه، بالذال، أَي خَلَصوا اليه، فإِذا أَدلى كل واحد منهم  بحجته قيل: قد تنافذوا، بالذال، أَي أَنفذوا حجتهم، وفي حديث أَبي  الدرداء: إِنْ نافَذْتهم نافذوك؛ نافَذْت الرجل إِذا حاكمته، أَي إِن قلت لهم  قالوا لك، ويروى بالقاف والدال المهملة. وفي حديث عبد الرحمن بن الأَزرق:  أَلا رجل يُنْفذُ بيننا؟ أَي يحكم ويُمْضي أَمرَه فينا. يقال: أَمره نافذ  أَي ماض مطاع. ابن الأَعرابي: أَبو المكارم: النوافذ كلُّ سَمٍّ يوصل  إِلى النَّفْسِ فَرَحاً أَو تَرَحاً، قلت له: سَمِّها، فقال: الأَصْرَانِ  والخِنّابَتَانِ والفمُ والطِّبِّيجَة؛ قال: والأَصْران ثقبا الأُذنين،  والخِنّابتان سَمّا الأَنْفِ، والعرب تقول: سِرْ عنك أَي جُزْ وامض، ولا  معنى لعنك.
مقاييس اللغة:
(نفذ) النون والفاء والذال:أصلٌ صحيح يدلُّ على مَضاءٍ في أمْرٍ وغيرِه. ونَفذ السَّهمُ الرمية نَفاذاً([11]). وأنْفذْتُه أنا. وهو نافذٌ: ماضٍ في أمره.
القاموس المحيط:
النَّفاذُ جوازُ الشيءِ عن الشيءِ، والخُلوصُ منه، كالنُّفوذِ، ومخالَطَةُ السَّهْمِ جَوْفَ الرَّمِيَّةِ، وخُروجُ طَرَفِه من الشِّقِّ الآخَرِ وسائِرُه فيه، كالنَّفْذِ، وحَرَكَةُ هاء الوَصْلِ التي للْإِضْمارِ، ككَسْرَةِ هاءِ
تَجَرُّدَ المَجْنونِ من كِسائِهِ
وأنْفَذَ الْأَمْرَ: قَضاهُ، والقَوْمَ: صارَ منهم، أو خَرَقَهُم، ومَشَى في وسَطِهِم. ونَفَذَهُمْ: جازَهُم، وتَخَلَّفَهُم، كأَنْفَذَهُمْ. وطريقٌ نافِذٌ: سالِكٌ. والنافِذُ: الماضي في جميع أمورِهِ، كالنَّفوذِ والنُّفَّاذِ، والمُطاعُ مِنَ الْأَمْرِ، كالنَّفيذ. والنَّفَذُ، بالتحريكِ: الإِنْفاذُ. وأتَى بنَفَذِ ما قالَ، أي: بالمُخْرَجِ منه.
والمُنْتَفَذُ: السَّعَةُ. والنَّوافِذُ: كُلُّ سَمٍّ يُوصِلُ إلى النَّفْسِ فَرَحاً أو تَرَحاً، وهي الْأَصَرَّانِ، والخُنَّابَتانِ، والفَمُ، والطِّبِّيجَةُ. وتَنافَذُوا إلى القاضي: خَلَصوا إليه، فإذا أدْلَى كُلٌّ منهم بِحُجَّتِه، فيقالُ: تَنافَدوا، بالدالِ المهملةِ.
تاج العروس:
ن ف ذ
النَّفَاذُ : الجَوَازُ وفي المحكم : جَوَازُ الشَّيْءِ والخُلُوصُ منه تَقول : نفَذْت أَي جُزْتُ وقد نَفَذ يَنْفُذ نَفَاذًا كالنُّفُوذِ بالضَّمّ . النَّفَاذُ : مُخالَطَة السَّهْمِ جَوْفَ الرَّمِيَّةِ وخُرُوجُ طَرَفِه مِن الشِّقِّ الآخَرِ وسَائِرُه فِيه يقال : نَفَذ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ يَنْفَذُ نَفَاذاً كالنَّفْذِ بفتح فسكون . قال ابنُ سِيدَه : والنَّفَاذُ عند الأَخفش : حَرَكَةُ هَاءِ الوَصْلِ التي تكون للإِضْمَارِ ولم يَتَحَرَّكْ مِن حُرُوف الوَصْلِ غَيْرُهَا كَكَسْرَة هَاء مِن قوله
" تَجَرُّدَ المَجْنُونِ مِنْ كِسائِهِ وفتحة الهاءِ من قوله :
" رَحَلَتْ سُمَيَّةُ غُدْوَةً أَحْمَالَها وضَمَّة الهاءِ من قوله :
" وَبَلدٍ عَامِيَةٍ أَعْمَاؤُهُ
سُمِّيَ بذلك لأَنّه أَنْفَذَ حَركَةَ هاءِ الوَصْلِ إِلى حَرْفِ الخُرُوجِ وقد دَلَّت الدَّلاَلَةُ على أَنَّ حَرَكَة هاءِ الوَصْلِ ليس لها قُوَّةٌ في القِيَاسِ مِنْ قِبَلِ أَنّ حُرُوفَ الوَصْلِ المَتَمَكِّنة فيه التي هي الهاءُ مَحمولَةٌ في الوصلِ عليها وهي الأَلف والياءُ والواو لا يَكُنَّ في الوَصْلِ إِلاَّ سَوَاكِنَ فلما تحَرَّكَتْ هاءُ الوصلِ شابَهَتْ بذلكَ حُروفَ الرَّويّ تَنَزّلَتْ حُرُوفُ الخُرُوجِ مِن هاءِ الوَصْلِ قَبْلَهَا مَنْزِلَةَ حُروفِ الوَصْلِ من حَرْفِ الرَّوِيّ قَبْلَهَا فكما سُمِّيَتْ حَرَكَةُ هاءِ الوَصْلِ نَفَاذًا لأَن الصوت جَرَى فيها حَتَّى اسْتَطَالَ بِحُرُوفِ الوَصْلِ وتَمَكَّنَ بها اللِّينُ كما سُمِّيَتْ حَرَكَة هاءِ الوَصْلِ نَفَاذاً لأَنّ الصَّوْتَ نَفَذَ فيها إلى الخُرُوجِ حَتّى استَطَالَ بها وتَمَكَّنَ المَدُّ فيها ونُفُوذُ الشيْءِ إِلى الشيْءِ نَحْوٌ في المَعْنَى مِنْ جَرَيَانِه نَحْوَه . وأَنْفَذَ الأَمْرَ : قَضَاهُ وأَنْفَذَ القَوْمَ : صارَ منهم هكذا في النُّسخ والصَّواب : بينهم أَو أَنْفَذَ القَوْمَ إِذَا خَرَقَهُم وفي نسخة فَرَّقَهُم وليس بشيْءٍ ومَشَى في وَسَطِهِم ويقال : نَفَذَهم إِذَا جَازَهم وتَخَلَّفَهُمْ لايُخَصُّ به قَوْمٌ دون قومٍ كأَنْفَذَهم . رُبَاعِيًا لغة في الثلاثيّ وفي حديث ابنِ مسعود " إِنَّكُمْ مُجموعُونَ في صَعيدٍ واحدٍ يَنْفُذُكُم البَصَرُ " قال أَبو عُبَيْدٍ معناه أَنه يَنْفُذهم بصرُ الرحمنِ حَتَّى يأْتيَ عليهم كُلِّهم قال الكسائيّ : يُقال : نَفَذَني بَصَرُه يُنْفُذُني إِذا بَلَغَني وجَاوَزَني وقيل : أَراد يَنْفُذُهم بصَرُ الناظرِ لاستواءِ الصَّعِيدِ قال أَبو حاتمٍ أَصحابُ الحديثِ يَرْوُونَه بالذال المعجمة وإِنما هو بالدال المُهمَلة أَي يَبلُغ أَوَّلَهُم وآخِرَهم حتى يَرَاهُمْ كُلَّهُم ويَستَوْعِبَهُمْ من نَفَد الشَّيْءَ وأَنْفَدْتَه وحَمْلُ الحديثِ على بَصَرِ المُبْصِر أَوْلَى مِن حَمْلِه على بَصرِ الرَّحمنِ لأَن اللهَ يَجمَع الناسَ يومَ القِيامَة في أَرْضٍ يَشْهَدُ جَمِيعُ الخَلائقِ فيها مُحَاسَبَةَ العَبْدِ والواحِد على انفِرَادِه ويرون ما يَصِيرُ إِليه ومنه حديث أَنسٍ " جُمِعُوا في صَرْدَحٍ يَنْفُذُهم البَصَرُ ويُسْمِعُهم الصَّوْتُ " وهو مجازٌ كما في الأَساس . من المَجاز أَيضاً : طَرِيقٌ نَافِذٌ أَي سَالِكٌ وفي الأَساس : أَي عامٌّ يَسْلُكه كُلُّ أَحدٍ . وفي اللسان والطريقُ النافِذُ : الذي يُسْلَك وليس بمَسدودٍ بَيْنَ خاصَّةٍ دون عَامَّة يَسْلُكونه ويقال : هذا الطريقُ يَنْفُذُ إِلى مكان كذا وكذا . وفيه مَنْفَذٌ للقَوْمِ . أَي مَجَازٌ . من المَجاز : النَّافَذُ : الرجلُ المَاضِي في جَمِيع أُمُورِه وله نَفَاذَةٌ في الأُمُور كالنَّفُوذِ والنُّفَّاذ كَصبورٍ ورُمّان النافذ المُطَاع مِن الأَمْرِ كالنَّفِيذ . وأَمرٌ نَفِيذٌ : مُوَطَّأٌ . وفي حديث عبد الرحمن بنِ الأَزْرق " أَلاَ رَجُلٌ يُنْفِذُ بَيننا " أَي يَحْكُم ويُمْضِي أَمْرَهُ فينا يقال : أَمرُه نافِذٌ أَي ماضٍ مُطَاعٌ . والنَّفَذ بالتحرِيكِ : اسم الإِنْفَاذ وأَمَر بِنَفَذِه أَي بإِنْفَاذِه . وفي التهذيب : وأَمَّا النَّفَذُ فقد يُسْتَعْمَل في مَوضِع إِنْفَاذِ الأَمْر يقول : قام المُسْلِمُونَ بِنَفَذِ الكَتَاب أَي بإِنفاذ ما فيه . النَّفَذُ : المَخْرَجُ والمُخْلَصُ يقال أَتَى بِنَفَذِ مَا قَالَ أَي بِالمُخْرَجِ مِنه ومنه الحديث " أَيُّمَا رَجُلٍ أَشَادَ عَلَى مُسْلِمٍ بما هو بَرِيءٌ منه كان حَقًّا عَلى اللهِ أَنْ يُعَذِّبَه أَوْ يَأْتِيَ بِنَفَذِ مَا قَالَ " يقال : إِن في ذلك لَمُنْتَفَذًا ومَنْدُوحَةً المُنْتَفَذُ والمَنْدُوحة : السَّعَةُ وقد تَقدَّم في الدال المُهملة . قال ابنُ الأَعرابيّ عن أَبي المكارم النَّوَافِذُ : كُلُّ سَمٍّ يَوصِلُ إِلى النُّفْسِ فَرَحاً أَو تَرحاً وعنه : قلْت له : سَمِّها . فقال : هي الأَصَرَّانِ والخِنَّابَتَانِ والفَمُ والطِّبِّيجَةُ . قال : والأَصَرَّانٍ : ثُقْباَ الأُذنينِ والخِنَّابَتَانِ سَمَّا الأَنْفِ . عن أَبي سعيد : يقال للخُصومِ إِذا ارتَفعوا إِلى الحاكم . قد تَنَافَذُوا إِليه بالذال أَي
إِلى القاضي أَي خَلَصُوا إِليه فإِذا أَدْلَىَ كُلّ واحدٍ منهم بِحُجَّتِه فيقال : تَنَافَدُوا بالدَّال المُهْمَلَة وفي حديث أَبي الدردَاءِ " إِن نَافَذْتَهُم نَافَذُوك " نافَذْتُ الرجلَ إِذا حَاكَمْتَه أَي إِن قُلْت لهم قالوا لك . ويُرْوَى بالقَاف والدال المُهْمَلَة وقد تقدّم . ومما يستدرك عليه : نَفَذَ لِوَجْهِهِ إِذا مَضَى على حالِه . وأَنْفَذَ عَهْدَه : أَمْضَاه . ونَفَذَ الكِتَابُ إِلى فُلانٍ نَفَاذاً ونُفُوذًا وأَنْفَذَتُهُ أَنا . والتَّنْفِيذ مثْلُه وكذا نَفَذَ الرَّسُولُ وهو مَجازٌ . وطَعْنَةٌ نَافِذَةٌ : مُنْتَظِمَةُ الشِّقَّيْنِ وطَعَنَات نَوَافِذُ . وللْجُرْحِ نَفَذٌ وللجِرَاحِ أَنْفَاذٌ . وطَعْنَةٌ لها نَفَذٌ أَي نَافِذَةٌ وقال قَيْسُ بن الخَطِيمِ : لى القاضي أَي خَلَصُوا إِليه فإِذا أَدْلَىَ كُلّ واحدٍ منهم بِحُجَّتِه فيقال : تَنَافَدُوا بالدَّال المُهْمَلَة وفي حديث أَبي الدردَاءِ " إِن نَافَذْتَهُم نَافَذُوك " نافَذْتُ الرجلَ إِذا حَاكَمْتَه أَي إِن قُلْت لهم قالوا لك . ويُرْوَى بالقَاف والدال المُهْمَلَة وقد تقدّم . ومما يستدرك عليه : نَفَذَ لِوَجْهِهِ إِذا مَضَى على حالِه . وأَنْفَذَ عَهْدَه : أَمْضَاه . ونَفَذَ الكِتَابُ إِلى فُلانٍ نَفَاذاً ونُفُوذًا وأَنْفَذَتُهُ أَنا . والتَّنْفِيذ مثْلُه وكذا نَفَذَ الرَّسُولُ وهو مَجازٌ . وطَعْنَةٌ نَافِذَةٌ : مُنْتَظِمَةُ الشِّقَّيْنِ وطَعَنَات نَوَافِذُ . وللْجُرْحِ نَفَذٌ وللجِرَاحِ أَنْفَاذٌ . وطَعْنَةٌ لها نَفَذٌ أَي نَافِذَةٌ وقال قَيْسُ بن الخَطِيمِ :
" طَعَنْتُ ابْنَ عَبْدِ القَيْسِ طَعْنَةَ ثَائِرٍلَهَا نَفَذٌ لَوْلاَ الشَّعَاعُ أَضَاءَهَا والشُّعَاع : ما تَطَايَرَ مِن الدَّمِ أَراد بالنَّفَذِ المَنْفَذَ يقول : نَفَذَت الطَّعْنَةُ أَي جاوَزَت الجانب الآخَرَ حتَّى يُضِيءَ نَفَذُهَا خَرْقَها ولولا انتشارُ الدَّمِ الفائِرِ لأَبْصَرَ طاعِنُهَا ما وَرَاءَهَا أَراد : لها نَفَذٌ أَضاءَهَا لولا شُعاعُ دَمِهَا . ونَفَذُهَا : نُفُوذُها إِلى الجانِب الآخَر ومثْله في كتاب لابن السيد . وذَا مَنْفَذُ القَوْمِ ونَفَذُهم وهذه مَنافَذُهم وأَنْفَاذُهم . وقال أَبُو عُبَيْدَة : مِن دوئرِ الفَرَسِ دَائرَةٌ نافِذَةٌ وذلك إِذا كانَت الهَقْعَةُ في الشِّقَّيْنِ جَمِيعاً فإِن كانت في شِقٍّ واحدٍ فهي هَقْعَةٌ . ويقال : سِرْعَنْكَ وانْفُذْ عَنْك أَي امْضِ عَنْ مَكَانِكَ وجُزْهُ . ونافِذٌ : مَوْلًى لعبد الله بن عامرٍ وإِليه نُسِبَ نَهْرُ نافِذٍ بالبصرة كان عبدُ الله وَلاَّه حَفْرَه فغَلَبَ عليه . ونافِذٌ : أَبو مَعْبَدٍ مولَى ابنِ عَبَّاسٍ حَديثُه في الصِّحاحِ . والنَّافِذُ بن جَعُونَةَ له ذِكْرٌ

