# نفذ — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%B0/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نفذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: نفذ

ذ ن ف
نفذ ، فنذ .
نفذ : قال الليث : نَفَذَ السهمُ من الرَّميَّة يَنفُذ نَفَاذاً ، ورمَيْتُه فأَنْفذتُه ، ورجل نَافِذ في أَمْرِه وهو الماضي فيه ، وقد نَفذ يَنْفُذ نَفَاذاً قال : وأما النَّفَذ فإنه يستعمل في موضع إنفاذ الأمر .
يقال : قال المسلمون بِنَفَذ الكتاب ، أي بإنْفاذ ما فيه .
وقال قيس بن الحطيم في شعره :
طَعَنْتُ ابنَ عَبْدِ القَيْسِ طَعْنَة ثائِرٍ
لها نَفَذٌ لولا الشُّعاعُ أضاءها
أراد بالنَفَذ : المنفَذ .
يقول : نفذت الطعنة : أي جاوزت الجانب الآخر حتى يُضيء نفذُها خَرْقَها ولولا انتشارُ الدمِ الفائرِ لأبْصَرَ طاعِنُها مَا ورَاءها ، أراد أن لها نَفَذاً أضاءها لولا شُعاع دمها ، ونَفَذُها : نُفُوذُها إلى الجانب الآخر .
قال الليث : النَّفاذ : الجَواز والخُلوص من الشيء ، تقول : نفذتُ ، أي جُزتُ .
قال : والطريقُ النافِذ الذي يُسْلك وليس بمَسْدُودٍ بَيْنَ خَاصَّةٍ ، دُون سُلُوكِ العامَّةِ إيَّاه .
ويقال : هذا الطريقُ يَنفذُ إلى مكان كذا وكذا ، وفيه مَنْفَذٌ للقوم ، أي مَجازٌ .
وقال أبو عبيدة : من دَوائر الفَرَسِ دائرةٌ نافِذةٌ وذلك إذا كانت الهَقْعَةُ في الشِّقَّيْن جميعاً ، وإذا كانتْ في شِقَ واحد فهي هَقْعَةٌ .
وفي الحديث : ( أيُّما رجل أَشَادَ على رجلٍ مُسلمٍ بما هو بريءٌ منه كان حقاً على الله أن يُعذبَه ، أو يأتيَ بِنَفَذٍ ما ) قال أي بالمخرج منه ، يقال : ائتني بِنَفذِ ما قلتَ : أي بالمَخرَج منه .
وفي حديث ابن مسعود : إنكم مَجمُوعُون في صَعيدٍ واحد يَنفُذكم البَصَرُ .
قال الأصمعي : سمِعْتُ ابنَ عوفٍ يقول : يَنفُذهم .
يقال منه : أنفَذتُ القومَ إذا خَرَقْتَهم ومشيتَ في وسطهم ، فإن جُزْتَهم حتى تَخْلُفَهم ، قُلتَ : نَفَذتُهم أَنفُذهم .
وقال أبو عبيد : المعنى أنه يَنْفُذهم بصرُ الرحمن ، حتى يأتي عليهم كلّهم .
وقال الكسائي يقال : نَفَذَنِي بصرُه يَنفُذني إذا بَلَغَنِي وجاوَزني .
وقال أبو سعيد : يقال للخُصُوم إذا تَرافَعُوا إلى الحاكم : قد تَنَافَذُوا إليه بالذَّال ، أي خَلَصوا إليه ، فإذا أَدْلَى كلُّ واحد منهم
بحُجَّته قيل : قد تَنَافَدُوا بالدال أي أَنْفَدُوا حجتهم .
والعرب تقول : سِرْ عَنْكَ وأَنْفِذْ عنك ولا معنى لِعَنْك .
أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : قال أبو المكارم : النَّوافِذُ كلُّ سَمَ يُوصِل إلى النْفس فَرَحاً أو تَرَحاً ، قلت له : سمِّها ؟ فقال : الأصْرَانِ والخِنَّابَتَانِ والفَمُ والطِّبِّيجة ، قال : والأصْرَان ثَقْبا الأُذُنَيْن والخِنَّابَتَانِ سَمَّا الأنْف .
( فنذ ) : الفَانِيذُ الذي يؤكل وهو حُلْوٌ ، معرب .

