# نفر (ن-ف-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Avcılıkta veya savunmada oluşturulmuş çatışma grubu, sonra bunların işi gezmek olduğundan “nefire” bir işi yapmak için memleketten çıkmak demektir

- Harfler: ن - ف - ر
- Kur'an'da: 18 geçiş · 16 ayet · 11 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (11)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [نُفُورًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/siga/%D9%86%D9%8F%D9%81%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فُعُولًا | Topluca uzlaşmak | 4 | 4 | [17:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/17:41.md) |
| [انْفِرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%86%D9%92%D9%81%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | افْعِلُوا | Yola çıkın | 3 | 3 | [4:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/4:71.md) |
| [تَنْفِرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%81%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | افْعِلُوا | Yola çıkarsınız; Yola çıkmayın | 2 | 2 | [9:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/9:39.md) |
| [نَفَرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/siga/%D9%86%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَلًا | Ekip | 2 | 2 | [18:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/18:34.md) |
| [فَانْفِرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D9%81%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْعِلُوا | Hemen yola çıkın | 1 | 1 | [4:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/4:71.md) |
| [لِيَنْفِرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%81%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | لِيَفْعِلُوا | Yola çıkmaları | 1 | 1 | [9:122](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/9:122.md) |
| [مُسْتَنْفِرَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%81%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | مُسْتَفْعِلَةٌ | Ürküp kaçan | 1 | 1 | [74:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/74:50.md) |
| [نَفَرٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/siga/%D9%86%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%B1%D9%8C.md) | فَعَلٌ | Ekip | 1 | 1 | [72:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/72:1.md) |
| [نَفَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/siga/%D9%86%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | فَعَلَ | Yola çıktı | 1 | 1 | [9:122](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/9:122.md) |
| [نَفِيرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/siga/%D9%86%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Ekipler | 1 | 1 | [17:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/17:6.md) |
| [وَنُفُورٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8F%D9%81%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8D.md) | وَفُعُولٍ | Ve topluca uzlaşmak | 1 | 1 | [67:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/67:21.md) |

## Mücavir kökler — 85 mücavir (114 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [فقه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 20 · Kavrarlar
2. [قرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) — 4 ortak ayet · G² 17 · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
3. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 17 · Onların malları
4. [جهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 16 · Cehd düz, sert yer demektir
5. [زيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 13 · Zade : Azık demektir
6. [ثبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Küme küme
7. [حذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
8. [ثقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir
9. [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…
10. [نصت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · (nun sad te) Lessa (lam sad sad) birbirine yakın şeyler…
11. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
12. [لجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Dalgalandılar
13. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Biribirini kesen yoldur
14. [حمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Yaban eşeği demektir
15. [كرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kalın katmerli örülmüş urgan demektir
16. [عتو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Karşı gelmek
17. [وقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kayadaki çukur demektir
18. [حرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Harir, ipek demektir
19. [حور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hale güneşin etrafında oluşmuş beyaz halkadır
20. [كنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Okların konduğu kap demektir
21. [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Avuç demektir
22. [خفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Huff : Devenin kopmuş toynağı demektir
23. [فرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ferh (ha) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı…
24. [ثمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Meyve demektir
25. [عجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
26. [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Koku veren yağdır
27. [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
28. [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Temel demektir
29. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
30. [مدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kiriş demektir
31. [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür
32. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kesr(sin ile) kırık demektir
33. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · İşiten
34. [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Çeper demektir
35. [كره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hoşlanmadı
36. [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bedr dolunay demektir
37. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Bahçe demektir
38. [دبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir
39. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Veli arka demektir
40. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
41. [قضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
42. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sağ yandır
43. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
44. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
45. [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
46. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
47. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
48. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
49. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
50. [ألم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
51. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Az
52. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
53. [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
54. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
55. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 2 · Kevn, tepe demektir
56. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
57. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kulak demektir
58. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
59. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Sicim bağıdır
60. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların ön ayaklarına denir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%B1/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نفر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [فزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B9.md), [شرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%AF.md), [نهض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B6.md) |
| Zıt Kök | [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir canlının aniden ürkerek yerinden sıçraması, ayrılması ve hızla uzaklaşması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi davetten ürküp kaçma veya çağrı üzerine topluca ve ivedilikle sefere fırlama |
| Çekirdek Özet 3 | Durgun durumdan dinamik ve organize harekete geçiş; mobilizasyon ve intikal |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca psikolojik bir hoşnutsuzluk ve kin anlamına indirgenerek dinamik sefere çıkış ve mevziden kopuş boyutunun göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نف | İçeriden dışarıya doğru basınçla püskürme, aniden fırlama, yayılma ve ayrılma; [نفخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE.md) üfleyip şişirme, [نفث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AB.md) tükürüp püskürtme, [نفذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B0.md) delip geçme, [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) nefes verme ve açılma, [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) tünelden dışarı çıkıp tükenme, [نفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%8A.md) sürüp uzaklaştırma köklerinde görüldüğü üzere kapalı veya durgun halden dışarıya doğru ivmeli bir çıkışı ifade eder. | ر | Çekirdeğin fırlama ve dışa vurum hareketine baş, öncülük ve yönelim boyutu eklenerek hareketin bir hedefe doğru toplu intikale veya bir etkenden dehşetle kaçışa dönüşmesini sağlar. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Gizli ve potansiyel enerjinin aniden uyanarak canlı bir kıpırdanış başlatması |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Bir açıklıktan, sınırdan dışarıya doğru boşalma, fırlama ve ağızlaşma |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Hareketin bir yön, liderlik, irade veya öne atılma doğrultusunda odaklanması |
| نفر | Canlı potansiyelin bir eşikten dışarıya doğru baş doğrultusunda fırlaması | Durgun haldeki bir varlığın ya da topluluğun bir dış uyaran veya çağrıyla aniden yerinden kopup açık alana doğru hızla akması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir binek veya av hayvanının aniden ürkerek bulunduğu yerden fırlayıp kaçması, yabani bir ürpertiyle dağılması; bedende derinin şişlik ve iltihap sebebiyle etten kabarıp ayrılması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr bin Ebî Sulmâ bir beytinde hak arayışı ve anlaşmazlıkların çözüm yollarını sayarken kökü tahkime ve üstünlük iddiasıyla hakeme başvurmaya atıfla şöyle kullanır: فإِنّ الحقّ مَقْطَعُه ثلاثٌ / يمينٌ أو نِفارٌ أو جَلاءُ |
| Erken Arapça kullanım | Hac ibadetinde Mina'dan Mekke'ye doğru topluca harekete geçilip ayrılınan günlere «Eyyâmü'n-Nefr» denilmesi; ani bir tehlike karşısında kabilenin ortak savunma amacıyla topyekûn silahlanıp yola çıkması için yapılan «istinfâr» ve bu çağrıyla toplanan savaşçı birlik. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde نفر kökü, ani fırlama, yerinden sıçrama, ayrılma ve dağılma semantik matrisi etrafında şekillenir. Süryanice ve Batı Ârâmîcesinde yer alan benzer fonetik dizilimler, bir kuşun veya hayvanın aniden kanatlanıp kaçmasını, yerinden koparak uzaklaşmasını ve dağılmasını ifade eden fiillerle semantik paralellik gösterir. Klasik Arapçada bu kök çift yönlü bir ivme kazanmıştır: Bir şeyden dehşetle ürküp kaçarak uzaklaşma (nufûr) ile bir çağrıya icabet ederek organize bir biçimde ileriye doğru atılma, sefere çıkma (nefr, istinfâr). Bu çift yönlülük, Arapçanın göçebe ve kabile savunma dinamikleri içinde somutlaşmış; av hayvanının ürkmesinden kabilenin topyekûn seferberliğine kadar uzanan geniş bir eylem zincirini tek bir morfolojik gövdede birleştirmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Payne Smith (Thesaurus Syriacus), Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | تجاف, تباعد, انزعاج | Bir şeyden tedirgin olup ayrılma, yerinden fırlayıp uzaklaşma ve ortak bir amaç için aniden toplanıp intikal etme ekseninde gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Ârâmîce ve Süryanice ani uçuş ve sıçrama kökleri | Hayvanın ürkmesi, fırlayıp kaçması ve hızlı yer değiştirme anlam örüntüsü Sami dillerinin ortak hareket semantiğiyle uyumludur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belgelenmiş Afro-Asyatik dışı doğrudan genetik kök ilişkisi tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نفر | Anlamlı | Ürküp kaçmak, sefere fırlamak | Durgunluktan çıkıp hızla uzaklaşmak veya hedefe doğru atılmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نرف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon |
| [فنر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%B1.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon |
| [فرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%86.md) | Anlamlı | Yuvarlamak, pişirmek | Bir nesneyi büküp yuvarlamak veya hamuru fırında pişirmek | Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydı; Kur'an'da geçmez |
| [رنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%86%D9%81.md) | Anlamlı | Süzülmek, gevşemek | Göz kapağının süzülmesi veya bir nesnenin yavaşça dalgalanması | Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydı; Kur'an'da geçmez |
| [رفن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%86.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نفر | Merkez | İvme ile hareket | Bir uyaranla yerinden sıçrayıp uzaklaşma veya ortak bir hedefe organize olarak fırlama | Ürkme ile sefere çıkışı aynı dinamik kökte birleştirir |
| [فزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B9.md) | Komşu | Korku ile sarsılma | Ani bir tehlike karşısında dehşete kapılıp yardım arayarak bir yere sığınma | نفر eyleminde fiziksel kaçış ve uzaklaşma baskınken [فزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B9.md) kökünde içsel dehşet ve sığınma öne çıkar |
| [شرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%AF.md) | Komşu | Başıboş kaçış | Kontrol ve itaatten çıkarak hedefsizce dağılma ve kaçma | نفر bilinçli bir intikal veya güdüsel bir ürkme iken [شرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%AF.md) itaatsizlik ve dağılmadır |
| [نهض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B6.md) | Komşu | Kalkış ve hamle | Ağır veya oturur halden doğrulup eyleme geçme | [نهض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B6.md) sadece kalkış ve hamleyi anlatırken نفر yerini terk edip uzaklaşmayı ve intikali içerir |
| [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) | Zıt | Durgunluk ve yerleşme | Harekete geçmeyip geride kalma, oturma, sefere katılmaktan imtina etme | Çağrıya rağmen yerinden kımıldamama ve pasif kalış |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نفر | Yerinden fırlayıp uzaklaşmak veya sefere çıkmak | Hem ürküntü ile kaçışı hem de askeri ve ilmi seferberliği karşılar | Kesin |
| Latince | Effugere, mobilizare | Kaçıp kurtulmak, harekete geçirmek | «Effugere» ürkerek kaçmayı, «mobilizare» ise askeri amaçla sefere çıkışı kısmen karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To bolt, to mobilize, detachment | Ürküp kaçmak, seferber olmak, müfreze | «Bolt» yabani hayvanın fırlamasını, «mobilize» ordu intikalini, «detachment» ise küçük askeri birliği (nefer) karşılar | Güçlü |
| Almanca | Aufscheuchen, ausrücken | Ürküp dağılmak, sefere intikal etmek | «Aufscheuchen» ürkütülüp kaçırılmayı, «ausrücken» askeri birliğin kışladan çıkışını ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Décamper, se mobiliser | Yerinden fırlamak, seferber olmak | Hayvanın ürkmesi ve askeri birliğin harekete geçmesi anlamlarını ayrı ayrı taşır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نُفُورًا / نَفُور | Hakikatten ve zikirden ürkerek uzaklaşma | Muhatapların Kur'an'ın uyarıları karşısında yaban eşekleri gibi kaçıp gerçeğe sırt çevirmesi; İsrâ [17:41](https://lisan.digital/tr/ayet/17:41.md), Fâtır [35:42](https://lisan.digital/tr/ayet/35:42.md), Mülk [67:21](https://lisan.digital/tr/ayet/67:21.md). |
| انْفِرُوا / تَنْفِرُوا | Topluca savaşa ve savunma seferine çıkma | Müminlerin gevşeklik göstermeksizin hızla silahlanıp askeri intikal yapması emri; Nisâ [4:71](https://lisan.digital/tr/ayet/4:71.md), Tevbe [9:38](https://lisan.digital/tr/ayet/9:38.md), Tevbe [9:39](https://lisan.digital/tr/ayet/9:39.md), Tevbe [9:41](https://lisan.digital/tr/ayet/9:41.md). |
| لِيَنْفِرُوا / نَفَرَ | İlim tahsili ve tefakkuh için sefere çıkma | Toplumun tamamının savaşa gitmeyip bir grubun din ilimlerini öğrenmek ve kavmini uyarmak üzere yola çıkması; Tevbe [9:122](https://lisan.digital/tr/ayet/9:122.md). |
| نَفَرٌ / نَفَرًا | Küçük grup, tim, üç ila on kişilik heyet | Cinlerin veya insanların oluşturduğu küçük ve hareketli keşif veya dinleme ekibi; Kehf [18:34](https://lisan.digital/tr/ayet/18:34.md), Ahkāf [46:29](https://lisan.digital/tr/ayet/46:29.md), Cin [72:1](https://lisan.digital/tr/ayet/72:1.md). |
| نَفِيرًا | Destek kuvveti, yardıma koşan savaşçı kitle | Bir topluluğun arkasında duran, çağrıldığında derhal yardıma koşan insan ve asker sayısı; İsrâ [17:6](https://lisan.digital/tr/ayet/17:6.md). |
| مُسْتَنْفِرَةٌ | Dehşet içinde kaçışan yaban hayvanı | Aslandan veya avcıdan kaçan yaban eşeklerinin sergilediği şuursuz kaçış hali; Müddessir [74:50](https://lisan.digital/tr/ayet/74:50.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hidayet ve inat psikolojisi | Müşriklerin mucize ve vahiy karşısında delille yüzleşmek yerine nefret ve nufûr ile kaçışlarının iradi sorumluluğu | Hakikate karşı psikolojik ve ontolojik direnç, kaçış |
| Fıkıh | Cihad ve sefer hükümleri (Nefîr-i Âmm) | Düşman saldırısı anında genel seferberliğin (nefîr-i âmm) farz-ı ayn haline gelmesi ve hacda Mina'dan ayrılış günleri (Eyyâmü'n-Nefr) | Toplu askeri intikal ve hac menâsikindeki intikal vakti |
| Tefsir | Cihad ve ilim dengesi | Tevbe Suresi 122. ayetteki «nefr» emrinin savaşa mı yoksa ilim tahsiline mi ait olduğu ve kabilelerin temsili | Toplumsal iş bölümünde ilmi seferberlik ile askeri seferberliğin ayrışması |
| Hadis | Askeri disiplin ve fetih sonrası | «Fetih'ten sonra hicret yoktur, lakin cihad ve niyet vardır; sefere çağrıldığınızda (istünfirtüm) derhal fırlayıp çıkın (fenfirû)» ilkesi | İmamın çağrısına anında icabet eden askeri mobilizasyon |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy çağrısı karşısında tavır | Kaçış veya icabet | Kalbi yönelimin pratik eyleme dönüşmesi | Hakikatten yüz çevirip kaçmak bir nufûr iken, Allah yolunda canı ortaya koyarak fırlamak da bir nefrdir. | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi ve tefakkuh | İlim heyeti (nefer) | Toplumsal aydınlanma ve tebliğ | Bilgi merkezine intikal edip kavmini uyarmak üzere geri dönen uzman ilim timi. | Kesin |
| Siyasi | Savunma ve genel seferberlik | Nefîr-i Âmm | Kamusal güvenlik ve teyakkuz | Otoritenin çağrısıyla toplumun askeri tehditlere karşı yekvücut harekete geçirilmesi. | Kesin |
| İktisadi | Kriz anında kaynak intikali | Acil durum seferberliği | Lojistik ve iktisadi mobilizasyon | Bir kriz veya sefer anında taşınabilir sermaye ve insan gücünün anında ihtiyaç bölgesine akıtılması. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Parçacık saçılması ve itme kuvveti (Repulsion / Emission) | Durgun bir sistemdeki parçacıkların ani bir enerji yüklemesiyle (potansiyel fark veya dış alan) bir merkezden dışarıya doğru hızla fırlaması ve dağılması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif mobilizasyon ve panik davranışı | Toplumsal kitlelerin bir tehdit algısıyla aniden mevzilerini terk etmesi (kaçış) ya da ortak bir idealle organize birlikler halinde harekete geçmesi (seferberlik) | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün Türkçedeki «nefret» kelimesinin çağrıştırdığı salt pasif, duygusal ve soyut bir kin veya hoşnutsuzluk hissine hapsedilmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün durağanlıktan dinamizme geçişi sağlayan çift yönlü bir intikal motoru olması: Ya vahiyden şuursuzca kaçış (nufûr) ya da adalet ve ilim için organize intikal (nefr). |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki «infirû» emirlerinin sadece savaş meydanına koşmak şeklinde daraltılması veya Tevbe 122'deki ilim seferberliğinin anlaşılamaması; «nüfûr» halinin ise fiziksel ve zihinsel bir kaçış değil sadece pasif bir sevmeme durumu zannedilmesi. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın fert ve toplum psikolojisindeki durgunluk, rehavet ve yere çakılıp kalma (is̱s̱âkaltüm) zaafını hangi dinamik hamleyle kırdığını gösterir. İmanın kuru bir kabulleniş değil, çağrı geldiğinde derhal intikal edebilme esnekliği ve çevikliği olduğunu ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tebük Seferi bağlamında münafıkların ve gevşeklerin tavrını eleştiren Tevbe Suresi ayetlerinde; cihad stratejisinin belirlendiği Nisâ Suresi'nde; hakikat karşısında müşriklerin psikolojik kaçışını tasvir eden Müddessir, İsrâ ve Fâtır surelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müminlerin her an pasif bir inzivada kalabileceği zannını yıkarak gerektiğinde askeri, gerektiğinde ilmi seferberliğin (Tevbe [9:122](https://lisan.digital/tr/ayet/9:122.md)) hayati bir farz olduğunu gösterir. Ayrıca müşrik inkârının mantıki bir delile değil, vahşi hayvanların kaçışına benzer irrasyonel bir ürküntüye (nufûr) dayandığını ifşa eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yabani bir hayvanın veya binek devesinin aniden ürkerek yerinden sıçraması, kaçıp uzaklaşması; buna bağlı olarak bir insan grubunun bir uyaranla derhal toplanıp sefere fırlaması.
- Soyut anlam: Bir etki, tehdit veya çağrı karşısında durgunluk halini terk ederek ya hakikatten panik halinde uzaklaşmak ya da meşru bir gaye doğrultusunda ivedilikle organize olup hedefe doğru harekete geçmek.
- Sistematik karşılık: Sistemin potansiyel enerjisini kinetik enerjiye dönüştüren dinamik mobilizasyon fonksiyonu; toplumsal yapının statik konumdan intikal ve eylem konumuna ani geçiş mekanizması.
- LaTeX modeli: $$M(S) = \lim_{\Delta t \to 0} \left( \frac{\Delta \vec{x}}{\Delta t} \right) \cdot \operatorname{sgn}(F_{ext})$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ sistemi (birey veya topluluk), $\vec{x}$ konum vektörünü, $t$ zamanı temsil eder; $\lim_{\Delta t \to 0} \left( \frac{\Delta \vec{x}}{\Delta t} \right)$ ifadesi sistemin durgunluktan aniden fırlayarak kazandığı anlık ivmeli yer değiştirmeyi gösterir. $F_{ext}$ sisteme dışarıdan gelen uyaranı (ilahi çağrı veya dehşet verici tehdit) ifade eder. $\operatorname{sgn}(F_{ext})$ fonksiyonu hareketin yönünü belirler: Uyaran bir tehdit ve hakikatten kaçış ise işaret negatif yönlü uzaklaşmayı (nufûr), meşru bir çağrıya icabetle sefere fırlama ise pozitif yönlü mobilizasyonu (nefr) simgeler.

## Geçtiği ayetler (16 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Nisa 4:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/4:71.md) — فَانْفِرُوا · انْفِرُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا خُذُوا حِذْرَكُمْ فَانْفِرُوا ثُبَاتٍ أَوِ انْفِرُوا جَمِيعًا

Meal (IK): Ey iman edenler; korunma tedbirinizi alın da silahlanarak, birlikler halinde veya toptan seferber olun.

### [Tevbe 9:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/9:38.md) — انْفِرُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ أَرَضِيتُمْ بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا مِنَ الْآخِرَةِ فَمَا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; size ne oldu ki: Allah yolunda elbirliği ile savaşa çıkın, denildiği zaman, yere çakılıp kaldınız. Yoksa ahireti bırakıp da dünya hayatına mı razı oldunuz? Halbuki dünya hayatının geçimi ahiretin yanında pek azdır.

### [Tevbe 9:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/9:39.md) — تَنْفِرُوا

إِلَّا تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَيَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلَا تَضُرُّوهُ شَيْئًا وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Eğer elbirliği ile çıkmazsanız; sizi elim bir azabla azablandırır ve yerinize sizden başka bir kavim getirir. Siz ona hiç bir şeyle zarar veremezsiniz. Allah, her şeye Kadir’dir.

### [Tevbe 9:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/9:41.md) — انْفِرُوا

انْفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا وَجَاهِدُوا بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Gerek hafif, gerekse ağırlıklı olarak elbirliğiyle çıkın, mallarınız ve nefisleriniz ile cihad edin. Eğer bilirseniz bu; sizin için daha hayırlıdır.

### [Tevbe 9:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/9:81.md) — تَنْفِرُوا

فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَافَ رَسُولِ اللَّهِ وَكَرِهُوا أَنْ يُجَاهِدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقَالُوا لَا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ كَانُوا يَفْقَهُونَ

Meal (IK): Allah’ın peygamberine muhalefet için geri kalanlar, oturup kalmalarına sevindiler. Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla cihad etmek hoşlarına gitmedi. Bu sıcakta savaşa çıkmayın, dediler. De ki: Cehennem ateşi daha sıvaktır. Keşke bilselerdi.

### [Tevbe 9:122](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/9:122.md) — لِيَنْفِرُوا · نَفَرَ

وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَلِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ

Meal (IK): Mü’minlerin hepsi de seferber olacak değildirler. Her topluluktan bir taifenin dinini iyi öğrenmek ve kendisine döndüklerinde kavmini uyarmak üzere geri kalmaları gerekmez mi? Olur ki kaçınırlar. 9

### [İsra 17:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/17:6.md) — نَفِيرًا

ثُمَّ رَدَدْنَا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَيْهِمْ وَأَمْدَدْنَاكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَجَعَلْنَاكُمْ أَكْثَرَ نَفِيرًا

Meal (IK): Bundan sonra sizi, onlara tekrar galip getirdik. Mallar ve oğullarla size yardım ederek sayınızı artırdık.

### [İsra 17:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/17:41.md) — نُفُورًا

وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِي هَذَا الْقُرْآنِ لِيَذَّكَّرُوا وَمَا يَزِيدُهُمْ إِلَّا نُفُورًا

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, öğüt alsınlar diye bu Kur’an’da çeşitli açıklamalar yaptık. Fakat bu, onların nefretinden başka bir şeyi artırmıyor.

### [İsra 17:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/17:46.md) — نُفُورًا

وَجَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا وَإِذَا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِي الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلَى أَدْبَارِهِمْ نُفُورًا

Meal (IK): Onu anlarlar diye kalblerine örtüler koyduk. Kulaklarına da ağırlık. Kur’an’da Rabbını tek olarak zikrettiğin zaman da onlar nefret ederek arkalarına döner giderler.

### [Kehf 18:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/18:34.md) — نَفَرًا

وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ فَقَالَ لِصَاحِبِهِ وَهُوَ يُحَاوِرُهُ أَنَا أَكْثَرُ مِنْكَ مَالًا وَأَعَزُّ نَفَرًا

Meal (IK): Başkaca onun meyvesi de vardı. Bu yüzden arkadaşıyla konuşurken: Ben, malca senden daha zengin, nüfuzca da senden üstünüm, derdi.

### [Furkan 25:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/25:60.md) — نُفُورًا

وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اسْجُدُوا لِلرَّحْمَنِ قَالُوا وَمَا الرَّحْمَنُ أَنَسْجُدُ لِمَا تَأْمُرُنَا وَزَادَهُمْ نُفُورًا

Meal (IK): Onlara: Rahman’a secde edin, denildiği zaman: Rahman da nedir? Senin bize emredegeldiğine mi secde edeceğiz? derler. Ve bu, onların nefretini arttırır.

### [Fatır 35:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/35:42.md) — نُفُورًا

وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِنْ جَاءَهُمْ نَذِيرٌ لَيَكُونُنَّ أَهْدَى مِنْ إِحْدَى الْأُمَمِ فَلَمَّا جَاءَهُمْ نَذِيرٌ مَا زَادَهُمْ إِلَّا نُفُورًا

Meal (IK): Var güçleriyle Allah’a yemin ettiler ki; kendilerine bir uyarıcı gelecek olursa; muhakkak ki, ümmetlerin herhangi birinden daha doğru yolda olacaklardır. Fakat kendilerine bir uyarıcı gelince; onların sadece nefretlerini artırdı.

### [Ahkaf 46:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/46:29.md) — نَفَرًا

وَإِذْ صَرَفْنَا إِلَيْكَ نَفَرًا مِنَ الْجِنِّ يَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ فَلَمَّا حَضَرُوهُ قَالُوا أَنْصِتُوا فَلَمَّا قُضِيَ وَلَّوْا إِلَى قَوْمِهِمْ مُنْذِرِينَ

Meal (IK): Hani Kur’an dinlesinler diye sana cinlerden bir taife yöneltmiştik. Hazır olunca demişlerdi ki: Susun. Kur’an tamam olunca da her biri birer uyarıcı olarak kavimlerine dönmüşlerdi.

### [Mülk 67:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/67:21.md) — وَنُفُورٍ

أَمَّنْ هَذَا الَّذِي يَرْزُقُكُمْ إِنْ أَمْسَكَ رِزْقَهُ بَلْ لَجُّوا فِي عُتُوٍّ وَنُفُورٍ

Meal (IK): Eğer O; rızkınızı tutup kesiverecek olursa, size rızık verecek kimdir? Hayır, onlar; azgınlık ve nefret içinde direnip durmaktadırlar.

### [Cin 72:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/72:1.md) — نَفَرٌ

قُلْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ فَقَالُوا إِنَّا سَمِعْنَا قُرْآنًا عَجَبًا

Meal (IK): De ki: Bana vahyolundu ki; cinnlerden bir topluluk onu dinlemiş ve; doğrusu biz, hayrete düşüren bir Kur’an dinledik, demişlerdir.

### [Müddessir 74:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/ayet/74:50.md) — مُسْتَنْفِرَةٌ

كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ

Meal (IK): Ürkek yaban eşekleri gibi;

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Avcılıkta veya savunmada oluşturulmuş çatışma grubu, sonra bunların işi gezmek olduğundan “nefire” bir işi yapmak için memleketten çıkmak demektir. “Nefret” hoşlanılmayan şey demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الراء والنون والفاء معهما
ر ن ف، ن ف ر، ف ر ن مستعملات
رنف:
الرّانف: جُلَيْدة طَرَف الرَّوْثة، وطَرَف غُرضُوف الأذن. وما اسْتَرْخَى من أَلْية الإنسان.
والرّانف: أليةُ اليد.
نفر:
النَّفَر: من الثّلاثة إلى العشرة. يُقال: هؤلاءِ عشرةُ نَفَر، أي: عشرة رجال، ولا يقال: عشرون نفراً، ولا ما فوقَ العَشَرة.
وهؤلاء نَفَرُك، أي: رَهْطُك الذّين أنتَ منهم.
والنَّفرُ النَّفير، والجماعةُ: أَنفار، وهم الذّين إذا حَزَبَهُمْ أمر اجتمعوا ونفروا إلى عدوّهم، قال: ونَفرُ قَوْمِك في الأَنْفار مكتوبُ والنِّفْرُ: نَفْرُ الحجّاج في الثّاني والثّالث.
وامرأة نافرة، وهي التّي نَفَرتْ من زوجها لإضْراره بها مذعورة من فَرَقه.
والمُنافَرة: المُحاكَمة إلى من يَقْضى في خصومةٍ أو مُفاخَرة، قال زهير:
فإِنّ الحقّ مَقْطَعُه ثلاثٌ		يمينٌ أو نِفارٌ أو جَلاءُ
ونافرت فلاناً إلى فلان، فنفّرني، أي: غلبّني، وقَضَى لي. وكأنّما جاءت المنافرة في بدء ما استعملت، أَنَّهم كانوا يَسألونَ الحاكم: أئنّا أعزّ نفرا.
فرن:
الفُرْنيُّ: طعامٌ، الواحدة: فُرْنيّة، وهي: خُبْزةٌ مُسَلَّكة مُصَعنَبة، تُشوَى، ثمّ تُرْوَى لَبَناً وسَمْناً وسُكَّراً، ويُسَمَّى ذلك المُختَبَز: فُرْناً.