##### Türkçe

**نفذ**
**نَفَذَ - يَنْفُذُ**
**نَفَذَ - يَنْفُذُ** + bir varlık + bir şeyden: onu aşarak onun içinden geçer: yolundaki bir cismi delip geçen, hızlıca hareket edip akan; onu deler, içinden geçer ve onu aşar.
Ve lafız, “durma ve takılıp kalmaya karşılık bir engeli veya engelleyici sınırları aşma ve geçme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**نَفَذَ - يَنْفُذُ**، **عَدَا - يَعْدُوْ**، **جَازَ - يَجُوْزُ**، **دَوَدَ - يَدودُ** (**دادَ - يَدادُ**)، **مَرَّ - يَمُرُّ**، **عَبَرَ - يَعْبِرُ**

**تنفذوا**
 	﴿Ey cin ve insan topluluğu! Eğer göklerin ve yerin uçlarından **تنفذوا** (geçip çıkmaya) güç yetirebilirseniz, geçip çıkın; bir sultan (yetki/güç) olmaksızın geçip çıkamazsınız (33)﴾ **الرحمن**

**مختار الصحاح**
● [**نفذ**] ن ف ذ: **نَفَذَ** ok, hedeflenen şeyden geçti; ve **نفذ** yazı/kitap falana ulaştı; ikisinin de babı **دخل**’dir; ve ayrıca **نَفَاذَاً** (şeklinde) de gelir. Ve onu **أَنْفَذَهُ** (o geçirdi/ulaştırdı); ve ayrıca şeddeli olarak **نَفَّذَهُ** da (denir). Ve **أمر نافِذٌ**: yani itaat olunan.

**الراغب**
**نفذ**
- **نفذ** ok hedeflenen şeyde **نفوذا** ve **نفاذا** (şeklinde); ve delici alet tahtada: öbür tarafa delip geçtiği zaman. Ve falan kimse işte **نفاذا** (şeklinde) ilerledi; ve ben onu **أنفذته** (ilerlettim/gerçekleştirdim). Yüce Allah dedi ki: ﴿Eğer göklerin ve yerin uçlarından **تنفذوا** (geçip çıkmaya) güç yetirebilirseniz, geçip çıkın; bir sultan olmaksızın geçip çıkamazsınız﴾ [**الرحمن**/33]. Ve ben işi **تنفيذا** (şeklinde) **نفذت** (yerine getirdim); ve ordu, gazasında (ilerledi). Ve hadiste: ( **نفذوا** Üsâme’nin ordusunu) (haberi İbn Hacer **الفتح**’ta zikretti; onda: Sonra Resûlullah’a ağrısı şiddetlendi; dedi ki: Üsâme’nin birliğini **أنفذوا** (gönderin). Ebû Bekir, halife kılındıktan sonra onu teçhiz etti; emredildiği yöne yürüdü; babasının katilini öldürdü; orduyla salim olarak döndü; ganimet de aldılar. Bak: **فتح الباري** 8/152). Ve **المنفذ**: geçit veren geçiş yeri.

