# نفذ — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%B0/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نفذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: نفذ

نفذ
نَفَذَ - يَنْفُذُ
نَفَذَ - يَنْفُذُ + كائن + من شيء: يمر من خلاله متجاوزاً إياه: يتحرك و يجري مسرعاً مخترقاً جسماً في طريقه، فيخرقه ويمر من خلاله ويتجاوزه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الاجتياز وعبور عائق أو حدود مانعة مقابل التوقف والعلوق" وهي
نَفَذَ - يَنْفُذُ، عَدَا - يَعْدُوْ، جَازَ - يَجُوْزُ، دَوَدَ - يَدودُ (دادَ - يَدادُ)، مَرَّ - يَمُرُّ، عَبَرَ - يَعْبِرُ
تنفذوا
 	﴿يامعشر الجن والإنس إن استطعتم أن تنفذوا من أقطار السماوات والأرض فانفذوا لا تنفذون إلا بسلطان(33)﴾ الرحمن
مختار الصحاح
● [نفذ] ن ف ذ: نَفَذَ السهم من الرمية ونفذ الكتاب إلى فلان وبابهما دخل و نَفَاذَاً أيضا و أَنْفَذَهُ هو و نَفَّذَهُ أيضا بالتشديد وأمر نافِذٌ أي مطاع
الراغب
نفذ
- نفذ السهم في الرمية نفوذا ونفاذا، والمثقب في الخشب: إذا خرق إلى الجهة الأخرى، ونفذ فلان في الأمر نفاذا وأنفذته. قال تعالى: }إن استطعتم أن تنفذوا من أقطار السموات والأرض فانفذوا لا تنفذون إلا بسلطان{ [الرحمن/33] ونفذت الأمر تنفيذا، والجيش في غزوه، وفي الحديث: (نفذوا جيش أسامة) (ذكر الخبر ابن حجر في الفتح، وفيه: ثم اشتد برسول الله وجعه، فقال: أنفذوا بعث أسامة، فجهزه أبو بكر بعد أن استخلف، فسار إلى الجهة التي أمر بها، وقتل قاتل أبيه، ورجع بالجيش سالما، وقد غنموا. انظر: فتح الباري 8/152). والمنفذ الممر النافذ.
ملخص اللسان
1.     النَّفاذ: الجواز،جوازُ الشيء والخلوصُ منه. تقول: نَفَذْت أَي جُزْت، وقد نَفَذَ يَنْفُذُ نَفَاذاً ونُفُوذاً.ونَفَذَ السَّهْمُ الرَّمِيَّةَ ونَفَذَ فيها يَنْفُذُها نَفْذاً ونَفَاذاً: خالط جوفها ثم خرج طرَفُه من الشق الآخر وسائره فيه.ونَفَذَ الكتابُ إِلى فلان نَفَاذاً  ونُفُوذاً، وأَنْفَذْتُه أَنا، والتَّنْفِيذُ مثله. وطعنة نافذة: منتظمة  الشقين.
2.  وطريق نافذ: سالك؛ وقد نَفَذَ إِلى موضع كذا يَنْفُذُ. والطريق النافذ:  الذي يُسلك وليس بمسدود بين خاصة دون عامة يسلكونه. ويقال: هذا الطريق  يَنْفُذُ إِلى مكان كذا وكذا وفيه مَنْفَذٌ للقوم أَي مَجَازٌ.
3.     يقال: سِرْ عنك وانْفُذْ عنك  أَي امض عن مكانك وجزه.
4.     والنفذ، بالتحريك: المَخْرج والمَخْلص؛
5.     ونفوذ الشيء إِلى الشيء: نحو في المعنى من جريانه نحوه،حديث المحرم:  إِذا أَصاب أَهلَه يَنْفُذان لوجههما؛ أَي يمضيان على حالهما ولا يُبْطلان حجهما.
6.     وأَنْفَذَهْم: جاوزهم. وأَنْفَذَ  القومَ: صار بينهم. ونَفَذَهم: جازهم وتخلَّفهم لا يُخَص به قوم دون قوم.
7.     ورجل نافِذٌ في أَمره، ونَفُوذٌ ونَفَّاذٌ: ماضٍ في جميع أَمره، وأَمره  نافذ أَي مُطاع.
8.     وإِنْفاذُ عهدهما أَي إِمضاء وصيتهما وما عَهِدا به قبل موتهما؛
9.  النفاذ هو الحِدَّةُ  والمضاء، والنفوذ هو القطع والسلوك؟والنَّفَاذُ والحِدَّةُ والمَضَاءُ كله أَدنى إِلى التعدي والغلو من  الجريان والسلوك، لأَن كل متعدّ متجاوز وسالك، فهو جار إِلى مدًى مّا وليس  كل جار إِلى مدى متعدياً،
10.                        وأَنْفَذَ الأَمر: قضاه.والنَّفَذُ: اسم الأُنْفَاذِ. وأَمر بِنَفَذِهِ أَي بإِنْفاذِهِ.وأَما  النَّفَذُ فقد يستعمل في موضع إِنْفاذِ الأَمر؛ تقول: قام المسلمون  بِنَفَذِ الكتاب أَي بإِنفاذ ما فيه.
11.                        وطعنة لهها نَفَذٌ أَي نافذة؛
12.                        قال نفَذَني بصرُه يَنْفُذُني إِذا بلغني  وجاوزني؛وقيل: أَراد يَنْفُذُهم بصر الناظر لاستواء الصعيد؛
13.                        يقال للخصوم إِذا ارتفعوا إِلى الحاكم:  قد تنافذوا اليه، بالذال، أَي خَلَصوا اليه، فإِذا أَدلى كل واحد منهم  بحجته قيل: قد تنافذوا، بالذال، أَي أَنفذوا حجتهم، نافَذْت الرجل إِذا حاكمته، أَلا رجل يُنْفذُ بيننا؟ أَي يحكم ويُمْضي أَمرَه فينا. يقال: أَمره نافذ  أَي ماض مطاع.
لسان العرب
● - نفذ: النَّفاذ: الجواز، وفي المحكم: جوازُ الشيء والخلوصُ منه. تقول:  نَفَذْت أَي جُزْت، وقد نَفَذَ يَنْفُذُ نَفَاذاً ونُفُوذاً.  ورجل نافِذٌ في أَمره، ونَفُوذٌ ونَفَّاذٌ: ماضٍ في جميع أَمره، وأَمره  نافذ أَي مُطاع. وفي حديث: بِرُّ الوالدين الاستغفارُ لهما وإِنْفاذُ  عهدهما أَي إِمضاء وصيتهما وما عَهِدا به قبل موتهما؛ ومنه حديث المحرم:  إِذا أَصاب أَهلَه يَنْفُذان لوجههما؛ أَي يمضيان على حالهما ولا يُبْطلان  حجهما. يقال: رجل نافذ في أَمره أَي ماض.  ونَفَذَ السَّهْمُ الرَّمِيَّةَ ونَفَذَ فيها يَنْفُذُها نَفْذاً  ونَفَاذاً: خالط جوفها ثم خرج طرَفُه من الشق الآخر وسائره فيه. يقال: نَفَذَ  السهمُ من الرمية يَنْفُذُ نَفَاذاً ونَفَذَ الكتابُ إِلى فلان نَفَاذاً  ونُفُوذاً، وأَنْفَذْتُه أَنا، والتَّنْفِيذُ مثله. وطعنة نافذة: منتظمة  الشقين. قال ابن سيده: والنَّفاذ، عند الأَخْفش، حركة هاء الوصل التي تكون  للإِضمار ولم يتحرك من حروف الوصل غيرها نحو فتحةِ الهاء من قوله:  رَحَلَتْ سُمَيَّةُ غُدْوَةً أَحمالَها  وكسرة هاء:  تجرَّدَ المجنون من كسائه  وضمة هاء:  وبلَدٍ عاميةٍ أَعماؤه  سمى بذلك لأَنه أَنفذ حركة هاء الوصل إِلى حرف الخروج، وقد دلت الدلالة  على أَن حركة هاء الوصل ليس لها قوّة في القياسد من قبل أَنّ حروف الوصل  المتمكنة فيه التي هي  (* قوله «التي هي» الضمير يعود إلى حروف الوصل،  وقوله الهاء مبتدأ ثان.) الهاء محمولة في الوصل عليها، وهي الأَلف والياء  والواو لا يكنّ في الوصل إِلاَّ سواكن، فلما تحركت هاء الوصل شابهت بذلك  حروف الروي وتنزلت حروف الخروج من هاء الوصل قبلها منزلة حروف الوصل من  حرف الروي قبلها، فكما سميت حركة هاء الوصل  (* قوله «فكما سميت حركة هاء  الوصل إلخ» كذا بالأصل وفيه تحريف ظاهر، والاولى أن يقال: فكما سميت حركة  الروي مجرى لأن الصوت جرى إلخ. وقوله وتمكن بها اللين كما سميت إلخ الأولى  حذف لفظ كما هذه لأنه لا معنى لها وقد اغتر صاحب شرح القاموس بهذه  النسخة فنقل هذه العبارة بغير تأمل فوقع فيما وقع فيه المصنف.) نَفاذاً لأَن  الصوت جرى فيها حتى استطال بحروف الوصل وتمكن بها اللين، كما سميت حركة  هاء الوصل نَفاذاً لأَن الصوت نفذ فيها إِلى الخروج حتى استطال بها وتمكن  المد فيها. ونفوذ الشيء إِلى الشيء: نحو في المعنى من جريانه نحوه، فإِن  قلت: فهلا سميت لذلك نُفُوذاً لا نَفَاذاً؟ قيل: أَصله «ن ف ذ» ومعنى  تصرفها موجود في النفاذ والنفوذ جميعاً، أَلا ترى أَن النفاذ هو الحِدَّةُ  والمضاء، والنفوذ هو القطع والسلوك؟ فقد ترى المعنيين مقتربين إِلا أَن  النفاذ كان هنا بالاستعمال أَولى، أَلا ترى أَنّ أَبا الحسن الأَخفش سمى ما  هو نحو هذه الحركة تعدياً، وهو حركة الهاء في نحو قوله:  قَرِيبَةٌ نُدْوَتُه من مَحْمَضهى  والنَّفَاذُ والحِدَّةُ والمَضَاءُ كله أَدنى إِلى التعدي والغلو من  الجريان والسلوك، لأَن كل متعدّ متجاوز وسالك، فهو جار إِلى مدًى مّا وليس  كل جار إِلى مدى متعدياً، فلما لم يكن في القياس تحريك هاء الوصل سميت  حركتها نفاذاً لقربه من معنى الإِفراط والحدّة، ولما كان القياس في الروي  أَن يكون متحركاً سميت حركته المجرى، لأَن ذلك على ما بيَّنا أَخفض رتبة من  النفاذ الموجود فيه معنى الحدة والمضاء المقارب للتعدي والإِفراط، فلذلك  اختير لحركة الروي المجرى، ولحركة هاء الوصل النفاذ، وكما أَن الوصل دون  الخروج في المعنى لأَن الوصل معناه المقاربة والاقتصاد، والخروج فيه  معنى التجاوز والإِفراط، كذلك الحركتان المؤدِّيتان أَيضاً إِلى هذين  الحرفين بينهما من التقارب ما بين الحرفين الحادثين عنهما، أَلا ترى أَن  استعمالهم «ن ف ذ» بحيث الإِفراط والمبالغة؟ وأَنْفَذَ الأَمر: قضاه.  والنَّفَذُ: اسم الأُنْفَاذِ. وأَمر بِنَفَذِهِ أَي بإِنْفاذِهِ. التهذيب: وأَما  النَّفَذُ فقد يستعمل في موضع إِنْفاذِ الأَمر؛ تقول: قام المسلمون  بِنَفَذِ الكتاب أَي بإِنفاذ ما فيه. وطعنة لهها نَفَذٌ أَي نافذة؛ وقال قيس بن  الخطيم:  طَعَنْتُ ابنَ عَبْدِ القيس طَعْنَةَ ثائرٍ،  لها نَفَذٌ، لولا الشُّعاعُ أَضاءها  والشعاع: ما تطاير من الدم؛ أَراد بالنفذ المَنْفَذ. يقول: نفذت الطعنة  أَي جاوزت الجانب الآخر حتى يُضيءَ نَفَذُها خرقَها، ولولا انتشار الدم  الفائر لأَبصر طاعنها ما وراءها. أَراد لها نفذ أَضاءها لولا شعاع دمها؛  ونَفَذُها: نفوذها إِلى الجانب الآخر. وقال أَبو عبيدة: من دوائر الفرس  دائرة نافذة وذلك إِذا كانت الهَقْعَة في الشِّقَّين جميعاً، فإِن كانت في  شق واحد فهي هَقْعَةٌ.  وأَتى بِنَفَذ ما قال أَي بالمخرج منه. والنفذ، بالتحريك: المَخْرج  والمَخْلص؛ ويقال لمنفذ الجراحة: نفَذٌ. وفي الحديث: أَيما رجل أَشادَ على  مسلم بما هو بريءٌ منه، كان حقاً على الله أَن يعذبه أَو يأْتي بِنَفَذِ ما  قال أَي بالمَخْرَج منه. وفي حديث ابن مسعود: إِنكم مجموعون في صعيد  واحد يَنْفُذُكم البصرُ؛ يقال منه: أَنفذت القوم إِذا خرقتهم ومشيت في  وسطهم، فإِن جزتهم حتى تُخَلِّفَهم قلت: نفَذْتُهم بلا أَلف أَنْفُذُهم، قال:  ويقال فيها بالأَلف؛ قال أَبو عبيد: المعنى أَنه ينفذهم بصر الرحمن حتى  يأْتي عليهم كلهم. قال الكسائي: يقال نفَذَني بصرُه يَنْفُذُني إِذا بلغني  وجاوزني؛ وقيل: أَراد يَنْفُذُهم بصر الناظر لاستواء الصعيد؛ قال أَبو  حاتم: أَصحاب الحديث يروونه بالذال المعجمة، وإِنما هو بالدال المهملة،  أَي يبلغ أَولهم وآخرهم حتى يراهم كلهم ويستوعبهم، من نَفَدَ الشيءَ  وأَنفَدْته؛ وحملُ الحديث على بصر المبصر أَولى من حمله على بصر الرحمن، لأَن  الله يجمع الناس يوم القيامة في أَرض يشهد جميعُ الخلائق فيها محاسبة  العبد الواحد على انفراده ويرون ما يصير إِليه؛ ومنه حديث أَنس: جُمعوا في  صَرْدَحٍ يَنْفُذُهم البصر ويسمعهم الصوت. وأَمرٌ نَفِيذٌ: مُوَطَّأٌ.  والمُنْتَفَذُ: السَّعَةُ. ونَفَذَهم البصر وأَنْفَذَهْم: جاوزهم. وأَنْفَذَ  القومَ: صار بينهم. ونَفَذَهم: جازهم وتخلَّفهم لا يُخَص به قوم دون قوم.  وطريق نافذ: سالك؛ وقد نَفَذَ إِلى موضع كذا يَنْفُذُ. والطريق النافذ:  الذي يُسلك وليس بمسدود بين خاصة دون عامة يسلكونه. ويقال: هذا الطريق  يَنْفُذُ إِلى مكان كذا وكذا وفيه مَنْفَذٌ للقوم أَي مَجَازٌ. وفي حديث  عمر: أَنه طاف بالبيت مع فلان فلما انتهى إِلى الركن الغربي الذي يلي  الأَسود قال له: أَلا تَسْتَلِم؟ فقال له: انْفُذ عنك فإِن النبي، صلى الله  عليه وسلم، لم يَسْتَلِمْه أَي دعه وتجاوزه. يقال: سِرْ عنك وانْفُذْ عنك  أَي امض عن مكانك وجزه. أَبو سعيد: يقال للخصوم إِذا ارتفعوا إِلى الحاكم:  قد تنافذوا اليه، بالذال، أَي خَلَصوا اليه، فإِذا أَدلى كل واحد منهم  بحجته قيل: قد تنافذوا، بالذال، أَي أَنفذوا حجتهم، وفي حديث أَبي  الدرداء: إِنْ نافَذْتهم نافذوك؛ نافَذْت الرجل إِذا حاكمته، أَي إِن قلت لهم  قالوا لك، ويروى بالقاف والدال المهملة. وفي حديث عبد الرحمن بن الأَزرق:  أَلا رجل يُنْفذُ بيننا؟ أَي يحكم ويُمْضي أَمرَه فينا. يقال: أَمره نافذ  أَي ماض مطاع. ابن الأَعرابي: أَبو المكارم: النوافذ كلُّ سَمٍّ يوصل  إِلى النَّفْسِ فَرَحاً أَو تَرَحاً، قلت له: سَمِّها، فقال: الأَصْرَانِ  والخِنّابَتَانِ والفمُ والطِّبِّيجَة؛ قال: والأَصْران ثقبا الأُذنين،  والخِنّابتان سَمّا الأَنْفِ، والعرب تقول: سِرْ عنك أَي جُزْ وامض، ولا  معنى لعنك.
مقاييس اللغة:
(نفذ) النون والفاء والذال:أصلٌ صحيح يدلُّ على مَضاءٍ في أمْرٍ وغيرِه. ونَفذ السَّهمُ الرمية نَفاذاً([11]). وأنْفذْتُه أنا. وهو نافذٌ: ماضٍ في أمره.
القاموس المحيط:
النَّفاذُ جوازُ الشيءِ عن الشيءِ، والخُلوصُ منه، كالنُّفوذِ، ومخالَطَةُ السَّهْمِ جَوْفَ الرَّمِيَّةِ، وخُروجُ طَرَفِه من الشِّقِّ الآخَرِ وسائِرُه فيه، كالنَّفْذِ، وحَرَكَةُ هاء الوَصْلِ التي للْإِضْمارِ، ككَسْرَةِ هاءِ
تَجَرُّدَ المَجْنونِ من كِسائِهِ
وأنْفَذَ الْأَمْرَ: قَضاهُ، والقَوْمَ: صارَ منهم، أو خَرَقَهُم، ومَشَى في وسَطِهِم. ونَفَذَهُمْ: جازَهُم، وتَخَلَّفَهُم، كأَنْفَذَهُمْ. وطريقٌ نافِذٌ: سالِكٌ. والنافِذُ: الماضي في جميع أمورِهِ، كالنَّفوذِ والنُّفَّاذِ، والمُطاعُ مِنَ الْأَمْرِ، كالنَّفيذ. والنَّفَذُ، بالتحريكِ: الإِنْفاذُ. وأتَى بنَفَذِ ما قالَ، أي: بالمُخْرَجِ منه.
والمُنْتَفَذُ: السَّعَةُ. والنَّوافِذُ: كُلُّ سَمٍّ يُوصِلُ إلى النَّفْسِ فَرَحاً أو تَرَحاً، وهي الْأَصَرَّانِ، والخُنَّابَتانِ، والفَمُ، والطِّبِّيجَةُ. وتَنافَذُوا إلى القاضي: خَلَصوا إليه، فإذا أدْلَى كُلٌّ منهم بِحُجَّتِه، فيقالُ: تَنافَدوا، بالدالِ المهملةِ.
تاج العروس:
ن ف ذ
النَّفَاذُ : الجَوَازُ وفي المحكم : جَوَازُ الشَّيْءِ والخُلُوصُ منه تَقول : نفَذْت أَي جُزْتُ وقد نَفَذ يَنْفُذ نَفَاذًا كالنُّفُوذِ بالضَّمّ . النَّفَاذُ : مُخالَطَة السَّهْمِ جَوْفَ الرَّمِيَّةِ وخُرُوجُ طَرَفِه مِن الشِّقِّ الآخَرِ وسَائِرُه فِيه يقال : نَفَذ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ يَنْفَذُ نَفَاذاً كالنَّفْذِ بفتح فسكون . قال ابنُ سِيدَه : والنَّفَاذُ عند الأَخفش : حَرَكَةُ هَاءِ الوَصْلِ التي تكون للإِضْمَارِ ولم يَتَحَرَّكْ مِن حُرُوف الوَصْلِ غَيْرُهَا كَكَسْرَة هَاء مِن قوله
" تَجَرُّدَ المَجْنُونِ مِنْ كِسائِهِ وفتحة الهاءِ من قوله :
" رَحَلَتْ سُمَيَّةُ غُدْوَةً أَحْمَالَها وضَمَّة الهاءِ من قوله :
" وَبَلدٍ عَامِيَةٍ أَعْمَاؤُهُ