##### Türkçe

باب **الراء** و**النون** و**الفاء** معهما
**ر ن ف**، **ن ف ر**، **ف ر ن** kullanımdadırlar.

**رنف**:
**الرّانف**: **الرَّوْثة**’nin ucu(nun) küçük bir derisi; ve kulağın kıkırdağının ucu. Ve insanın kalçasından gevşeyip sarkan şey.
Ve **الرّانف**: elin kalçası.

**نفر**:
**النَّفَر**: üçten ona kadar (olan kimseler). Denilir: هؤلاءِ عشرةُ **نَفَر**, yani: on adam; ve denilmez: yirmi **نفراً**, ne de ondan yukarısı.
Ve هؤلاء **نَفَرُك**, yani: senin onlardan olduğun zümren.
Ve **النَّفرُ**: **النَّفير**; ve cemaat: **أَنفار**; ve onlar, kendilerini bir iş sıkıştırdığında toplandıkları ve düşmanlarına doğru seferber olup çıktıkları kimselerdir. Dedi ki: ونَفرُ قَوْمِك في الأَنْفار مكتوبُ. Ve **النِّفْرُ**: ikinci ve üçüncüde hacıların çıkışı.
Ve bir kadın **نافرة**; o, kocasından, ona zarar vermesinden dolayı, onun ayrılığından ürkmüş olarak kaçıp uzaklaşan kadındır.
Ve **المُنافَرة**: bir çekişme yahut övünme hususunda hüküm veren kimseye muhakeme (için başvurma). Züheyr dedi ki:
فإِنّ الحقّ مَقْطَعُه ثلاثٌ		يمينٌ أو نِفارٌ أو جَلاءُ
Ve falancayla falancaya karşı **نافرت** ettim; o da beni **نفّر** etti; yani: beni yendi ve benim lehime hükmetti. Sanki **المنافَرة**, ilk kullanıldığı başlangıçta, onların hâkime: أئنّا أعزّ **نفرا**? diye sormaları (şeklinde) gelmiştir.

**فرن**:
**الفُرْنيُّ**: bir yiyecek; bir tanesi: **فُرْنيّة**; o: ip gibi uzatılmış, sivriltilmiş bir ekmektir; pişirilir, sonra süt, sadeyağ ve şekerle ıslatılır; ve o pişirilmiş şeye: **فُرْناً** denilir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَفَرَتِ الدابَّةُ تَنْفِرُ وتَنْفُرُ نِفاراً ونُفوراً. يقال: في الدابَّة نِفارٌ، وهو اسمٌ مثل الحِرانِ. ونَفَرَ الحاجُّ من مِنًى نَفْراً. ونَفَرَ القوم في الأمور نُفوراً. والنَفيرُ: القوم الذين يتقدَّمون فيه. يقال: جاءت نَفْرَةُ بني فلان ونَفيرُهُمْ، أي جماعتهم الذين يَنْفِرونَ في الأمر. والإنْفارُ عن الشيء، والتَنْفيرُ عنه، والاسْتِنْفارُ، كله بمعنًى. والاسْتِنْفارُ أيضاً: النُفورُ. ومنه: "حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَة"، أي نافِرَةٌ و "مُسْتَنْفَرَةٌ" بفتح الفاء، أي مذعورة. والنَفَرُ بالتحريك: عدَّة رجال من ثلاثة إلى عشرة. والنَفيرُ مثله. وكذلك النَفْرُ والنَفْرَةُ بالإسكان. قال الفراء: نَفْرَةُ الرجل ونَفْرُهُ، أي رهطه. ويقال: يومُ النَفْرِ، وليلةُ النَفْرِ، لليوم الذي يَنْفِرُ فيه الناس من مِنًى، وهو بعد يوم القَرِّ. وأنشد:
وهل يَأْثَمَنِّي الله في أنْ ذَكَرْتُهاوعَلَّلْتُ أصحابي بها ليلةَ النَّفْرِ
ويقال له أيضاً: يوم النَفَرِ بالتحريك. ويوم النُفورِ، ويومُ النَفِيرِ. والمُنافَرَةُ: المحاكَمَةُ في الحسب. يقال: نافَرَهُ فَنَفَرَهُ يَنْفرُهُ بالضم لا غير، أي غلبه. قال الأعشى يمدح عامر بن الطُفَيْل ويحمِل على علقمة ابن علاثة:
قد قلتُ شِعْري فمَضى فيكُما		واعْتَرَفَ المنفورُ للنـافِـرِ
فالمنفورُ: المغلوبُ. والنافِرُ: الغالبُ. ونَفَّرَهُ عليه تَنْفيراً، أي قضى له عليه بالغلبة؛ وكذلك أَنْفَرَهُ. وقولهم: لقيته قبل كلِّ صَيْحٍ ونَفْرٍ، أي أوَّلاً. ونَفَرَ جلدُهُ، أي وَرِمَ. وفي الحديث: "تَخَلَّلَ رجلٌ بالقصب فَنَفَرَ فَمُهُ"، أي ورم. قال أبو عبيد: إنَّما هو من نِفارِ الشيء من الشيء، وهو تجافيه عنه وتباعده منه. وقولهم: نَفِّرْ عنه، أي لقِّبْهُ لَقَباً؛ كأنَّه عندهم تَنْفيرٌ للجنّ والعين عنه. وقال أعرابيٌّ: لمَّا وُلِدْتُ قيل لأبي: نَفِّرْ عنه. فسمَّاني قُنْفُذاً، وكنَّاني أبا العَدَّاءِ. والنِفْريتُ إتْباعٌ للعفريت وتوكيد.

##### Türkçe

**نَفَرَتِ** **الدابَّةُ** **تَنْفِرُ** ve **تَنْفُرُ** **نِفاراً** ve **نُفوراً**. Denir ki: **في الدابَّة نِفارٌ**; ve o, **الحِرانِ** gibi bir isimdir. Ve hacı **مِنًى**’dan **نَفْراً** **نَفَرَ**. Ve kavim işlerde **نُفوراً** **نَفَرَ**. Ve **النَفيرُ**: onda öne geçen kimselerdir. Denir ki: **جاءت نَفْرَةُ بني فلان ونَفيرُهُمْ**; yani, işte **يَنْفِرونَ** olan toplulukları. Ve bir şeyden **الإنْفارُ**, ondan **التَنْفيرُ**, ve **الاسْتِنْفارُ**, hepsi bir mânâdadır. Ve **الاسْتِنْفارُ** ayrıca: **النُفورُ**dur. Ondandır: “**حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَة**”; yani **نافِرَةٌ**; ve “**مُسْتَنْفَرَةٌ**” (fâ’nın fethasıyla), yani ürkütülmüş. Ve **النَفَرُ** (hareke ile): üçten ona kadar birkaç adam. Ve **النَفيرُ** onun gibidir. Keza **النَفْرُ** ve **النَفْرَةُ** (sükûn ile) de böyledir. **الفراء** dedi ki: **نَفْرَةُ الرجل ونَفْرُهُ**; yani onun yakın topluluğu. Ve denir ki: **يومُ النَفْرِ** ve **ليلةُ النَفْرِ**; insanların **مِنًى**’dan **يَنْفِرُ** ettiği gün için; ve o, **يوم القَرِّ**’den sonradır. Ve şu beyit okunmuştur:
وهل يَأْثَمَنِّي الله في أنْ ذَكَرْتُهاوعَلَّلْتُ أصحابي بها ليلةَ النَّفْرِ

Ve ona ayrıca denir: **يوم النَفَرِ** (hareke ile). Ve **يوم النُفورِ**, ve **يومُ النَفِيرِ**. Ve **المُنافَرَةُ**: soydaki şeref hakkında muhakemeleşmedir. Denir ki: **نافَرَهُ فَنَفَرَهُ يَنْفرُهُ** (yalnız damme ile); yani onu yendi. **الأعشى**, **عامر بن الطُفَيْل**’i överken ve **علقمة ابن علاثة**’ye yüklenirken dedi ki:
قد قلتُ شِعْري فمَضى فيكُما		واعْتَرَفَ المنفورُ للنـافِـرِ

Buna göre **المنفورُ**: yenilmiş olandır. Ve **النافِرُ**: galip olandır. Ve onu aleyhine **تَنْفيراً** **نَفَّرَهُ**; yani ona karşı galibiyetle onun lehine hükmetti; keza **أَنْفَرَهُ** da böyledir. Ve onların sözü: **لقيته قبل كلِّ صَيْحٍ ونَفْرٍ**; yani ilkin. Ve **نَفَرَ جلدُهُ**; yani şişti. Hadiste: “**تَخَلَّلَ رجلٌ بالقصب فَنَفَرَ فَمُهُ**”; yani şişti. **أبو عبيد** dedi ki: Bu ancak, bir şeyin bir şeyden **نِفارِ**’ındandır; ve o, ondan uzak durması ve ondan uzaklaşmasıdır. Ve onların sözü: **نَفِّرْ عنه**; yani ona bir lakap tak; sanki onlara göre bu, cinni ve gözü ondan **تَنْفيرٌ**dir. Ve bir bedevî dedi ki: Ben doğduğumda babama denildi: **نَفِّرْ عنه**. Böylece beni **قُنْفُذاً** diye adlandırdı ve beni **أبا العَدَّاءِ** diye künyelendirdi. Ve **النِفْريتُ**, **العفريت**’e tâbidir ve pekiştirmedir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ر ن ف
رنف ، رفن ، نفر ، فرن .
رنف : أبو عُبيد ، عن أبي عُبيدة : الرَّانفة : ناحيةُ الأَلْية ؛ وأَنْشد :
مَتَى ما نَلْتَقِي فَرْدَيْنِ تَرْجُفْ
روانِفُ ألْيَتَيْك وتُسْتَطَارَا
وقال اللّيث : الرَّانف : ما اسْتَرْخَى من الأَلْية للإِنْسان .
قال : وأَلْيَةٌ رانِفٌ .
وقال غيره : أَرْنف البعير إرنافاً ، إذا سار فَحرَّك رَأْسه فتقدَّمت هامَتُه .
أبو عُبيد : الرَّنَفُ : بَهْرَامَجُ البَرّ .
ويقال : رَنَف ، وأَرْنف .
رفن : ابن السِّكِّيت ، عن الأصمعي : فرسٌ رِفَلٌ ورِفَنٌّ ، إذا كان طويلَ الذَّنَب ؛ وأنشد :
يَتْبَعْن خَطْو سَبِطٍ رِفَلِّ
وقال النَّابِغة :
بكُلِّ مُجَرِّبٍ كاللَّيْثِ يَسْمُو
إلَى أوْصَال ذَيَّالٍ رِفَنِّ
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الرَّفْن : النَّبْض .
والرَّافِنة : المُتَبَخْترة في بَطَر .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : المُرْفَئِنّ : الذي نَفَر ثم سَكَن ؛ وأنشد :
ضَرْباً وِلاَءً غَيْرَ مُرْثَعِنّ
حتى تَرَنّى ثم تَرْفَئِنّي
فرن : ثَعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الفارِنَةُ : خَبَّازة الفُرْنيّ .
وقال اللَّيث : الفُرْنيّ : طَعَام .
الواحدة : فُرْنِيّة ، وهي خُبْزة مُسَلّكَة مُصَعْنَبة تُشْوى ثم تُرْوَى لَبَناً وسَمْناً وسُكَّراً .
ويُسمَّى ذلك المُخْتَبَز : فُرْناً .
نفر : أبو عُبيد ، عن أبي زَيد : النَّفَر ، والرَّهْط : ما دُون العَشرة من الرِّجال .
وقال أبو العبّاس : النَّفَر ، والقوم ، والرَّهْط ، هؤلاء معناهم : الجمع ، لا واحدَ لهم من لفظهم ، للرِّجَال دون النِّساء .
اللّيث : يُقال ، هَؤلاء عشرة نَفَر ، أي عَشرة رِجَال .
ولا يقال : عِشْرون نفراً ، ولا ما فوْق العَشرة .
وقال الفَرَّاء : يقال : ليلة النَّفْر والنَّفَر ؛ وهم النَّفَر من القوْم .
قال : ونَفَرة الرَّجُل ، ونَفْره : أُسرته ؛ تقول : جاء في نَفْرته ، ونَفْره ؛ وأَنْشد :
حَيَّتْك ثمَّتَ قالتْ إنّ نَفْرَتنا
أَليومَ كُلَّهُم يا عُرْوَ مُشْتَغِلُ
قال : ونَفر القومُ يَنْفِرون نَفْراً ونَفِيراً .
ونَفرت الدّابةُ تَنْفِر وتَنْفُر نُفُوراً ونفَاراً .
ونفر الجُرْحُ ، إذا وَرِمَ ، نُفُوراً .
ويقال : للأُسرة أيضاً : النُّفُورة .
يقال : غابَت نُفُورَتُنا ، وغَلَبت نُفُورتُنا نُفُورَتَهم .
قال : ونافرتُ الرَّجُلَ مُنافرةً ، إذا قاضَيْتَه .
وقال أبو عُبيد : المُنافرة ، أن يَفْتخر الرَّجُلان كُلّ واحد منهما على صاحبه ، ثم يحكِّما بينهما رجلاً ، كفِعل عَلقمة بن عُلاثة مع عامر بن الطُّفَيل حَيث تنافر إلى هَرِم بن قُطْبة الفَزاريّ ؛ وفيهما يقول الأَعْشى :
قد قلتُ شِعْري فمضى فيكُما
واعْتَرف المَنْفُور للنّافِر
والمَنْفُور : المَغْلوب . والنافِر : الغالِب .
وقد نَفَره يَنْفِره ويَنْفُره نَفْراً ، إذا غَلبه .
ونَفّر الحاكمُ أحدَهما على صاحبه تَنْفِيراً .
وقال ابن الأعرابي : النافر : القامِرُ .
قال : هو يوم النّحْر ، ثم يوم القَر ، ثم يوم النَّفْر الأَول ، ثم يوم النَّفْر الثاني .
هكذا قال أبو عُبيد .
ويقال : فلانٌ لا في العِير ولا في النَّفِير .
قيل : هذا المَثل لقُريش من بين العَرب ، وذلك أن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) لمّا هاجر إلى المَدِينة ونَهض منها لِيَلْقى عِيرَ قُريش سَمِع مُشْركو قُرَيش بذلك فنَهضُوا ولَقَوْه بِبَدْر ليأمَن عيرُهم المُقْبِلُ من الشام مع أبي سُفيان ، فكان من أمرهم ما كان ، ولم يكن تخلّف عن العِير والقتال إلاّ زَمِنٌ أو مَن لا خَير فيه ، فكانوا يقولون لمن لا يَسْتَصلحونه لمهمّ : فلان لا في العِير ولا في النَّفِير . فالعِيرُ : مَن كان منهم مع أبي سفيان ؛ والنَّفير : من كان منهم مع عُتْبة بن رَبيعة قائِدهم يوم بَدْر .
واستنفر الإمامُ الناسَ لجهاد العَدوّ فنَفَروا يَنْفرون ، إذا حَثّهم على النّفير ودَعاهم إليه ، ومنه قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( وإذا اسْتُنْفِرتم فانْفِروا ) .
ويقال : اسْتنفرت الوَحش وأَنْفرتها ، ونَفَّرْتُها ، بمعنًى واحد .
فنَفرت تَنْفِر ، واسْتنفرت تَسْتَنفر ، بمعنًى واحد ؛ ومنه قول الله عزّ وجلّ : ( كأنهم حمر مستنفرة فرت من قسورة ) ( المدثر : 50 و 51 ) .
وقُرئت : ( مُسْتَنْفِرة ) بكسر الفاء ؛ بمعنى : نافِرة .
ومن قرأ : مُسْتَنْفَرة فمعناها : مُنَفَّرة ، وأَنشد ابن الأَعرابيّ :
اضرب حِمَارَك إنّه مُسْتَنْفِر
في إِثْر أَحْمِرةٍ عَمَدْن لِغُرَّبِ
أي : نافر .
وفي حديث عُمر أنّ رجلاً في زمانه تَخلَّل بالقَصَب فَنَفَر فُوهُ ، فنَهى عن التخلُّل بالقَصَب .
قال أبو عُبيد ، عن الأصمعي والكِسائي : نَفَر فَمُه : أي وَرِم .
قال أبو عُبيد : وأُراه مأخوذاً من : نفار الشيء من الشيء ، إنما هو تَجافيه عنه وتَباعده منه ، فكأنّ اللحم لما أنكر الداء نَفَر منه ، فَظَهر ، فذلك نِفَارُه .
أبو عُبيد : رَجُل عِفْرٌ نِفْرٌ ، وعِفْريَةٌ نِفْرِيَةٌ ، وعِفْريتٌ نِفْريتٌ ، وعُفَارِيَةٌ نُفَاريَةٌ ، إذا كان خَبِيثاً مارداً .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : النَّفَائر : العَصافِيرُ .
وقوله تعالى : ( وَجَعَلْنَاكُمْ أَكْثَرَ نَفِيرًا ) ( الإسراء : 6 ) نَفير ، جمع نَفْر : مثل ، الكَلِيب والعَبِيد .
ونَفْر الإِنسان ، ونَفَره ، ونَفْرته ، ونَفِيره ، ونَافرته : رَهْطه الذين يَنْصرونه ، ومنه قوله
تعالى : ( وَأَعَزُّ نَفَراً ) ( الكهف : 35 ) أي قوماً يَنْصُرونه .
) وَمَا يَزِيدُهُمْ إِلاَّ نُفُورًا ) ( الإسراء : 41 ) أي تباعُداً عن الحقّ .
يقال : نَفَر يَنْفِر نُفُوراً .
) وَلَّوْاْ عَلَى أَدْبَارِهِمْ نُفُوراً ) ( الإسراء : 46 ) أي نافرين ، مثل : شاهد وشُهُود .

##### Türkçe

ر ن ف
رنف ، رفن ، نفر ، فرن .

**رنف** : Ebû ʿUbeyd, Ebû ʿUbeyde’den: **الرَّانفة**: kalçanın bir yanı; ve inşâd etti:
Ne zaman iki kişi olarak buluşsak titrer
iki kalçanın **روانِفُ**’i ve savrulur.

Leys dedi: **الرَّانف**: insanda kalçadan gevşeyip sarkan şey.
Dedi: ve **أَلْيَةٌ رانِفٌ**.

Başkası dedi: **أَرْنف** deve, **إرنافاً**; yürüdüğü zaman başını hareket ettirip de başının tepesi öne geçtiğinde.

Ebû ʿUbeyd: **الرَّنَفُ**: kara (buğday)ın **بَهْرَامَجُ**’u.
Ve denir: **رَنَف** ve **أَرْنف**.

**رفن** : İbn es-Sikkît, el-Asmaʿî’den: **فرسٌ رِفَلٌ ورِفَنٌّ**; kuyruğu uzun olduğunda; ve inşâd etti:
Uzun tüylü, uzun kuyruklu birinin adımını izlerler.

en-Nâbiğa dedi:
Her tecrübeli ile, aslan gibi yükselir
Uzun kuyruklu, **رِفَنِّ**’in eklemlerine.

Saʿleb, İbn el-Aʿrâbî’den: **الرَّفْن**: nabız.
Ve **الرَّافِنة**: azgınlık içinde salınarak yürüyen.

Ebû ʿUbeyd, el-Asmaʿî’den: **المُرْفَئِنّ**: ürküp sonra sakinleşen; ve inşâd etti:
Vuruşla, ardı ardına, **مُرْثَعِنّ** olmayan,
Ta ki titrer, sonra beni **تَرْفَئِنّي**.

**فرن** : Saʿleb, İbn el-Aʿrâbî’den: **الفارِنَةُ**: **الفُرْنيّ**’nin ekmekçisidir.
Leys dedi: **الفُرْنيّ**: yiyecek.
Tekili: **فُرْنِيّة**; o, haşlanmış, sertleştirilmiş bir çörektir; pişirilir, sonra süt, sadeyağ ve şekerle ıslatılır.
Ve o pişirilmiş şeye: **فُرْناً** denir.

**نفر** : Ebû ʿUbeyd, Ebû Zeyd’den: **النَّفَر** ve **الرَّهْط**: erkeklerden ondan aşağı olan (topluluk).
Ebû’l-ʿAbbâs dedi: **النَّفَر** ve **القوم** ve **الرَّهْط**; bunların mânası: topluluk; lafızlarından tekilleri yoktur; kadınlar değil, erkekler içindir.

Leys: denir: **هَؤلاء عشرة نَفَر**; yani on erkek.
Ve denmez: **عِشْرون نفراً**; ne de ondan yukarısı.

el-Ferrâ dedi: denir: **ليلة النَّفْر والنَّفَر**; ve onlar kavimden **النَّفَر**’dir.
Dedi: ve **نَفَرة** adamın, ve **نَفْره**: ailesidir; dersin: **جاء في نَفْرته** ve **نَفْره**; ve inşâd etti:
Sana selâm verdi; sonra orada dedi ki: bizim **نَفْرَتنا**
Bugün hepsi, ey ʿUrve, meşguldür.

Dedi: ve kavim **نَفَر** eder, **يَنْفِرون**: **نَفْراً** ve **نَفِيراً**.
Ve binek **نَفرت** eder: **تَنْفِر** ve **تَنْفُر**: **نُفُوراً** ve **نفَاراً**.
Ve yara **نفر** eder; şiştiğinde: **نُفُوراً**.
Ve aile için de denir: **النُّفُورة**.
Denir: **غابَت نُفُورَتُنا**; ve **غَلَبت نُفُورتُنا نُفُورَتَهم**.

Dedi: ve adamla **نافرتُ**: **مُنافرةً**; onunla muhakeme ettiğinde.

Ebû ʿUbeyd dedi: **المُنافرة**: iki adamın, her birinin ötekine karşı övünmesi; sonra aralarında bir adamı hakem kılmalarıdır; ʿAlkame b. ʿUlâse’nin ʿÂmir b. et-Tufeyl ile yaptığı gibi; Hârim b. Kutbe el-Fezârî’ye **تنافر** ettikleri yerde; ve ikisi hakkında el-Aʿşâ şöyle der:
Şiirimi söyledim; ikinizde yürüdü,
Ve **المَنْفُور** **النّافِر**’e itiraf etti.

Ve **المَنْفُور**: yenilmiş. Ve **النافِر**: galip.
Ve gerçekten onu **نَفَره** eder: **يَنْفِره** ve **يَنْفُره**: **نَفْراً**; onu yendiğinde.
Ve hâkim, birini ötekine karşı **نَفّر** etti: **تَنْفِيراً**.

İbn el-Aʿrâbî dedi: **النافر**: kumarbazdır.
Dedi: o, kurban günüdür; sonra konaklama günü; sonra birinci **يوم النَّفْر**; sonra ikinci **يوم النَّفْر**.
Ebû ʿUbeyd böyle dedi.

Ve denir: falan kimse ne **العِير**’dedir ne de **النَّفِير**’de.
Denildi: bu mesel, Araplar arasından Kureyş içindir; bu da şudur ki: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) Medine’ye hicret edince ve oradan Kureyş’in **عِير**’iyle karşılaşmak için yola çıkınca, Kureyş’in müşrikleri bunu işitti; kalktılar ve Bedir’de onunla karşılaştılar ki, Ebû Süfyân ile Şam’dan gelen kervanları emniyette olsun; onların işi olan oldu; **العِير**’den ve savaştan geri kalan ancak sakat yahut hayır olmayan kimseydi; önemli bir iş için uygun görmedikleri kimseye şöyle derlerdi: falan kimse ne **العِير**’dedir ne de **النَّفِير**’de. Şu halde **العِير**: onlardan Ebû Süfyân ile olan; **النَّفير**: onlardan Bedir günü önderleri ʿUtbe b. Rabîʿa ile olan.

İmam, düşmanla cihad için insanları **استنفر** etti de **نَفَروا يَنْفرون**; yani onları **النّفير**e teşvik etti ve ona çağırdı; bununla Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) sözü: ( **وإذا اسْتُنْفِرتم فانْفِروا** ).

Ve denir: vahşi hayvanları **اسْتنفرت** ve onları **أَنْفرتها** ve onları **نَفَّرْتُها**; tek mânâ ile.

Böylece **نَفرت تَنْفِر** ve **اسْتنفرت تَسْتَنفر**; tek mânâ ile; bununla Allah عزّ وجلّ’ün sözü: ( **كأنهم حمر مستنفرة فرت من قسورة** ) (المدثر: 50 و 51).
Ve ( **مُسْتَنْفِرة** ) fâ’nın kesresiyle okundu; mânası: **نافِرة**.
Ve kim ( **مُسْتَنْفَرة** ) okursa, mânası: **مُنَفَّرة**; İbn el-Aʿrâbî inşâd etti:
Eşeğini vur; çünkü o **مُسْتَنْفِر**’dir,
**أَحْمِرة**’lerin ardından; **لِغُرَّبِ**’e yöneldiler.

Yani: ürkek.

ʿUmer’in hadîsinde: zamanında bir adam kamışla diş araladı da ağzı **نَفَر** etti; kamışla diş aralamayı yasakladı.

Ebû ʿUbeyd, el-Asmaʿî ve el-Kisâî’den: **نَفَر فَمُه**; yani şişti.
Ebû ʿUbeyd dedi: ve onu, şu sözden alınmış görürüm: bir şeyin bir şeyden **نفار**ı; ancak ondan uzak durması ve ondan uzaklaşmasıdır; sanki et, hastalığı yadırgayınca ondan **نَفَر** etti; böylece ortaya çıktı; işte bu onun **نِفَارُه**’udur.

Ebû ʿUbeyd: **رَجُل عِفْرٌ نِفْرٌ**; ve **عِفْريَةٌ نِفْرِيَةٌ**; ve **عِفْريتٌ نِفْريتٌ**; ve **عُفَارِيَةٌ نُفَاريَةٌ**; kötü, azgın olduğunda.

Saʿleb, İbn el-Aʿrâbî’den: **النَّفَائر**: serçelerdir.

Ve Yüce Allah’ın sözü: ( **وَجَعَلْنَاكُمْ أَكْثَرَ نَفِيرًا** ) (الإسراء: 6): **نَفير**; **نَفْر**’in çoğuludur; tıpkı **الكَلِيب** ve **العَبِيد** gibi.

Ve insanın **نَفْر**’i ve **نَفَره** ve **نَفْرته** ve **نَفِيره** ve **نَافرته**: onu yardım eden **رَهْط**’udur; bununla Yüce Allah’ın sözü: ( **وَأَعَزُّ نَفَراً** ) (الكهف: 35); yani onu yardım eden bir kavim.

( **وَمَا يَزِيدُهُمْ إِلاَّ نُفُورًا** ) (الإسراء: 41); yani haktan uzaklaşma.
Denir: **نَفَر يَنْفِر نُفُوراً**.