**ملخص اللسان**
1.     **النَّفاذ**: geçme; şeyin geçmesi ve ondan sıyrılıp çıkma. Dersin ki: **نَفَذْت** yani geçtim; ve **نَفَذَ يَنْفُذُ** **نَفَاذاً** ve **نُفُوذاً** (şeklinde) olmuştur. Ve **نَفَذَ السَّهْمُ الرَّمِيَّةَ** ve onda **نَفَذَ**; onu **نَفْذاً** ve **نَفَاذاً** (şeklinde) **يَنْفُذُها**: iç boşluğuna karıştı, sonra ucunun bir tarafı öbür yarıktan çıktı; geri kalanı onun içindedir. Ve **نَفَذَ الكتابُ إِلى فلان** **نَفَاذاً** ve **نُفُوذاً** (şeklinde); ve ben onu **أَنْفَذْتُه**; ve **التَّنْفِيذُ** bunun gibidir. Ve **طعنة نافذة**: iki yarığı da düzenli olan.
2.  Ve **طريق نافذ**: geçilen (işlek); ve **نَفَذَ إِلى موضع كذا** **يَنْفُذُ**. Ve **الطريق النافذ**: geçilen ve tıkalı olmayan; yalnız bazılarına mahsus olup umumun geçmediği değil, bilakis onların geçtiği (yol). Ve denir: Bu yol, falan falan yere **يَنْفُذُ**; ve onda kavim için bir **مَنْفَذٌ** vardır; yani bir geçit.
3.     Denir: **سِرْ عنك** ve **انْفُذْ عنك**: yani bulunduğun yerden geçip git ve onu aş.
4.     Ve **النفذ**, harekeli olarak: çıkış yeri ve kurtuluş yeri;
5.     Ve bir şeyin bir şeye **نفوذ**’u: manada ona doğru akıp gitmesine benzer. İhramlıya dair hadis: ailesine yaklaşırsa, ikisi de yüzleri üzere **يَنْفُذان**; yani hâlleri üzere giderler ve haclarını bozmazlar.
6.     Ve **أَنْفَذَهْم**: onları aştı. Ve **أَنْفَذَ القومَ**: onların arasına girdi. Ve **نَفَذَهم**: onları geçti ve onları geride bıraktı; bir kavme mahsus kılınmaz.
7.     Ve bir adam **نافِذٌ** işinde; ve **نَفُوذٌ** ve **نَفَّاذٌ**: bütün işinde yürüyen. Ve işi **نافذ**: yani itaat olunan.
8.     Ve **إِنْفاذُ** ikisinin ahdi: yani vasiyetlerini ve ölümlerinden önce ahdettikleri şeyi yürürlüğe koyma;
9.  **النفاذ** keskinlik ve yürürlük; ve **النفوذ** kesip geçme ve geçip gitme midir? Ve **النَّفَاذُ** ile keskinlik ve yürürlük; bunların hepsi, akıp gitme ve geçip gitmeden, aşma ve taşkınlığa daha yakındır; çünkü her aşan, aşırı geçen ve geçen (sâlik)tir; o, bir sınıra doğru akıp gider; fakat her bir sınıra doğru akan, aşan değildir.
10.                        Ve **أَنْفَذَ الأَمر**: onu yerine getirdi. Ve **النَّفَذُ**: **الأُنْفَاذِ**’ın ismidir. Ve **أَمر بِنَفَذِهِ**: yani onun **إِنْفَاذِهِ** ile (emretti). Ve **النَّفَذُ**, emrin **إِنْفَاذِ**’ı yerinde kullanılabilir; dersin ki: Müslümanlar, yazının **بِنَفَذِ**’i ile kalktılar; yani içindekinin **بإِنفاذ**’ı ile.
11.                        Ve onun için bir **نَفَذٌ** olan bir darbe: yani **نافذة**;
12.                        Dedi: **نفَذَني بصرُه يَنْفُذُني**: bana ulaşıp beni aştığı zaman. Ve denildi: Düzlüğün eşitliği sebebiyle, bakanın bakışının onları **يَنْفُذُهم** (aşmasını) istedi;
13.                        Hasımlar için, hâkime yükseldiklerinde denir: **قد تنافذوا اليه**; **بالذال**; yani ona ulaşıp sıyrıldılar. Sonra her biri delilini ortaya koyduğunda denir: **قد تنافذوا**; **بالذال**; yani delillerini **أَنفذوا** (geçerli kıldılar/yerine ulaştırdılar). **نافَذْت** adamı: onu muhakeme ettim. Aramızda bir kimse var mı ki **يُنْفذُ** (hükmü geçirir) aramızda? yani hükmeder ve işini içimizde yürürlüğe koyar. Denir: işi **نافذ**: yani yürüyen, itaat olunan.

**لسان العرب**

● - **نفذ**: **النَّفاذ**: geçiş; ve **المحكم**’de: bir şeyin geçişi ve ondan sıyrılıp çıkması. Dersin ki: **نَفَذْت** yani geçtim; ve gerçekten **نَفَذَ يَنْفُذُ نَفَاذاً ونُفُوذاً**. Ve bir adam, işinde **نافِذٌ**, ve **نَفُوذٌ** ve **نَفَّاذٌ**: bütün işinde yürüyüp giden; ve onun işi **نافذ** yani itaat olunan. Ve bir hadiste: “Anne-babaya iyilik, onlar için istiğfar ve onların ahdini **إِنْفاذُ** etmektir” yani vasiyetlerini ve ölümlerinden önce ahdettikleri şeyi yürürlüğe koymak; ve ondan, ihramlıya dair hadis: “Eğer ehline isabet ederse, ikisi yüzleri üzere **يَنْفُذان**” yani hâlleri üzere yürürler ve haclarını iptal etmezler. Denir: işinde **نافذ** bir adam, yani yürüyüp giden.

Ve **نَفَذَ السَّهْمُ الرَّمِيَّةَ** ve onda **نَفَذَ فيها يَنْفُذُها نَفْذاً ونَفَاذاً**: onun iç boşluğuna karıştı, sonra ucu öbür yarıktan çıktı, geri kalanı onun içindedir. Denir: ok, hedefte **نَفَذَ السهمُ من الرمية يَنْفُذُ نَفَاذاً**; ve yazı falana **نَفَذَ الكتابُ إِلى فلان نَفَاذاً ونُفُوذاً**; ve ben onu **أَنْفَذْتُه**; ve **التَّنْفِيذُ** onun gibidir. Ve **طعنة نافذة**: iki yarığı düzenli olan. İbn Sîde dedi: ve **النَّفاذ**, **الأَخْفش**’e göre, zamir için olan ve başka hiçbir bağ harfinden başkası hareketlenmemiş bulunan **هاء الوصل**’ün harekete geçirilmesidir; şu gibi: onun sözündeki **الهاء**’nın fethası:

رَحَلَتْ سُمَيَّةُ غُدْوَةً أَحمالَها

ve **هاء**’nın kesrası:

تجرَّدَ المجنون من كسائه

ve **هاء**’nın damması:

وبلَدٍ عاميةٍ أَعماؤه

Buna, **هاء الوصل**’ün harekesini çıkış harfine geçirdiği için bu ad verildi; ve delâlet, **هاء الوصل**’ün harekesinin kıyasta bir kuvveti olmadığını göstermiştir; şu sebeple ki kıyasta yerleşik olan bağ harfleri ki onlar (**قوله «التي هي» الضمير يعود إلى حروف الوصل، وقوله الهاء مبتدأ ثان.**) **الهاء** bağda onlara taşınmıştır; ve onlar **الأَلف** ve **الياء** ve **الواو**’dur; bağda ancak sâkin olurlar. **هاء الوصل** hareketlenince bununla kafiye harflerine benzedi; ve **هاء الوصل**’den önceki çıkış harfleri, ondan önceki kafiye harfinden bağ harflerinin konumu gibi bir konuma indirildi. Şu halde, **هاء الوصل**’ün harekesi (**قوله «فكما سميت حركة هاء الوصل إلخ» كذا بالأصل وفيه تحريف ظاهر، والاولى أن يقال: فكما سميت حركة الروي مجرى لأن الصوت جرى إلخ. وقوله وتمكن بها اللين كما سميت إلخ الأولى حذف لفظ كما هذه لأنه لا معنى لها وقد اغتر صاحب شرح القاموس بهذه النسخة فنقل هذه العبارة بغير تأمل فوقع فيما وقع فيه المصنف.**) **نَفاذاً** diye adlandırıldığı gibi; çünkü ses onda yürüdü, ta ki bağ harfleriyle uzadı ve onunla yumuşaklık yerleşti; yine **هاء الوصل**’ün harekesi **نَفاذاً** diye adlandırıldı; çünkü ses onda çıkışa doğru nüfuz etti, ta ki onunla uzadı ve onda med yerleşti. Ve bir şeyin bir şeye **نفوذ**’u: anlam bakımından ona doğru akıp gitmesine yakındır. Şayet dersin ki: “Öyleyse bunun için niçin **نُفُوذاً** değil de **نَفَاذاً** diye adlandırıldı?” Denir: aslı “**ن ف ذ**”dir; ve onun tasarrufunun manası hem **النفاذ**’da hem **النفوذ**’da mevcuttur; görmez misin ki **النفاذ** keskinlik ve yürüyüp gitmedir; **النفوذ** ise kesip geçme ve yol tutmadır? İki manayı yakın görürsün; ancak burada **النفاذ** kullanım bakımından daha evlâ idi; görmez misin ki Ebû’l-Hasen **الأَخفش**, bu harekete benzer olan şeye “taaddî” adını verdi; o da şu gibi sözdeki **الهاء**’nın harekesidir:

قَرِيبَةٌ نُدْوَتُه من مَحْمَضهى

Ve **النَّفَاذُ** ve **الحِدَّةُ** ve **المَضَاءُ** hepsi, akıp gitme ve yol tutmadan, taaddî ve aşırılığa daha yakındır; çünkü her taaddî eden, aşan ve yol tutandır; o halde o, bir menzile doğru akıp gidendir; fakat her bir menzile doğru akıp giden taaddî eden değildir. **هاء الوصل**’ü hareketlendirmek kıyasta olmadığından, onun harekesi, ifrat ve keskinlik manasına yakınlığından dolayı **نفاذاً** diye adlandırıldı. Kafiyede kıyas, onun hareketli olması olduğundan, onun harekesi **المجرى** diye adlandırıldı; çünkü bu, açıkladığımız üzere, içinde keskinlik ve yürüyüp gitme manası bulunan ve taaddî ve ifrata yakın olan **النفاذ**’dan daha düşük bir mertebededir. Bu sebeple kafiye harekesi için **المجرى**, **هاء الوصل** harekesi için **النفاذ** seçildi. Ve nasıl ki **الوصل**, manada **الخروج**’dan aşağıdır; çünkü **الوصل**’ün manası yakınlık ve iktisattır; **الخروج**’da ise aşma ve ifrat manası vardır; aynı şekilde bu iki harfe götüren iki hareket arasında da, onlardan meydana gelen iki harf arasındaki yakınlık kadar bir yakınlık vardır. Görmez misin ki onların “**ن ف ذ**”yi ifrat ve mübalağa yerinde kullanmaları? Ve **أَنْفَذَ الأَمر**: onu yerine getirdi. Ve **النَّفَذُ**: **الأُنْفَاذِ**’ın adıdır. Ve “onunla **بِنَفَذِهِ** emretti” yani onun **بإِنْفاذِهِ** ile. **التهذيب**: **النَّفَذُ** ise, emrin **إِنْفاذِ**’ı yerinde kullanılır; dersin ki: Müslümanlar yazının **بِنَفَذِ**’i ile kalktılar, yani içindekini yürürlüğe koymakla. Ve “onda **نَفَذٌ** olan bir mızrak darbesi” yani **نافذة**; ve Kays b. el-Hatîm dedi:

طَعَنْتُ ابنَ عَبْدِ القيس طَعْنَةَ ثائرٍ،
لها نَفَذٌ، لولا الشُّعاعُ أَضاءها

Ve **الشعاع**: kandan sıçrayan şeydir; **النفذ** ile **المَنْفَذ**’i kastetti. Der ki: darbe **نفذت** yani öbür yanı geçti, ta ki onun **نَفَذُها**’sı, onun yırtığını aydınlatsın; ve fışkıran kanın yayılması olmasaydı, vuran kimse onun ötesini görürdü. “Onda **نفذ** var, onu aydınlattı; kanının **شعاع**’ı olmasaydı”yı kastetti; ve onun **نَفَذُها**’sı: onun öbür yana **نفوذ**’udur. Ebû Ubeyde dedi: atın alâmetlerinden “**دائرة نافذة**” vardır; bu, **الهَقْعَة** iki yarığın ikisinde birden olunca olur; eğer bir yarıkta olursa o **هَقْعَةٌ**’dır.