سُمِّيَ بذلك لأَنّه أَنْفَذَ حَركَةَ هاءِ الوَصْلِ إِلى حَرْفِ الخُرُوجِ وقد دَلَّت الدَّلاَلَةُ على أَنَّ حَرَكَة هاءِ الوَصْلِ ليس لها قُوَّةٌ في القِيَاسِ مِنْ قِبَلِ أَنّ حُرُوفَ الوَصْلِ المَتَمَكِّنة فيه التي هي الهاءُ مَحمولَةٌ في الوصلِ عليها وهي الأَلف والياءُ والواو لا يَكُنَّ في الوَصْلِ إِلاَّ سَوَاكِنَ فلما تحَرَّكَتْ هاءُ الوصلِ شابَهَتْ بذلكَ حُروفَ الرَّويّ تَنَزّلَتْ حُرُوفُ الخُرُوجِ مِن هاءِ الوَصْلِ قَبْلَهَا مَنْزِلَةَ حُروفِ الوَصْلِ من حَرْفِ الرَّوِيّ قَبْلَهَا فكما سُمِّيَتْ حَرَكَةُ هاءِ الوَصْلِ نَفَاذًا لأَن الصوت جَرَى فيها حَتَّى اسْتَطَالَ بِحُرُوفِ الوَصْلِ وتَمَكَّنَ بها اللِّينُ كما سُمِّيَتْ حَرَكَة هاءِ الوَصْلِ نَفَاذاً لأَنّ الصَّوْتَ نَفَذَ فيها إلى الخُرُوجِ حَتّى استَطَالَ بها وتَمَكَّنَ المَدُّ فيها ونُفُوذُ الشيْءِ إِلى الشيْءِ نَحْوٌ في المَعْنَى مِنْ جَرَيَانِه نَحْوَه . وأَنْفَذَ الأَمْرَ : قَضَاهُ وأَنْفَذَ القَوْمَ : صارَ منهم هكذا في النُّسخ والصَّواب : بينهم أَو أَنْفَذَ القَوْمَ إِذَا خَرَقَهُم وفي نسخة فَرَّقَهُم وليس بشيْءٍ ومَشَى في وَسَطِهِم ويقال : نَفَذَهم إِذَا جَازَهم وتَخَلَّفَهُمْ لايُخَصُّ به قَوْمٌ دون قومٍ كأَنْفَذَهم . رُبَاعِيًا لغة في الثلاثيّ وفي حديث ابنِ مسعود " إِنَّكُمْ مُجموعُونَ في صَعيدٍ واحدٍ يَنْفُذُكُم البَصَرُ " قال أَبو عُبَيْدٍ معناه أَنه يَنْفُذهم بصرُ الرحمنِ حَتَّى يأْتيَ عليهم كُلِّهم قال الكسائيّ : يُقال : نَفَذَني بَصَرُه يُنْفُذُني إِذا بَلَغَني وجَاوَزَني وقيل : أَراد يَنْفُذُهم بصَرُ الناظرِ لاستواءِ الصَّعِيدِ قال أَبو حاتمٍ أَصحابُ الحديثِ يَرْوُونَه بالذال المعجمة وإِنما هو بالدال المُهمَلة أَي يَبلُغ أَوَّلَهُم وآخِرَهم حتى يَرَاهُمْ كُلَّهُم ويَستَوْعِبَهُمْ من نَفَد الشَّيْءَ وأَنْفَدْتَه وحَمْلُ الحديثِ على بَصَرِ المُبْصِر أَوْلَى مِن حَمْلِه على بَصرِ الرَّحمنِ لأَن اللهَ يَجمَع الناسَ يومَ القِيامَة في أَرْضٍ يَشْهَدُ جَمِيعُ الخَلائقِ فيها مُحَاسَبَةَ العَبْدِ والواحِد على انفِرَادِه ويرون ما يَصِيرُ إِليه ومنه حديث أَنسٍ " جُمِعُوا في صَرْدَحٍ يَنْفُذُهم البَصَرُ ويُسْمِعُهم الصَّوْتُ " وهو مجازٌ كما في الأَساس . من المَجاز أَيضاً : طَرِيقٌ نَافِذٌ أَي سَالِكٌ وفي الأَساس : أَي عامٌّ يَسْلُكه كُلُّ أَحدٍ . وفي اللسان والطريقُ النافِذُ : الذي يُسْلَك وليس بمَسدودٍ بَيْنَ خاصَّةٍ دون عَامَّة يَسْلُكونه ويقال : هذا الطريقُ يَنْفُذُ إِلى مكان كذا وكذا . وفيه مَنْفَذٌ للقَوْمِ . أَي مَجَازٌ . من المَجاز : النَّافَذُ : الرجلُ المَاضِي في جَمِيع أُمُورِه وله نَفَاذَةٌ في الأُمُور كالنَّفُوذِ والنُّفَّاذ كَصبورٍ ورُمّان النافذ المُطَاع مِن الأَمْرِ كالنَّفِيذ . وأَمرٌ نَفِيذٌ : مُوَطَّأٌ . وفي حديث عبد الرحمن بنِ الأَزْرق " أَلاَ رَجُلٌ يُنْفِذُ بَيننا " أَي يَحْكُم ويُمْضِي أَمْرَهُ فينا يقال : أَمرُه نافِذٌ أَي ماضٍ مُطَاعٌ . والنَّفَذ بالتحرِيكِ : اسم الإِنْفَاذ وأَمَر بِنَفَذِه أَي بإِنْفَاذِه . وفي التهذيب : وأَمَّا النَّفَذُ فقد يُسْتَعْمَل في مَوضِع إِنْفَاذِ الأَمْر يقول : قام المُسْلِمُونَ بِنَفَذِ الكَتَاب أَي بإِنفاذ ما فيه . النَّفَذُ : المَخْرَجُ والمُخْلَصُ يقال أَتَى بِنَفَذِ مَا قَالَ أَي بِالمُخْرَجِ مِنه ومنه الحديث " أَيُّمَا رَجُلٍ أَشَادَ عَلَى مُسْلِمٍ بما هو بَرِيءٌ منه كان حَقًّا عَلى اللهِ أَنْ يُعَذِّبَه أَوْ يَأْتِيَ بِنَفَذِ مَا قَالَ " يقال : إِن في ذلك لَمُنْتَفَذًا ومَنْدُوحَةً المُنْتَفَذُ والمَنْدُوحة : السَّعَةُ وقد تَقدَّم في الدال المُهملة . قال ابنُ الأَعرابيّ عن أَبي المكارم النَّوَافِذُ : كُلُّ سَمٍّ يَوصِلُ إِلى النُّفْسِ فَرَحاً أَو تَرحاً وعنه : قلْت له : سَمِّها . فقال : هي الأَصَرَّانِ والخِنَّابَتَانِ والفَمُ والطِّبِّيجَةُ . قال : والأَصَرَّانٍ : ثُقْباَ الأُذنينِ والخِنَّابَتَانِ سَمَّا الأَنْفِ . عن أَبي سعيد : يقال للخُصومِ إِذا ارتَفعوا إِلى الحاكم . قد تَنَافَذُوا إِليه بالذال أَي
إِلى القاضي أَي خَلَصُوا إِليه فإِذا أَدْلَىَ كُلّ واحدٍ منهم بِحُجَّتِه فيقال : تَنَافَدُوا بالدَّال المُهْمَلَة وفي حديث أَبي الدردَاءِ " إِن نَافَذْتَهُم نَافَذُوك " نافَذْتُ الرجلَ إِذا حَاكَمْتَه أَي إِن قُلْت لهم قالوا لك . ويُرْوَى بالقَاف والدال المُهْمَلَة وقد تقدّم . ومما يستدرك عليه : نَفَذَ لِوَجْهِهِ إِذا مَضَى على حالِه . وأَنْفَذَ عَهْدَه : أَمْضَاه . ونَفَذَ الكِتَابُ إِلى فُلانٍ نَفَاذاً ونُفُوذًا وأَنْفَذَتُهُ أَنا . والتَّنْفِيذ مثْلُه وكذا نَفَذَ الرَّسُولُ وهو مَجازٌ . وطَعْنَةٌ نَافِذَةٌ : مُنْتَظِمَةُ الشِّقَّيْنِ وطَعَنَات نَوَافِذُ . وللْجُرْحِ نَفَذٌ وللجِرَاحِ أَنْفَاذٌ . وطَعْنَةٌ لها نَفَذٌ أَي نَافِذَةٌ وقال قَيْسُ بن الخَطِيمِ : لى القاضي أَي خَلَصُوا إِليه فإِذا أَدْلَىَ كُلّ واحدٍ منهم بِحُجَّتِه فيقال : تَنَافَدُوا بالدَّال المُهْمَلَة وفي حديث أَبي الدردَاءِ " إِن نَافَذْتَهُم نَافَذُوك " نافَذْتُ الرجلَ إِذا حَاكَمْتَه أَي إِن قُلْت لهم قالوا لك . ويُرْوَى بالقَاف والدال المُهْمَلَة وقد تقدّم . ومما يستدرك عليه : نَفَذَ لِوَجْهِهِ إِذا مَضَى على حالِه . وأَنْفَذَ عَهْدَه : أَمْضَاه . ونَفَذَ الكِتَابُ إِلى فُلانٍ نَفَاذاً ونُفُوذًا وأَنْفَذَتُهُ أَنا . والتَّنْفِيذ مثْلُه وكذا نَفَذَ الرَّسُولُ وهو مَجازٌ . وطَعْنَةٌ نَافِذَةٌ : مُنْتَظِمَةُ الشِّقَّيْنِ وطَعَنَات نَوَافِذُ . وللْجُرْحِ نَفَذٌ وللجِرَاحِ أَنْفَاذٌ . وطَعْنَةٌ لها نَفَذٌ أَي نَافِذَةٌ وقال قَيْسُ بن الخَطِيمِ :
" طَعَنْتُ ابْنَ عَبْدِ القَيْسِ طَعْنَةَ ثَائِرٍلَهَا نَفَذٌ لَوْلاَ الشَّعَاعُ أَضَاءَهَا والشُّعَاع : ما تَطَايَرَ مِن الدَّمِ أَراد بالنَّفَذِ المَنْفَذَ يقول : نَفَذَت الطَّعْنَةُ أَي جاوَزَت الجانب الآخَرَ حتَّى يُضِيءَ نَفَذُهَا خَرْقَها ولولا انتشارُ الدَّمِ الفائِرِ لأَبْصَرَ طاعِنُهَا ما وَرَاءَهَا أَراد : لها نَفَذٌ أَضاءَهَا لولا شُعاعُ دَمِهَا . ونَفَذُهَا : نُفُوذُها إِلى الجانِب الآخَر ومثْله في كتاب لابن السيد . وذَا مَنْفَذُ القَوْمِ ونَفَذُهم وهذه مَنافَذُهم وأَنْفَاذُهم . وقال أَبُو عُبَيْدَة : مِن دوئرِ الفَرَسِ دَائرَةٌ نافِذَةٌ وذلك إِذا كانَت الهَقْعَةُ في الشِّقَّيْنِ جَمِيعاً فإِن كانت في شِقٍّ واحدٍ فهي هَقْعَةٌ . ويقال : سِرْعَنْكَ وانْفُذْ عَنْك أَي امْضِ عَنْ مَكَانِكَ وجُزْهُ . ونافِذٌ : مَوْلًى لعبد الله بن عامرٍ وإِليه نُسِبَ نَهْرُ نافِذٍ بالبصرة كان عبدُ الله وَلاَّه حَفْرَه فغَلَبَ عليه . ونافِذٌ : أَبو مَعْبَدٍ مولَى ابنِ عَبَّاسٍ حَديثُه في الصِّحاحِ . والنَّافِذُ بن جَعُونَةَ له ذِكْرٌ