( **وَلَّوْاْ عَلَى أَدْبَارِهِمْ نُفُوراً** ) (الإسراء: 46); yani ürkekler olarak; tıpkı: **شاهد** ve **شُهُود** gibi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والفاء وما يثلثهما)
(نفق)  النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا.
فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم. وأنْفَق الرّجُل: افتَقَر، أي ذهب ما عِندَه. قال ابنُ الأعرابي: ومنه قوله تعالى: ﴿إذاً لأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإنْفَاقِ﴾ [الإسراء 100].وفرسٌ نَفِقُ الجرْيِ، أي سريعُ انقطاع الجري.
والأصل الآخر النَّفَق: سَرَبٌ في الأرض لـه مَخْلَصٌ إلى مكان. والنَّافقاء: موضِعٌ يرقِّقه اليَربوعُ من جُحْرِه فإذا أُتِيَ من قِبَل القاصعاء ضَرَب النَّافقاءَ برأسه فانتفَقَ، أي خرج. ومنه اشتقاق النِّفاق، لأن صاحبَه يكتُم خلافَ ما يُظهِر، فكأن الإيمان يَخرُج منه، أو يخرج هو من الإيمانِ في خفاء. ويمكن أنَّ الأصلَ في الباب واحد، وهو الخُرُوجُ. والنَّفَق: المَسلك النَّافذ الذي يُمكن الخروجُ منه.
أمَّا نَيْفَق السَّراويل فقد قال أبو بكر([1]): هو فارسيٌّ معرَّب.
(نفل)  النون والفاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على عَطاء وإعطاء. منه النَّافلة: عَطِيَّة الطَّوْعِ من حيثُ لا تَجِب. ومنه نافلة الصَّلاة. والنَّوْفل: الرّجُل الكثيرُ العطاء. قال:
* يأبَى الظُّلامةَ منه النَّوفلُ الزُّفَر([2]) *
ومن الباب النفَل: الغُنْم. والجمع أنفال، وذلك أن الإمام ينفِّل المحارِبينَ، أي يُعطِيهم ماغَنِموه. يقال: نفَّلتُك: أعطيتُك نَفَلا. وقولهم: انتَفَلَ من الشَّيء انتفى منه، فمن الإبدال، واللام بدل من الياء. قال المتلمِّس:
أَمنْتفِلاً من نَصْر بُهْثة خِلْتَني *** ألاَ إنَّني منهم وإن كنتُ أيْنَما([3]) (نفه)  النون والفاء والهاء أصلٌ واحد يدلُّ على إعياءٍ وضعف. منه نَفِهت النَّفسُ: أعْيَتْ وكَلَّت. وهو نافِهٌ ونُفَّهٌ. قال:
* بنا حَرَاجِيجُ المَهَارِي النُّفَّهِ([4]) *
وهو مُنَفَّهٌ ومَنْفُوهٌ: ضعيفٌ جَبان.
(نفي)  النون والفاء والحرف المعتلّ أُصَيلٌ يدلُّ على تعْرِية([5]) شيء من شيءٍ وإبعاده منه. ونَفَيتُ الشّيءَ أنفيه نفياً، وانتفى هو انتفاء. والنُّفَاية: الرَّدِيُّ يُنفَى. ونَفِيُّ الرِّيحِ: ما تَنفيه من التُّرابِ حتى يصيرَ في أصولِ الحِيطان. ونَفِيُّ المطر: ما تنفيه الرِّيحُ أو ترُشُّه. ونَفِيُّ الماء: ما تطاير من الرِّشاءِ على ظهر المائح. قال:
* على تِلك الجِفَارِ من النّفيِّ *
والمهموز منه كلمةٌ واحدة، هي النُّفأُ: قطعٌ من الكلأ متفرّقة من([6]) عُظْم الكلأ، الواحدة نُفَأة. قال:
جَادَتْ سوارِيه وآزَرَ نَبتَهُ *** نُفَأٌ من الصَّفراءِِ والزُّبَّادِ([7])(نفت)  النون والفاء والتاء. يقولون: نَفَتَت القِدرُ: غَلَتْ ويَبِسَ مَرَقُها عليها. قال:
وصاحبٍ لِصدرِهِ كَتِيتُ *** عليَّ مثلَ المِرْجَلِ النَّفُوتِ
ونفت صَدْرُه بالعَداوة: غَلاَ.
(نفث)  النون والفاء والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خروج شيء من فمٍ أو غيره بأدنَى جَرْس. منه نَفَثَ الرّاقِي رِيقَه، وهو أقلُّ من التَّفْل. والساحرة* تَنْفُِثُ السمّ. و "لابدَّ للمصدور أن يَنْفُث([8])" مثَل. و "لو سألني نُفَاثَةَ سِوَاكٍ ما أعطيته"، وهو ما بقي في أسنانه فنفَثَه. ودمٌ نفيثٌ: نَفَثَهُ الجُرحُ، أي أظهَرَه.
(نفج)  النون والفاء والجيم: أصلٌ يدلُّ على ثُؤُورِ شيءٍ وارتفاعِه. ونفجَ اليَربوعُ: ثار. وأنْفَجَه صائدُه. ونَفَجَت الفَرُّوجة من بَيضها: خرجَتْ. وانتَفَجَ جَنْبَا البعيرِ: ارتفعا. والنَّوَافج: مؤخَّرات الضُّلوع، واحدتها نافجة([9]). والنَّفّاج: المفتخر بما ليس عنده. ونَفَجَتِ الرِّيح: جاءت بقُوَّة. والنَّفِيجة: الشّطبية من النَّبْع تُتَّخذ قوساً، كأنَّها تنتفج على الشّجرة.
(نفح)  النون والفاء والحاء: أصلٌ يدلُّ على اندفاعِ الشَّيء أو رَفْعِه. ونَفَحتْ رائحةُ الطِّيب نَفحاً: انتشرَتْ واندفعت. ولهذا الطِّيب نَفحةٌ طيِّبة. ثم قيس عليه فقيل: نَفَح بالمال نَفحاً، كأنَّه أرسله من يده إرسالاً. ولا تزالُ لفلانٍ نَفَحاتٌ من معروف. ونَفَحت الرِّيح. هبَّت. وقوسٌ نَفُوحٌ: بعيدة الدَّفع للسَّهم. ونَفَحت الدّابّةُ: رمَتْ بحافرها فضربَتْ به. وكذلك نَفَحَه بالسَّيف: تناوَله به. والنَّفوح من ا لنُّوق: ما يخرُج لبنُها من أحاليلها من غير حَلْب.
(نفخ)  النون والفاء والخاء: أصلٌ صحيح يدلُّ على انتفاخٍ وعلوّ. منه انتفَخَ الشّيءُ انتفاخاً. ويقال انتَفَخَ النَّهار: علا. ونَفْخَة الرَّبيع: إعْشابه([10])؛ لأنَّ الأرضَ تربو فيه وتنتفِخ. والمْنفُوخُ: الرَّجل السَّمين. والنَّفْخاء من الأرض مثلُ النَّبْخاء؛ وقد مَضَى.
(نفد)  النون والفاء والدال: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انقطاعِ شيء وفَنائِه. ونفِدَ الشّيءُ يَنفَد نَفاداً. وأنفَدُوا: فَنِيَ زادُهم. ويقال للخَصْم مُنافِدٌ، وذلك أن يَتخاصمَ الرَّجُلانِ يريد كلٌّ منهما إنفادَ حجَّةِ صاحِبه. وفي الحديث: "إنْ نافَدْتَهم نافَدُوك"، أي إنْ قلتَ لهم قالوا لك.
(نفذ)  النون والفاء والذال: أصلٌ صحيح يدلُّ على مَضاءٍ في أمْرٍ وغيرِه. ونَفذ السَّهمُ الرمية نَفاذاً([11]). وأنْفذْتُه أنا. وهو نافذٌ: ماضٍ في أمره.
(نفر)  النون والفاء والراء: أصلٌ صحيح يدلُّ على تجافٍ وتباعد. منه نَفَر الدّابّةُ وغيرُه نِفاراً، وذلك تَجافِيهِ وتباعُدُه عن مكانِه ومَقرِّه. ونَفَر جلدُه: وَرِمَ. وفي الحديث: "أنَّ رجلاً تخلَّلَ بالقَصَب فنَفَرَ فَمُه"، أي وَرِم. قال أبو عبيد: وإنَّما هو من نِفَار الشَّيءِ عن الشَّيءِ وتَجافِيهِ عنه؛ لأنَّ الجلد يَنفِر عن اللَّحم للدَّاء الحادثِ بينهما. ويوم النَّفْر: يومَ يَنفِر النّاسُ عن مِنىً. ويقولون: لقيته قبل صَيحٍ ونَفْر، أي قبلَ كلِّ صائح ونافر. والمنافرة: المحاكمة إلى القاضي بين اثنَين، قالوا: معناه أنَّ المُبتغَى تفضيلُ نَفَر على نفر([12]). وأنفرت أحدَهما على الآخر. والنَّفَر أيضاً من قياس الباب لأنَّهم يَنفِرون للنُّصْرة. والنَّفير: النَّفَر، وكذا النَّفْر والنَّفْرة: كلُّ ذلك قياسُه واحد. وأنشَدَ الفرّاء في النَّفْرة:
حَيَّتْكَ ثُمَّتَ قالتْ إنَّ نَفْرَتَنا *** اليومَ كلّهُمُ يا عُرْوَ مشتَغِلُ([13])وتقول العرب: نَفَّرْتُ عن الصَّبيِّ، أي لقَّبتُه لَقَباً، كأنَّه عِندهم تنفيرٌ للجِنّ عنه وللعَيْن. قال أعرابيّ: قيل لأبي لما وُلِدْت: نَفِّرْ عن ابنك! فسمَّاني قُنفُذاً، وكَنَّاني أبا العَدّاء.
(نفز)  النون والفاء والزاء أُصَيْلٌ يدلُّ على الوُثوب وشِبْه الوُثوب. ونَفَزَ الظَّبي: وَثَبَ في عَدْوِه. والمرأة تنفِّز ولدها: ترقِّصه. وأنْفَزتُ السَّهمَ على ظهر يدي: أدَرْتُه. قال:
يَخُرْنَ إذا أُنْفزْن في ساقِط النَّدَى *** وإن كانَ يوماً ذا أهاضيبَ مُخْضِلا([14])(نفس)  النون والفاء والسين أصلٌ واحد يدلُّ على خُروج النَّسيم كيف كان، من ريح أو غيرها، وإليه يرجعُ فروعه. منه التَّنَفُّس: خُروج النَّسِيم من الجوف. ونَفَّسَ الله كُربَته، وذلك أنَّ في خُروج النَّسيم رَوْحاً وراحةً*. والنَّفَس: كلُّ شيءٍ يفرَّجُ به عن مكروب. وفي الحديث: "لا تَسُبُّوا الرِّيح فإنَّها من نَفَس الرَّحمن" يعني أنَّها رَوحٌ يتنفَّس به عن المكروبين. وجاء في ذكر الأنصار: "أجِدُ نَفَس رَبِّكم من قِبَلِ اليَمَن"، يراد أن بالأنصار نُفِّسَ عن الذين كانوا يؤذَوْن من المؤمنين بمكَّة([15]). ويقال للعَيْن نَفَسٌ. وأصابت فلاناً نَفْسٌ. والنَّفْس: الدَّم، وهو صحيح، وذلك أنَّه إذا فُقِد الدّمُ من بَدَنِ الإنسان فَقَدَ نَفْسَه. والحائض تسمَّى النُّفَساءَ([16]) لخرُوج دَمِها. والنِّفاس: وِلادُ المرأة، فإذا وَضَعت فهي نُفَساء. ويقال: ورِثْتُ هذا قبل أن يُنْفَسَ فلانٌ، أي يولَد. والولدُ منفوس. والنِّفاس أيضاً: جمع نُفَساء. ويقال: كرَعَ في الإناء نَفَساً أو نَفَسَيْن. ويقال: للماء نَفَسٌ، وهذا على تسميته الشَّيء باسم غيرِه، ولأنَّ قِوام النَّفس به. والنَّفسُ قِوامُها بالنَّفَس. قال:
تَبِيت الثَّلاثُ السُّودُ وهي مناخةٌ ***على نَفَسٍ من [ماءِ] ماوِيّةَ العَذْبِ([17])ومن الاستعارة: تَنفّسَت القَوسُ: انشقَّت. وشيءٌ نفيس، أي ذو نفس وخَطَر يُتنافَسُ به. والتّنافُس: أن يُبرِزَ كلُّ واحد من المتبارزَين قوَّةَ نَفْسه. وقولُهم في الدِّباغ نَفس([18])، هذا هو القياس، أي يَسير منه، قَدرُ ما يُدبَغ به الإهاب مَرَّة، شبّهه في قلَّته بنَفَسٍ يُتَنفَّس. وقياس الباب في هذا وفيما معناه واحد([19]).
(نفش)  النون والفاء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على انتشار. من ذلك نَفْش الصُّوف، وهو أن يُطْرَق حَتَّى يتنفّش. ونَفَش الطّائرُ جناحَيه. ونَفَشَت الإبلُ: تردَّدَتْ وانتشرَتْ بلا راع. وفِعلُها النَّفْش؛ وإبلٌ نُفّاشٌ ونَوافش.
(نفص)  النون والفاء والصاد كلماتٌ يتقارب قِياسُها، وهي تدلُّ على إخْراج شيءٍ من البدن أو إلقائِهِ بقُوّة. منه أنفَصَ فلانٌ في ضَحِكه: استغْربَ.
وأنفصَ ببَولِه مثل أوْزَعَ. ويقال إنَّ النُّفَص: أنضاحُ الدّم، الواحدة نُفْصَة. قال:
* تَرَى الدِّماءَ على أكتافها نُفَصا([20]) *
قال ابن دريد([21]): والنُّفَاص: داءٌ يصيب الغَنَم فيبول حتى يموت.
(نفض)  النون والفاء والضاد أصلٌ صحيح يدلُ على تحريكِ شيءٍ لتنظيفه من غبارٍ أو نحوه، ثم يُستَعار. ونَفَضت الثّوبَ وغيرَه نَفْضاً. والنَّفَض: ما نفضَتْه الشَّجرةُ من ثَمَرِها. وامرأةٌ نَفوضٌ: نَفَضَتْ بطنَها عن وَلدها. والنَّافض: الحُمَّى ذات الرِّعْدة، لأنَّها تَنفُض البَدن نَفْضاً. وأنْفَضوا: فَنِيَ زادُهم، أي لمَّا نفِدَ زادُهم وَفَنِيَ نَفَضُوا أوعيتَهم. وتقول العربُ مثلاً: "النُّفاض([22]) يُقطِّرُ الجَلَب"، إذا أنْفَضُوا وقلَّ ما عِندهم جَلَبوا إبلَهم للبيْع.
ويُستعار من الباب قولهم: نَفَضْتُ الأرضَ، إذا بَعَثْتَ مَن ينظر أبِها عدوٌّ أم لا. ونَفَضْتُ اللَّيلَ، إذا عَسَسْتَ لتنفُض عن أهل الرِّيبة. والنَّفِيضة والنَّفَضَة: القومُ يفعلون ذلك. قال:
يَرِدُ المياهَ حضيرَةً ونَفِيضةً *** وِرْدَ القطاةِ إذا اسْمَألَّ التُّبَّعُ([23])وتقول العرب: "إذا تكلَّمتَ ليلاً فاخفِضْ، وإذا تكلَّمت النّهارَ فانْفُض". تقول: انظر حَوالَيْك، فلعلَّ ثَمَّ مَنْ لا يَصلُح أن يَسمَع كلامَك. والنِّفاض: إزار الصِّبْيان. ويمكن أن يكون من الباب. قال:
* جارية بيضاء في نِفَاضِ([24]) *
(نفط)  النون والفاء والطاء: ثلاثُ كلماتٍ: النِّفط معروف، مكسور النون. والنَّفَط: قَرْحٌ يخرج في اليَدِ من العمل. ونَفَطَ الصَّبِيُّ نَفِيطاً: صَوّت. وماله عافطَةٌ ولا نافطة. فالنَّافطة: الشاة تَنْفِط من أنْفها.
(نفع)  النون والفاء والعين: كلمة تدلُّ على خلاف الضَّرّ. ونَفَعَه ينفَعُه نَفْعاً ومَنفَعة. وانتفَعَ بكذا. والله أعلَمُ بالصَّواب.
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (3، 155)، ونصها: "ونئفق القميص مهموز مكسور الفاء فارسي معرب".
([2]) لأعشى باهلة في اللسان (زفر) من قصيدة يرثي بها المنتشر بن وهب الباهلي. انظر الأصمعيات 89 طبع المعارف وجمهرة أشعار العرب 135 ومختارات ابن الشجري 10 وأمالي المرتضى
(3: 105-113) والخزانة (1: 79-97). وقد سبق في (زفر). وصدره:
* أخو رغائب يعطيها ويسألها *
([3])  ديوان المتلمس الورقة 1 ومخطوطة الشنقيطي، واللسان (نفل).
([4])  لرؤبة في ديوانه 167 واللسان (نفه). وقبله:
* به تمطت غول كل ميله *
([5])  في الأصل: "تغرية".
([6])  في الأصل: "عن"، صوابه في المجمل واللسان.
([7])  للأسود بن يعفر في المفضليات (2: 19) واللسان (نفأ).
([8])  انظر البيان (2: 97/ 4: 46). وأنشد في المختار من شعر بشار وحواشيه 146:
لا بد للمصدور أن ينفثا *** وللذي في الصدر أن يبعثا
 ([9])  ونافج أيضاً.
([10])  بدله في المجمل واللسان: "حين أعشب".
([11])  يقال: نفذ السهم الرمية، ونفذ فيها أيضاً.
([12])  في الأصل: "عن نفر". وفي المجمل: "كأن معناها تفضيل أحد الرجلين على الآخر".
([13])  في الأصل: "ياعز"، صوابه في اللسان (نفر).
([14]) لأوس بن حجر في ديوانه 22 والمجمل (نفز) واللسان (نفز، خور). وفي الأصل: "وإن كان ما بوذا أهاديب"، صوابه في المراجع السابقة. وبعده:
خوار المطافيل الملمعة الشوى *** وأطلائها صادفن عرنان مبقلا
 ([15]) والأنصار يمانون، لأنهم من الأزد. اللسان (نفس).
([16]) في اللسان: "ثعلب: النفساء: الوالدة، والحامل، والحائض".
([17]) أنشده في المجمل، وكذا أنشده ياقوت في معجم البلدان (رسم ماوية).
([18]) كذا ضبط في الأصل والمجمل، وهو ما يقتضيه التعليل بعده. لكن ضبط في اللسان والقاموس بسكون الفاء. وأنشد في اللسان:
أتجعل النفس التي تدير *** في جلد شاة ثم لا تسير
 ([19]) كذا وردت هذه العبارة.
([20]) أنشده في المجمل واللسان (نفص).
([21])  في الجمهرة (3: 83).
([22])  يقال بضم النون وفتحها.
([23])  لسعدى بنت الشمردل الجهنية، من قصيدة في الأصمعيات 41-43. وسبق إنشاده في (تبع).
([24])  بعده في اللسان (نفض): * تنهض فيه أيما انتهاض *