Ve “söylediğinin **بِنَفَذ**’i ile geldi” yani ondan çıkış yolu ile. Ve **النفذ** (harekeli): çıkış ve kurtuluş; ve yaralanmanın geçit yerine: **نفَذٌ** denir. Hadiste: “Herhangi bir adam, bir Müslüman hakkında, ondan beri olduğu bir şeyle yüksek sesle konuşursa, Allah üzerine hak olur ki onu azap etsin yahut söylediğinin **بِنَفَذِ**’i ile gelsin” yani ondan çıkış yolu ile. İbn Mes‘ûd hadisi: “Siz, tek bir düzlükte toplanacaksınız; bakış sizi **يَنْفُذُكم**”; bundan denir: “kavmi **أَنفذت**” onları delip geçtim ve ortalarında yürüdüm; eğer onları geçip arkanda bırakırsan “onları **نفَذْتُهم**” dersin, ألف’sız, “onları **أَنْفُذُهم**”; dedi: ve onda ألف ile de denir. Ebû Ubeyd dedi: mana, Rahmân’ın bakışının onları delip geçmesi, ta ki hepsinin üzerine gelmesidir. el-Kisâî dedi: “Onun bakışı bana **نفَذَني**” denir, “bana ulaştı ve beni geçti” demektir; ve denildi ki: düzlük eşit olduğundan, bakanın bakışı onları **يَنْفُذُهم**’u kastetti. Ebû Hâtim dedi: hadis ehli onu **الذال** mu‘ceme ile rivayet eder; hâlbuki o **الدال** muhmale iledir; yani onların evveline ve âhirine ulaşır, ta ki hepsini görsün ve onları kuşatsın; **نَفَدَ الشيءَ** ve **أَنفَدْته**’den. Hadisi görenin bakışına hamletmek, Rahmân’ın bakışına hamletmekten daha evlâdır; çünkü Allah kıyamet günü insanları bir yerde toplar; orada bütün yaratılmışlar, tek bir kulun tek başına hesaba çekilmesini görürler ve onun varacağı şeyi görürler. Ve ondan Enes hadisi: “Geniş bir düzlükte toplandılar; bakış onları **يَنْفُذُهم** ve ses onları işitir.”

Ve **أَمرٌ نَفِيذٌ**: ayakla çiğnenmiş. Ve **المُنْتَفَذُ**: genişlik. Ve bakış onları **نَفَذَهم** ve onları **أَنْفَذَهْم**: onları geçti. Ve **أَنْفَذَ القومَ**: onların arasına girdi. Ve onları **نَفَذَهم**: onları geçti ve arkalarında bıraktı; bir kavme mahsus kılınmaz, kavimden kavme. Ve **طريق نافذ**: geçilen; ve gerçekten “şu yere **نَفَذَ إِلى**” der, **يَنْفُذُ**. Ve **الطريق النافذ**: geçilen, ve umumdan ayrı olarak bazı kimseler arasında kapalı olmayan, onların yürüdüğü. Ve denir: “Bu yol şu ve şu yere **يَنْفُذُ**” ve onda kavim için bir **مَنْفَذٌ** vardır, yani bir geçit. Ömer hadisi: o, falanla birlikte Beyt’i tavaf etti; **الأَسود**’a bitişik olan batı rüknüne varınca ona dedi ki: “Dokunup selamlamaz mısın?” O da ona dedi: “Kendinden **انْفُذ**; çünkü Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onu selamlamadı” yani onu bırak ve geç. Denir: “Kendinden yürü ve kendinden **انْفُذْ**” yani bulunduğun yerden geçip git ve onu aş. Ebû Saîd: hasımlar hâkime yükseldiklerinde onlara “ona doğru **تنافذوا** ettiler” denir, **الذال** ile; yani ona sıyrılıp ulaştılar; her biri delilini ortaya koyunca “**تنافذوا** ettiler” denir, **الذال** ile; yani delillerini yürürlüğe koydular. Ebû’d-Derdâ hadisi: “Eğer onlarla **نافَذْتهم**, sana **نافذوك** ederler”; bir adamla **نافَذْت**: onunla muhakeme oldun; yani onlara söylersen sana söylerler; ve **القاف** ve **الدال** muhmale ile de rivayet edilir. Abdurrahman b. el-Ezrak hadisi: “Aramızda hükmü **يُنْفذُ** edecek bir adam yok mu?” yani hükmedip işini içimizde yürürlüğe koyacak. Denir: “Onun işi **نافذ**” yani yürüyen, itaat olunan. İbnü’l-A‘râbî: Ebû’l-Mekârim: **النوافذ**; nefse sevinç yahut keder olarak ulaştıran her bir deliktir. Ona dedim: “Onları adlandır.” Dedi: **الأَصْرَانِ** ve **الخِنّابَتَانِ** ve **الفمُ** ve **الطِّبِّيجَة**; dedi: ve **الأَصْران** iki kulağın iki deliğidir; ve **الخِنّابتان** burnun iki deliğidir; ve Araplar “kendi yanından yürü” derler, yani geç ve yürü; ve “lanet” için bir mana yoktur.

مقايisü’l-luğa:
(**نفذ**) **النون** ve **الفاء** ve **الذال**: bir asl-ı sahîh; bir işte ve başkasında bir ilerleyişe delâlet eder. Ve ok, atışı **نَفاذاً**([11]) olarak delip geçti. Ve ben onu **أنْفَذْتُه**. Ve o **نافذٌ**: işinde ilerleyip giden.

el-Kāmûsü’l-muhît:
**النَّفاذُ**: şeyin şeyden geçmesi ve ondan sıyrılıp çıkmasıdır; **النُّفوذِ** gibi. Ve okun, atışın iç boşluğuna karışması; ve ucunun öteki yarıktan çıkması, geri kalanının da onun içinde olması; **النَّفْذِ** gibi. Ve zamir için olan **هاء الوَصْلِ**’in harekesi; şu sözdeki **هاءِ**’nin kesresi gibi:
تَجَرُّدَ المَجْنونِ من كِسائِهِ
Ve **أنْفَذَ الْأَمْرَ**: onu yerine getirdi. Ve **القَوْمَ**: onlardan oldu; yahut onları delip geçti ve onların ortasında yürüdü. Ve **نَفَذَهُمْ**: onları geçti ve onları geride bıraktı; **أَنْفَذَهُمْ** gibi. Ve **طريقٌ نافِذٌ**: işlek. Ve **النافِذُ**: bütün işlerinde ilerleyip giden; **النَّفوذِ** ve **النُّفَّاذِ** gibi. Ve emredilen işten itaat olunan; **النَّفيذ** gibi. Ve **النَّفَذُ** (harekeli olarak): **الإِنْفاذُ**’dır. Ve “**بنَفَذِ ما قالَ** getirdi”, yani: ondan çıkış yolunu (getirdi).
Ve **المُنْتَفَذُ**: genişliktir. Ve **النَّوافِذُ**: nefse sevinç yahut keder olarak ulaştıran her zehir; ve onlar **الْأَصَرَّانِ** ve **الخُنَّابَتانِ** ve **الفَمُ** ve **الطِّبِّيجَةُ**’dir. Ve kadıya doğru **تَنافَذُوا**: ona sıyrılıp ulaştılar; her biri hüccetini ortaya koyunca “**تَنافَدوا**” denir; **بالدالِ المهملةِ** ile.