### Türkçe

**نفذ**
**نَفَذَ - يَنْفُذُ**
**نَفَذَ - يَنْفُذُ** + bir varlık + bir şeyden: onu aşarak onun içinden geçer: yolundaki bir cismi delip geçen, hızlıca hareket edip akan; onu deler, içinden geçer ve onu aşar.
Ve lafız, “durma ve takılıp kalmaya karşılık bir engeli veya engelleyici sınırları aşma ve geçme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**نَفَذَ - يَنْفُذُ**، **عَدَا - يَعْدُوْ**، **جَازَ - يَجُوْزُ**، **دَوَدَ - يَدودُ** (**دادَ - يَدادُ**)، **مَرَّ - يَمُرُّ**، **عَبَرَ - يَعْبِرُ**

**تنفذوا**
 	﴿Ey cin ve insan topluluğu! Eğer göklerin ve yerin uçlarından **تنفذوا** (geçip çıkmaya) güç yetirebilirseniz, geçip çıkın; bir sultan (yetki/güç) olmaksızın geçip çıkamazsınız (33)﴾ **الرحمن**

**مختار الصحاح**
● [**نفذ**] ن ف ذ: **نَفَذَ** ok, hedeflenen şeyden geçti; ve **نفذ** yazı/kitap falana ulaştı; ikisinin de babı **دخل**’dir; ve ayrıca **نَفَاذَاً** (şeklinde) de gelir. Ve onu **أَنْفَذَهُ** (o geçirdi/ulaştırdı); ve ayrıca şeddeli olarak **نَفَّذَهُ** da (denir). Ve **أمر نافِذٌ**: yani itaat olunan.