ـ

##### Türkçe

(**باب النون والفاء وما يثلثهما**)
(**نفق**)  **النون** ve **الفاء** ve **القاف** iki sahih asıldır; ikisinden biri bir şeyin kopmasına ve gitmesine delâlet eder, diğeri bir şeyi gizlemeye ve örtmeye delâlet eder. Ne zaman bu ikisi hakkında söz derlenip toparlansa birbirine yaklaşırlar.
Birincisi: **نَفَقَت** **الدّابةُ** **نُفوقاً**: öldü. Ve **نَفَق** **السِّعر** **نَفَاقاً**; bu, onun geçip gitmesidir; ne kesada uğrar ne durur. Ve **أنْفَقوا**: **نَفَقت** **سُوقُهم**. Ve **النَّفَقة**; çünkü o kendi yönüne doğru geçip gider. Ve **نفَق** şey: tükendi; “kavmin harcaması tükendi” denir: **قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم**. Ve **أنْفَق** adam: fakirleşti; yani yanında olan gitti. İbnü’l-A‘râbî dedi: Bundan, Yüce Allah’ın sözü: **﴿إذاً لأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإنْفَاقِ﴾** [الإسراء 100]. Ve “koşusu çabuk kesilen at”: **وفرسٌ نَفِقُ الجرْيِ**; yani koşunun çabuk kesileni.
Diğer asıl: **النَّفَق**: yerde bir tünel; onun bir yere çıkışı vardır. Ve **النَّافقاء**: **اليَربوع**’un yuvasından incelttiği bir yer; **القاصعاء** tarafından gelindiğinde **النَّافقاء**’yı başıyla vurur da **فانتفَقَ**, yani çıktı. Bundan **النِّفاق**’ın اشتقاق’ı; çünkü onun sahibi, gösterdiğinin tersini gizler; sanki iman ondan çıkar, yahut o imandan gizlice çıkar. Ve babın aslının bir olması mümkündür; o da çıkıştır. Ve **النَّفَق**: içinden çıkmanın mümkün olduğu nüfuz eden yol.
**نَيْفَق السَّراويل**’e gelince, Ebû Bekir dedi ki: o, Arapçalaştırılmış Farsçadır.
(**نفل**)  **النون** ve **الفاء** ve **اللام** sahih bir asıldır; عطا ve verme’ye delâlet eder. Ondan **النَّافلة**: vacip olmadığı hâlde gönüllü bağış. Ondan namazın nafilesi. Ve **النَّوْفل**: çok bağış yapan adam. Dedi ki:
* ondan zulmü reddeder **النَّوفلُ الزُّفَر** *
Babdan **النفَل**: ganimet. Çoğulu **أنفال**; bu, imamın savaşanlara **ينفِّل** etmesidir; yani onlara ganimet aldıklarını vermesidir. “Seni **نفَّلتُك**”: sana **نَفَلا** verdim, denir. “Bir şeyden **انتَفَلَ**: ondan uzaklaştı (**انتفى**)” sözleri ise, بدل’dendir; **اللام** **الياء**’dan bedeldir. **المتلمِّس** dedi ki:
أَمنْتفِلاً من نَصْر بُهْثة خِلْتَني *** ألاَ إنَّني منهم وإن كنتُ أيْنَما
(**نفه**)  **النون** ve **الفاء** ve **الهاء** tek bir asıldır; yorgunluğa ve zayıflığa delâlet eder. Ondan: **نَفِهت** **النَّفسُ**: yoruldu ve bitkin düştü. O, **نافِهٌ** ve **نُفَّهٌ**’dir. Dedi ki:
* bize, **المَهَارِي النُّفَّهِ**’nin harâcîc’leri (biner) *
Ve o, **مُنَفَّهٌ** ve **مَنْفُوهٌ**’dur: zayıf, korkak.
(**نفي**)  **النون** ve **الفاء** ve illetli harf, köklü bir asıldır; bir şeyi bir şeyden soyup ayırmaya ve ondan uzaklaştırmaya delâlet eder. “Şeyi sürdüm/uzaklaştırdım”: **نَفَيتُ** **الشّيءَ** **أنفيه** **نفياً**; ve o, **انتفى** **انتفاء**. Ve **النُّفَاية**: sürülüp atılan kötü (şey). Ve **نَفِيُّ** **الرِّيحِ**: duvarların diplerinde olacak şekilde rüzgârın topraktan sürdüğü şey. Ve **نَفِيُّ** **المطر**: rüzgârın sürdüğü yahut serpiştirdiği şey. Ve **نَفِيُّ** **الماء**: su çekenin sırtı üzerinde ipten sıçrayan şey. Dedi ki:
* şu büyük çukurların üzerinde, **النّفيِّ**’den (olan) *
Hemzeli olanından tek bir kelime vardır; o da **النُّفأُ**: otun büyüğünden ayrı ayrı parçalar; tekili **نُفَأة**. Dedi ki:
جَادَتْ سوارِيه وآزَرَ نَبتَهُ *** نُفَأٌ من الصَّفراءِِ والزُّبَّادِ
(**نفت**)  **النون** ve **الفاء** ve **التاء**. Derler ki: **نَفَتَت** **القِدرُ**: kaynadı ve üzerinde suyunun/çorbasının suyu kurudu. Dedi ki:
وصاحبٍ لِصدرِهِ كَتِيتُ *** عليَّ مثلَ المِرْجَلِ النَّفُوتِ
Ve “göğsü düşmanlıkla kaynadı”: **ونفت صَدْرُه بالعَداوة**.
(**نفث**)  **النون** ve **الفاء** ve **الثاء** sahih bir asıldır; en hafif sesle bir ağızdan yahut başkasından bir şeyin çıkmasına delâlet eder. Ondan: **نَفَثَ** **الرّاقِي** tükürüğünü; o, **التَّفْل**’den daha azdır. Ve büyücü kadın zehri **تَنْفُثُ**. Ve “Göğsü hastalıklı olanın mutlaka **يَنْفُث** etmesi gerekir” bir meseldir. Ve “Benden **نُفَاثَةَ سِوَاكٍ** istese vermezdim”; o, dişlerinde kalan şeydir, onu **نفَثَه**. Ve **دمٌ نفيثٌ**: yarası onu **نَفَثَهُ**; yani onu ortaya çıkardı.
(**نفج**)  **النون** ve **الفاء** ve **الجيم**: bir asıl; bir şeyin kabarmasına ve yükselmesine delâlet eder. **نفجَ** **اليَربوعُ**: kabardı/taştı. Ve avcısı onu **أنْفَجَه**. Ve **نَفَجَت** **الفَرُّوجة** yumurtasından: çıktı. Ve devenin iki yanı **انتَفَجَ**: yükseldi. Ve **النَّوَافج**: kaburgaların arka tarafları; tekili **نافجة**. Ve **النَّفّاج**: kendisinde olmayanla övünen. Ve **نَفَجَتِ** **الرِّيح**: kuvvetle geldi. Ve **النَّفِيجة**: **النَّبْع**’dan olan şatbiyye; yay yapılır; sanki ağaç üzerinde kabarıp yükselir.
(**نفح**)  **النون** ve **الفاء** ve **الحاء**: bir asıl; şeyin itilişine yahut kaldırılışına delâlet eder. **نَفَحتْ** güzel koku kokusu **نَفحاً**: yayıldı ve itildi. Ve bu güzel kokunun hoş bir **نَفحةٌ**’sı vardır. Sonra buna kıyas edildi de denildi: **نَفَح** malla **نَفحاً**; sanki onu elinden salıvererek göndermiş gibi. Ve falanın hâlâ iyilikten **نَفَحاتٌ**’ı vardır. Ve **نَفَحت** **الرِّيح**: esti. Ve **قوسٌ نَفُوحٌ**: oka itişi uzak olan. Ve **نَفَحت** binek hayvanı: toynağıyla attı da onunla vurdu. Aynı şekilde “onu kılıçla **نَفَحَه**”: onunla ona uzandı. Ve develerden **النَّفوح**: sağım olmaksızın sütü meme deliklerinden çıkan.
(**نفخ**)  **النون** ve **الفاء** ve **الخاء**: sahih bir asıl; şişmeye ve yükselmeye delâlet eder. Ondan: şey **انتفَخَ** **انتفاخاً**. Ve “gündüz **انتَفَخَ**”: yükseldi, denir. Ve **نَفْخَة** **الرَّبيع**: otlanmasıdır; çünkü yer onda kabarır ve şişer. Ve **المْنفُوخُ**: şişman adam. Ve yerden **النَّفْخاء** **النَّبْخاء** gibidir; geçmişti.
(**نفد**)  **النون** ve **الفاء** ve **الدال**: sahih bir asıl; bir şeyin kesilmesine ve tükenmesine delâlet eder. Şey **نفِدَ** **يَنفَد** **نَفاداً**. Ve **أنفَدُوا**: azıkları tükendi. Ve hasma **مُنافِدٌ** denir; bu, iki adamın çekişmesi ve her birinin, sahibinin delilini tüketmeyi istemesidir. Hadiste: “Eğer onlarla **نافَدْتَهم** edersen, onlar da seni **نافَدُوك** eder”; yani onlara söylersen, onlar da sana söyler.
(**نفذ**)  **النون** ve **الفاء** ve **الذال**: sahih bir asıl; işte ve başkasında ilerleyip geçmeye delâlet eder. Ok atışı **نَفذ** **نَفاذاً**. Ve ben onu **أنْفذْتُه**. Ve o, **نافذٌ**’dir: işinde yürüyüp giden.
(**نفر**)  **النون** ve **الفاء** ve **الراء**: sahih bir asıl; uzak durmaya ve uzaklaşmaya delâlet eder. Ondan: binek hayvanı ve başkası **نَفَر** **نِفاراً**; bu, onun yerinden ve kararından uzak durması ve uzaklaşmasıdır. Ve “derisi **نَفَر**”: şişti. Hadiste: “Bir adam kamışla diş araladı da ağzı **نَفَرَ** etti”; yani şişti. Ebû Ubeyd dedi: Bu ancak bir şeyin bir şeyden **نِفَار** etmesinden ve ondan uzak durmasındandır; çünkü deri, aralarında meydana gelen hastalık sebebiyle etten uzaklaşır. Ve **يوم النَّفْر**: insanların **مِنىً**’dan ayrılıp gittiği gün. Ve derler ki: “Onu **صَيحٍ** ve **نَفْر**’den önce gördüm”; yani her bağırandan ve kaçıp uzaklaşandan önce. Ve **المنافرة**: iki kişi arasında kadıya muhakeme; dediler ki: manası, istenenin bir **نَفَر**’i bir **نَفَر** üzerine üstün kılmaktır. Ve ikisinden birini ötekine karşı **أنفرت** ettim. Ve **النَّفَر** da babın kıyasındandır; çünkü onlar yardıma koşmak için uzaklaşıp giderler. Ve **النَّفير**: **النَّفَر**; aynı şekilde **النَّفْر** ve **النَّفْرة**: bunların hepsi kıyası birdir. **الفرّاء** **النَّفْرة** hakkında inşad etti:
حَيَّتْكَ ثُمَّتَ قالتْ إنَّ نَفْرَتَنا *** اليومَ كلّهُمُ يا عُرْوَ مشتَغِلُ
Ve Araplar der ki: “Çocuktan **نَفَّرْتُ**”; yani ona bir lakap taktım; sanki onlara göre bu, cinleri ondan ve gözü (nazar) ondan uzaklaştırmadır. Bir bedevî dedi: Doğduğumda babama denildi: “Oğlundan **نَفِّرْ** et!”; beni **قُنفُذاً** diye adlandırdı ve künyemi **أبا العَدّاء** yaptı.
(**نفز**)  **النون** ve **الفاء** ve **الزاء** köklü bir asıldır; sıçramaya ve sıçramaya benzer şeye delâlet eder. **نَفَزَ** ceylan: koşusunda sıçradı. Ve kadın çocuğunu **تنفِّز** eder: onu sallayıp oynatır. Ve oku elimin üstünde **أنْفَزتُ**: onu çevirdim. Dedi ki:
يَخُرْنَ إذا أُنْفزْن في ساقِط النَّدَى *** وإن كانَ يوماً ذا أهاضيبَ مُخْضِلا
(**نفس**)  **النون** ve **الفاء** ve **السين** tek bir asıldır; rüzgâr veya başkası olsun, esintinin çıkışına delâlet eder; dalları ona döner. Ondan **التَّنَفُّس**: içten esintinin çıkması. Ve “Allah onun sıkıntısını giderdi”: **نَفَّسَ الله كُربَته**; bu, esintinin çıkışında bir ferahlık ve rahatlık olmasındandır. Ve **النَّفَس**: sıkıntılıdan onunla ferahlık verilen her şey. Hadiste: “Rüzgâra sövmeyin; çünkü o, **نَفَس** **الرَّحمن**’dandır”; yani o, sıkıntılılardan onunla nefes alınan bir ferahlıktır. Ensarın zikrinde geldi: “Sizin Rabbinizin **نَفَس**’ini Yemen tarafından buluyorum”; bununla, Mekke’de müminlerden eziyet görenlerden ensar sebebiyle ferahlık verildiği kastedilir. Ve göze **نَفَسٌ** denir. “Falana bir **نَفْسٌ** isabet etti.” Ve **النَّفْس**: kandır; bu sahihtir; çünkü insan bedeninden kan kaybolduğunda, **نَفْس**’ini kaybeder. Hayızlı kadına, kanının çıkması sebebiyle **النُّفَساءَ** denir. Ve **النِّفاس**: kadının doğurmasıdır; doğurduğunda o **نُفَساء**’dır. Ve “Bunu, falan **يُنْفَسَ** edilmeden önce miras aldım”; yani doğmadan önce. Ve çocuk **منفوس**’tur. Ve **النِّفاس** ayrıca **نُفَساء**’ın çoğuludur. Ve “kabtan bir **نَفَساً** yahut iki **نَفَسَيْن** içti” denir. Ve suya da **نَفَسٌ** denir; bu, bir şeyi başkasının adıyla adlandırmadandır ve çünkü **النَّفس**’in ayakta durması onunladır. Ve **النَّفسُ**’in ayakta durması **بالنَّفَس** iledir. Dedi ki:
تَبِيت الثَّلاثُ السُّودُ وهي مناخةٌ ***على نَفَسٍ من [ماءِ] ماوِيّةَ العَذْبِ
İstiare olarak: “Yay **تَنفّسَت**”: yarıldı. Ve “**نفيس** şey”: yani **نفس** ve değer sahibi; onunla yarışılır. Ve **التّنافُس**: iki karşılaşanın her birinin kendi **نَفْس**’inin gücünü ortaya koymasıdır. Ve tabaklamada “**نَفس**” sözleri: bu kıyastır; yani ondan az bir miktar; deriyi bir defa tabaklamaya yetecek kadar; onu azlığında nefes alınan bir **نَفَسٍ**’e benzetti. Bu ve manası bir olanlarda babın kıyası birdir.
(**نفش**)  **النون** ve **الفاء** ve **الشين**: sahih bir asıl; yayılmaya delâlet eder. Bundan: yünün **نَفْش**’i; o, kabarıp **يتنفّش** edinceye kadar dövülmesidir. Ve kuş iki kanadını **نَفَش** etti. Ve develer **نَفَشَت**: çobansız dolaşıp yayıldı. Fiili **النَّفْش**’tir; ve **إبلٌ نُفّاشٌ** ve **نَوافش**.
(**نفص**)  **النون** ve **الفاء** ve **الصاد** birbirine yakın kıyaslı kelimelerdir; bedenden bir şey çıkarmaya yahut onu kuvvetle atmaya delâlet eder. Ondan: “Falan gülmesinde **أنفَصَ** etti”: aşırıya gitti.
Ve “idrarında **أنفصَ** etti”: **أوْزَعَ** gibi. Ve denir ki: **النُّفَص**: kanın sıçramasıdır; tekili **نُفْصَة**. Dedi ki:
* kanları omuzları üzerinde **نُفَصا** görürsün *
İbn Düreyd dedi: **النُّفَاص**: koyuna isabet eden bir hastalıktır; idrar yapar da ölünceye kadar (sürer).
(**نفض**)  **النون** ve **الفاء** ve **الضاد**: sahih bir asıl; bir şeyi, tozdan yahut benzerinden temizlemek için hareket ettirmeye delâlet eder; sonra istiare edilir. Elbiseyi ve başkasını **نَفَضت** **نَفْضاً**. Ve **النَّفَض**: ağacın meyvesinden silkip düşürdüğü şey. Ve **امرأةٌ نَفوضٌ**: karnını çocuğundan silkip attı (düşürdü). Ve **النَّافض**: titremeli humma; çünkü bedeni **نَفْضاً** silker. Ve **أنْفَضوا**: azıkları tükendi; yani azıkları tükenip yok olunca kaplarını silkip boşalttılar. Ve Araplar mesel olarak der ki: “**النُّفاض** **يُقطِّرُ الجَلَب**”; yani **أنْفَضوا** ettiklerinde ve yanlarındaki azaldığında, develerini satış için getirdiler.
Babdan istiare olarak onların sözü: “Yeri **نَفَضْتُ**”; yani orada düşman var mı yok mu baksın diye birini gönderdin. Ve “geceyi **نَفَضْتُ**”; yani şüphe ehlinin üzerinden silkip atmak için gece bekçiliği yaptın. Ve **النَّفِيضة** ve **النَّفَضَة**: bunu yapan topluluk. Dedi ki:
يَرِدُ المياهَ حضيرَةً ونَفِيضةً *** وِرْدَ القطاةِ إذا اسْمَألَّ التُّبَّعُ
Ve Araplar der ki: “Gece konuştuğunda alçalt; gündüz konuştuğunda **انْفُض** et.” Yani: çevrene bak; belki orada sözünü işitmesi uygun olmayan biri vardır. Ve **النِّفاض**: çocukların izarı. Ve babdan olması mümkündür. Dedi ki:
* beyaz bir cariye **في نِفَاضِ** içinde *
(**نفط**)  **النون** ve **الفاء** ve **الطاء**: üç kelime: **النِّفط** bilinen (şey)dir; **النون**’u kesralıdır. Ve **النَّفَط**: çalışmaktan elde çıkan bir yara. Ve çocuk **نَفَطَ** **نَفِيطاً**: ses çıkardı. “Onun ne **عافطَةٌ**’si var ne **نافطة**’sı.” **النَّافطة**: burnundan **تَنْفِط** eden koyun.
(**نفع**)  **النون** ve **الفاء** ve **العين**: zarar’ın zıddına delâlet eden bir kelime. “Ona fayda verdi”: **نَفَعَه** **ينفَعُه** **نَفْعاً** ve **مَنفَعة**. Ve “şundan faydalandı”: **انتفَعَ** **بكذا**. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- النفر: الانزعاج عن الشيء وإلى الشيء، كالفزع إلى الشيء وعن الشيء. يقال: نفر عن الشيء نفورا. قال تعالى: ﴿ما زادهم إلا نفورا﴾ [فاطر/ 42]، ﴿وما يزيدهم إلا نفورا﴾ [الإسراء/41] ونفر إلى الحرب ينفر وينفر نفرا، ومنه: يوم النفر. قال تعالى: ﴿انفروا يعذبكم عذابا أليما﴾ [التوبة/39]، ﴿ما لكم إذا قيل لكم انفروا في سبيل الله﴾ [التوبة/38]، ﴿وما كان المؤمنون لينفروا كافة فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة﴾ [التوبة/122]. والاستنفار: حث القوم على النفر إلى الحرب، والاستنفار: حمل القوم على أن ينفروا. أي: من الحرب، والاستنفار أيضا: طلب النفار، وقوله تعالى: ﴿كأنهم حمر مستنفرة﴾ [المدثر/50] قرئ: بفتح الفاء وكسرها (قرأ نافع وابن عامر وأبو جعفر بفتح الفاء، والباقون بكسرها. الإتحاف ص 427)، فإذا كسر الفاء فمعناه: نافرة، وإذا فتح فمعناه: منفرة. والنفر والنفير والنفرة: عدة رجال يمكنهم النفر. والمنافرة: المحاكمة في المفاخرة، وقد أنفر فلان: إذا فضل في المنافرة، وتقول العرب: نفر فلان إذا سمي باسم يزعمون أن الشيطان ينفر عنه، قال أعرابي: قيل لأبي لما ولدت: نفر عنه، فسماني قنفذا وكناني أبا العداء (انظر: الخبر في المجمل 3/879؛ واللسان (نفر) ). ونفر الجلد: ورم. قال أبو عبيدة: هو من نفار الشيء عن الشيء. أي: تباعده عنه وتجافيه (انظر: مجاز القرآن 2/276 و 1/381).

##### Türkçe

- **النفر**: bir şeyden ve bir şeye doğru ürküp sıçrama; bir şeye ve bir şeyden korkup kaçma gibi. Denir ki: bir şeyden **نفر** eder, **نفورا** (ürküp kaçar). Yüce Allah dedi ki: ﴿ما زادهم إلا **نفورا**﴾ [فاطر/ 42]، ﴿وما يزيدهم إلا **نفورا**﴾ [الإسراء/41]. Ve savaşa **نفر** eder; **ينفر** ve **ينفر** (seferber olur), **نفرا** (seferber oluş). Ondandır: **يوم النفر**. Yüce Allah dedi ki: ﴿انفروا يعذبكم عذابا أليما﴾ [التوبة/39]، ﴿ما لكم إذا قيل لكم انفروا في سبيل الله﴾ [التوبة/38]، ﴿وما كان المؤمنون لينفروا كافة فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة﴾ [التوبة/122]. Ve **الاستنفار**: kavmi savaşa **النفر** etmeye teşvik etmektir; ve **الاستنفار**: kavmi **ينفروا** etmeleri üzerine sevk etmektir. Yani: savaştan. Ve **الاستنفار** ayrıca: **النفار** talebidir. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿كأنهم حمر **مستنفرة**﴾ [المدثر/50]; **الفاء**’nın fethası ve kesresiyle okunmuştur (Nâfi‘, İbn ‘Âmir ve Ebû Ca‘fer **الفاء**’nın fethasıyla okudu; geri kalanlar kesresiyle. **الإتحاف** s. 427). Artık **الفاء** kesrelenirse manası: **نافرة** (ürkek/kaçan); ve fetha yapılırsa manası: **منفرة** (ürkütülmüş/kaçırılmış). Ve **النفر** ve **النفير** ve **النفرة**: **النفر** edebilecek (seferber olabilecek) birkaç erkeğin sayısıdır. Ve **المنافرة**: övünmede muhakemeleşmedir; ve falan kimse **أنفر** etti: **المنافرة**’de üstün geldiği zaman. Araplar der ki: falan kimse **نفر** etti; kendisinden şeytanın ürküp kaçtığını iddia ettikleri bir adla adlandırıldığı zaman. Bir bedevî dedi ki: “Doğduğumda babama denildi: ‘Ondan **نفر** et’; bunun üzerine beni **قنفذا** diye adlandırdı ve künyemi **أبا العداء** yaptı.” (Bkz.: haber **المجمل** 3/879; ve **اللسان** (**نفر**)). Ve **نفر الجلد**: şişti. Ebû ‘Ubeyde dedi ki: o, bir şeyin bir şeyden **نفار** etmesindendir; yani: ondan uzaklaşması ve ondan çekinip ayrılmasıdır (Bkz.: **مجاز القرآن** 2/276 ve 1/381).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ف ر
نفرت الدابة نفراً ونفوراً ونفاراً واستنفرت ونفّرتها واستنفرتها وقريء ‏"‏ مستنفرة ومستنفرة ‏"‏‏.‏
ونفر القوم إلى الثغر نفيراً‏.‏
وجاء نفير بني فلان ونفرهم ونفرتهم وهم الجماعة الذين ينفرون إلى العدوّ‏.‏
وجاء القوم أنفرةً‏:‏ نفيراً نفيراً‏.‏
واستنفر الإمام الرعيّة‏:‏ كلّفهم أن ينفروا خفافاً وثقالاً‏.‏
وهم نافرة فلان وزافرته‏:‏ للذين يغضبون لغضبه وينفرون معه وينصرونه‏.‏
قال‏:‏ لو أن حولي من عليم نافره ما غلبتني هذه الضّياطره وهذه أيام النفر والنفور والنفر والنفير‏.‏
ومن المجاز‏:‏ بي نفرة من هذا الأمر وأنا نفرٌ منه إذا انقبضت منه ولم ترض به‏.‏
ونفر فلان من صحبة فلان‏.‏
ونفرت المرأة من زوجها وهي فرقة منه نافرة‏.‏
ونفر الجلد‏:‏ ورم وتجافي عن اللحم‏.‏
واستنفر فلان بثوبي وأعصف به‏:‏ ذهب به ذهاب إهلاك‏.‏
وفي مثل ‏"‏ لقيته قبل كلّ صبح ونفر ‏"‏ وصبّ عليّ زيد من غير صسح ونفر أي من غير شيء‏.‏
ونافرته إلى الحكم فنفّرني عليه‏:‏ حاكمته فغلّبني عليه وأصل المنافرة قولهم‏:‏ أينا أعزّ نفراً‏.‏
ولمن كانت النفرة أي الحكومة‏.‏
وما هو بنفير فلان أي بكفئه في المنافرة‏.‏

##### Türkçe

ن ف ر
Binek hayvanı **نفرت**; **نفراً** ve **نفوراً** ve **نفاراً** (olarak); ve **استنفرت**; ve onu **نفّرتها**; ve onu **استنفرتها**; ve “**مستنفرة** ve **مستنفرة**” diye okundu.

Topluluk **نفر** sınır boyuna, **نفيراً** (olarak).

Falan oğullarının **نفير**i ve onların **نفر**i ve onların **نفرت**i geldi; ve onlar, düşmana doğru **ينفرون** olan topluluktur.

Topluluk **أنفرةً** geldi: **نفيراً نفيراً**.

İmam, halkı **استنفر** etti: onları, hafif ve ağır (olarak) **ينفروا** diye yükümlü kıldı.

Onlar falanın **نافرة**si ve onun **زافرة**sidir: onun öfkesine öfkelenen, onunla birlikte **ينفرون** olan ve ona yardım eden kimseler için.

Dedi: “Şayet çevremde, bilgin bir kimsenin **نافره**si olsaydı, bu **الضّياطره** ve bu, **النفر** ve **النفور** ve **النفر** ve **النفير** günleri beni yenemezdi.”

Mecazdan: Bu işten bende bir **نفرة** vardır; ve ondan daralıp onu beğenmediğimde ben ondan bir **نفرٌ**üm.

Falan, falanın arkadaşlığından **نفر** etti.

Kadın, kocasından **نفرت** etti; ve o, ondan ayrılmış, **نافرة**dır.

Deri **نفر** etti: şişti ve etten uzaklaştı.

Falan, elbisemle **استنفر** etti ve onunla şiddetle çekip götürdü: onu, helâk ediş gidişiyle götürdü.

Ve şu meselde: “Onu her sabah ve **نفر**den önce karşıladım”; ve Zeyd, üzerime, **صسح** ve **نفر** olmaksızın, yani bir şey olmaksızın döktü.

Onunla hükme doğru **نافرته** ettim; o da beni ona karşı **نفّرني** etti: onunla muhakemeleştim de beni ona karşı üstün getirdi; ve **المنافرة**nin aslı, onların “Hangimiz **نفراً** bakımından daha azizdir?” sözüdür.

Ve **النفرة** (yani) hüküm kimin için olursa.

Ve o, falanın **نفير**i değildir; yani **المنافرة**de onun dengi değildir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّفْرُ: التَّفَرُّقُ. ويقال: لقيته قبل كل صَيْحٍ ونَفْرٍ أَي أَولاً، والصَّيْحُ: الصِّياحُ. والنَّفْرُ: التفرق؛ نَفَرَتِ الدابةُ تَنْفِرُ وتَنْفُر نِفاراً ونُفُوراً ودابة نافِرٌ، قال ابن الأَعرابي: ولا يقال نافِرَةٌ، وكذلك دابة نَفُورٌ، وكلُّ جازِعٍ من شيء نَفُورٌ. ومن كلامهم: كلُّ أَزَبَّ نَفُورٌ؛ وقول أَبي ذؤيب:
إِذا نَهَضَتْ فيه تَصَعَّدَ نَفْرُها،
كَقِتْر الغِلاءِ مُسْتَدِرٌّ صيابُها
قال ابن سيده: إِنما هو اسم لجمع نافر كصاحب وصَحْبٍ وزائر وزَوْرٍ ونحوه. ونَفَرَ القومُ يَنْفِرُون نَفْراً ونَفِيراً. وفي حديث حمزة الأَسلمي: نُفِّرَ بنا في سَفَرٍ مع رسول الله، صلى الله عليه وسلم؛ يقال: أَنْفَرْنا أَي تَفَرَّقَتْ إِبلنا، وأُنْفِرَ بنا أَي جُعِلنا مُنْفِرِين ذَوِي إِبلٍ نافِرَةٍ. ومنه حديث زَيْنَبَ بنت رسول الله، صلى الله عليه وسلم: فأَنْفَرَ بها المشركون بَعِيرَها حتى سَقَطَتْ. ونَفَرَ الظَّبْيُ وغيره نَفْراً ونَفَراناً: شَرَدَ. وظَبْيٌ نَيْفُورٌ: شديد النِّفارِ. واسْتَنْفَرَ الدابة: كَنَفَّرَ. والإِنْفارُ عن الشيء والتَّنْفِيرُ عنه والاسْتِنْفارُ كلُّه بمعنًى. والاسْتِنْفارُ أَيضاً: النُّفُورُ؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
ارْبُطْ حِمارَكَ، إِنه مُسْتَنْفِرٌ
في إِثْرِ أَحْمِرَةٍ عَمَدْنَ لِغُرَّبِ
أَي نافر: ويقال: في الدابة نِفارٌ، وهو اسمٌ مِثْلُ الحِرانِ؛ ونَفَّرَ الدابة واسْتَنْفَرَها. ويقال: اسْتَنْفَرْتُ الوحشَ وأَنْفَرْتُها ونَفَّرْتُها بمعنًى فَنَفَرَتْ تَنْفِرُ واسْتَنْفَرَتْ تَسْتَنْفِرُ بمعنى واحد. وفي التنزيل العزيز: كأَنهم حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ فَرَّتْ من قَسْوَرَةٍ؛ وقرئت: مستنفِرة، بكسر الفاء، بمعنى نافرة، ومن قرأَ مستنفَرة، بفتح الفاء، فمعناها مُنَفَّرَةٌ أَي مَذْعُورَةٌ. وفي الحديث: بَشِّرُوا ولا تُنَفِّرُوا أَي لا تَلْقَوْهُمْ بما يحملهم على النُّفُورِ. يقال: نَفَرَ يَنْفِر نُفُوراً ونِفاراً إِذا فَرَّ وذهب؛ ومنه الحديث: إِن منكم مُنَفِّرِينَ أَي من يَلْقى الناسَ بالغِلْظَةِ والشِّدَّةِ فَيَنْفِرُونَ من الإِسلام والدِّين. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: لا تُنَفِّرِ الناسَ. وفي الحديث: أَنه اشْتَرَطَ لمن أَقْطَعَهُ أَرضاً أَن لا يُنَفَّرَ مالُه أَي لا يُزْجَرَ ما يرعى من ماله ولا يُدْفَعَ عن الرَّعْي. واسْتَنْفَرَ القومَ فَنَفَرُوا معه وأَنْفَرُوه أَي نصروه ومَدُّوه. ونَفَرُوا في الأَمر يَنْفِرُون نِفاراً ونُفُوراً ونَفِيراً؛ هذه عن الزَّجَّاج، وتَنافَرُوا: ذهبوا، وكذلك في القتال. وفي الحديث: وإِذا اسْتُنْفِرْتُمْ فانْفِرُوا. والاسْتِنْفارُ: الاسْتِنْجادُ والاسْتِنْصارُ، أَي إِذا طلب منكم النُّصْرَةَ فأَجيبوا وانْفِرُوا خارجين إِلى الإِعانة. ونَفَرُ القومِ جماعَتُهم الذين يَنْفِرُون في الأَمر، ومنه الحديث: أَنه بعث جماعة إِلى أَهل مكة فَنَفَرَتْ لهم هُذَيْلٌ فلما أَحَسُّوا بهم لجَؤُوا إِلى قَرْدَدٍ أَي خرجوا لقتالهم. والنَّفْرَةُ والنَّفْرُ والنَّفِيرُ: القومُ يَنْفِرُونَ معك ويَتَنافَرُونَ في القتال، وكله اسم للجمع؛ قال: إِنَّ لها فَوارِساً وفَرَطَا،
ونَفْرَةَ الحَيِّ ومَرْعًى وَسَطَا،
يَحْمُونَها من أَنْ تُسامَ الشَّطَطَا
وكل ذلك مذكور في موضعه. والنَّفِيرُ: القوم الذين يتَقَدَّمُونَ فيه. والنَّفيرُ: الجماعةُ من الناس كالنَّفْرِ، والجمع من كل ذلك أَنْفارٌ. ونَفِير قريش: الذين كانوا نَفَرُوا إِلى بَدْرٍ ليمنعوا عِيْرَ أَبي سفيان.ويقال: جاءت نَفْرَةُ بني فلان ونَفِيرُهم أَي جماعتهم الذين يَنْفِرُون في الأَمر. ويقال: فلان لا في العِيْرِ ولا في النَّفِير؛ قيل هذا المثل لقريش من بين العرب، وذلك أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، لما هاجر إِلى المدينة ونهض منها لِتَلَقِّي عِير قريش سمع مشركو قريش بذلك، فنهضوا ولَقُوه ببَدْرٍ ليَأْمَنَ عِيرُهم المُقْبِلُ من الشأْم مع أَبي سفيان، فكان من أَمرهم ما كان، ولم يكن تَخَلَّفَ عن العِيْرِ والقتال إِلا زَمِنٌ أَو من لا خير فيه، فكانوا يقولون لمن لا يستصلحونه لِمُهِمٍّ: فلان لا في العِيرِ ولا في النَّفِيرِ، فالعيرُ ما كان منهم مع أَبي سفيان، والنفير ما كان منهم مع عُتْبَةَ بن ربيعة قائدهم يومَ بَدْرٍ. واسْتَنْفَرَ الإِمامُ الناسَ لجهاد العدوّ فنفروا يَنْفِرُونَ إِذا حَثَّهُم على النَّفِيرِ ودعاهم إِليه؛ ومنه قول النبي، صلى الله عليه وسلم: وإِذا اسْتُنْفِرْتُمْ فانْفِرُوا. ونَفَرَ الحاجُّ من مِنًى نَفْراً ونَفرَ الناسُ من مِنًى يَنْفِرُونَ نَفْراً ونَفَراً، وهو يوم النَّفْرِ والنَّفَرِ والنُّفُورِ والنَّفِيرِ، وليلةُ النَّفْر والنَّفَرِ، بالتحريك، ويومُ النُّفُورِ ويومُ النَّفِير، وفي حديث الحج: يومُ النَّفْرِ الأَوّل؛ قال ابن الأَثير: هو اليوم الثاني من أَيام التشريق، والنَّفْرُ الآخِرُ اليومُ الثالث، ويقال: هو يوم النَّحْرِ ثم يوم القَرِّ ثم يوم النفر الأَول ثم يوم النفر الثاني، ويقال يوم النفر وليلة النفر لليوم الذي يَنْفِرُ الناس فيه من منى، وهو بعد يوم القرِّ؛ وأَنشد لِنُصَيْبٍ الأَسْوَدِ وليس هو نُصَيْباً الأَسْوَدَ المَرْوانِيَّ:
أَمَا والذي حَجَّ المُلَبُّونَ بَيْتَهُ،
وعَلَّمَ أَيامَ الذبائحِ والنَّحْرِ
لقد زَادَني، لِلْغَمْرِ، حُبّاً، وأَهْلهِ،
لَيالٍ أَقامَتْهُنَّ لَيْلى على الغَمْرِ
وهل يَأْثَمَنِّي اللهُ في أَن ذَكَرْتُها،
وعَلَّلْتُ أَصحابي بها ليلةَ النَّفْرِ
وسَكَّنْتُ ما بي من كَلالٍ ومن كرً،
وما بالمَطايا من جُنُوحٍ ولا فَتْرِ
ويروى: وهل يأْثُمَنِّي، بضم الثاء. والنَّفَرُ، بالتحريك، والرَّهْطُ: ما دون العشرة من الرجال، ومنهم من خصص فقال للرجال دون النساءِ، والجمع أَنفار. قال أَبو العباس: النَّفَرُ والقومُ والرَّهْطُ هؤلاء معناهم الجمع لا واحد لهم من لفظهم. قال سيبويه: والنسبُ إِليه نَفَرِيٌّ، وقيل: النَّفَرُ الناسُ كلهم؛ عن كراع، والنَّفِيرُ مثلُه، وكذلك النَّفْرُ والنَّفْرَةُ. وفي حديث أَبي ذَرٍّ: لو كان ههنا أَحدٌ من أَنْفارِنا أَي من قومنا، جمع نَفَرٍ وهم رَهْطُ الإِنسان وعشيرته، وهو اسم جمع يقع على جماعة من الرجال خاصة ما بين الثلاثة إِلى العشرة. وفي الحديث: ونَفَرُنا خُلُوفٌ أَي رجالنا. الليث: يقال هؤلاء عَشَرَةُ نَفَرٍ أَي عشرة رجال، ولا يقال عشرون نَفَراً ولا ما فوق العشرة، وهم النَّفَرُ من القوم. وقال الفراء: نَفْرَةُ الرجل ونَفَرُهُ رَهْطُه؛ قال امرؤ القيس يصف رجلاً بِجَوْدَةِ الرَّمْي:
فَهْوَ لا تَنْمِي رَمِيَّتُهُ،
ما لَه؟ لا عُدَّ من نَفَرِه
فدعا عليه وهو يمدحه، وهذا كقولك لرجل يعجبك فعله: ما له قاتله اللهُ أَخزاه اللهُ وأَنت تريد غير معنى الدعاء عليه. وقوله تعالى: وجعلناكم أَكْثَرَ نَفِيراً؛ قال الزجاج: النَّفِيرُ جمع نَفْرٍ كالعَبِيدِ والكَلِيبِ، وقيل: معناه وجعلناكم أَكثر منهم نُصَّاراً. وجاءنا في نُفْرَتِه ونافِرَتِه أَي في فَصِيلَتِه ومن يغضب لغضبه. ويقال: نَفْرَةُ الرجل أُسْرَتُه. يقال: جاءنا في نَفْرَتِه ونَفْرِه؛ وأَنشد:
حَيَّتْكَ ثُمَّتَ قالتْ: إِنَّ نَفْرَتَنا
أَلْيَوْمَ كلَّهُمُ، يا عُرْوَ، مُشْتَغِلُ
ويقال للأُسْرَةِ أَيضاً: النُّفُورَةُ. يقال: غابتْ نُفُورَتُنا وغَلَبَتْ نُفُورَتُنا نُفُورَتَهُمْ، وورد ذلك في الحديث: غَلَبَتْ نُفُورَتُنا نُفُورَتَهُم؛ يقال للأَصحاب الرجل والذين يَنْفِرُونَ معه إِذا حَزَبَه أَمر. نَفْرَتُه ونَفْرُهُ ونافِرَتُه ونُفُورَتُه. ونافَرْتُ الرجلَ مُنافَرَةً إِذا قاضيتَه. والمُنافَرَةُ: المفاخرة والمحاكمة. والمُنافَرَةُ: المحاكمة في الحَسَبِ. قال أَبو عبيد: المُنافَرَةُ أَن يفتخر الرجلان كل واحد منهما على صاحبه، ثم يُحَكِّما بينهما رجلاً كَفِعْلِ عَلْقَمَةَ بن عُلاثَةَ مع عامر بن طُفَيْلٍ حين تَنافرا إِلى هَرِمِ بن قُطْبَةَ الفَزارِيِّ؛ وفيهما يقول الأَعشى يمدح عامر بن الطفيل ويحمل على عَلْقَمَةَ بن عُلاثَةَ:
قد قلتُ شِعْري فمَضى فيكما،
واعْتَرَفَ المَنْفُورُ للنَّافِرِ
والمَنْفُورُ: المغلوب. والنَّافِرُ: الغالب. وقد نافَرَهُ فَنَفَرَهُ يَنْفُرُه، بالضم لا غير، أَي غلبه، وقيل: نَفَرَهُ يَنْفِرُه ويَنْفُرُهُ نَفْراً إِذا غلبه. ونَفَّرَ الحاكمُ أَحدهما على صاحبه تَنْفِيراً أَي قضى عليه بالغلبة، وكذلك أَنْفَرَه. وفي حديث أَبي ذَرٍّ: نافَرَ أَخي أُنَيْسٌ فلاناً الشاعِرَ؛ أَراد أَنهما تَفاخَرا أَيُّهما أَجْوَدُ شِعْراً. ونافَرَ الرجلَ مُنافَرَةً ونِفاراً: حاكَمَهُ، واسْتُعْمِلَ منه النُّفُورَةُ كالحُكومَةِ؛ قال ابن هَرْمَةَ:
يَبْرُقْنَ فَوْقَ رِواقِ أَبيضَ ماجِدٍ،
يُرْعى ليومِ نُفُورَةٍ ومَعاقِلِ
قال ابن سيده: وكأَنما جاءت المُنافَرَةُ في أَوّل ما اسْتْعْمِلَتْ أَنهم كانوا يسأَلون الحاكم: أَيُّنا أَعَزُّ نَفَراً؟ قال زهير: فإِنَّ الحَقَّ مَقْطَعُه ثلاثٌ:
يَمِينٌ أَو نِفارٌ أَو جَلاءُ
وأَنْفَرَهُ عليه ونَفَّرَه ونَفَرَهُ يَنْفُرُه، بالضم، كل ذلك: غَلَبَه؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي، ولم يَعْرِفْ أَنْفُرُ، بالضم، في النِّفارِ الذي هو الهَرَبُ والمُجانَبَةُ. ونَفَّرَه الشيءَ وعلى الشيء وبالشيء بحرف وغير حرف: غَلَبَهُ عليه؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
نُفِرْتُمُ المَجْدَ فلا تَرْجُونَهْ،
وجَدْتُمُ القومَ ذَوِي زَبُّونَهْ
كذا أَنشده نُفِرْتُمْ، بالتخفيف.
والنُّفارَةُ: ما أَخَذَ النَّافِرُ من المَنْفَورِ، وهو الغالبُ (*
قوله« هو الغالب» عبارة القاموس أي الغالب من المغلوب) ، وقيل: بل هو ما أَخذه الحاكم. ابن الأَعرابي: النَّافِرُ القَامِرُ. وشاة نافِرٌ: وهي التي تُهْزَلُ فإِذا سعلت انتثر من أَنفها شيء، لغة في النَّاثِرِ. ونَفَرَ الجُرْحُ نُفُوراً إِذا وَرِمَ. ونَفَرَتِ العينُ وغيرها من الأَعضاء تَنْفِرُ نُفُوراً: هاجت ووَرِمَتْ. ونَفَرَ جِلْدُه أَي وَرِمَ. وفي حديث عمر: أَن رجلاً في زمانه تَخَلَّلَ بالقَصَبِ فَنَفَرَ فُوهُ، فنهى عن التخلل بالقصب؛ قال الأَصمعي: نَفَرَ فُوه أَي وَرِمَ. قال أَبو عبيد: وأُراهُ مأْخوذاً من نِفارِ الشيء من الشيء إِنما هو تَجافِيهِ عنه وتَباعُدُه منه فكأَن اللحْمَ لما أَنْكَرَ الداء الحادث بينهما نَفَرَ منه فظهر، فذلك نِفارُه. وفي حديث غَزْوانَ: أَنه لَطَمَ عينه فَنَفَرَتْ أَي وَرِمَتْ.ورجل عِفْرٌ نِفْرٌ وعِفْرِيَةٌ نِفْرِيَةٌ وعِفْرِيتٌ نِفْرِيتٌ وعُفارِيَةٌ نُفارِيَةٌ إِذا كان خبيثاً مارِداً. قال ابن سيده: ورجل عِفْرِيتَةٌ نِفْرِيتَةٌ فجاء بالهاء فيهما، والنِّفْرِيتُ إِتباعٌ للعِفْرِيت وتوكيدٌ.
وبنو نَفْرٍ: بطنٌ. وذو نَفْرٍ: قَيْلٌ من أَقيال حِمْيَرَ. وفي الحديث: إِن الله يُبْغِضُ العِفْرِيَةَ النِّفْرِيَةَ أَي المُنْكَرَ الخَبيثَ، وقيل: النِّفْرِيَةُ والنِّفْرِيتُ إِتباع للعِفْرِيَةِ والعِفْرِيتِ. ابن الأَعرابي: النَّفائِرُ العصافير
(*قوله« النفائر العصافير» كذا بالأصل.
وفي القاموس: النفارير العصافير.) وقولهم: نَفِّرْ عنه أَي لَقِّبْهُ لَقَباً كأَنه عندهم تَنْفِيرٌ للجن والعينِ عنه. وقال أَعرابي: لما وُلدتُ قيل لأَبي: نَفِّرْ عنه، فسماني قُنْفُذاً وكنَّاني أَبا العَدَّاءِ.