Tâcü’l-ʿarûs:
ن ف ذ
**النَّفَاذُ**: geçiştir. Ve **المحكم**’de: şeyin geçişi ve ondan sıyrılıp çıkmasıdır; dersin ki: “**نفَذْت**”, yani “geçtim”. Ve **نَفَذ** **يَنْفُذ** **نَفَاذًا** olarak; **النُّفُوذِ** gibi, (nûn’un) dammesiyle. **النَّفَاذُ**: okun, atışın iç boşluğuna karışması ve ucunun öteki yarıktan çıkması, geri kalanının da onun içinde olmasıdır; denir ki: ok atıştan **نَفَذ**; **يَنْفَذُ** **نَفَاذاً** olarak; **النَّفْذِ** gibi, fethalı sonra sâkin. İbn Sîde dedi ki: ve **النَّفَاذُ**, el-Ahfeş katında, zamir için olan **هاءِ الوَصْلِ**’in harekesidir; ve ondan başka hiçbir **حُرُوف الوَصْلِ** harekelenmemiştir; şu sözdeki **هاءِ**’nin kesresi gibi:
" تَجَرُّدَ المَجْنُونِ مِنْ كِسائِهِ
ve şu sözdeki **الهاءِ**’nin fethası:
" رَحَلَتْ سُمَيَّةُ غُدْوَةً أَحْمَالَها
ve şu sözdeki **الهاءِ**’nin dammesi:
" وَبَلدٍ عَامِيَةٍ أَعْمَاؤُهُ
Bununla adlandırıldı; çünkü **هاءِ الوَصْلِ**’in harekesini **حَرْفِ الخُرُوجِ**’a geçirdi. Ve delâlet, **هاءِ الوَصْلِ**’in harekesinin kıyasta bir kuvveti olmadığını gösterdi; şu yönden ki: onda yerleşik olan **حُرُوفَ الوَصْلِ** ki o **الهاءُ**’dır, vasılda onun üzerine taşınmıştır; ve onlar **الأَلف** ve **الياءُ** ve **الواو**’dur; vasılda ancak sâkinler olurlar. **هاءُ الوصلِ** harekelenince, bununla **حُروفَ الرَّويّ**’ye benzedi; **حُرُوفُ الخُرُوجِ**, ondan önceki **هاءِ الوَصْلِ**’den, ondan önceki **حَرْفِ الرَّوِيّ**’den **حُروفِ الوَصْلِ**’in menzilesi konumuna indirildi. Nasıl ki **هاءِ الوَصْلِ**’in harekesi, ses onda akıp **حُرُوفِ الوَصْلِ** ile uzayıncaya ve yumuşaklık onunla yerleşince **نَفَاذًا** diye adlandırıldı; yine **هاءِ الوَصْلِ**’in harekesi, ses onda **الخُرُوجِ**’a nüfuz edinceye, onunla uzayıncaya ve med onda yerleşinceye kadar **نَفَاذاً** diye adlandırıldı. Ve bir şeyin bir şeye **نُفُوذُ**’u, onun ona doğru akışından mânâca bir türdür. Ve **أَنْفَذَ الأَمْرَ**: onu yerine getirdi. Ve **أَنْفَذَ القَوْمَ**: onlardan oldu; nüshalarda böyle; doğrusu: aralarında; yahut **أَنْفَذَ القَوْمَ**: onları delip geçtiği zaman. Ve bir nüshada: onları ayırdı; bir şey değildir. Ve onların ortasında yürüdü. Ve denir ki: **نَفَذَهم**: onları geçtiği ve onları geride bıraktığı zaman; bir kavme diğerinden tahsis edilmez; **أَنْفَذَهم** gibi. Dörtlü (fiil), üçlüde bir lugattır. Ve İbn Mesʿûd hadîsinde: " إِنَّكُمْ مُجموعُونَ في صَعيدٍ واحدٍ يَنْفُذُكُم البَصَرُ " Ebû ʿUbeyd dedi ki: mânâsı, Rahmân’ın bakışı onları delip geçer; hepsinin üzerine gelinceye kadar. el-Kisâî dedi ki: “**نَفَذَني بَصَرُه** **يُنْفُذُني**” denir; bana ulaşıp beni geçtiği zaman. Ve denildi ki: düzlüğün eşitliği sebebiyle, bakanın bakışı onları delip geçer demek istedi. Ebû Hâtim dedi ki: hadîs ehli onu **بالذال المعجمة** ile rivayet eder; hâlbuki o **بالدال المُهمَلة** iledir; yani: ilklerine ve sonlarına ulaşır; hepsini görene ve onları bütünüyle kuşatana kadar; **نَفَد الشَّيْءَ** ve **أَنْفَدْتَه**’den. Ve hadîsi görenin bakışına hamletmek, onu Rahmân’ın bakışına hamletmekten daha evlâdır; çünkü Allah, kıyâmet günü insanları bir yerde toplar; bütün mahlûkat orada kulun ve tek kişinin tek başına muhasebesine şahit olur; ve onun varacağı şeyi görürler. Ve ondan Enes hadîsi: " جُمِعُوا في صَرْدَحٍ يَنْفُذُهم البَصَرُ ويُسْمِعُهم الصَّوْتُ " ve bu, **الأَساس**’ta olduğu gibi mecazdır. Mecazdan ayrıca: **طَرِيقٌ نَافِذٌ**: yani işlek. Ve **الأَساس**’ta: yani umumî; herkes onu yürür. Ve **اللسان**’da: ve **الطريقُ النافِذُ**: yürünülen ve umuma karşı hususa mahsus olarak kapatılmış olmayan; umumun yürüdüğü. Ve denir ki: bu yol falan falan yere **يَنْفُذُ**. Ve onda kavim için bir **مَنْفَذٌ** vardır; yani bir geçittir. Mecazdan: **النَّافَذُ**: bütün işlerinde ilerleyip giden adam; ve işlerde onun bir **نَفَاذَةٌ**’si vardır; **النَّفُوذِ** ve **النُّفَّاذ** gibi; **كَصبورٍ** ve **رُمّان**. Ve **النافذ**: emredilen işten itaat olunan; **النَّفِيذ** gibi. Ve **أَمرٌ نَفِيذٌ**: hazırlanmış. Ve ʿAbdü’r-Rahmân b. el-Ezrak hadîsinde: " أَلاَ رَجُلٌ يُنْفِذُ بَيننا " yani: hükmeder ve aramızda işini yürütür. Denir ki: “**أَمرُه نافِذٌ**”, yani: yürüyen, itaat olunan. Ve **النَّفَذ** (harekeli olarak): **الإِنْفَاذ**’ın adıdır. Ve “**بِنَفَذِه** emretti”, yani: onun infazıyla. Ve **التهذيب**’de: ve **النَّفَذ** ise, işin infazı yerinde kullanılabilir; der ki: Müslümanlar kitabın **بِنَفَذِ**’i ile kalktılar; yani: içindekinin infazıyla. **النَّفَذُ**: çıkış yeri ve kurtuluş yoludur. Denir ki: “**بِنَفَذِ مَا قَالَ** getirdi”, yani: ondan çıkış yoluyla. Ve ondan hadîs: " أَيُّمَا رَجُلٍ أَشَادَ عَلَى مُسْلِمٍ بما هو بَرِيءٌ منه كان حَقًّا عَلى اللهِ أَنْ يُعَذِّبَه أَوْ يَأْتِيَ بِنَفَذِ مَا قَالَ " Denir ki: bunda elbette bir **مُنْتَفَذًا** ve bir **مَنْدُوحَةً** vardır. **المُنْتَفَذُ** ve **المَنْدُوحة**: genişliktir. Ve **الدال المُهملة**’de geçmişti. İbnü’l-Aʿrâbî, Ebû’l-Mekârim’den: **النَّوَافِذُ**: nefse sevinç yahut keder olarak ulaştıran her zehirdir. Ve ondan: ona dedim ki: onları adlandır. Dedi ki: onlar **الأَصَرَّانِ** ve **الخِنَّابَتَانِ** ve **الفَمُ** ve **الطِّبِّيجَةُ**’dir. Dedi ki: ve **الأَصَرَّانٍ**: iki kulağın iki deliğidir. Ve **الخِنَّابَتَانِ**: burnun iki deliğidir. Ebû Saʿîd’den: hasımlar hâkime yükseldikleri zaman onlara denir: ona doğru **تَنَافَذُوا** **بالذال** yani:

... kadıya; yani ona ulaştılar; böylece onların her birinin hüccetini ortaya koymasıyla “**تَنَافَدُوا**” denir; **الدال المُهْمَلَة** ile. Ebû’d-Derdâ’nın hadisinde: “**إِن نَافَذْتَهُم نَافَذُوك**”; **نافَذْتُ** adamı, onu muhakeme ettiğim zaman; yani onlara söylersen sana söylerler. **القَاف** ve **الدال المُهْمَلَة** ile de rivayet olunur; ve daha önce geçti.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **نَفَذَ لِوَجْهِهِ**; hâli üzere yürüyüp gittiği zaman. Ve **أَنْفَذَ عَهْدَه**: onu yürürlüğe koydu. Ve **نَفَذَ الكِتَابُ إِلى فُلانٍ** **نَفَاذاً** ve **نُفُوذًا**; ve ben onu **أَنْفَذَتُهُ**. Ve **التَّنْفِيذ** bunun gibidir; yine **نَفَذَ الرَّسُولُ**; ve bu mecazdır. Ve **طَعْنَةٌ نَافِذَةٌ**: iki yarığı düzenli olan; ve **طَعَنَات نَوَافِذُ**. Ve yara için **نَفَذٌ** vardır; ve yaralar için **أَنْفَاذٌ** vardır. Ve **طَعْنَةٌ لها نَفَذٌ**; yani **نَافِذَةٌ**. Ve Kays b. el-Hatîm dedi:

... kadıya; yani ona ulaştılar; böylece onların her birinin hüccetini ortaya koymasıyla “**تَنَافَدُوا**” denir; **الدال المُهْمَلَة** ile. Ebû’d-Derdâ’nın hadisinde: “**إِن نَافَذْتَهُم نَافَذُوك**”; **نافَذْتُ** adamı, onu muhakeme ettiğim zaman; yani onlara söylersen sana söylerler. **القَاف** ve **الدال المُهْمَلَة** ile de rivayet olunur; ve daha önce geçti.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **نَفَذَ لِوَجْهِهِ**; hâli üzere yürüyüp gittiği zaman. Ve **أَنْفَذَ عَهْدَه**: onu yürürlüğe koydu. Ve **نَفَذَ الكِتَابُ إِلى فُلانٍ** **نَفَاذاً** ve **نُفُوذًا**; ve ben onu **أَنْفَذَتُهُ**. Ve **التَّنْفِيذ** bunun gibidir; yine **نَفَذَ الرَّسُولُ**; ve bu mecazdır. Ve **طَعْنَةٌ نَافِذَةٌ**: iki yarığı düzenli olan; ve **طَعَنَات نَوَافِذُ**. Ve yara için **نَفَذٌ** vardır; ve yaralar için **أَنْفَاذٌ** vardır. Ve **طَعْنَةٌ لها نَفَذٌ**; yani **نَافِذَةٌ**. Ve Kays b. el-Hatîm dedi:

“**طَعَنْتُ ابْنَ عَبْدِ القَيْسِ طَعْنَةَ ثَائِرٍلَهَا نَفَذٌ لَوْلاَ الشَّعَاعُ أَضَاءَهَا**”

Ve **الشُّعَاع**: kandan sıçrayıp dağılan şeydir. **النَّفَذِ** ile **المَنْفَذَ**i kastetti; “**نَفَذَت الطَّعْنَةُ**” der; yani öte tarafı aşmıştır; ta ki onun **نَفَذُهَا**sı, onun yırtığını aydınlatsın; ve kaynayan kanın yayılması olmasaydı, onu mızraklayan, onun arkasındakini görürdü. Kastetti: onun **نَفَذٌ**ü vardır; onu, kanının **شُعاعُ**ı olmasaydı aydınlatırdı. Ve onun **نَفَذُهَا**sı: onun öte tarafa **نُفُوذُ**udur. Ve bunun benzeri, İbn es-Seyyid’in kitabındadır. Ve bu, kavmin **مَنْفَذُ**udur; ve onların **نَفَذُ**ları; ve bunlar onların **مَنافَذُ**ları ve **أَنْفَاذُ**larıdır.

Ebû Ubeyde dedi: atın dönerlerinden, **دَائرَةٌ نافِذَةٌ** olan bir daire vardır; bu, **الهَقْعَةُ** iki yarığın ikisinde birden olduğu zaman olur; eğer bir yarıkta olursa o, **هَقْعَةٌ**dır. Ve denir: **سِرْعَنْكَ** ve **انْفُذْ عَنْك**; yani bulunduğun yerden geçip git ve onu aş.

Ve **نافِذٌ**: Abdullah b. Âmir’in bir mevlâsıdır; ve ona nispetle Basra’daki **نَهْرُ نافِذٍ** nispet edildi; Abdullah onu kazmaya onu vali tayin etmişti; böylece onunla galip geldi. Ve **نافِذٌ**: İbn Abbâs’ın mevlâsı Ebû Ma‘bed’dir; hadisi **الصِّحاحِ**tadır. Ve **النَّافِذُ بن جَعُونَةَ**: onun bir zikri vardır.