**الراغب**
**نفذ**
- **نفذ** ok hedeflenen şeyde **نفوذا** ve **نفاذا** (şeklinde); ve delici alet tahtada: öbür tarafa delip geçtiği zaman. Ve falan kimse işte **نفاذا** (şeklinde) ilerledi; ve ben onu **أنفذته** (ilerlettim/gerçekleştirdim). Yüce Allah dedi ki: ﴿Eğer göklerin ve yerin uçlarından **تنفذوا** (geçip çıkmaya) güç yetirebilirseniz, geçip çıkın; bir sultan olmaksızın geçip çıkamazsınız﴾ [**الرحمن**/33]. Ve ben işi **تنفيذا** (şeklinde) **نفذت** (yerine getirdim); ve ordu, gazasında (ilerledi). Ve hadiste: ( **نفذوا** Üsâme’nin ordusunu) (haberi İbn Hacer **الفتح**’ta zikretti; onda: Sonra Resûlullah’a ağrısı şiddetlendi; dedi ki: Üsâme’nin birliğini **أنفذوا** (gönderin). Ebû Bekir, halife kılındıktan sonra onu teçhiz etti; emredildiği yöne yürüdü; babasının katilini öldürdü; orduyla salim olarak döndü; ganimet de aldılar. Bak: **فتح الباري** 8/152). Ve **المنفذ**: geçit veren geçiş yeri.

**ملخص اللسان**
1.     **النَّفاذ**: geçme; şeyin geçmesi ve ondan sıyrılıp çıkma. Dersin ki: **نَفَذْت** yani geçtim; ve **نَفَذَ يَنْفُذُ** **نَفَاذاً** ve **نُفُوذاً** (şeklinde) olmuştur. Ve **نَفَذَ السَّهْمُ الرَّمِيَّةَ** ve onda **نَفَذَ**; onu **نَفْذاً** ve **نَفَاذاً** (şeklinde) **يَنْفُذُها**: iç boşluğuna karıştı, sonra ucunun bir tarafı öbür yarıktan çıktı; geri kalanı onun içindedir. Ve **نَفَذَ الكتابُ إِلى فلان** **نَفَاذاً** ve **نُفُوذاً** (şeklinde); ve ben onu **أَنْفَذْتُه**; ve **التَّنْفِيذُ** bunun gibidir. Ve **طعنة نافذة**: iki yarığı da düzenli olan.
2.  Ve **طريق نافذ**: geçilen (işlek); ve **نَفَذَ إِلى موضع كذا** **يَنْفُذُ**. Ve **الطريق النافذ**: geçilen ve tıkalı olmayan; yalnız bazılarına mahsus olup umumun geçmediği değil, bilakis onların geçtiği (yol). Ve denir: Bu yol, falan falan yere **يَنْفُذُ**; ve onda kavim için bir **مَنْفَذٌ** vardır; yani bir geçit.
3.     Denir: **سِرْ عنك** ve **انْفُذْ عنك**: yani bulunduğun yerden geçip git ve onu aş.
4.     Ve **النفذ**, harekeli olarak: çıkış yeri ve kurtuluş yeri;
5.     Ve bir şeyin bir şeye **نفوذ**’u: manada ona doğru akıp gitmesine benzer. İhramlıya dair hadis: ailesine yaklaşırsa, ikisi de yüzleri üzere **يَنْفُذان**; yani hâlleri üzere giderler ve haclarını bozmazlar.
6.     Ve **أَنْفَذَهْم**: onları aştı. Ve **أَنْفَذَ القومَ**: onların arasına girdi. Ve **نَفَذَهم**: onları geçti ve onları geride bıraktı; bir kavme mahsus kılınmaz.
7.     Ve bir adam **نافِذٌ** işinde; ve **نَفُوذٌ** ve **نَفَّاذٌ**: bütün işinde yürüyen. Ve işi **نافذ**: yani itaat olunan.
8.     Ve **إِنْفاذُ** ikisinin ahdi: yani vasiyetlerini ve ölümlerinden önce ahdettikleri şeyi yürürlüğe koyma;
9.  **النفاذ** keskinlik ve yürürlük; ve **النفوذ** kesip geçme ve geçip gitme midir? Ve **النَّفَاذُ** ile keskinlik ve yürürlük; bunların hepsi, akıp gitme ve geçip gitmeden, aşma ve taşkınlığa daha yakındır; çünkü her aşan, aşırı geçen ve geçen (sâlik)tir; o, bir sınıra doğru akıp gider; fakat her bir sınıra doğru akan, aşan değildir.
10.                        Ve **أَنْفَذَ الأَمر**: onu yerine getirdi. Ve **النَّفَذُ**: **الأُنْفَاذِ**’ın ismidir. Ve **أَمر بِنَفَذِهِ**: yani onun **إِنْفَاذِهِ** ile (emretti). Ve **النَّفَذُ**, emrin **إِنْفَاذِ**’ı yerinde kullanılabilir; dersin ki: Müslümanlar, yazının **بِنَفَذِ**’i ile kalktılar; yani içindekinin **بإِنفاذ**’ı ile.
11.                        Ve onun için bir **نَفَذٌ** olan bir darbe: yani **نافذة**;
12.                        Dedi: **نفَذَني بصرُه يَنْفُذُني**: bana ulaşıp beni aştığı zaman. Ve denildi: Düzlüğün eşitliği sebebiyle, bakanın bakışının onları **يَنْفُذُهم** (aşmasını) istedi;
13.                        Hasımlar için, hâkime yükseldiklerinde denir: **قد تنافذوا اليه**; **بالذال**; yani ona ulaşıp sıyrıldılar. Sonra her biri delilini ortaya koyduğunda denir: **قد تنافذوا**; **بالذال**; yani delillerini **أَنفذوا** (geçerli kıldılar/yerine ulaştırdılar). **نافَذْت** adamı: onu muhakeme ettim. Aramızda bir kimse var mı ki **يُنْفذُ** (hükmü geçirir) aramızda? yani hükmeder ve işini içimizde yürürlüğe koyar. Denir: işi **نافذ**: yani yürüyen, itaat olunan.

**لسان العرب**

● - **نفذ**: **النَّفاذ**: geçiş; ve **المحكم**’de: bir şeyin geçişi ve ondan sıyrılıp çıkması. Dersin ki: **نَفَذْت** yani geçtim; ve gerçekten **نَفَذَ يَنْفُذُ نَفَاذاً ونُفُوذاً**. Ve bir adam, işinde **نافِذٌ**, ve **نَفُوذٌ** ve **نَفَّاذٌ**: bütün işinde yürüyüp giden; ve onun işi **نافذ** yani itaat olunan. Ve bir hadiste: “Anne-babaya iyilik, onlar için istiğfar ve onların ahdini **إِنْفاذُ** etmektir” yani vasiyetlerini ve ölümlerinden önce ahdettikleri şeyi yürürlüğe koymak; ve ondan, ihramlıya dair hadis: “Eğer ehline isabet ederse, ikisi yüzleri üzere **يَنْفُذان**” yani hâlleri üzere yürürler ve haclarını iptal etmezler. Denir: işinde **نافذ** bir adam, yani yürüyüp giden.

Ve **نَفَذَ السَّهْمُ الرَّمِيَّةَ** ve onda **نَفَذَ فيها يَنْفُذُها نَفْذاً ونَفَاذاً**: onun iç boşluğuna karıştı, sonra ucu öbür yarıktan çıktı, geri kalanı onun içindedir. Denir: ok, hedefte **نَفَذَ السهمُ من الرمية يَنْفُذُ نَفَاذاً**; ve yazı falana **نَفَذَ الكتابُ إِلى فلان نَفَاذاً ونُفُوذاً**; ve ben onu **أَنْفَذْتُه**; ve **التَّنْفِيذُ** onun gibidir. Ve **طعنة نافذة**: iki yarığı düzenli olan. İbn Sîde dedi: ve **النَّفاذ**, **الأَخْفش**’e göre, zamir için olan ve başka hiçbir bağ harfinden başkası hareketlenmemiş bulunan **هاء الوصل**’ün harekete geçirilmesidir; şu gibi: onun sözündeki **الهاء**’nın fethası:

رَحَلَتْ سُمَيَّةُ غُدْوَةً أَحمالَها

ve **هاء**’nın kesrası:

تجرَّدَ المجنون من كسائه

ve **هاء**’nın damması:

وبلَدٍ عاميةٍ أَعماؤه

Buna, **هاء الوصل**’ün harekesini çıkış harfine geçirdiği için bu ad verildi; ve delâlet, **هاء الوصل**’ün harekesinin kıyasta bir kuvveti olmadığını göstermiştir; şu sebeple ki kıyasta yerleşik olan bağ harfleri ki onlar (**قوله «التي هي» الضمير يعود إلى حروف الوصل، وقوله الهاء مبتدأ ثان.**) **الهاء** bağda onlara taşınmıştır; ve onlar **الأَلف** ve **الياء** ve **الواو**’dur; bağda ancak sâkin olurlar. **هاء الوصل** hareketlenince bununla kafiye harflerine benzedi; ve **هاء الوصل**’den önceki çıkış harfleri, ondan önceki kafiye harfinden bağ harflerinin konumu gibi bir konuma indirildi. Şu halde, **هاء الوصل**’ün harekesi (**قوله «فكما سميت حركة هاء الوصل إلخ» كذا بالأصل وفيه تحريف ظاهر، والاولى أن يقال: فكما سميت حركة الروي مجرى لأن الصوت جرى إلخ. وقوله وتمكن بها اللين كما سميت إلخ الأولى حذف لفظ كما هذه لأنه لا معنى لها وقد اغتر صاحب شرح القاموس بهذه النسخة فنقل هذه العبارة بغير تأمل فوقع فيما وقع فيه المصنف.**) **نَفاذاً** diye adlandırıldığı gibi; çünkü ses onda yürüdü, ta ki bağ harfleriyle uzadı ve onunla yumuşaklık yerleşti; yine **هاء الوصل**’ün harekesi **نَفاذاً** diye adlandırıldı; çünkü ses onda çıkışa doğru nüfuz etti, ta ki onunla uzadı ve onda med yerleşti. Ve bir şeyin bir şeye **نفوذ**’u: anlam bakımından ona doğru akıp gitmesine yakındır. Şayet dersin ki: “Öyleyse bunun için niçin **نُفُوذاً** değil de **نَفَاذاً** diye adlandırıldı?” Denir: aslı “**ن ف ذ**”dir; ve onun tasarrufunun manası hem **النفاذ**’da hem **النفوذ**’da mevcuttur; görmez misin ki **النفاذ** keskinlik ve yürüyüp gitmedir; **النفوذ** ise kesip geçme ve yol tutmadır? İki manayı yakın görürsün; ancak burada **النفاذ** kullanım bakımından daha evlâ idi; görmez misin ki Ebû’l-Hasen **الأَخفش**, bu harekete benzer olan şeye “taaddî” adını verdi; o da şu gibi sözdeki **الهاء**’nın harekesidir:

قَرِيبَةٌ نُدْوَتُه من مَحْمَضهى

Ve **النَّفَاذُ** ve **الحِدَّةُ** ve **المَضَاءُ** hepsi, akıp gitme ve yol tutmadan, taaddî ve aşırılığa daha yakındır; çünkü her taaddî eden, aşan ve yol tutandır; o halde o, bir menzile doğru akıp gidendir; fakat her bir menzile doğru akıp giden taaddî eden değildir. **هاء الوصل**’ü hareketlendirmek kıyasta olmadığından, onun harekesi, ifrat ve keskinlik manasına yakınlığından dolayı **نفاذاً** diye adlandırıldı. Kafiyede kıyas, onun hareketli olması olduğundan, onun harekesi **المجرى** diye adlandırıldı; çünkü bu, açıkladığımız üzere, içinde keskinlik ve yürüyüp gitme manası bulunan ve taaddî ve ifrata yakın olan **النفاذ**’dan daha düşük bir mertebededir. Bu sebeple kafiye harekesi için **المجرى**, **هاء الوصل** harekesi için **النفاذ** seçildi. Ve nasıl ki **الوصل**, manada **الخروج**’dan aşağıdır; çünkü **الوصل**’ün manası yakınlık ve iktisattır; **الخروج**’da ise aşma ve ifrat manası vardır; aynı şekilde bu iki harfe götüren iki hareket arasında da, onlardan meydana gelen iki harf arasındaki yakınlık kadar bir yakınlık vardır. Görmez misin ki onların “**ن ف ذ**”yi ifrat ve mübalağa yerinde kullanmaları? Ve **أَنْفَذَ الأَمر**: onu yerine getirdi. Ve **النَّفَذُ**: **الأُنْفَاذِ**’ın adıdır. Ve “onunla **بِنَفَذِهِ** emretti” yani onun **بإِنْفاذِهِ** ile. **التهذيب**: **النَّفَذُ** ise, emrin **إِنْفاذِ**’ı yerinde kullanılır; dersin ki: Müslümanlar yazının **بِنَفَذِ**’i ile kalktılar, yani içindekini yürürlüğe koymakla. Ve “onda **نَفَذٌ** olan bir mızrak darbesi” yani **نافذة**; ve Kays b. el-Hatîm dedi:

طَعَنْتُ ابنَ عَبْدِ القيس طَعْنَةَ ثائرٍ،
لها نَفَذٌ، لولا الشُّعاعُ أَضاءها

Ve **الشعاع**: kandan sıçrayan şeydir; **النفذ** ile **المَنْفَذ**’i kastetti. Der ki: darbe **نفذت** yani öbür yanı geçti, ta ki onun **نَفَذُها**’sı, onun yırtığını aydınlatsın; ve fışkıran kanın yayılması olmasaydı, vuran kimse onun ötesini görürdü. “Onda **نفذ** var, onu aydınlattı; kanının **شعاع**’ı olmasaydı”yı kastetti; ve onun **نَفَذُها**’sı: onun öbür yana **نفوذ**’udur. Ebû Ubeyde dedi: atın alâmetlerinden “**دائرة نافذة**” vardır; bu, **الهَقْعَة** iki yarığın ikisinde birden olunca olur; eğer bir yarıkta olursa o **هَقْعَةٌ**’dır.

Ve “söylediğinin **بِنَفَذ**’i ile geldi” yani ondan çıkış yolu ile. Ve **النفذ** (harekeli): çıkış ve kurtuluş; ve yaralanmanın geçit yerine: **نفَذٌ** denir. Hadiste: “Herhangi bir adam, bir Müslüman hakkında, ondan beri olduğu bir şeyle yüksek sesle konuşursa, Allah üzerine hak olur ki onu azap etsin yahut söylediğinin **بِنَفَذِ**’i ile gelsin” yani ondan çıkış yolu ile. İbn Mes‘ûd hadisi: “Siz, tek bir düzlükte toplanacaksınız; bakış sizi **يَنْفُذُكم**”; bundan denir: “kavmi **أَنفذت**” onları delip geçtim ve ortalarında yürüdüm; eğer onları geçip arkanda bırakırsan “onları **نفَذْتُهم**” dersin, ألف’sız, “onları **أَنْفُذُهم**”; dedi: ve onda ألف ile de denir. Ebû Ubeyd dedi: mana, Rahmân’ın bakışının onları delip geçmesi, ta ki hepsinin üzerine gelmesidir. el-Kisâî dedi: “Onun bakışı bana **نفَذَني**” denir, “bana ulaştı ve beni geçti” demektir; ve denildi ki: düzlük eşit olduğundan, bakanın bakışı onları **يَنْفُذُهم**’u kastetti. Ebû Hâtim dedi: hadis ehli onu **الذال** mu‘ceme ile rivayet eder; hâlbuki o **الدال** muhmale iledir; yani onların evveline ve âhirine ulaşır, ta ki hepsini görsün ve onları kuşatsın; **نَفَدَ الشيءَ** ve **أَنفَدْته**’den. Hadisi görenin bakışına hamletmek, Rahmân’ın bakışına hamletmekten daha evlâdır; çünkü Allah kıyamet günü insanları bir yerde toplar; orada bütün yaratılmışlar, tek bir kulun tek başına hesaba çekilmesini görürler ve onun varacağı şeyi görürler. Ve ondan Enes hadisi: “Geniş bir düzlükte toplandılar; bakış onları **يَنْفُذُهم** ve ses onları işitir.”