##### Türkçe

**النَّفْرُ**: ayrılma, dağılma. Ve denilir: “Onunla her **صَيْحٍ** ve **نَفْرٍ**’den önce karşılaştım” yani önce, ilkin; ve **الصَّيْحُ**: bağırma. Ve **النَّفْرُ**: ayrılma, dağılma; binek hayvanı ürktü: **نَفَرَتِ الدابةُ تَنْفِرُ وتَنْفُر نِفاراً ونُفُوراً**; ve ürkek binek: **دابة نافِرٌ**; İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **نافِرَةٌ** denilmez; yine bunun gibi: **دابة نَفُورٌ**; ve bir şeyden ürken her kişi: **نَفُورٌ**dur. Onların sözlerinden: “Her **أَزَبَّ** ürkektir: **نَفُورٌ**”; ve Ebû Züeyb’in sözü:
إِذا نَهَضَتْ فيه تَصَعَّدَ نَفْرُها،
كَقِتْر الغِلاءِ مُسْتَدِرٌّ صيابُها
İbn Sîde dedi ki: O ancak, **نافر**’in cem‘ine isimdir; **صاحب** ve **صَحْبٍ** (gibi), **زائر** ve **زَوْرٍ** ve benzeri. Ve kavim ayrıldı: **نَفَرَ القومُ يَنْفِرُون نَفْراً ونَفِيراً**. Ve Hamza el-Eslemî hadîsinde: “Bizimle, Resûlullah ile bir seferde **نُفِّرَ** olundu”; denilir: “**أَنْفَرْنا**” yani develerimiz dağıldı; ve “**أُنْفِرَ بنا**” yani bizi, ürkek develeri olan **مُنْفِرِين** kılındık. Ondandır: Resûlullah’ın kızı Zeyneb hadîsi: “Müşrikler onunla, devesini **أَنْفَرَ** ettiler de düştü.” Ve ceylan ve başkası ayrıldı/kaçtı: **نَفَرَ الظَّبْيُ وغيره نَفْراً ونَفَراناً**: kaçtı, ürküp uzaklaştı. Ve **ظَبْيٌ نَيْفُورٌ**: ürkmesi şiddetli.

Ve binek hayvanını ürkütmek: **اسْتَنْفَرَ الدابة**: **كَنَفَّرَ** gibidir. Ve bir şeyden **الإِنْفارُ** ve ondan **التَّنْفِيرُ** ve **الاسْتِنْفارُ** hepsi bir mânâdadır. Ve **الاسْتِنْفارُ** ayrıca: **النُّفُورُ**; İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
ارْبُطْ حِمارَكَ، إِنه مُسْتَنْفِرٌ
في إِثْرِ أَحْمِرَةٍ عَمَدْنَ لِغُرَّبِ
yani ürkek: **نافر**. Ve denilir: binek hayvanda **نِفارٌ** vardır; o, **الحِرانِ** gibi bir isimdir; ve binek hayvanını ürküttü: **نَفَّرَ الدابة** ve onu ürküttü: **اسْتَنْفَرَها**. Ve denilir: vahşi hayvanı ürküttüm: **اسْتَنْفَرْتُ الوحشَ** ve onu ürküttüm: **أَنْفَرْتُها** ve onu ürküttüm: **نَفَّرْتُها**; mânâ birdir; derken ürktü: **فَنَفَرَتْ تَنْفِرُ** ve ürktü: **واسْتَنْفَرَتْ تَسْتَنْفِرُ**; mânâ birdir. Aziz tenzilde: “Sanki onlar ürkütülmüş eşeklerdir: **حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ**; bir aslandan kaçtılar: **فَرَّتْ من قَسْوَرَةٍ**”; ve **مستنفِرة** diye, **الفاء**’ın kesresiyle okundu; **نافرة** mânâsıyla. **مستنفَرة** diye, **الفاء**’ın fethasıyla okuyan ise, mânâsı: **مُنَفَّرَةٌ** yani korkutulmuş: **مَذْعُورَةٌ**. Ve hadîste: “Müjdeleyin ve ürkütmeyin: **بَشِّرُوا ولا تُنَفِّرُوا**” yani onları, ürkmeye sevk eden şeyle karşılamayın. Denilir: kaçıp gittiğinde: **نَفَرَ يَنْفِر نُفُوراً ونِفاراً**. Ondandır hadîs: “Sizden, ürkütenler vardır: **مُنَفِّرِينَ**” yani insanları kabalık ve şiddetle karşılayanlar vardır; böylece İslâm’dan ve dinden ürkerler. Ve Ömer hadîsinde: “İnsanları ürkütme: **لا تُنَفِّرِ الناسَ**.” Ve hadîste: Ona bir arazi iktâ ettiği kimse için şart koştu ki: “Malı ürkütülmesin: **أَن لا يُنَفَّرَ مالُه**” yani malından otlayan şey azarlanmasın ve otlamadan itilmesin.

Ve kavmi seferber etti: **اسْتَنْفَرَ القومَ**; derken onunla birlikte çıktılar: **فَنَفَرُوا معه**; ve onu desteklediler: **وأَنْفَرُوه** yani ona yardım ettiler ve ona takviye verdiler. Ve işte ayrıldılar/çıktılar: **نَفَرُوا في الأَمر يَنْفِرُون نِفاراً ونُفُوراً ونَفِيراً**; bu, Zecçâc’dandır. Ve **تَنافَرُوا**: gittiler; savaşta da böyledir. Ve hadîste: “Seferber edildiğinizde çıkın: **وإِذا اسْتُنْفِرْتُمْ فانْفِرُوا**.” Ve **الاسْتِنْفارُ**: yardım isteme: **الاسْتِنْجادُ** ve nusret isteme: **الاسْتِنْصارُ**; yani sizden yardım istendiğinde cevap verin ve yardıma çıkmak üzere çıkın: **انْفِرُوا**. Ve kavmin **نَفَرُ**’i: işte çıkan topluluklarıdır; ondandır hadîs: Mekke ehline bir topluluk gönderdi; derken Hüzeyl onlara karşı çıktı: **فَنَفَرَتْ لهم هُذَيْلٌ**; onları hissedince **قَرْدَدٍ**’e sığındılar; yani onlarla savaşmak için çıktılar.

Ve **النَّفْرَةُ** ve **النَّفْرُ** ve **النَّفِيرُ**: seninle birlikte çıkan ve savaşta birbirine karşı çıkan kavim; hepsi cem‘ için isimdir. Dedi ki:
إِنَّ لها فَوارِساً وفَرَطَا،
ونَفْرَةَ الحَيِّ ومَرْعًى وَسَطَا،
يَحْمُونَها من أَنْ تُسامَ الشَّطَطَا
Ve bunların hepsi yerinde zikredilmiştir. Ve **النَّفِيرُ**: onda öne geçen kavimdir. Ve **النَّفيرُ**: insanlardan bir topluluk; **النَّفْرِ** gibidir; bunların hepsinin cem‘i: **أَنْفارٌ**. Ve Kureyş’in **نَفِير**’i: Ebû Süfyân’ın kervanını korumak için Bedir’e çıkanlardır. Ve denilir: Falan oğullarının **نَفْرَةُ**’si ve onların **نَفِيرُ**’i geldi; yani işte çıkan toplulukları. Ve denilir: “Falan ne kervandadır ne de seferberlikte: **لا في العِيْرِ ولا في النَّفِير**”; denildi ki bu mesel, Araplar arasında Kureyş için söylenmiştir. Bu da şudur: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, Medine’ye hicret edince ve oradan Kureyş’in kervanını karşılamaya çıkınca, Kureyş müşrikleri bunu işitti; kalktılar ve Bedir’de onunla karşılaştılar ki Ebû Süfyân ile Şam’dan gelen kervanları emniyette olsun; onların işi olan oldu. Kervandan ve savaştan geri kalan ancak sakat yahut hayır olmayan kimseydi. Önemli bir iş için uygun görmedikleri kimseye: “Falan ne kervandadır ne de seferberlikte” derlerdi. Kervan: Ebû Süfyân ile olanları; seferberlik: Bedir günü onların kumandanı Utbe b. Rebîa ile olanlarıdır.

Ve imam, düşmanla cihad için insanları seferber etti: **اسْتَنْفَرَ الإِمامُ الناسَ**; derken çıktılar: **فنفروا يَنْفِرُونَ**; yani onları **النَّفِيرِ**e teşvik etti ve ona çağırdı. Ondandır Peygamber’in sözü: “Seferber edildiğinizde çıkın: **وإِذا اسْتُنْفِرْتُمْ فانْفِرُوا**.” Ve hacı, Minâ’dan çıktı: **نَفَرَ الحاجُّ من مِنًى نَفْراً**; ve insanlar Minâ’dan çıkarlar: **نَفَرَ الناسُ من مِنًى يَنْفِرُونَ نَفْراً ونَفَراً**; o, **يوم النَّفْرِ** ve **النَّفَرِ** ve **النُّفُورِ** ve **النَّفِيرِ** günüdür; ve **ليلةُ النَّفْر** ve **النَّفَرِ** (harekeli); ve **يومُ النُّفُورِ** ve **يومُ النَّفِير**. Hac hadîsinde: “Birinci **يومُ النَّفْرِ**”; İbnü’l-Esîr dedi ki: O, teşrîk günlerinin ikincisidir; ve **النَّفْرُ الآخِرُ** üçüncü gündür. Ve denilir: O, **يوم النَّحْرِ** sonra **يوم القَرِّ** sonra birinci **يوم النفر** sonra ikinci **يوم النفر**dür. Ve denilir: Minâ’dan insanların çıktığı gün için **يوم النفر** ve **ليلة النفر**; o, **يوم القرِّ**den sonradır. Ve Nusayb el-Esved’e (Mervânî Nusayb el-Esved değildir) ait şu beyit okundu:
أَمَا والذي حَجَّ المُلَبُّونَ بَيْتَهُ،
وعَلَّمَ أَيامَ الذبائحِ والنَّحْرِ
لقد زَادَني، لِلْغَمْرِ، حُبّاً، وأَهْلهِ،
لَيالٍ أَقامَتْهُنَّ لَيْلى على الغَمْرِ
وهل يَأْثَمَنِّي اللهُ في أَن ذَكَرْتُها،
وعَلَّلْتُ أَصحابي بها ليلةَ النَّفْرِ
وسَكَّنْتُ ما بي من كَلالٍ ومن كرً،
وما بالمَطايا من جُنُوحٍ ولا فَتْرِ
Ve “**يأْثُمَنِّي**” diye, **الثاء**’ın zammıyla da rivayet olunur.

Ve **النَّفَرُ** (harekeli) ve **الرَّهْطُ**: erkeklerden ondan aşağı (sayı); ve onlardan kimi tahsis etti de erkekler için, kadınlar olmaksızın dedi. Cem‘i: **أَنفار**. Ebû’l-Abbâs dedi ki: **النَّفَرُ** ve **القومُ** ve **الرَّهْطُ** bunların mânâsı cem‘dir; lafızlarından tekilleri yoktur. Sîbeveyh dedi ki: Ona nisbet: **نَفَرِيٌّ**. Ve denildi: **النَّفَرُ** bütün insanlardır; Kurâ‘dan. Ve **النَّفِيرُ** onun gibidir; yine **النَّفْرُ** ve **النَّفْرَةُ** da böyledir. Ebû Zerr hadîsinde: “Burada bizim **أَنْفارِنا**’dan biri olsaydı” yani kavmimizden; **نَفَرٍ**in cem‘i; onlar insanın **رَهْطُ**u ve aşiretidir. O, özellikle erkeklerden üç ile on arasındaki topluluğa düşen bir cem‘ ismidir. Ve hadîste: “Bizim **نَفَرُنا** **خُلُوفٌ**tur” yani erkeklerimiz. Leys: “Bunlar on **نَفَرٍ**dir” denilir; yani on erkek; “yirmi **نَفَراً**” ve ondan yukarısı denilmez; onlar kavimden **النَّفَرُ**dir. Ferrâ dedi ki: Bir adamın **نَفْرَةُ**si ve **نَفَرُهُ** onun **رَهْطُ**udur. İmru’ul-Kays, iyi atışla bir adamı vasfederken dedi:
فَهْوَ لا تَنْمِي رَمِيَّتُهُ،
ما لَه؟ لا عُدَّ من نَفَرِه
Böylece ona beddua etti, hâlbuki onu övüyordu; bu, bir adamın fiiline hayran kaldığında “Ne oluyor ona, Allah onu öldürsün; Allah onu rezil etsin” demen gibidir; sen beddua mânâsından başka bir şeyi murad edersin. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Sizi daha çok **نَفِيراً** kıldık”; Zecçâc dedi ki: **النَّفِيرُ** **نَفْرٍ**in cem‘idir; **العَبِيدِ** ve **الكَلِيبِ** gibi. Ve denildi: mânâsı “sizi onlardan daha çok yardımcılar kıldık”tır.

Ve bize onun **نُفْرَتِه**’inde ve **نافِرَتِه**’inde geldi; yani onun fasılasında ve onun öfkesine öfkelenenlerde. Ve denilir: Adamın **نَفْرَةُ**si onun ailesidir: **أُسْرَتُه**. Denilir: bize onun **نَفْرَتِه**’inde ve **نَفْرِه**’inde geldi; ve şu beyit okundu:
حَيَّتْكَ ثُمَّتَ قالتْ: إِنَّ نَفْرَتَنا
أَلْيَوْمَ كلَّهُمُ، يا عُرْوَ، مُشْتَغِلُ
Ve aileye ayrıca **النُّفُورَةُ** da denilir. Denilir: “Bizim **نُفُورَتُنا** kayboldu” ve “Bizim **نُفُورَتُنا** onların **نُفُورَتَهُمْ**’ini yendi”; ve bu hadîste geldi: “Bizim **نُفُورَتُنا** onların **نُفُورَتَهُم**’ini yendi.” Adamın arkadaşlarına ve bir iş onu sıkıştırdığında onunla birlikte çıkanlara denilir: onun **نَفْرَتُه** ve **نَفْرُهُ** ve **نافِرَتُه** ve **نُفُورَتُه**.

Ve adamla muhakeme ettim: **ونافَرْتُ الرجلَ مُنافَرَةً**; yani onunla davalaştım. Ve **المُنافَرَةُ**: övünme ve muhakeme. Ve **المُنافَرَةُ**: soyda muhakeme. Ebû Ubeyd dedi ki: **المُنافَرَةُ** iki adamın, her birinin diğerine karşı övünmesidir; sonra aralarında bir adamı hakem kılarlar; Alqame b. Ulâse’nin, Âmir b. Tufeyl ile, Hârim b. Kutbe el-Fezârî’ye **تَنافرا** ettikleri gibi. A‘şâ, Âmir b. Tufeyl’i överken ve Alqame b. Ulâse’ye yüklenirken onlar hakkında dedi:
قد قلتُ شِعْري فمَضى فيكما،
واعْتَرَفَ المَنْفُورُ للنَّافِرِ
Ve **المَنْفُورُ**: yenilen. Ve **النَّافِرُ**: yenen. Ve onunla **نافَرَهُ** etti de onu yendi: **فَنَفَرَهُ يَنْفُرُه**; zamm ile, başka değil; yani onu yendi. Ve denildi: Onu yendi: **نَفَرَهُ يَنْفِرُه ويَنْفُرُهُ نَفْراً**. Ve hâkim, birini diğerine karşı galip kıldı: **نَفَّرَ الحاكمُ أَحدهما على صاحبه تَنْفِيراً**; yani onun aleyhine galibiyetle hükmetti; yine bunun gibi: **أَنْفَرَه**. Ebû Zerr hadîsinde: “Kardeşim Üneys, falan şairle **نافَرَ** etti”; muradı: ikisi, hangisinin şiiri daha iyi diye övündüler. Ve adamla **مُنافَرَةً** ve **نِفاراً**: muhakeme etti: **حاكَمَهُ**. Ve ondan **النُّفُورَةُ**, **الحُكومَةِ** gibi kullanıldı. İbn Herme dedi ki:
يَبْرُقْنَ فَوْقَ رِواقِ أَبيضَ ماجِدٍ،
يُرْعى ليومِ نُفُورَةٍ ومَعاقِلِ
İbn Sîde dedi ki: Sanki **المُنافَرَةُ** ilk kullanıldığında, onların hakeme “Hangimiz daha izzetli **نَفَراً**dır?” diye sormalarıdır. Züheyr dedi ki:
فإِنَّ الحَقَّ مَقْطَعُه ثلاثٌ:
يَمِينٌ أَو نِفارٌ أَو جَلاءُ
Ve ona karşı onu galip kıldı: **أَنْفَرَهُ عليه**; ve **نَفَّرَه** ve **نَفَرَهُ يَنْفُرُه** (zamm ile); bunların hepsi: onu yendi: **غَلَبَه**. Sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’dendir. Ve o, kaçma ve uzaklaşma olan **النِّفار**da **أَنْفُرُ**’u (zamm ile) tanımadı. Ve onu, şeyde ve şeye karşı ve şey ile (harf ile ve harfsiz) galip geldi: **ونَفَّرَه الشيءَ وعلى الشيء وبالشيء بحرف وغير حرف**; yani ona karşı galip geldi. İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
نُفِرْتُمُ المَجْدَ فلا تَرْجُونَهْ،
وجَدْتُمُ القومَ ذَوِي زَبُّونَهْ
Böylece **نُفِرْتُمْ** diye, hafifletmeyle okuttu.

Ve **النُّفارَةُ**: **النَّافِرُ**in **المَنْفَورِ**dan aldığı şeydir; o, galip olandır. Ve denildi: bilakis o, hakemin aldığı şeydir. İbnü’l-A‘râbî: **النَّافِرُ** kumarbazdır: **القَامِرُ**. Ve **شاة نافِرٌ**: o, zayıflatılan koyundur; öksürdüğünde burnundan bir şey dökülür; **النَّاثِرِ**de bir lehçedir.

Ve yara şişti: **نَفَرَ الجُرْحُ نُفُوراً**; yani şişti: **وَرِمَ**. Ve göz ve diğer uzuvlar şişti: **نَفَرَتِ العينُ وغيرها من الأَعضاء تَنْفِرُ نُفُوراً**: kabardı ve şişti: **هاجت ووَرِمَتْ**. Ve derisi şişti: **نَفَرَ جِلْدُه** yani şişti. Ömer hadîsinde: Onun zamanında bir adam kamışla diş araladı da ağzı şişti: **فَنَفَرَ فُوهُ**; bunun üzerine kamışla diş aralamayı yasakladı. Asma‘î dedi ki: **نَفَرَ فُوه** yani şişti: **وَرِمَ**. Ebû Ubeyd dedi ki: Onu, bir şeyin bir şeyden ürkmesi olan **نِفارِ الشيء من الشيء**den alınmış görüyorum; o ancak ondan uzak durması ve ondan uzaklaşmasıdır: **تَجافِيهِ عنه وتَباعُدُه منه**. Sanki et, aralarında meydana gelen hastalığı yadırgayınca ondan ürktü de ortaya çıktı; işte bu onun **نِفارُه**udur. Gazvân hadîsinde: O, gözünü tokatladı da şişti: **فَنَفَرَتْ** yani şişti: **وَرِمَتْ**.

Ve adam **عِفْرٌ نِفْرٌ** ve **عِفْرِيَةٌ نِفْرِيَةٌ** ve **عِفْرِيتٌ نِفْرِيتٌ** ve **عُفارِيَةٌ نُفارِيَةٌ**; kötü ve azgın olduğunda. İbn Sîde dedi ki: Ve adam **عِفْرِيتَةٌ نِفْرِيتَةٌ**; böylece ikisinde de **الهاء** getirdi. Ve **النِّفْرِيتُ**, **العِفْرِيت**e tâbî kılma ve pekiştirmedir: **إِتباعٌ للعِفْرِيت وتوكيدٌ**.

Ve **بنو نَفْرٍ**: bir batındır. Ve **ذو نَفْرٍ**: Himyer’in kayllerinden bir kayldir. Ve hadîste: “Allah, **العِفْرِيَةَ النِّفْرِيَةَ**’yi buğzeder”; yani inkâr edilen kötü kimseyi: **المُنْكَرَ الخَبيثَ**. Ve denildi: **النِّفْرِيَةُ** ve **النِّفْرِيتُ**, **العِفْرِيَةِ** ve **العِفْرِيتِ**e tâbî kılmadır. İbnü’l-A‘râbî: **النَّفائِرُ** serçelerdir: **العصافير**. Ve onların sözü: “Ondan **نَفِّرْ** et” yani ona bir lakap tak; sanki onlara göre bu, cin ve gözden onu uzaklaştırmadır: **تَنْفِيرٌ للجن والعينِ عنه**. Ve bir bedevî dedi ki: “Doğduğumda babama denildi: ‘Ondan **نَفِّرْ** et’; beni **قُنْفُذاً** diye adlandırdı ve beni **أَبا العَدَّاءِ** diye künyelendirdi.”