### Türkçe

ذ ن ف
**نفذ** , **فنذ** .
**نفذ** : Leys dedi: Ok, atılan şeyden **نَفَذَ** eder; **يَنفُذ** **نَفَاذاً** (nüfûz ederek); ben onu attım da onu **فأَنْفذتُه** (nüfûz ettirdim). Ve bir adam, işinde **نَافِذ**dir; o, onda ilerleyip giden kimsedir. Ve gerçekten **نَفذ** eder, **يَنْفُذ** **نَفَاذاً**. Dedi: **النَّفَذ** ise, emri infaz etme yerinde kullanılır.

Denilir: Müslümanlar **بِنَفَذ الكتاب** ile dedi; yani onda olanın infazı ile.

Kays b. el-Hatîm şiirinde dedi:
طَعَنْتُ ابنَ عَبْدِ القَيْسِ طَعْنَة ثائِرٍ
لها نَفَذٌ لولا الشُّعاعُ أضاءها
**النَفَذ** ile murad etti: **المنفَذ**.

Der ki: Darbe **نفذت** etti; yani öte tarafı aştı; ta ki onun **نفذُها**’sı (nüfûzu) onun yırtığını aydınlatsın. Ve fışkıran kanın yayılması olmasaydı, onu vuran, onun arkasında olanı görürdü. Murad etti ki: onun bir **نَفَذاً**’sı vardır; kanının ışını olmasaydı onu aydınlatırdı. Ve onun **نَفَذُها**’sı: onun öte tarafa **نُفُوذُها**’udur.

Leys dedi: **النَّفاذ**: bir şeyden geçiş ve sıyrılıp çıkıştır; dersin ki: **نفذتُ**; yani geçtim.

Dedi: Ve **الطريقُ النافِذ**; yürünülen ve kapalı olmayan yoldur; bir zümre arasında (özel kimseler arasında), umumun onu yürümesinin dışında.

Ve denilir: Bu yol, falan falan yere **يَنفذُ** eder; ve onda kavim için bir **مَنْفَذٌ** vardır; yani bir geçittir.

Ebû Ubeyde dedi: Atın dairelerinden **دائرةٌ نافِذةٌ** vardır; bu, **الهَقْعَةُ** iki yanın ikisinde birden olduğu zamandır. Eğer bir yanda olursa, o **هَقْعَةٌ**dır.

Hadiste: “Herhangi bir adam, bir Müslüman adam hakkında, kendisinin ondan beri olduğu bir şeyle (övüp) yükseltirse, Allah üzerine hak olur ki onu azaplandırsın; yahut **بِنَفَذٍ** bir şey getirsin.” Dedi: yani ondan bir çıkış ile. Denilir: Bana söylediğinin **بِنَفذِ**’ini getir; yani ondan çıkışı ile.

İbn Mes‘ûd hadîsinde: Siz, tek bir düzlükte toplanmışsınız; sizi bakış **يَنفُذكم** eder.

Asma‘î dedi: İbn Avf’u “**يَنفُذهم**” derken işittim.

Ondan denilir: Kavmi **أنفَذتُ** ettim; onları delip ortalarında yürüdüğün zaman. Eğer onları geçip arkalarında kalırsan, dersin ki: Onları **نَفَذتُهم أَنفُذهم**.

Ebû Ubeyd dedi: Mânâ şudur: Rahmân’ın bakışı onları **يَنْفُذهم** eder; ta ki hepsinin üzerine gelir.

Kisâî dedi: Denilir: Onun bakışı beni **نَفَذَنِي** eder, beni **يَنفُذني** eder; bana ulaştığı ve beni aştığı zaman.

Ebû Saîd dedi: Hasımlar için, hâkime yükseldikleri zaman denilir: **قد تَنَافَذُوا** ona, **بالذَّال** ile; yani ona sıyrılıp ulaştılar. Her biri hüccetini ortaya koyduğunda denilir: **قد تَنَافَدُوا** **بالدال** ile; yani hüccetlerini tükettiler.

Araplar der: **سِرْ عَنْكَ** ve **أَنْفِذْ عنك**; ve **لِعَنْك** için bir mânâ yoktur.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: Ebû’l-Mekârim dedi ki: **النَّوافِذُ**; nefse sevinç yahut keder olarak ulaştıran her zehirdir. Ona dedim: Onları adlandır? Dedi: **الأصْرَانِ** ve **الخِنَّابَتَانِ** ve **الفَمُ** ve **الطِّبِّيجة**. Dedi: Ve **الأصْرَان** iki kulağın iki deliğidir; ve **الخِنَّابَتَانِ** burnun iki deliğidir.

( **فنذ** ) : **الفَانِيذُ**; yenilen şeydir ve o tatlıdır; Arapçalaştırılmıştır.