Ve **أَمرٌ نَفِيذٌ**: ayakla çiğnenmiş. Ve **المُنْتَفَذُ**: genişlik. Ve bakış onları **نَفَذَهم** ve onları **أَنْفَذَهْم**: onları geçti. Ve **أَنْفَذَ القومَ**: onların arasına girdi. Ve onları **نَفَذَهم**: onları geçti ve arkalarında bıraktı; bir kavme mahsus kılınmaz, kavimden kavme. Ve **طريق نافذ**: geçilen; ve gerçekten “şu yere **نَفَذَ إِلى**” der, **يَنْفُذُ**. Ve **الطريق النافذ**: geçilen, ve umumdan ayrı olarak bazı kimseler arasında kapalı olmayan, onların yürüdüğü. Ve denir: “Bu yol şu ve şu yere **يَنْفُذُ**” ve onda kavim için bir **مَنْفَذٌ** vardır, yani bir geçit. Ömer hadisi: o, falanla birlikte Beyt’i tavaf etti; **الأَسود**’a bitişik olan batı rüknüne varınca ona dedi ki: “Dokunup selamlamaz mısın?” O da ona dedi: “Kendinden **انْفُذ**; çünkü Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onu selamlamadı” yani onu bırak ve geç. Denir: “Kendinden yürü ve kendinden **انْفُذْ**” yani bulunduğun yerden geçip git ve onu aş. Ebû Saîd: hasımlar hâkime yükseldiklerinde onlara “ona doğru **تنافذوا** ettiler” denir, **الذال** ile; yani ona sıyrılıp ulaştılar; her biri delilini ortaya koyunca “**تنافذوا** ettiler” denir, **الذال** ile; yani delillerini yürürlüğe koydular. Ebû’d-Derdâ hadisi: “Eğer onlarla **نافَذْتهم**, sana **نافذوك** ederler”; bir adamla **نافَذْت**: onunla muhakeme oldun; yani onlara söylersen sana söylerler; ve **القاف** ve **الدال** muhmale ile de rivayet edilir. Abdurrahman b. el-Ezrak hadisi: “Aramızda hükmü **يُنْفذُ** edecek bir adam yok mu?” yani hükmedip işini içimizde yürürlüğe koyacak. Denir: “Onun işi **نافذ**” yani yürüyen, itaat olunan. İbnü’l-A‘râbî: Ebû’l-Mekârim: **النوافذ**; nefse sevinç yahut keder olarak ulaştıran her bir deliktir. Ona dedim: “Onları adlandır.” Dedi: **الأَصْرَانِ** ve **الخِنّابَتَانِ** ve **الفمُ** ve **الطِّبِّيجَة**; dedi: ve **الأَصْران** iki kulağın iki deliğidir; ve **الخِنّابتان** burnun iki deliğidir; ve Araplar “kendi yanından yürü” derler, yani geç ve yürü; ve “lanet” için bir mana yoktur.

مقايisü’l-luğa:
(**نفذ**) **النون** ve **الفاء** ve **الذال**: bir asl-ı sahîh; bir işte ve başkasında bir ilerleyişe delâlet eder. Ve ok, atışı **نَفاذاً**([11]) olarak delip geçti. Ve ben onu **أنْفَذْتُه**. Ve o **نافذٌ**: işinde ilerleyip giden.

el-Kāmûsü’l-muhît:
**النَّفاذُ**: şeyin şeyden geçmesi ve ondan sıyrılıp çıkmasıdır; **النُّفوذِ** gibi. Ve okun, atışın iç boşluğuna karışması; ve ucunun öteki yarıktan çıkması, geri kalanının da onun içinde olması; **النَّفْذِ** gibi. Ve zamir için olan **هاء الوَصْلِ**’in harekesi; şu sözdeki **هاءِ**’nin kesresi gibi:
تَجَرُّدَ المَجْنونِ من كِسائِهِ
Ve **أنْفَذَ الْأَمْرَ**: onu yerine getirdi. Ve **القَوْمَ**: onlardan oldu; yahut onları delip geçti ve onların ortasında yürüdü. Ve **نَفَذَهُمْ**: onları geçti ve onları geride bıraktı; **أَنْفَذَهُمْ** gibi. Ve **طريقٌ نافِذٌ**: işlek. Ve **النافِذُ**: bütün işlerinde ilerleyip giden; **النَّفوذِ** ve **النُّفَّاذِ** gibi. Ve emredilen işten itaat olunan; **النَّفيذ** gibi. Ve **النَّفَذُ** (harekeli olarak): **الإِنْفاذُ**’dır. Ve “**بنَفَذِ ما قالَ** getirdi”, yani: ondan çıkış yolunu (getirdi).
Ve **المُنْتَفَذُ**: genişliktir. Ve **النَّوافِذُ**: nefse sevinç yahut keder olarak ulaştıran her zehir; ve onlar **الْأَصَرَّانِ** ve **الخُنَّابَتانِ** ve **الفَمُ** ve **الطِّبِّيجَةُ**’dir. Ve kadıya doğru **تَنافَذُوا**: ona sıyrılıp ulaştılar; her biri hüccetini ortaya koyunca “**تَنافَدوا**” denir; **بالدالِ المهملةِ** ile.

Tâcü’l-ʿarûs:
ن ف ذ
**النَّفَاذُ**: geçiştir. Ve **المحكم**’de: şeyin geçişi ve ondan sıyrılıp çıkmasıdır; dersin ki: “**نفَذْت**”, yani “geçtim”. Ve **نَفَذ** **يَنْفُذ** **نَفَاذًا** olarak; **النُّفُوذِ** gibi, (nûn’un) dammesiyle. **النَّفَاذُ**: okun, atışın iç boşluğuna karışması ve ucunun öteki yarıktan çıkması, geri kalanının da onun içinde olmasıdır; denir ki: ok atıştan **نَفَذ**; **يَنْفَذُ** **نَفَاذاً** olarak; **النَّفْذِ** gibi, fethalı sonra sâkin. İbn Sîde dedi ki: ve **النَّفَاذُ**, el-Ahfeş katında, zamir için olan **هاءِ الوَصْلِ**’in harekesidir; ve ondan başka hiçbir **حُرُوف الوَصْلِ** harekelenmemiştir; şu sözdeki **هاءِ**’nin kesresi gibi:
" تَجَرُّدَ المَجْنُونِ مِنْ كِسائِهِ
ve şu sözdeki **الهاءِ**’nin fethası:
" رَحَلَتْ سُمَيَّةُ غُدْوَةً أَحْمَالَها
ve şu sözdeki **الهاءِ**’nin dammesi:
" وَبَلدٍ عَامِيَةٍ أَعْمَاؤُهُ
Bununla adlandırıldı; çünkü **هاءِ الوَصْلِ**’in harekesini **حَرْفِ الخُرُوجِ**’a geçirdi. Ve delâlet, **هاءِ الوَصْلِ**’in harekesinin kıyasta bir kuvveti olmadığını gösterdi; şu yönden ki: onda yerleşik olan **حُرُوفَ الوَصْلِ** ki o **الهاءُ**’dır, vasılda onun üzerine taşınmıştır; ve onlar **الأَلف** ve **الياءُ** ve **الواو**’dur; vasılda ancak sâkinler olurlar. **هاءُ الوصلِ** harekelenince, bununla **حُروفَ الرَّويّ**’ye benzedi; **حُرُوفُ الخُرُوجِ**, ondan önceki **هاءِ الوَصْلِ**’den, ondan önceki **حَرْفِ الرَّوِيّ**’den **حُروفِ الوَصْلِ**’in menzilesi konumuna indirildi. Nasıl ki **هاءِ الوَصْلِ**’in harekesi, ses onda akıp **حُرُوفِ الوَصْلِ** ile uzayıncaya ve yumuşaklık onunla yerleşince **نَفَاذًا** diye adlandırıldı; yine **هاءِ الوَصْلِ**’in harekesi, ses onda **الخُرُوجِ**’a nüfuz edinceye, onunla uzayıncaya ve med onda yerleşinceye kadar **نَفَاذاً** diye adlandırıldı. Ve bir şeyin bir şeye **نُفُوذُ**’u, onun ona doğru akışından mânâca bir türdür. Ve **أَنْفَذَ الأَمْرَ**: onu yerine getirdi. Ve **أَنْفَذَ القَوْمَ**: onlardan oldu; nüshalarda böyle; doğrusu: aralarında; yahut **أَنْفَذَ القَوْمَ**: onları delip geçtiği zaman. Ve bir nüshada: onları ayırdı; bir şey değildir. Ve onların ortasında yürüdü. Ve denir ki: **نَفَذَهم**: onları geçtiği ve onları geride bıraktığı zaman; bir kavme diğerinden tahsis edilmez; **أَنْفَذَهم** gibi. Dörtlü (fiil), üçlüde bir lugattır. Ve İbn Mesʿûd hadîsinde: " إِنَّكُمْ مُجموعُونَ في صَعيدٍ واحدٍ يَنْفُذُكُم البَصَرُ " Ebû ʿUbeyd dedi ki: mânâsı, Rahmân’ın bakışı onları delip geçer; hepsinin üzerine gelinceye kadar. el-Kisâî dedi ki: “**نَفَذَني بَصَرُه** **يُنْفُذُني**” denir; bana ulaşıp beni geçtiği zaman. Ve denildi ki: düzlüğün eşitliği sebebiyle, bakanın bakışı onları delip geçer demek istedi. Ebû Hâtim dedi ki: hadîs ehli onu **بالذال المعجمة** ile rivayet eder; hâlbuki o **بالدال المُهمَلة** iledir; yani: ilklerine ve sonlarına ulaşır; hepsini görene ve onları bütünüyle kuşatana kadar; **نَفَد الشَّيْءَ** ve **أَنْفَدْتَه**’den. Ve hadîsi görenin bakışına hamletmek, onu Rahmân’ın bakışına hamletmekten daha evlâdır; çünkü Allah, kıyâmet günü insanları bir yerde toplar; bütün mahlûkat orada kulun ve tek kişinin tek başına muhasebesine şahit olur; ve onun varacağı şeyi görürler. Ve ondan Enes hadîsi: " جُمِعُوا في صَرْدَحٍ يَنْفُذُهم البَصَرُ ويُسْمِعُهم الصَّوْتُ " ve bu, **الأَساس**’ta olduğu gibi mecazdır. Mecazdan ayrıca: **طَرِيقٌ نَافِذٌ**: yani işlek. Ve **الأَساس**’ta: yani umumî; herkes onu yürür. Ve **اللسان**’da: ve **الطريقُ النافِذُ**: yürünülen ve umuma karşı hususa mahsus olarak kapatılmış olmayan; umumun yürüdüğü. Ve denir ki: bu yol falan falan yere **يَنْفُذُ**. Ve onda kavim için bir **مَنْفَذٌ** vardır; yani bir geçittir. Mecazdan: **النَّافَذُ**: bütün işlerinde ilerleyip giden adam; ve işlerde onun bir **نَفَاذَةٌ**’si vardır; **النَّفُوذِ** ve **النُّفَّاذ** gibi; **كَصبورٍ** ve **رُمّان**. Ve **النافذ**: emredilen işten itaat olunan; **النَّفِيذ** gibi. Ve **أَمرٌ نَفِيذٌ**: hazırlanmış. Ve ʿAbdü’r-Rahmân b. el-Ezrak hadîsinde: " أَلاَ رَجُلٌ يُنْفِذُ بَيننا " yani: hükmeder ve aramızda işini yürütür. Denir ki: “**أَمرُه نافِذٌ**”, yani: yürüyen, itaat olunan. Ve **النَّفَذ** (harekeli olarak): **الإِنْفَاذ**’ın adıdır. Ve “**بِنَفَذِه** emretti”, yani: onun infazıyla. Ve **التهذيب**’de: ve **النَّفَذ** ise, işin infazı yerinde kullanılabilir; der ki: Müslümanlar kitabın **بِنَفَذِ**’i ile kalktılar; yani: içindekinin infazıyla. **النَّفَذُ**: çıkış yeri ve kurtuluş yoludur. Denir ki: “**بِنَفَذِ مَا قَالَ** getirdi”, yani: ondan çıkış yoluyla. Ve ondan hadîs: " أَيُّمَا رَجُلٍ أَشَادَ عَلَى مُسْلِمٍ بما هو بَرِيءٌ منه كان حَقًّا عَلى اللهِ أَنْ يُعَذِّبَه أَوْ يَأْتِيَ بِنَفَذِ مَا قَالَ " Denir ki: bunda elbette bir **مُنْتَفَذًا** ve bir **مَنْدُوحَةً** vardır. **المُنْتَفَذُ** ve **المَنْدُوحة**: genişliktir. Ve **الدال المُهملة**’de geçmişti. İbnü’l-Aʿrâbî, Ebû’l-Mekârim’den: **النَّوَافِذُ**: nefse sevinç yahut keder olarak ulaştıran her zehirdir. Ve ondan: ona dedim ki: onları adlandır. Dedi ki: onlar **الأَصَرَّانِ** ve **الخِنَّابَتَانِ** ve **الفَمُ** ve **الطِّبِّيجَةُ**’dir. Dedi ki: ve **الأَصَرَّانٍ**: iki kulağın iki deliğidir. Ve **الخِنَّابَتَانِ**: burnun iki deliğidir. Ebû Saʿîd’den: hasımlar hâkime yükseldikleri zaman onlara denir: ona doğru **تَنَافَذُوا** **بالذال** yani:

... kadıya; yani ona ulaştılar; böylece onların her birinin hüccetini ortaya koymasıyla “**تَنَافَدُوا**” denir; **الدال المُهْمَلَة** ile. Ebû’d-Derdâ’nın hadisinde: “**إِن نَافَذْتَهُم نَافَذُوك**”; **نافَذْتُ** adamı, onu muhakeme ettiğim zaman; yani onlara söylersen sana söylerler. **القَاف** ve **الدال المُهْمَلَة** ile de rivayet olunur; ve daha önce geçti.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **نَفَذَ لِوَجْهِهِ**; hâli üzere yürüyüp gittiği zaman. Ve **أَنْفَذَ عَهْدَه**: onu yürürlüğe koydu. Ve **نَفَذَ الكِتَابُ إِلى فُلانٍ** **نَفَاذاً** ve **نُفُوذًا**; ve ben onu **أَنْفَذَتُهُ**. Ve **التَّنْفِيذ** bunun gibidir; yine **نَفَذَ الرَّسُولُ**; ve bu mecazdır. Ve **طَعْنَةٌ نَافِذَةٌ**: iki yarığı düzenli olan; ve **طَعَنَات نَوَافِذُ**. Ve yara için **نَفَذٌ** vardır; ve yaralar için **أَنْفَاذٌ** vardır. Ve **طَعْنَةٌ لها نَفَذٌ**; yani **نَافِذَةٌ**. Ve Kays b. el-Hatîm dedi:

... kadıya; yani ona ulaştılar; böylece onların her birinin hüccetini ortaya koymasıyla “**تَنَافَدُوا**” denir; **الدال المُهْمَلَة** ile. Ebû’d-Derdâ’nın hadisinde: “**إِن نَافَذْتَهُم نَافَذُوك**”; **نافَذْتُ** adamı, onu muhakeme ettiğim zaman; yani onlara söylersen sana söylerler. **القَاف** ve **الدال المُهْمَلَة** ile de rivayet olunur; ve daha önce geçti.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **نَفَذَ لِوَجْهِهِ**; hâli üzere yürüyüp gittiği zaman. Ve **أَنْفَذَ عَهْدَه**: onu yürürlüğe koydu. Ve **نَفَذَ الكِتَابُ إِلى فُلانٍ** **نَفَاذاً** ve **نُفُوذًا**; ve ben onu **أَنْفَذَتُهُ**. Ve **التَّنْفِيذ** bunun gibidir; yine **نَفَذَ الرَّسُولُ**; ve bu mecazdır. Ve **طَعْنَةٌ نَافِذَةٌ**: iki yarığı düzenli olan; ve **طَعَنَات نَوَافِذُ**. Ve yara için **نَفَذٌ** vardır; ve yaralar için **أَنْفَاذٌ** vardır. Ve **طَعْنَةٌ لها نَفَذٌ**; yani **نَافِذَةٌ**. Ve Kays b. el-Hatîm dedi:

“**طَعَنْتُ ابْنَ عَبْدِ القَيْسِ طَعْنَةَ ثَائِرٍلَهَا نَفَذٌ لَوْلاَ الشَّعَاعُ أَضَاءَهَا**”

Ve **الشُّعَاع**: kandan sıçrayıp dağılan şeydir. **النَّفَذِ** ile **المَنْفَذَ**i kastetti; “**نَفَذَت الطَّعْنَةُ**” der; yani öte tarafı aşmıştır; ta ki onun **نَفَذُهَا**sı, onun yırtığını aydınlatsın; ve kaynayan kanın yayılması olmasaydı, onu mızraklayan, onun arkasındakini görürdü. Kastetti: onun **نَفَذٌ**ü vardır; onu, kanının **شُعاعُ**ı olmasaydı aydınlatırdı. Ve onun **نَفَذُهَا**sı: onun öte tarafa **نُفُوذُ**udur. Ve bunun benzeri, İbn es-Seyyid’in kitabındadır. Ve bu, kavmin **مَنْفَذُ**udur; ve onların **نَفَذُ**ları; ve bunlar onların **مَنافَذُ**ları ve **أَنْفَاذُ**larıdır.

Ebû Ubeyde dedi: atın dönerlerinden, **دَائرَةٌ نافِذَةٌ** olan bir daire vardır; bu, **الهَقْعَةُ** iki yarığın ikisinde birden olduğu zaman olur; eğer bir yarıkta olursa o, **هَقْعَةٌ**dır. Ve denir: **سِرْعَنْكَ** ve **انْفُذْ عَنْك**; yani bulunduğun yerden geçip git ve onu aş.

Ve **نافِذٌ**: Abdullah b. Âmir’in bir mevlâsıdır; ve ona nispetle Basra’daki **نَهْرُ نافِذٍ** nispet edildi; Abdullah onu kazmaya onu vali tayin etmişti; böylece onunla galip geldi. Ve **نافِذٌ**: İbn Abbâs’ın mevlâsı Ebû Ma‘bed’dir; hadisi **الصِّحاحِ**tadır. Ve **النَّافِذُ بن جَعُونَةَ**: onun bir zikri vardır.