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ف ر * * نَفَرتِ * الدابة تَنْفِرُبالكسر * نِفَاراً * وتنفر بالضم * نُفُوراً * و * نَفَرَ * الحاج من مِنًى من باب ضرب و * أَنْفَرَهُ * عن الشيء و * نَفَّرَهُ تَنْفِيراً * و * اسْتَنْفَرَهُ * كله بمعنى و * الاسْتِنْفَارُ * النفور أيضا ومنه ﴿حُمُرٌ * مُسْتَنْفِرَةٌ *﴾ أي * نَافِرَةٌ * و * مُسْتَنْفَرَةٌ * بفتح الفاء أي مذعورة و * النَّفَرُ * بفتحتين عدة رجال من ثلاثة إلى عشرة وكذا * النَّفِيرُ * و * النَّفْرُ * و * النَّفْرَةُ * بسكون الفاء فيهما ويقال يوم النفر وليلة النفر لليوم الذي ينفر الناس من مِنًى وهو بعد يوم القو ويقال له أيضا يوم * النَّفَرِ * بفتح الفاء ويوم * النُّفُورِ * ويوم * النَّفِيرِ * و * نَفَرَ * جلده أي ورم وفي الحديث ﴿تَخَلَّلَ رجل بالقصب فنفر فمه﴾ أي ورم قال أبو عبيدة هو من * نِفَارِ * الشيء من الشيء وهو تجافيه عنه وتباعده

##### Türkçe

* ن ف ر * * **نَفَرتِ** binek hayvanı **تَنْفِرُ** kesre ile **نِفَاراً** (olarak); ve zamme ile **تنفر** **نُفُوراً** (olarak). Ve hacı **نَفَرَ** Minâ’dan, “darabe” bâbından. Ve onu şeyden **أَنْفَرَهُ**; ve onu **نَفَّرَهُ تَنْفِيراً**; ve onu **اسْتَنْفَرَهُ**; hepsi “(aynı) mânâ”dadır. Ve **الاسْتِنْفَارُ**: **النفور** da (demektir). Ondandır: ﴿**حُمُرٌ** * **مُسْتَنْفِرَةٌ** *﴾ yani **نَافِرَةٌ**. Ve **مُسْتَنْفَرَةٌ** fâ’nın fethiyle; yani ürkütülmüş. Ve **النَّفَرُ** iki fetha ile: üçten ona kadar (olan) birkaç erkek. Ve bunun gibi **النَّفِيرُ** ve **النَّفْرُ** ve **النَّفْرَةُ**; ikisinde de fâ’nın sükûnu ile. Ve “yawm an-nafr” ve “laylat an-nafr” denir: insanların Minâ’dan ayrıldığı gün için; o, “yawm al-qaww”dan sonradır. Ve ona ayrıca “yawm **النَّفَرِ**” denir, fâ’nın fethiyle; ve “yawm **النُّفُورِ**” ve “yawm **النَّفِيرِ**”. Ve “derisi **نَفَرَ**” yani şişti. Ve hadiste: ﴿Bir adam kamışla diş aralarını temizledi de ağzı **فنفر**﴾ yani şişti. Ebû Ubeyde dedi ki: o, bir şeyin bir şeyden **نِفَارِ**’ındandır; o, ondan uzak durması ve ondan uzaklaşmasıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النفر، بالفتح: التفرق، وهو مجاز، ومنه المثل: لقيته قبل كل صيح ونفر. أي أولا. والصيح: الصياح، والنفر: التفرق. النفر: جمع نافر، كصاحب وصحب، وزائر وزور، وبه فسر ابن سيده قول أبي ذؤيب:
  إذا نهضت فيه تصعد نفرها                      كقتر الغلاء مستدر صيابها

  من المجاز: النفر: الغلبة. والمنفور: المغلوب، والنافر: الغالب، وقد نافره فنفره ينفره، بالضم لا غير، غلبه. وقيل نفره ينفره وينفره نفرا، إذا غلبه. ونفرت الدابة تنفر، بالكسر، وتنفر، بالضم، نفورا، كقعود، ونفارا، بالكسر، فهي نافر ونفور، كصبور: جزعت من شيء وتباعدت، وكل جازع من شيء نفور. ومن كلامهم: كل أزب نفور. وقال ابن الأعرابي: ولا يقال: نافرة. نفر الظبي وغيره ينفر نفرا، بالفتح، ونفرانا، محركة: شرد، كاستنفر. والينفور، هكذا بتقديم التحتية على النون في سائر النسخ، وفي بعض منها بتقديم النون على التحتية: الشديد النفار من الظباء. ونفرته، أي الوحش، تنفيرا، واستتنفرته وأنفرته، وكذا نفر عنه وأنفر عنه، فنفرت تنفر، واستنفرت، كله بمعنى، والمستنفر: النافر وأنشد ابن الأعرابي:
  اربط حمارك إنه مستنـفـر                      في إثر أحمرة عمدن لغرب أي نافر، وفي التنزيل العزيز:  كأنهم حمر مستنفرة، فرت من قسورة  وقرئت مستنفرة بكسر الفاء، بمعنى نافرة، ومن قرأ بفتح الفاء فمعناها منفرة، أي مذعورة. ونفر الحاج من منى، ينفر، بالكسر، نفرا، بالفتح، ونفورا، بالضم، وهو يوم النفر، بالفتح، والنفر، محركة، والنفور، بالضم، والنفير، كأمير، وليلة النفر والنفر. وقال ابن الأثير: يوم النفر الأول، ثم يوم النفر الثاني، ويقال: يوم النفر وليلة النفر، لليوم الذي ينفر الناس فيه من منى، وهو بعد يوم القر، وأنشد لنصيب الأسود وليس هو المرواني:
  أما والذي حج الملـبـون بـيتـه                      وعلم أيام الـذبـائح والـنـحـر
  لقد زادني للغمر حـبـا وأهـلـه                      ليال أقامتهن ليلى على الغـمـر
  وهل يأثمني الله في أن ذكرتـهـا                      وعللت أصحابي بها ليلة النـفـر
  وسكنت ما بي من كلال ومن كرى                      وما بالمطايا من جنوح ولا فتـر واستنفرهم فنفروا معه، وأنفروه إنفارا، أي نصروه ومدوه وأعانوه، وفي الحديث:  وإذا استنفرتم فانفروا  ، أي استنجدتم واستنصرتم، أي إذا طلب منكم النجدة والنصرة فأجيبوا وانفروا خارجين إلى الإعانة. وفي الأساس: واستنفر الإمام الرعية كلفهم أن ينفروا خفافا وثقالا. ونفروا للأمر ينفرون، بالكسر، نفارا، ككتاب، ونفورا، كقعود، ونفيرا، هذه عن الزجاج، وتنافروا: ذهبوا، وكذلك في القتال، ومنه الحديث:  أنه بعث جماعة إلى أهل مكة فنفرت لهم هذيل، فلما أحسوا بهم لجئوا إلى قردد  أي خرجوا لقتالهم. والنفر، محركة: الناس كلهم، عن كراع، قيل: النفر والرهط: ما دون العشرة من الرجال. ومنهم من خصص فقال: الرجال، دون النساء، وقال أبو العباس: النفر والرهط والقوم، هؤلاء معناهم الجمع، لا واحد لهم من لفظهم، قال سيبويه: والنسب إليه نفري، كالنفير، كأمير، ج أنفار، كسبب وأسباب، وفي حديث أبي ذر:  لو كان ها هنا أحد من أنفارنا  قال ابن الأثير: أي قومنا. والنفر: رهط الإنسان وعشيرته، وهو اسم جمع يقع على جماعة من الرجال خاصة، ما بين الثلاثة إلى العشرة. وقال الليث: يقال: هؤلاء عشرة نفر، أي عشرة رجال، ولا يقال عشرون نفرا، ولا ما فوق العشرة. وقوله تعالى:  وجعلناكم أكثر نفيرا  قال الزجاج: النفير جمع نفر، كالعبيد والكليب، وقيل معناه: وجعلناكم أكثر منهم أنصارا. من المجاز: النفرة والنفارة والنفورة، بضمهن: الحكم بين المنافرين، والقضاء بالغلبة لأحدهما على الآخر، قال ابن هرمة:

  يبرقن فوق رواق أبيض ماجد                      يرعى ليوم نفورة ومعاقـل والنفرة، بالفتح، والنفير كأمير، والنفر، بالفتح: القوم ينفرون معك إذا حزبك أمر ويتنافرون في القتال، وكله اسم للجمع، وأنشد أبو عمرو:
  إن لها فوارسـا وفـرطـا                      ونفرة الحي ومرعى وسطا
  ونازعا نازع حرب منشطـا                      يحمون أنفا أن تسام الشططا

  قال الصاغاني: الرجز لذئب الطائي. أو هم الجماعة يتقدمون في الأمر، والجمع من كل ذلك أنفار. ويقال: جاءت نفرة بني فلان ونفيرهم، أي جماعتهم الذين ينفرون في الأمر. ونفير قريش، الذين كانوا نفروا إلى بدر ليمنعوا عير أبي سفيان. ومنه المثل: فلان لا في العير ولا في النفير، وهذا المثل لقريش من بين العرب، يضرب لمن لا يستصلح لمهم. وتفصيله في كتب السير. من المجاز: النفارة، بالضم: ما يأخذه النافر من المنفور، أي الغالب من المغلوب، أو ما أخذه الحاكم بينهما، والوجهان ذكرهما صاحب اللسان والصاغاني. من المجاز: نفرت العين وغيرها من الأعضاء تنفر، بالكسر، وتنفر، بالضم، نفورا، كقعود: هاجت وورمت. ونفر الجرح نفورا: ورم، وفي حديث عمر رضي الله عنه:  أن رجلا في زمانه تخلل بالقصب فنفر فوه، فنهى عن التخلل بالقصب  ، قال الأصمعي: نفر فوه، أي ورم، قال أبو عبيد: وأراه مأخوذا من نفار الشيء من الشيء إنما هو تجافيه عنه وتباعده منه، فكأن اللحم لما أنكر الداء الحادث بينهما نفر منه فظهر، فذلك نفاره. وشاة نافر، لغة في ناثر، وهي التي تهزل فإذا سعلت انتثر من أنفها شيء. في الحديث:  أن الله يبغض العفرية النفرية  يقال: رجل عفرية نفرية، وعفريت نفريت، وعفارية نفارية، وعفر نفر، بالكسر، كذا عفر نفر، ككتف، هذه عن الصاغاني، زاد ابن سيده: عفرتة نفريتة، بالهاء فيهما أي المنكر الخبيث المارد، وهو إتباع وتوكيد، وقد مر البحث فيه في ع-ف-ر. وبنو نفر، بالفتح: بطن من العرب. وذو نفر: قيل من أقيال حمير من الأذواء. ونفير بن مالك، كزبير: صحابي، ذكره الحافظ في التبصير، وجبير بن نفير بن جبير، وقيل: نفير هذا هو ابن المغلس بن جبير تابعي، روى عن أبيه ولأبيه وفادة. وفاته نفير بن مجيب الثمالي، شامي، ذكر في الصحابة، روى عنه الحجاج الثمالي، ويقال: إن اسمه سفيان. والنفرة، بالضم، والنفرة، كتؤدة، وعلى الأول اقتصر الصاغاني: شيء يعلق على الصبي لخوف النظرة. وعبارة الصاغاني: ما يعلق على الصبي لدفع العين. نفر، كإمع: ة من عمل بابل، من سقي الفرات، وقيل بالبصرة، وقيل على النرس من أنهار الكوفة. منها أبو عمرو أحمد بن الفضل بن سهل النفري، عن أبي كريب وإسماعيل بن موسى، وعنه موسى بن محمد بن جعفر بن عرفة السمسار. وفاته محمد بن عبد الجبار النفري صاحب المواقف والدعاوى والضلال، وأبو الحسن محمد بن عثمان النفري شيخ للعتيقي. وعلي بن عثمان بن شهاب النفري، عن محمد بن نوح الجنديسابوري، وعنه أبو عبد الرحمن السلمي. وأبو القاسم علي بن محمد بن الفرج النفري الأهوازي الرجل الصالح عن إبراهيم بن أبي العنبس، وعنه زاهر السرخسي وآخرون. والنفارير: العصافير، عن ابن الأعرابي. وأنفروا: نفرت إبلهم وتفرقت. وأنفره عليه الحاكم ونفره عليه تنفيرا، إذا قضى له عليه بالغلبة وحكم، وكذا نفره نفرا، إذا حكم له بها، لغة في نفره تنفيرا، قاله الصاغاني. قلت: وهو من باب كتب، ولم يعرف أنفر بالضم في النفار الذي هو الهرب والمجانبة، كذا في اللسان. ونفر عنه تنفيرا: أي لقبه لقبا مكروها، كأنه عندهم تنفير للجن والعين عنه. وقال أعرابي: لما ولدت قيل لأبي: نفر عنه، فسماني قنفذا وكناني أبا العداء. من المجاز: تنافرا إلى الحكم: تحاكما إليه. ونافرا: حاكما في الحسب، أو المنافرة: المفاخرة. ويقال: نافرت الرجل منافرة: إذا قاضيته. وقال أبو عبيد: المنافرة: أن يفتخر الرجلان كل واحد منهما على صاحبه، ثم يحكما

  بينهما رجلا، كفعل علقمة بن علاثة مع عامر بن الطفيل حين تنافرا إلى هرم بن قطبة الفزاري، وفيهما يقول الأعشى يمدح عامر بن الطفيل ويحمل على علقمة بن علاثة:ما رجلا، كفعل علقمة بن علاثة مع عامر بن الطفيل حين تنافرا إلى هرم بن قطبة الفزاري، وفيهما يقول الأعشى يمدح عامر بن الطفيل ويحمل على علقمة بن علاثة:
  قد قلت شعري فمضى فيكما                      واعترف المنفور للنـافـر وقد نافره فنفره، وفي حديث أبي ذر: نافر أخي أنيس فلانا الشاعر، أراد أنهما تفاخرا أيهما أجود شعرا. قال ابن سيده: وكأنما جاءت المنافرة في أول ما استعملت أنهم كانوا يسألون الحاكم أينا أعز نفرا. ونافرتك، ونفرتك، بالفتح وبالضم أيضا، نقله الصاغاني وغيره، ونفورتك بالضم: أسرتك وفصيلتك التي تغضب لغضبك، يقال: جاءنا في نافرته ونفرته ونفرته، أي في فصيلته ومن يغضب لغضبه، وقال:
  لو أن حولي من عليم نافره                      ما غلبتني هذه الضياطره وفي الحديث:  غلبت نفورتنا نفورتهم  أي أسرتنا، وهم الذين ينفرون مع الإنسان إذا حزبه أمر. والنفراء، بالمد: ع، جاء ذكره في شعر عن الحازمي. ومما يستدرك عليه: أنفر بنا، أي جعلنا منفرين ذوي إبل نافرة، ومنه حديث زينب ابنة النبي صلى الله عليه وسلم:  فأنفر بها المشركون بعيرها حتى سقطت  كنفر بنا، ومنه حديث حمزة الأسلمي:  نفر بنا في سفر مع رسول الله صلى الله عليه وسلم  . ويقال: في الدابة نفار، ككتاب: وهو اسم مثل الحران. والمنفر، كمحدث: من يلقى الناس بالغلظة والشدة، ومنه الحديث:  إن منكم منفرين  ، وفي آخر:  بشروا ولا تنفروا  . أي لا تلقوهم بما يحملهم على النفور. والتنفير: زجر المال ودفعه عن الرعي. والنفار، ككتاب: المنافرة، قال زهير:
  فإن الحق مقطعه ثلاث                      يمين أو نفار أو جلاء ونفره الشيء، وعلى الشيء، وبالشيء، بحرف وغير حرف: غلبه عليه، ذكر المصنف منها نفره على الشيء. والنافر: القامر، عن ابن الأعرابي. ونفرت من هذا الأمر، وأنا نافر منه، إذا انقبضت منه ولم ترض به، وهو مجاز. وكذلك نفر فلان من صحبة فلان، ونفرت المرأة من زوجها؛ وهي فرقة منه نافرة. واستنفر فلان بثوبي وأعصف به: ذهب به ذهاب إهلاك، وهو مجاز. وفي المثل: لقيته قبل كل صيح ونفر. وصب علي زيد من غير صيح ونفر، أي من غير شيء. كذا في الأساس. ونفار، ككتاب: موضع، نقله الصاغاني. قلت: وقد جاء ذكره في شعر. وما هو بنفيره: أي بكفئه في المنافرة، وهو مجاز. ونفرت إلى الله نفارا: فزعت إليه، قاله ابن القطاع. وذو نفر، محركة: موضع على ثلاثة أميال من السليلة، بينها وبين الربذة، وقيل خلف الربذة بمرحلة بطريق مكة، ويقال بسكون الفاء أيضا. ونفرى، محركة: قرية بمصر من أعمال جزيرة قويسنا، ومنها شيخنا الإمام المحدث الفقيه أبو النجاء سالم بن أحمد النفراوي الضرير المالكي المتوفى سنة 1168 عن سن عالية، أخذ عن عمه الشهاب أحمد بن غانم النفراوي شارح الرسالة وغيره. ونفرفر. كسفرجل: قرية بمصر من أعمال الغربية. والنفير، كأمير: البوق، وهو من استعمال العامة، لأن ضربه ينفر الناس ويعجلهم للسفر والرحيل. ونوفر، كجوهر، من قرى بخارى، منها إلياس بن محمد بن عيسى النوفري أبو المظفر الخطيب.

##### Türkçe

**النفر**، fetih ile: ayrılma; bu mecazdır. Ondan da mesel: “Onunla her **صيح** ve **نفر**’den önce karşılaştım.” Yani: daha önce. **الصيح**: bağırma; **النفر**: ayrılma. **النفر**: **نافر**’in çoğulu; **صاحب** ve **صحب** gibi, **زائر** ve **زور** gibi; bununla İbn Sîdeh, Ebû Züeyb’in sözünü tefsir etti:
  “İçinde kalktığında onun **نفر**’i yukarı tırmanır                      **قتر** gibi; **الغلاء**’ın (dumanı gibi), **مستدر**; **صياب**’ı (bulutları)”

Mecazdan: **النفر**: galebe. **المنفور**: mağlup; **النافر**: galip. Ona **نافَره**; böylece onu **نَفَرَهُ**; onu **يَنْفُرُهُ**, damme ile, yalnızca bu (şekilde): onu yendi. Ve denildi ki: onu **يَنْفُرُهُ** ve **يَنْفِرُهُ** **نَفْرًا** (olarak), onu yendiği zaman. Ve binek hayvanı **نَفَرَتْ**; **تَنْفِرُ**, kesre ile; ve **تَنْفُرُ**, damme ile; **نُفُورًا**, **قعود** gibi; ve **نِفَارًا**, kesre ile; böylece o **نافر** ve **نفور**’dur, **صبور** gibi: bir şeyden ürktü ve uzaklaştı; bir şeyden ürken her (kimse) **نفور**’dur. Onların sözünden: “Her **أزب** **نفور**’dur.” İbnü’l-A‘râbî dedi ki: “**نافرة** denilmez.” Ceylan ve başkası **نَفَرَ**; **يَنْفِرُ**; **نَفْرًا**, fetih ile; ve **نَفَرَانًا**, harekeli: kaçtı; **استنفر** gibi. Ve **الينفور**—böylece, bütün nüshalarda alttaki (harf) **الياء**’ın **النون**’dan önce getirilmesiyle; bazısında ise **النون**’un alttaki (harf) **الياء**’dan önce getirilmesiyle—ceylanlardan şiddetli ürkek olan (şey)dir. Ve onu—yani vahşi hayvanı—**تنفيرًا** (ile) ürküttüm; ve onu **استتنفرتُه** ve onu **أنفرتُه**; yine böyle: ondan **نَفَرَ** ve ondan **أنفَرَ**; böylece o **نَفَرَتْ**; **تَنْفِرُ**; ve **استنفرت**; hepsi bir mânâdadır. Ve **المستنفر**: **النافر**’dir. İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
  “Eşeğini bağla; çünkü o **مستنفر**’dir                      Batıya giden dişi eşeklerin ardından”
Yani: **نافر**. Ve aziz tenzilde: “Sanki onlar **حمر مستنفرة**’dir; **قسورة**’dan kaçtılar.” Ve **مستنفرة** fâ’nın kesresiyle okundu; **نافرة** mânâsıyla. Fâ’nın fethiyle okuyan kimseye gelince, onun mânâsı **منفرة**’dir; yani korkutulmuş.

Hacılar Minâ’dan **نَفَرَ**; **يَنْفِرُ**, kesre ile; **نَفْرًا**, fetih ile; ve **نُفُورًا**, damme ile; o, **يوم النفر**’dir, fetih ile; ve **النفر**, harekeli; ve **النفور**, damme ile; ve **النفير**, **أمير** gibi; ve **ليلة النفر** ve **النفر**. İbnü’l-Esîr dedi ki: “**يوم النفر** birincisi, sonra **يوم النفر** ikincisi.” Ve denilir: **يوم النفر** ve **ليلة النفر**; insanların Minâ’dan ayrıldığı gün için; o, **يوم القر**’dan sonradır. Ve Nasîb el-Esved için—o Mervânî değildir—şu beyit okundu:
  “Evi için telbiye getirenlerin hac yaptığı (Zât’a) yemin olsun                      Ve kurbanlar ve **النحر** günlerini bilen (Zât’a)
  Gerçekten **الغمر** için bana, onu ve ehlini sevgi bakımından artırdı                      Leylâ’nın **الغمر** üzerinde ikamet ettiği geceler
  Allah beni günaha sokar mı, onu andığım için                      Ve arkadaşlarımı onunla oyaladığım **ليلة النفر**’de
  Ve bende olan bitkinliği ve uykuyu dindirdim                      Ve bineklerde ne yana yatma var ne de gevşeklik”

Ve onları **استنفر** etti; böylece onunla birlikte **نَفَرُوا**. Ve onu **إنفارا** (ile) **أنفروه**: yani ona yardım ettiler, onu desteklediler ve ona yardımcı oldular. Hadiste: “Ve eğer sizden **استنفرتم** olunursa, **فانفروا**.” Yani: yardım istendiğinizde ve nusret istendiğinizde; yani sizden yardım ve nusret talep edilirse cevap verin ve yardıma çıkmış olarak **انفروا**. Ve **الأساس**’ta: “İmam halkı **استنفر** etti”: onlara hafif ve ağır olarak çıkmalarını yükledi.

Ve iş için **نَفَرُوا**; **يَنْفِرُونَ**, kesre ile; **نِفَارًا**, **كتاب** gibi; ve **نُفُورًا**, **قعود** gibi; ve **نَفِيرًا**; bu, Zeccâc’dandır. Ve **تنافروا**: gittiler; savaşta da böyledir. Ondan hadîs: “O, Mekke ehline bir cemaat gönderdi; böylece Hüzeyl onlara karşı **نَفَرَتْ**; onları hissedince **قردد**’e sığındılar.” Yani: onlarla savaşmak için çıktılar.

Ve **النفر**, harekeli: bütün insanlar; Kurâ‘’dan. Denildi ki: **النفر** ve **الرهط**: erkeklerden ondan aşağı (sayı)dır. Onlardan kimisi tahsis etti de dedi ki: erkekler; kadınlar değil. Ebû’l-‘Abbâs dedi ki: **النفر** ve **الرهط** ve **القوم**; bunların mânâsı topluluktur; lafızlarından tekilleri yoktur. Sîbeveyh dedi ki: ona nisbet: **نفري**. Ve **النفير**, **أمير** gibi; çoğulu **أنفار**; **سبب** ve **أسباب** gibi. Ebû Zerr hadîsinde: “Eğer burada **أنفارنا**’dan biri olsaydı...” İbnü’l-Esîr dedi ki: yani: kavmimiz.

Ve **النفر**: kişinin **رهط**’u ve aşireti; o, özellikle erkeklerden bir cemaat üzerine vâki olan bir cem‘ ismidir; üç ile on arası. Leys dedi ki: “Bunlar on **نفر**’dir” denilir; yani on erkek; “yirmi **نفرا**” denilmez; ondan yukarısı da (denilmez). Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve sizi daha çok **نفيرا** kıldık.” Zeccâc dedi ki: **النفير**, **نفر**’in cem‘idir; **العبيد** ve **الكليب** gibi. Ve denildi ki mânâsı: “Ve sizi onlardan daha çok yardımcılar kıldık.”

Mecazdan: **النفرة** ve **النفارة** ve **النفورة**, üçünün de dammesiyle: **المنافرين** arasında hüküm; ve ikisinden birinin diğerine galebe ile hükmedilmesi. İbn Hirme dedi ki:

  “Beyaz, soylu bir çadırın üstünde parıldarlar                      **يوم نفورة** ve sığınaklar için gözetir”

Ve **النفرة**, fetih ile; ve **النفير**, **أمير** gibi; ve **النفر**, fetih ile: bir iş seni sıkıştırdığında seninle birlikte çıkan ve savaşta birbirinden ayrılan kavim; hepsi topluluk için bir isimdir. Ebû ‘Amr şu beyti okudu:
  “Onun için süvariler ve öncü vardır                      Ve mahallenin **نفرة**’si ve orta bir otlak
  Ve canlı bir savaş çekişmesi çeken (kimse)                      Burun (onur)larını, haddi aşmanın kendilerine teklif edilmesinden korurlar”

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَفَرَ
1 نَفَرَ ذ , (T, M, L, Msb, K,) aor. نَفِرَ , (T, M, K,) and نَفُرَ , (M, K,) inf. n. نَفْرٌ and نَفَرَانٌ (M, K) or نُفُورٌ, (Msb,) said of a wild animal, (T, Msb,) a gazelle, (M, K,) or other beast, (M,) He took fright, and fled, or ran away at random; or became refractory, and went away at random; or ran away, or broke loose, and went hither and thither by reason of his sprightliness; syn. شَرَدَ; (M, K;) as also ↓ استنفر; (T, Msb, K;) and so the former verb in speaking of a camel, or a beast: (L, art. شرد:) you say, نَفَرَتِ الدَّابَّةُ, (T, S, M, A, K,) aor. نَفِرَ and نَفُرَ , (T, S, M, K,) inf. n. نُفُورٌ and نِفَارٌ (T, S, M, A, K) and نَفْرٌ: (A:) or this signifies the beast was, or became, impatient (A, K, TA) of or at a thing, (TA,) [or shied at it,] and retired to a distance; (A, K, TA;) and ↓ اِسْتِنْفَارٌ signifies the same as نُفُورٌ: (S:) or نَفَرَ, inf. n. نِفَارٌ [and نُفُورٌ], signifies he fled, and went away or aside or apart or to a distance. (M.) ― -b2- [Hence, نَفَرَ, aor. نَفِرَ and نَفُرَ , inf. n. نُفُورٌ and نِفَارٌ and نَفْرٌ and نَفِيرٌ, as used in the following phrases.] نَفَرْتُ مِنْ هٰذَا الأَمْرِ (tropical:) I shrank from this thing or affair; was averse from it; did not like or approve it. And نَفَرَ فُلَانٌ مِنْ صُحْبَةِ فُلَانٍ (tropical:) [Such a one shrank, or was averse, from the companionship of, or the associating with, such a one]. And نَفَرَتِ المَرْأَةُ مِنْ زَوْجِهَا (tropical:) [The woman was averse from her husband; or shunned or avoided him]. (All from the A.) And you say of a man's disposition, عَنِ الحَقِّ ↓ تَنَفَّرَ (tropical:) [It shunned, or was averse from, the truth] (Bd, lxvii. 21.) ― -b3- اِلَّا نُفُورًا, in the Kur, [xvii. 43, and xxxv. 40,] means (tropical:) Save in aversion and نَفِيرٌ is like نُفُورٌ: and the subst. is نَفَرٌ, with two fet-hahs. (Msb) ― -b4- نَفَرَ الشَّىْءُ مِنَ الشَّىْءِ inf. n. نِفَارٌ [and نُفُورٌ], The thing receded, withdrew, removed, or became remote or aloof, from the thing. (A'Obeyd, T, S.) [See also 3.] ― -b5- Hence it is, I think, that نَفَرَ is used as signifying (tropical:) It became swollen, in the following words of a trad. of 'Omar: تَخَلَّلَ رَجُلٌ فِى زَمَانِهِ بِالقَصَبِ فَنَفَرَ فُوهُ (tropical:) A man, in his time, picked his teeth with reeds, and in consequence his mouth became swollen: as though the flesh, disliking the disease, receded from it, and so became swollen. (A'Obeyd, T, S. *) You say also, نَفَرَتِ العَيْنُ, aor. نَفِرَ and نَفُرَ , inf. n. نُفُورٌ. (tropical:) His eye became inflamed and swollen: and so you say of other parts of the person. (M, K. *) And نَفَرَ الجُرْحُ, inf. n. as above, (tropical:) The wound became swollen: (T, Msb:) or it became so after healing. (W, i. 42.) And نَفَرَ الجِلْدُ (tropical:) The skin became swollen, (S, A,) and the flesh receded from it. (A.) [All these significations seem to be derived from the first in this art.: and so several others which follow.] ― -b6- نَفَرْتُ اِلَى اللّٰهِ, inf. n. نِفَارٌ, I betook myself to God by reason of fear, seeking protection. (IKtt) ― -b7- نَفَرُوا, (Msb,) inf. n. نَفْرٌ, (M, Msb, K,) They became separated, or dispersed: (M, * Msb, K: *) and so نَفَرتْ, said of camels. (TA.) Hence, (M,) the saying, لَقِيتُهُ قَبْلَ كُلِّ صَيْحٍ وَنَفْرٍ, (S, M, A.) a proverb, in which the last word is used tropically; (A;) explained in art. صيح, q. v. (S.) [And غَضِبَ مِنْ غَيْرِ صَيْحٍ وَلَا نَفٍرْ; explained in the same art.] ― -b8- نَفَرَ الحَاجُّ مِنْ مِنًى, (M, Msb, K,) aor. نَفِرَ , (S, M, K,) inf. n. نَفْرٌ (M, Msb, K) and نَفَرٌ (M) and نُفُورٌ (K) [and نَفِيرٌ], The pilgrims removed from Minè. (Msb.) Hence, يَوْمُ النَّفْرِ, and النَّفَرِ, and النَّفُورِ, and النَّفِيرِ, (S, M, K,) and لَيْلَةُ النَّفْرِ, (S, TA,) and النَّفَرِ, (TA,) [The day of, and the night immediately preceding, the removing from Minè]; after the day called يَوْمُ القَرِّ: (S;) [therefore. the twelfth of Dhu-l-Hijjeh:] or there are two days thus called: (Msb:) يَوْمُ النَّفْرِ الأَوَّلُ is [the day above mentioned,] the second of the days called أَيَّامُ التَّشْرِيقِ; (IAth, Msb;) and يَوْمُ النَّفْر الاّخِرُ, (IAth,) or الثَّانِى, (Msb,) is the third thereof: (IAth, Msb:) the order is this; يَوْمُ النَّحْرِ, then يَوْمُ القَرِّ, then يَوْمُ النَّفْر الأَوَّلُ then يَوْمُ النَّفْرِ الآخِرُ. (T, L) ― -b9- نَفَرُوا فِى الأَمْرِ, (S, M.) or لِلْأَمْرِ, (K,) aor. نَفِرَ , (M, K.) inf. n. نُفُورٌ (S, M, K) and نِفارٌ (M, K) and نَفِيرٌ; (Zj, M, K;) and ↓ تنافروا; (M, K;) They went, or went away, to execute the affair: (M, K:) and in like manner, فِى القِتَالِ to fight. (M.) And نَقَرُوا, alone, They went forth to war against unbelievers or the like. So in the Kur, is 82. وَقَالوا لَا تَنْفِرُوا فى الحرِّ قُلْ نَارٌ جَهَنَّمَ أَشَدٌ حَرَّا [And they said, Go not ye forth to war against the unbelievers in the heat: say, The fire of hell is hotter]: and so in the same chap. v. 39: (Jel:) and in the same book, iv. 73. (Bd.) You say also, نَفَرُوا لَهُمْ They went forth to fight them. (TA, from a trad.) And تَفَرُوا اِلى الحَرْب They hastened to the war, or to war. (Msb.) ― -b10- [Hence,] نَفَوُا مَعَهُ; and ↓ أَنْفَرُوهُ, (M, K,) inf. n. اِنْفَارٌ; (TA;) They aided and succoured them: (M, K:) or the former verb, alone, they, being asked to do so, complied, and went forth to aid. (TA.) ― -b11- نَفرَبِنَا: see 2.

نَفّر
2 نَفّر ذ , (T, M, A, Msb,) inf. n. تَنْفيرٌ; (Msb;) and ↓ انفر; (T, K;) and ↓ اشتنفر; (T, M, A, Msb;) He made (wild animals, T. Msb, or an antelope. K, or a beast of carriage. M,) to take fright, and flee, or run away at random: (K, TA:) or he made a beast of carriage to become impatient, and to retire to a distance: (A:) or he scared away; or made to flee, and go away, or aside, or apart, or to a distance: (so accord. to an explanation of the intrans. v. from which it is derived, in the M:) you say نَفَّرْتُهُ and ↓ اِسْتَنْفَرْتُهُ and ↓ أَنْفَرُتُهُ: and in like manner, نَفَّرَ عَنْهُ, and أَنْفَرَ عَنْهُ, [meaning, he scared away, or made to take fright and flee, &c., from him or it:] (TA:) الاِنْفَارُ عَنِ الشَّىْءِ, and التَّنْفِيرُ عَنْهُ, and الاِسْتِنْفَارُ, all signify the same, [i. e., the scaring away, &c. from a thing.] (S.) It is said in a trad. of Zeyneb, the daughter of Mohammad, فَأَنْفَرَ بِهَا المُشْرِكُونَ بَعِيرَهَا حَتَّى سَقَطَتْ And the polytheists made her camel to take fright and run away at random with her, so that she fell. And in like manner you say, أُنْفِرَبِنَا, and نُفِرَبِنَا, [or نُفَّرَبِنَا Our camels were scared away with us; or made to take fright and run away at random with us: or] we were made to be persons having camels taking fright and running away at random. And تَنْفِيرٌ signifies The chiding camels or sheep or goats, and driving them from the pasturage. (TA.) ― -b2- [Hence] بَشِّروا وَلا تُنَفِّرُوا (assumed tropical:) [Rejoice people by what ye say. and] do not encounter them with [roughness and violence and] that which will incite them to نُفُور [i. e. flight or aversion]. (TA.) See the act. part. n., below. ― -b3- [Hence also,] نَفِّرْ عَنْهُ, (S, K,) inf. n. تَسنْفِيرٌ. (TA.) (assumed tropical:) Give thou to him a لَقَب [meaning a nickname or name of reproach], (S,) or a لَقب that is disliked: (K:) as though they held such to be تَسْفِيرٌ لِلْجِنِّ وَالعَيْنِ عَنْهُ [a means of scaring away the jinn, or genii, and the evil eye, from him]. (S, K.) An Arab of the desert said, When I was born, it was said to my father, نَفِّرْ عَنْهُ: so he named me قُنْفُد [hedge-hog], and surnamed me أَبو العَدّآءِ [father of the quick runner]. (S.)

3 نَاْفَرَ [نَافَرَا, inf. n. مُنَافَرَةٌ, (tropical:) They shunned or avoided each other; regarded each other with aversion. But perhaps this signification is only post-classical. ― -b2- And hence, (tropical:) They (two things) were incongruous, or discordant, each with the other. But perhaps this signification, also, is only post-classical. See also 6.]

4 أَنْفَرَ see 2, in several places. ― -b2- أَنْفَرُوا Their camels took fright and ran away at random, (نَفَرَت, K, TA,) and became separated or dispersed. (TA.) ― -b3- See also 1, last signification.

تنفّر عَنِ الحَقِّ
5 تنفّر عَنِ الحَقِّ ذ : see 1.

6 تَنَاْفَرَ [تنافروا (tropical:) They shunned or avoided one another; regarded one another with aversion. But perhaps this signification is only post-classical. ― -b2- And hence, تنافرت الأَشْيَآءُ (tropical:) The things were incongruous, or discordant, one with another. But perhaps this signification, also, is only postclassical. See also 3.] ― -b3- تنافروا فِى الأَمْرِ, or لِلْأَمْرِ: see 1, towards the end. See also تَنَافَرَا in the K: and compare 6 in arts. نفد and نفذ.

اِسْتَنْفَرَهُمْ
10 اِسْتَنْفَرَهُمْ ذ He (the Imلm) incited, and summoned or invited them to go forth, لِجِهَادِ العَدُوِّ to war against the enemy: (T, Mgh:) or imposed upon them the task of going forth to war, light and heavy: [see Kur, ix. 41:] (A:) or he demanded, sought, or desired, of them aid. (M, * K, TA.) ― -b2- See also 2. in three places. ― -b3- And see 1, in two places, near the beginning.

نَفْرٌ
نَفْرٌ ذ : see نَافِرٌ, of which it is a quasi-pl.: ― -b2- and نَفِيرٌ: ― -b3- and نَفَرٌ.

نِفْرٌ
نِفْرٌ ذ an imitative sequent to عِفْرٌ, (T, M, K,) and so is ↓ نَفِرٌ to عَفِرٌ, (Sgh, K, but omitted in some copies of the K,) and ↓ نِفْرِيَةٌ to عِفْرِيَةٌ, (T, M, K,) and ↓ نِفْرِيتٌ to عِفْرِيتٌ, (T, S, M, K,) and ↓ نُفَارِيَةٌ to عُفَارِيَهٌ, (T, M, K,) and ↓ نِفْرِيتَةٌ to عِفرِيتَةٌ; (K;) denoting corroboration. (S.)

نَفَرٌ
نَفَرٌ ذ A number of men, from three to ten; (S, Msb;) as also ↓ نَفْرٌ and ↓ نَفْرَةٌ and ↓ نَفِيرٌ: (S:) or to seven: (so in a copy of the Msb, [but probably سبعة is a mistake for تسعة nine: this appears likely from what here follows:]) or a number of men less then ten; (AZ, T, M, K;) as also ↓ نَفِيرٌ; (K;) and so رَهْطٌ; (AZ, T;) and some add, excluding women: (TA:) accord. to Fr, (S,) a man's people or tribe consisting of his nearer relations; as also ↓ نَفْرَةٌ; syn. رَهْطٌ, (S, IAth,) and عَشِيرَةٌ: (IAth:) [see also نَفْرَةٌ:] accord. to Kr, (M,) all the men or people: (M, K:) accord. to Lth, you say, هٰؤُلَآءِ عَشَرَةُ نَفَرٍ, i. e. these are ten men: but one does not say, عِشْرُونَ نَفَرًا, nor more than عَشَرَة: and Abu-l- 'Abbلs says, that نَفَرٌ, like قَوْمٌ and رَهْطٌ, has a pl. signification, without any proper sing.; and is applied to men, exclusively of women: (T:) it is a quasi-pl. n.: (TA:) and its pl. is أَنْفَارٌ; (M, K;) occurring in a trad., in the phrase أَحَدٌ مِنْ أَنْفَارِنَا, which IAth explains as meaning any one of our people; syn. قَوْمِنَا: (TA:) and ↓ نَفِيرٌ, occurring, in the accus. case, in the Kur, xvii. 6, is, accord. to Zj, a pl. [or rather quasipl. n.] of نَفَرٌ, like عَبِيدٌ and كَلِيبٌ. (M.) [See also نَفِيرٌ, below.] Imra-el-Keys says, describing a man as an excellent archer,
فَهْوَ لَا تَنْمِى رَمِيَّتُهُ
مَا لَهُ لَا عُدَّ مِنْ نَفَرِهْ
(S,) And he is such that the animal shot by him does not go away after it has been shot and then die. What aileth him? May he be killed, so as not to be numbered among his people. The latter hemistich is a proverb. (Meyd.) The poet here utters an imprecation against the man, but in so doing praises him; as when you say, of a man whose action pleases you, مَا لَهُ قَاتَلَهُ اللّٰهُ and أَخْزَاهُ اللّٰهُ [q. v.]. (S.) The rel. n. is ↓ نَفَرِىٌّ. (Sb, M.) -A2- [Accord. to the Msb, it is also a simple subst. from نَفَرَ: and app. as signifying especially Aversion.]

نَفِرٌ
نَفِرٌ ذ : see نِفْرٌ.

نَفْرَةٌ
نَفْرَةٌ ذ : see نَفِيرٌ. ― -b2- A man's near kinsmen; syn. أُسْرَةٌ (T, K) and فَصِيلَةٌ; (K;) who are angry on account of his anger; (K;) as also ↓ نُفْرَةٌ, mentioned by Sgh and others, (TA,) and ↓ نُفُورةٌ (T. K) and ↓ نَافِرَةٌ (A, * K) and ↓ نَفَرٌ: (T:) and نُفُورَةٌ signifies a man's near kinsmen (أُسْرَة) who go forth with him to war when an event befalls him or oppresses him severely or suddenly. (TA.) You say, جَآءَنَا فِى نَفْرَتِهِ and ↓ نَفَرِهِ, (T, TA,) &c., (TA,) He came to us among his near kinsmen, (T, TA,) &c. (TA.) And, غَلَبَتْ نُفُورَتُنَا نُفُورَتَهُمْ Our near kinsmen overcame their near kinsmen. (T, TA.) See also نَفَرٌ, in two places: and see نَفِيرٌ.

نُفْرَةٌ
نُفْرَةٌ ذ (Sgh, K) and ↓ نُفَرَةٌ (K) A thing that is hung upon a child for fear of, (K,) or to repel, (Sgh,) the evil eye. (Sgh, K.) -A2- See also نَفْرَةٌ.

نَفَرِىٌّ
نَفَرِىٌّ ذ : see نَفَرٌ, last sentence but one.

نِفْرِيَةٌ
نِفْرِيَةٌ ذ and نِفْرِيتٌ and نِفْرِيتَةٌ: see نِفْرٌ.

نِفَارٌ
نِفَارٌ ذ a subst. from نَفَرَتِ الدَّابَّةُ. Ex. فِى الدَّابَّةِ نِفَارٌ [In the beast of carriage is a disposition to take fright and run away at random]. (S.) And in like manner, from نَفَرَ said of a wild animal. (Msb.)

نَفُورٌ
نَفُورٌ ذ : see نَافِرٌ.

نَفِيرٌ
نَفِيرٌ ذ A people hastening to war, or to some other undertaking: an inf. n. used as a subst.: (Msb:) or a people going to execute an affair: (S:) or a people going with one to fight; as also ↓ نَفْرَةٌ [q. v.] and ↓ نَفْرٌ: (M, K:) each is a noun having a pl. signification: (M:) or the first and last signify a company of men: and the pl. of each is أَنْفَارٌ: (M:) or the first, (S,) or all, (K,) a people, (S,) or company, (K,) preceding in an affair: (S, K:) or the first, those of a man's people who go forth with him to war: or it is a pl. [or quasi-pl.] of نَفَرٌ, signifying men assembled to go to the enemy: (Bd, xvii. 6:) or aiders, or assistants. (M.) [See نَفَرٌ, in two places.] You say, جَآءَتْ نَفْرَةُ بَنِى فُلَانٍ, and نَفِيرُهُمْ, The company of the sons of such a one, that came forth to execute an affair, arrived. (S, TA.) نَفِيرُ قُرَيْشٍ means Those of Kureysh who went forth to Bedr to defend the caravan of Aboo-Sufyلn, (M,) which was coming from Syria. (T.) Hence the proverb, فُلَانٌ لَا فِى العِيرِ وَلَا فِى النَّفِيرِ [Such a one is neither in the caravan nor in the company going forth to fight]: applied to him who is not regarded as fit for a difficult undertaking: because none held back from the caravan and the fight except him who was crippled by disease and him in whom was no good; (TA:) or the original words of the proverb are لا فِى العِيرِ وَلَا فِى النَّفِيرِ: and these words were first said by Aboo-Sufyلn, with reference to the Benoo-Zuhrah, when he found them turning back towards Mekkeh; and, accord. to As, are applied to a man who is held in low and little repute. (Mgh.) [See also Freytag's Arab. Prov., ii. 500.]

نُفُورَةٌ
نُفُورَةٌ ذ : see نَفْرَةٌ, in three places.

نُفَارِيَةٌ
نُفَارِيَةٌ ذ : see نِفْرٌ.

نَافِرٌ
نَافِرٌ ذ [and ↓ نَفُورٌ] and ↓ مُسْتَنْفِرٌ signify the same; [i. e., Taking fright, and fleeing, or running away at random: or being, or becoming, impatient, of or at a thing, and retiring to a distance: or fleeing, and going away or aside or apart or to a distance: or the second, being of an intensive form, signifies, as also ↓ يَنْفُورٌ, that does so much or often; or wont or apt to do so:] (TA:) and نَفْرٌ is a pl. of نَافِرٌ, (K,) or [rather] a quasi-pl., like as صَحْبٌ is of صَاحِبٌ, and زَوْرٌ of زَائِرٌ. (M.) You say, دَابَّةٌ نَافِرٌ, and ↓ نَفُورٌ, [A beast that takes fright and runs away at random: &c.:] (M, K:) accord. to IAar, one should not say نَافِرَةٌ (M) [unless using it as an epithet applied to a broken pl. of a subst., as will be seen below]. It is said in a proverb, ↓ كُلُّ أَزَبَّ نَفُورٌ [Every one, of camels, that is hairy on the face is wont to take fright and run away at random: see art. زب]. (M.) You say also ↓ ظَبْىٌ يَنْفُورٌ, (M, K, *) in some copies of the K, نيفور, (TA,) A gazelle that takes fright and flees much or often; or that is wont to do so. (M, K. *) And it is said in the Kur, [lxxiv. 51,] فَرَّتْ مِنْ ↓ كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ قَسْوَرَةٍ, i. e., نَافِرَةٌ, [As though they were asses taking fright and running away at random, that have fled from a lion:] and (accord. to one reading, T) ↓ مُسْتَنْفَرَةٌ, (T, S,) meaning, made to take fright and run away at random; (T;) or frightened, or scared. (S.) ― -b2- أَنَا نَافِرٌ مِنْ هٰذَا الامر (tropical:) I shrink from this thing or affair; am averse from it; do not like or approve it. And هِىَ نَافِرَةٌ مِنْ زَوْجِهَا (tropical:) [She is averse from her husband; she shuns or avoids him]. (A.)

نَوْفَرٌ
نَوْفَرٌ ذ : see art. نيلوفر.

نَافِرَةٌ
نَافِرَةٌ ذ : see نَفْرَةٌ.

مُنَفِّرٌ
مُنَفِّرٌ ذ act. part. n. of 2, q. v. ― -b2- (assumed tropical:) One who encounters people with roughness and violence [and that which incites them to flight or aversion: see 2]. (TA, from a trad.)

مُسْتَنْفِرٌ
مُسْتَنْفِرٌ ذ : see نَافِرٌ; the first and third in two places.

مُسْتَنْفَرٌ
مُسْتَنْفَرٌ ذ : see نَافِرٌ; the first and third in two places.

يَنْفُورٌ
يَنْفُورٌ ذ : see نَافِرٌ; the first and third in two places.

##### Türkçe

**نَفَرَ**
1 **نَفَرَ** **ذ** , (T, M, L, Msb, K,) muzâri‘i **نَفِرَ** , (T, M, K,) ve **نَفُرَ** , (M, K,) mastarı **نَفْرٌ** ve **نَفَرَانٌ** (M, K) yahut **نُفُورٌ**, (Msb,) vahşî bir hayvan hakkında söylenir, (T, Msb,) bir ceylan, (M, K,) yahut başka bir yırtıcı/hayvan, (M,) ürktü ve kaçtı; yahut rastgele kaçıp gitti; yahut huysuzlaştı ve rastgele gidip gitti; yahut kaçtı, yahut çözüldü ve çevikliğinden dolayı oraya buraya gidip geldi; eş anlamlısı **شَرَدَ**; (M, K;) bunun gibi ayrıca ↓ **استنفر**; (T, Msb, K;) ve deve yahut bir hayvan hakkında konuşurken önceki fiil de böyledir: (L, md. **شرد**:) şöyle dersin, **نَفَرَتِ الدَّابَّةُ**, (T, S, M, A, K,) muzâri‘i **نَفِرَ** ve **نَفُرَ** , (T, S, M, K,) mastarı **نُفُورٌ** ve **نِفَارٌ** (T, S, M, A, K) ve **نَفْرٌ**: (A:) yahut bu, hayvanın bir şeye karşı, (TA,) sabırsız olması yahut sabırsızlaşması (A, K, TA) [yahut ondan ürkmesi] ve uzak bir yere çekilmesi demektir; (A, K, TA;) ve ↓ **اِسْتِنْفَارٌ** da **نُفُورٌ** ile aynı manayı ifade eder: (S:) yahut **نَفَرَ**, mastarı **نِفَارٌ** [ve **نُفُورٌ**], onun kaçması ve uzaklaşması yahut yana yahut ayrı yahut uzak bir yere gitmesi demektir. (M.) ― -b2- [Bundan dolayı, **نَفَرَ**, muzâri‘i **نَفِرَ** ve **نَفُرَ** , mastarı **نُفُورٌ** ve **نِفَارٌ** ve **نَفْرٌ** ve **نَفِيرٌ**, aşağıdaki ibarelerde kullanıldığı üzere.] **نَفَرْتُ مِنْ هٰذَا الأَمْرِ** (mecaz:) Bu şeyden yahut işten ürperdim/çekindim; ondan hoşlanmadım; onu beğenmedim yahut tasvip etmedim. Ve **نَفَرَ فُلَانٌ مِنْ صُحْبَةِ فُلَانٍ** (mecaz:) [Falanca, falancanın arkadaşlığından/beraberliğinden çekindi yahut hoşlanmadı]. Ve **نَفَرَتِ المَرْأَةُ مِنْ زَوْجِهَا** (mecaz:) [Kadın kocasından hoşlanmadı; yahut ondan sakındı/kaçındı]. (Hepsi A’dan.) Ve bir adamın tabiatı hakkında şöyle dersin, **عَنِ الحَقِّ** ↓ **تَنَفَّرَ** (mecaz:) [Hakikatten sakındı/hoşlanmadı] (Bd, lxvii. 21.) ― -b3- **اِلَّا نُفُورًا**, Kur’ân’da, [xvii. 43 ve xxxv. 40,] (mecaz:) “ancak nefret/kaçınma olarak” demektir ve **نَفِيرٌ** **نُفُورٌ** gibidir: ve isim **نَفَرٌ**’dır, iki fetha ile. (Msb) ― -b4- **نَفَرَ الشَّىْءُ مِنَ الشَّىْءِ** mastarı **نِفَارٌ** [ve **نُفُورٌ**], Şey, şeyden geri çekildi, uzaklaştı, ayrıldı yahut ondan uzak/çekingen oldu. (A’Obeyd, T, S.) [Bkz. ayrıca 3.] ― -b5- Sanırım bundan dolayıdır ki **نَفَرَ**, ‘Ömer’in bir hadisinin şu sözlerinde (mecaz:) “şişti” manasında kullanılmıştır: **تَخَلَّلَ رَجُلٌ فِى زَمَانِهِ بِالقَصَبِ فَنَفَرَ فُوهُ** (mecaz:) Onun zamanında bir adam kamışlarla dişlerini karıştırdı da bunun sonucunda ağzı şişti: sanki et, hastalığı hoş görmeyip ondan geri çekildi ve böylece şişti. (A’Obeyd, T, S. *) Yine şöyle dersin, **نَفَرَتِ العَيْنُ**, muzâri‘i **نَفِرَ** ve **نَفُرَ** , mastarı **نُفُورٌ**. (mecaz:) Gözü iltihaplandı ve şişti: ve insanın diğer uzuvları hakkında da böyle dersin. (M, K. *) Ve **نَفَرَ الجُرْحُ**, mastarı yukarıdaki gibi, (mecaz:) Yara şişti: (T, Msb:) yahut iyileştikten sonra böyle oldu. (W, i. 42.) Ve **نَفَرَ الجِلْدُ** (mecaz:) Deri şişti, (S, A,) ve et ondan geri çekildi. (A.) [Bu manaların hepsi bu maddede ilk manadan türemiş görünür: ve ardından gelen birkaç başkası da böyledir.] ― -b6- **نَفَرْتُ اِلَى اللّٰهِ**, mastarı **نِفَارٌ**, Korkudan dolayı Allah’a sığındım, korunma dileyerek. (IKtt) ― -b7- **نَفَرُوا**, (Msb,) mastarı **نَفْرٌ**, (M, Msb, K,) Ayrıldılar yahut dağıldılar: (M, * Msb, K: *) ve develer hakkında **نَفَرتْ** da böyledir. (TA.) Bundan dolayı, (M,) şu söz: **لَقِيتُهُ قَبْلَ كُلِّ صَيْحٍ وَنَفْرٍ**, (S, M, A.) bir darb-ı meseldir; bunda son kelime mecazî kullanılmıştır; (A;) **صيح** maddesinde açıklanmıştır, bkz. (S.) [Ve **غَضِبَ مِنْ غَيْرِ صَيْحٍ وَلَا نَفٍرْ**; aynı maddede açıklanmıştır.] ― -b8- **نَفَرَ الحَاجُّ مِنْ مِنًى**, (M, Msb, K,) muzâri‘i **نَفِرَ** , (S, M, K,) mastarı **نَفْرٌ** (M, Msb, K) ve **نَفَرٌ** (M) ve **نُفُورٌ** (K) [ve **نَفِيرٌ**], Hacılar Minâ’dan ayrıldılar. (Msb.) Bundan dolayı, **يَوْمُ النَّفْرِ**, ve **النَّفَرِ**, ve **النَّفُورِ**, ve **النَّفِيرِ**, (S, M, K,) ve **لَيْلَةُ النَّفْرِ**, (S, TA,) ve **النَّفَرِ**, (TA,) [Minâ’dan ayrılmanın günü ve ondan hemen önceki gece]; **يَوْمُ القَرِّ** denilen günden sonra: (S;) [dolayısıyla Zilhicce’nin on ikincisi:] yahut böyle adlandırılan iki gün vardır: (Msb:) **يَوْمُ النَّفْرِ الأَوَّلُ** [yukarıda anılan gün] **أَيَّامُ التَّشْرِيقِ** denilen günlerin ikincisidir; (IAth, Msb;) ve **يَوْمُ النَّفْر الاّخِرُ**, (IAth,) yahut **الثَّانِى**, (Msb,) onun üçüncüsüdür: (IAth, Msb:) sıralama şöyledir; **يَوْمُ النَّحْرِ**, sonra **يَوْمُ القَرِّ**, sonra **يَوْمُ النَّفْر الأَوَّلُ** sonra **يَوْمُ النَّفْرِ الآخِرُ**. (T, L) ― -b9- **نَفَرُوا فِى الأَمْرِ**, (S, M.) yahut **لِلْأَمْرِ**, (K,) muzâri‘i **نَفِرَ** , (M, K.) mastarı **نُفُورٌ** (S, M, K) ve **نِفارٌ** (M, K) ve **نَفِيرٌ**; (Zj, M, K;) ve ↓ **تنافروا**; (M, K;) İş için gittiler yahut gidip çıktılar: (M, K:) ve aynı şekilde, **فِى القِتَالِ** savaşmak için. (M.) Ve **نَقَرُوا**, tek başına, Kâfirlere yahut benzerlerine karşı savaşa çıktılar. Kur’ân’da 82. âyette böyledir: **وَقَالوا لَا تَنْفِرُوا فى الحرِّ قُلْ نَارٌ جَهَنَّمَ أَشَدٌ حَرَّا** [Ve dediler: Sıcakta çıkmayın; de ki: Cehennem ateşi daha şiddetli sıcaktır]: ve aynı sûrede 39. âyette de böyledir: (Jel:) ve aynı kitapta, iv. 73. (Bd.) Yine şöyle dersin, **نَفَرُوا لَهُمْ** Onlarla savaşmak için çıktılar. (TA, bir rivayetten.) Ve **تَفَرُوا اِلى الحَرْب** Savaşa, yahut savaşa doğru, acele ettiler. (Msb.) ― -b10- [Bundan dolayı,] **نَفَوُا مَعَهُ**; ve ↓ **أَنْفَرُوهُ**, (M, K,) mastarı **اِنْفَارٌ**; (TA;) Ona yardım ettiler ve destek oldular: (M, K:) yahut önceki fiil tek başına, kendilerinden istendiğinde, kabul edip yardıma çıkmaları demektir. (TA.) ― -b11- **نَفرَبِنَا**: 2’ye bak.

**نَفّر**
2 **نَفّر** **ذ** , (T, M, A, Msb,) mastarı **تَنْفيرٌ**; (Msb;) ve ↓ **انفر**; (T, K;) ve ↓ **اشتنفر**; (T, M, A, Msb;) (vahşî hayvanları, T. Msb, yahut bir ceylanı, K, yahut binek hayvanını, M,) ürküttü ve kaçırdı yahut rastgele koşturup kaçırdı: (K, TA:) yahut binek hayvanını sabırsızlandırdı ve uzak bir yere çekilmesini sağladı: (A:) yahut ürkütüp uzaklaştırdı; yahut kaçırdı ve uzaklaştırdı, yahut yana yahut ayrı yahut uzak bir yere gönderdi: (M’de, türediği geçişsiz fiilin bir açıklamasına göre:) şöyle dersin **نَفَّرْتُهُ** ve ↓ **اِسْتَنْفَرْتُهُ** ve ↓ **أَنْفَرُتُهُ**: ve aynı şekilde, **نَفَّرَ عَنْهُ**, ve **أَنْفَرَ عَنْهُ**, [yani, ondan/ondan dolayı ürkütüp uzaklaştırdı, yahut ürkütüp kaçırdı, vb.:] (TA:) **الاِنْفَارُ عَنِ الشَّىْءِ**, ve **التَّنْفِيرُ عَنْهُ**, ve **الاِسْتِنْفَارُ**, hepsi aynı manayı ifade eder, [yani bir şeyden ürkütüp uzaklaştırma vb.] (S.) Muhammed’in kızı Zeyneb’in bir rivayetinde şöyle denmiştir: **فَأَنْفَرَ بِهَا المُشْرِكُونَ بَعِيرَهَا حَتَّى سَقَطَتْ** Ve müşrikler, onun devesini onunla birlikte ürkütüp rastgele koşturup kaçırdılar da o düştü. Ve aynı şekilde şöyle dersin, **أُنْفِرَبِنَا**, ve **نُفِرَبِنَا**, [yahut **نُفَّرَبِنَا** Bizim develerimiz bizimle birlikte ürkütülüp rastgele koşturulup kaçırıldı; yahut] biz, develeri ürküp rastgele koşturan kimseler kılındık. Ve **تَنْفِيرٌ**, develeri yahut koyunları yahut keçileri azarlamak ve onları otlaktan sürmek demektir. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı] **بَشِّروا وَلا تُنَفِّرُوا** (farz edilen mecaz:) [Sözlerinizle insanları sevindiriniz ve] onları **نُفُور**’a [yani kaçmaya yahut nefret etmeye] sevk edecek [sertlik ve şiddet ve] şeyle karşılamayınız. (TA.) Aşağıda, ism-i fâile bak. ― -b3- [Bundan dolayı da,] **نَفِّرْ عَنْهُ**, (S, K,) mastarı **تَسنْفِيرٌ**. (TA.) (farz edilen mecaz:) Ona bir **لَقَب** (yani bir lakap yahut ayıplama adı) ver, (S,) yahut hoşlanılmayan bir **لَقب**: (K:) sanki bunu **تَسْفِيرٌ لِلْجِنِّ وَالعَيْنِ عَنْهُ** [cinleri ve nazarı ondan ürkütüp uzaklaştırma vasıtası] saymışlardır. (S, K.) Bir bedevî dedi ki: Ben doğduğumda babama **نَفِّرْ عَنْهُ** denildi: bunun üzerine bana **قُنْفُد** [kirpi] adını verdi ve künyemi **أَبو العَدّآءِ** [hızlı koşanın babası] yaptı. (S.)

3 **نَاْفَرَ** [**نَافَرَا**, mastarı **مُنَافَرَةٌ**, (mecaz:) Birbirlerinden sakındılar/kaçındılar; birbirlerine karşı nefretle baktılar. Fakat belki bu mana ancak klasik sonrası dönemdendir. ― -b2- Ve bundan dolayı, (mecaz:) (İki şey) birbirine uyumsuz oldu yahut birbirine aykırı oldu. Fakat belki bu mana da ancak klasik sonrası dönemdendir. Ayrıca 6’ya bak.]

4 **أَنْفَرَ**: 2’ye, birçok yerde, bak. ― -b2- **أَنْفَرُوا** Develeri ürktü ve rastgele koşturup kaçtı, (**نَفَرَت**, K, TA,) ve ayrıldı yahut dağıldı. (TA.) ― -b3- Ayrıca 1’e, son manaya, bak.

**تنفّر عَنِ الحَقِّ**
5 **تنفّر عَنِ الحَقِّ** **ذ** : 1’e bak.

6 **تَنَاْفَرَ** [**تنافروا** (mecaz:) Birbirlerinden sakındılar/kaçındılar; birbirlerine karşı nefretle baktılar. Fakat belki bu mana ancak klasik sonrası dönemdendir. ― -b2- Ve bundan dolayı, **تنافرت الأَشْيَآءُ** (mecaz:) Şeyler birbirine uyumsuz oldu yahut birbirine aykırı oldu. Fakat belki bu mana da ancak klasik sonrası dönemdendir. Ayrıca 3’e bak.] ― -b3- **تنافروا فِى الأَمْرِ**, yahut **لِلْأَمْرِ**: 1’e, sonlara doğru, bak. Ayrıca K’de **تَنَافَرَا**’ya bak: ve نفد ve نفذ maddelerinde 6 ile karşılaştır.

**اِسْتَنْفَرَهُمْ**
10 **اِسْتَنْفَرَهُمْ** **ذ** O (imam) onları düşmana karşı savaşmak için, **لِجِهَادِ العَدُوِّ**, teşvik etti ve sefere çıkmaya çağırdı yahut davet etti: (T, Mgh:) yahut onlara hafif ve ağır (her hâlükârda) savaşa çıkma görevini yükledi: [Kur’ân, ix. 41’e bak:] (A:) yahut onlardan yardım talep etti, istedi yahut arzuladı. (M, * K, TA.) ― -b2- Ayrıca 2’ye, üç yerde, bak. ― -b3- Ve 1’e, iki yerde, başlangıca yakın, bak.

**نَفْرٌ**
**نَفْرٌ** **ذ** : **نَافِرٌ**’e bak; onun bir شبه-çoğuludur: ― -b2- ve **نَفِيرٌ**: ― -b3- ve **نَفَرٌ**.

**نِفْرٌ**
**نِفْرٌ** **ذ** **عِفْرٌ**’a taklitî bir ardıl (sequent)tir, (T, M, K,) ve ↓ **نَفِرٌ** de **عَفِرٌ**’e böyledir, (Sgh, K, fakat K’nin bazı nüshalarında düşürülmüştür,) ve ↓ **نِفْرِيَةٌ** de **عِفْرِيَةٌ**’ye böyledir, (T, M, K,) ve ↓ **نِفْرِيتٌ** de **عِفْرِيتٌ**’e böyledir, (T, S, M, K,) ve ↓ **نُفَارِيَةٌ** de **عُفَارِيَهٌ**’ye böyledir, (T, M, K,) ve ↓ **نِفْرِيتَةٌ** de **عِفرِيتَةٌ**’ye böyledir; (K;) pekiştirmeyi ifade eder. (S.)

**نَفَرٌ**
**نَفَرٌ** **ذ** Üçten ona kadar erkek sayısı; (S, Msb;) bunun gibi ayrıca ↓ **نَفْرٌ** ve ↓ **نَفْرَةٌ** ve ↓ **نَفِيرٌ**: (S:) yahut yediye kadar: (Msb’nin bir nüshasında böyledir, [fakat muhtemelen **سبعة** dokuz için **تسعة** yerine bir hatadır: buradan sonra gelenlerden bu muhtemel görünür:]) yahut ondan az erkek sayısı; (AZ, T, M, K;) bunun gibi ayrıca ↓ **نَفِيرٌ**; (K;) ve **رَهْطٌ** da böyledir; (AZ, T;) ve bazıları kadınları hariç tutarak diye ekler: (TA:) Fr’ye göre, (S,) bir adamın yakın akrabalarından oluşan halkı yahut kabilesi; bunun gibi ayrıca ↓ **نَفْرَةٌ**; eş anlamlısı **رَهْطٌ**, (S, IAth,) ve **عَشِيرَةٌ**: (IAth:) [ayrıca **نَفْرَةٌ**’ye bak:] Kr’ye göre, (M,) bütün erkekler yahut halk: (M, K:) Lth’ye göre şöyle dersin, **هٰؤُلَآءِ عَشَرَةُ نَفَرٍ**, yani bunlar on erkektir: fakat **عِشْرُونَ نَفَرًا** denmez, ne de **عَشَرَة**’den fazlası: ve Ebu’l-‘Abbâs der ki **نَفَرٌ**, **قَوْمٌ** ve **رَهْطٌ** gibi, kendine mahsus bir tekili olmaksızın çoğul manalıdır; ve kadınlar hariç erkeklere uygulanır: (T:) bu bir شبه-çoğul isimdir: (TA:) ve bunun çoğulu **أَنْفَارٌ**’dır; (M, K;) bir rivayette **أَحَدٌ مِنْ أَنْفَارِنَا** ibaresinde geçer; IAth bunu “halkımızdan herhangi biri” diye açıklar; eş anlamlısı **قَوْمِنَا**: (TA:) ve Kur’ân’da, xvii. 6’da mansup hâlde geçen ↓ **نَفِيرٌ**, Zj’ye göre, **نَفَرٌ**’ın bir çoğuludur [yahut daha doğrusu شبه-çoğul isimdir], **عَبِيدٌ** ve **كَلِيبٌ** gibi. (M.) [Aşağıda **نَفِيرٌ**’e de bak.] İmru’ul-Kays, mükemmel bir okçu olarak bir adamı tasvir ederek der ki,
فَهْوَ لَا تَنْمِى رَمِيَّتُهُ
مَا لَهُ لَا عُدَّ مِنْ نَفَرِهْ
(S,) Ve o öyledir ki onun vurduğu hayvan, vurulduktan sonra uzaklaşıp sonra ölmez. Ona ne oluyor? Öldürülsün de halkı arasında sayılmasın. İkinci mısra bir darb-ı meseldir. (Meyd.) Şair burada adama beddua eder; fakat bunu yaparken onu över; tıpkı, fiili hoşuna giden bir adam hakkında, **مَا لَهُ قَاتَلَهُ اللّٰهُ** ve **أَخْزَاهُ اللّٰهُ** [bkz.] demen gibi. (S.) Nisbesi ↓ **نَفَرِىٌّ**’dir. (Sb, M.) -A2- [Msb’ye göre, bu aynı zamanda **نَفَرَ**’dan basit bir isimdir: ve görünüşe göre özellikle “nefret/kaçınma” manasında.]

**نَفِرٌ**
**نَفِرٌ** **ذ** : **نِفْرٌ**’e bak.

**نَفْرَةٌ**
**نَفْرَةٌ** **ذ** : **نَفِيرٌ**’e bak. ― -b2- Bir adamın yakın akrabaları; eş anlamlısı **أُسْرَةٌ** (T, K) ve **فَصِيلَةٌ**; (K;) onun öfkesi sebebiyle öfkelenenler; (K;) bunun gibi ayrıca ↓ **نُفْرَةٌ**, Sgh ve başkaları tarafından zikredilmiştir, (TA,) ve ↓ **نُفُورةٌ** (T. K) ve ↓ **نَافِرَةٌ** (A, * K) ve ↓ **نَفَرٌ**: (T:) ve **نُفُورَةٌ**, bir adama bir olay geldiğinde yahut onu şiddetle yahut ansızın sıkıştırdığında onunla birlikte savaşa çıkan yakın akrabaları (**أُسْرَة**) demektir. (TA.) Şöyle dersin, **جَآءَنَا فِى نَفْرَتِهِ** ve ↓ **نَفَرِهِ**, (T, TA,) vb., (TA,) Bize yakın akrabaları arasında geldi, (T, TA,) vb. (TA.) Ve, **غَلَبَتْ نُفُورَتُنَا نُفُورَتَهُمْ** Bizim yakın akrabalarımız onların yakın akrabalarını yendi. (T, TA.) Ayrıca **نَفَرٌ**’e, iki yerde, bak: ve **نَفِيرٌ**’e bak.

**نُفْرَةٌ**
**نُفْرَةٌ** **ذ** (Sgh, K) ve ↓ **نُفَرَةٌ** (K) Bir çocuğa, (K,) nazardan korktuğu için, (K,) yahut nazarı defetmek için, (Sgh,) asılan şey. (Sgh, K.) -A2- Ayrıca **نَفْرَةٌ**’ye bak.

**نَفَرِىٌّ**
**نَفَرِىٌّ** **ذ** : **نَفَرٌ**’e, sondan bir önceki cümleye, bak.

**نِفْرِيَةٌ**
**نِفْرِيَةٌ** **ذ** ve **نِفْرِيتٌ** ve **نِفْرِيتَةٌ**: **نِفْرٌ**’e bak.

**نِفَارٌ**
**نِفَارٌ** **ذ** **نَفَرَتِ الدَّابَّةُ**’dan bir isimdir. Örnek: **فِى الدَّابَّةِ نِفَارٌ** [Binek hayvanında ürküp rastgele kaçma huyu vardır]. (S.) Ve aynı şekilde, vahşî hayvan hakkında söylenen **نَفَرَ**’dan. (Msb.)

**نَفُورٌ**
**نَفُورٌ** **ذ** : **نَافِرٌ**’e bak.

**نَفِيرٌ**
**نَفِيرٌ** **ذ** Savaşa yahut başka bir işe koşan bir topluluk: isim olarak kullanılan bir mastar: (Msb:) yahut bir işi yerine getirmeye giden bir topluluk: (S:) yahut bir kimseyle birlikte savaşmaya giden bir topluluk; bunun gibi ayrıca ↓ **نَفْرَةٌ** [bkz.] ve ↓ **نَفْرٌ**: (M, K:) her biri çoğul manalı bir isimdir: (M:) yahut birinci ve sonuncu, erkeklerden bir cemaat demektir: ve her birinin çoğulu **أَنْفَارٌ**’dır: (M:) yahut birincisi, (S,) yahut hepsi, (K,) bir halk, (S,) yahut bir topluluk, (K,) bir işte öne geçen: (S, K:) yahut birincisi, bir adamın halkından onunla birlikte savaşa çıkanlar: yahut o, düşmana gitmek üzere toplanmış erkekler manasında **نَفَرٌ**’ın bir çoğuludur [yahut شبه-çoğuludur]: (Bd, xvii. 6:) yahut yardımcılar, yahut destekçiler. (M.) [İki yerde **نَفَرٌ**’e bak.] Şöyle dersin, **جَآءَتْ نَفْرَةُ بَنِى فُلَانٍ**, ve **نَفِيرُهُمْ**, Falancanın oğullarının, bir işi yerine getirmek için çıkan topluluğu geldi. (S, TA.) **نَفِيرُ قُرَيْشٍ** Kureyş’ten, Şam’dan gelmekte olan Ebû-Süfyân kervanını savunmak için Bedir’e çıkanlar demektir, (M,) (T.) Bundan dolayı darb-ı mesel: **فُلَانٌ لَا فِى العِيرِ وَلَا فِى النَّفِيرِ** [Falanca ne kervandadır ne de savaşa çıkan topluluktadır]: zor bir işe elverişli görülmeyen kimse hakkında söylenir: çünkü kervandan ve savaştan ancak hastalıkla sakatlanan ve kendisinde hayır bulunmayan kimse geri kalırdı; (TA:) yahut darb-ı meselin asıl lafzı **لا فِى العِيرِ وَلَا فِى النَّفِيرِ**’dir: ve bu sözleri ilk defa Ebû-Süfyân, Benû-Zühre’yi Mekke’ye doğru geri döner bulduğunda söylemiştir; ve As’a göre, değersiz ve itibarsız görülen adam hakkında kullanılır. (Mgh.) [Ayrıca Freytag’ın Arab. Prov., ii. 500’üne bak.]

**نُفُورَةٌ**
**نُفُورَةٌ** **ذ** : **نَفْرَةٌ**’ye, üç yerde, bak.

**نُفَارِيَةٌ**
**نُفَارِيَةٌ** **ذ** : **نِفْرٌ**’e bak.

**نَافِرٌ**
**نَافِرٌ** **ذ** [ve ↓ **نَفُورٌ**] ve ↓ **مُسْتَنْفِرٌ** aynı manayı ifade eder; [yani, ürken ve kaçan yahut rastgele koşturan: yahut bir şeye karşı sabırsız olan yahut sabırsızlaşan ve uzak bir yere çekilen: yahut kaçan ve uzaklaşan yahut yana yahut ayrı yahut uzak bir yere giden: yahut ikincisi, mübalağa sigası olduğundan, ayrıca ↓ **يَنْفُورٌ** gibi, bunu çokça yahut sıkça yapan; yahut bunu yapmaya alışkın yahut yatkın olan demektir:] (TA:) ve **نَفْرٌ**, **نَافِرٌ**’in çoğuludur, (K,) yahut [daha doğrusu] **صَحْبٌ**’un **صَاحِبٌ**’e ve **زَوْرٌ**’un **زَائِرٌ**’e olduğu gibi bir شبه-çoğuldur. (M.) Şöyle dersin, **دَابَّةٌ نَافِرٌ**, ve ↓ **نَفُورٌ**, [rastgele ürküp kaçan binek hayvanı: vb.:] (M, K:) IAar’a göre **نَافِرَةٌ** denmemelidir (M) [ancak aşağıda görüleceği üzere bir kırık çoğula sıfat olarak kullanılırsa]. Bir darb-ı meselde şöyle denmiştir, ↓ **كُلُّ أَزَبَّ نَفُورٌ** [Yüzü kıllı olan her deve ürküp rastgele kaçmaya yatkındır: زب maddesine bak]. (M.) Yine şöyle dersin ↓ **ظَبْىٌ يَنْفُورٌ**, (M, K, *) K’nin bazı nüshalarında **نيفور**, (TA,) Çokça yahut sıkça ürküp kaçan; yahut buna alışkın olan ceylan. (M, K. *) Ve Kur’ân’da [lxxiv. 51] şöyle denmiştir: **فَرَّتْ مِنْ** ↓ **كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ قَسْوَرَةٍ**, yani **نَافِرَةٌ**, [sanki aslandan kaçmış ürkek yaban eşekleri gibi:] ve (bir kıraate göre, T) ↓ **مُسْتَنْفَرَةٌ**, (T, S,) yani ürkütülmüş ve rastgele koşturulup kaçırılmış; (T;) yahut ürkütülmüş. (S.) ― -b2- **أَنَا نَافِرٌ مِنْ هٰذَا الامر** (mecaz:) Bu şeyden yahut işten çekinirim; ondan hoşlanmam; onu beğenmem yahut tasvip etmem. Ve **هِىَ نَافِرَةٌ مِنْ زَوْجِهَا** (mecaz:) [O, kocasından hoşlanmaz; ondan sakınır/kaçınır]. (A.)

**نَوْفَرٌ**
**نَوْفَرٌ** **ذ** : نيلوفر maddesine bak.

**نَافِرَةٌ**
**نَافِرَةٌ** **ذ** : **نَفْرَةٌ**’ye bak.

**مُنَفِّرٌ**
**مُنَفِّرٌ** **ذ** 2’nin ism-i fâilidir, bkz. ― -b2- (farz edilen mecaz:) İnsanlara sertlik ve şiddetle [ve onları kaçmaya yahut nefret etmeye sevk eden şeyle: 2’ye bak] muamele eden kimse. (TA, bir rivayetten.)

**مُسْتَنْفِرٌ**
**مُسْتَنْفِرٌ** **ذ** : **نَافِرٌ**’e bak; birinci ve üçüncü, iki yerde.

**مُسْتَنْفَرٌ**
**مُسْتَنْفَرٌ** **ذ** : **نَافِرٌ**’e bak; birinci ve üçüncü, iki yerde.

**يَنْفُورٌ**
**يَنْفُورٌ** **ذ** : **نَافِرٌ**’e bak; birinci ve üçüncü, iki yerde.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَفَرَ
نَفَرَ I ,  U , ( n. ac. نِفَاْر 23 ,  نُفُوْر 27 )
a.  [ Min ], Fled from, was scared by.

b.  ( n. ac. نَفْر 1 ,  نُفُوْر 27 ,  نَفَرَاْن 36 ), Shied; ran away.

c.  ( n. ac. نَفْر 1 ), Dispersed.

d.  I ( n. ac. نَفْر 1 ,  نَفَر 4 ,  نُفُوْر 27 ), Departed, returned ( pilgrims ).

e.  [ Min ], Disliked, shrank from.

f.  [ 'An ], Receded from.

g.  U ( n. ac. نَفْر 1 ), Vanquished.

h.  I ( n. ac. نِفَاْر 23 ,  نَفِيْر 25 ,  نُفُوْر 27 ) [ La ] Busied himself with.

i.  ( n. ac. نِفَاْر 23 ) [ Ila ], Had recourse to.

j.  I ,  U ( n. ac. نُفُوْر 27 ), Swelled, protruded.

نَفَّرَ
نَفَّرَ II ,
a.  Scared, frightened.

b.  Inspired with aversion.

c.  [ 'An ], Gave a nickname to.

d.  [ acc. &  'Ala ], Declared victor over.

نَاْفَرَ
نَاْفَرَ III ,
a.  Disputed with.

b.  Shunned.

c.  Was incongruous.

أَنْفَرَ
أَنْفَرَ IV ,
a.  see II (a) , ( b ),

d.  .

d.  Helped.

e.  Became scattered.

تَنَاْفَرَ
تَنَاْفَرَ VI ,
a.  Contended together; were at variance.

b.  see I (h) , III ( c ) & IV ( e ).

اِسْتَنْفَرَ
اِسْتَنْفَرَ X
a.  [ acc. &  La ], Summoned to ( war ).

b.  see I (a) , ( b ) & II ( a ).

e.  Asked the help of.

نَفْر
نَفْر 1 ,
a.  Dispersion; recession.

b.  Victory.

c.  see 4 .

نَفْرَة
نَفْرَة 1t ,
a.  Flight.

b.  see 1 (a) &  4 ( a ), ( b ) &  نَاْفِرَة 21t ( b ).

نُفْرَة
نُفْرَة 3t ,
a.  Amulet, talisman.

b.  Judgment, sentence.

نَفَر
نَفَر 4 , ( pl. أَنْفَاْر 38 ),
a.  Company, troop ( from 3 to 10 ).

b.  Persons, individuals.

c.  [ coll. ], Private ( soldier ).

نُفَرَة
نُفَرَة 9t ,
a.  see 3t (a) .

نَاْفِر
نَاْفِر 21 , ( pl. نَفْر 1 ),
a.  Fleeing; fugitive; restive, bolter ( animal ).

b.  [ coll. ], Projecting.

c.  ( pl. نُفَّر 11 ), Victor.

نَاْفِرَة
نَاْفِرَة 21t ,
a.  fem. of نَاْفِر 21 .

b.  Kinsmen; partisans.

نِفَاْر
نِفَاْر 23 ,
a.  Flight; restiveness.

b.  Aversion; disaffection.

نُفَاْرَة
نُفَاْرَة 24t ,
a.  Sentence, decision.

b.  Law-expenses; costs.

c.  Spoil, booty.

نَفِيْر
نَفِيْر 25 ,
a.  see 4 (a) .

b.  Trumpet, clarion, horn.

نَفُوْر
نَفُوْر 26 ,
a.  Restive, timorous; wild bolter ( animal ).

نُفُوْر
نُفُوْر 27 ,
a.  see 23 (a) , ( b ).

b.  Recession, withdrawal.

نُفُوْرَة
نُفُوْرَة 27t ,
a.  see 21t (b) &  24t ( a ).

نَفَّاْر
نَفَّاْر 28 ,
a.  Sparrow.

نَاْفُوْر
نَاْفُوْر 40
a.  [ coll. ], Pall.

b.  Chalice-cloth.

c.  Liturgy.

نَفڤرَ
N. P. نَفڤرَ I ,
a.  Vanquished, overcome.

نَفَّرَ
N. Ag. نَفَّرَ II ,
a.  Frightener; rough, violent.

تَنَاْفَرَ
N. Ac. تَنَاْفَرَ VI ,
a.  Dispute, controversy; incongruity.

اِسْتَنْفَرَ
N. Ag. اِسْتَنْفَرَ X ,
a.  see 26 .

اِسْتَنْفَرَ
N. P. اِسْتَنْفَرَ X ,
a.  Frightened, scared.

يَنْفُوْر
يَنْفُوْر
a.  see 26 .

عِفْر نِفْر
عِفْر نِفْر
a.  Wicked man.

النُّفُوْر
النُّفُوْر
a.  or النَّفِيْر or يَوْم النَّفَْر Day of the departure of the pilgrims from Mina.

##### Türkçe

**نَفَرَ**
**نَفَرَ** I, U, (mastarı: **نِفَاْر** 23, **نُفُوْر** 27)
a. [Min], -den kaçtı; ondan ürktü.

b. (mastarı: **نَفْر** 1, **نُفُوْر** 27, **نَفَرَاْن** 36), ürktü; kaçtı.

c. (mastarı: **نَفْر** 1), dağıldı.

d. I (mastarı: **نَفْر** 1, **نَفَر** 4, **نُفُوْر** 27), ayrıldı; döndü (hacılar).

e. [Min], hoşlanmadı; ondan çekindi.

f. ['An], -den geri çekildi.

g. U (mastarı: **نَفْر** 1), yenildi.

h. I (mastarı: **نِفَاْر** 23, **نَفِيْر** 25, **نُفُوْر** 27) [La], ile meşgul oldu.

i. (mastarı: **نِفَاْر** 23) [Ila], -e başvurdu.

j. I, U (mastarı: **نُفُوْر** 27), şişti; dışarı çıktı.

**نَفَّرَ**
**نَفَّرَ** II,
a. korkuttu; ürküttü.

b. nefret uyandırdı.

c. ['An], -e lakap taktı.

d. [mef'ûl & 'Ala], -e karşı galip ilan etti.

**نَاْفَرَ**
**نَاْفَرَ** III,
a. ile çekişti.

b. kaçındı.

c. uygunsuz oldu.

**أَنْفَرَ**
**أَنْفَرَ** IV,
a. bkz. II (a), (b),

d. .

d. yardım etti.

e. dağınık oldu.

**تَنَاْفَرَ**
**تَنَاْفَرَ** VI,
a. birlikte çekiştiler; ihtilafa düştüler.

b. bkz. I (h), III (c) ve IV (e).

**اِسْتَنْفَرَ**
**اِسْتَنْفَرَ** X
a. [mef'ûl & La], (savaşa) çağırdı.

b. bkz. I (a), (b) ve II (a).

e. yardım istedi.

**نَفْر**
**نَفْر** 1,
a. dağılma; geri çekilme.

b. zafer.

c. bkz. 4.

**نَفْرَة**
**نَفْرَة** 1t,
a. kaçış.

b. bkz. 1 (a) ve 4 (a), (b) ve **نَاْفِرَة** 21t (b).

**نُفْرَة**
**نُفْرَة** 3t,
a. muska, tılsım.

b. hüküm, karar.

**نَفَر**
**نَفَر** 4, (çoğulu: **أَنْفَاْر** 38),
a. topluluk, birlik (3’ten 10’a kadar).

b. kişiler, bireyler.

c. [cins isim], er (asker).

**نُفَرَة**
**نُفَرَة** 9t,
a. bkz. 3t (a).

**نَاْفِر**
**نَاْفِر** 21, (çoğulu: **نَفْر** 1),
a. kaçan; kaçak; huysuz, ürkek-kaçıcı (hayvan).

b. [cins isim], dışarı çıkık.

c. (çoğulu: **نُفَّر** 11), galip.

**نَاْفِرَة**
**نَاْفِرَة** 21t,
a. **نَاْفِر** 21’in müennesi.

b. akrabalar; taraftarlar.

**نِفَاْر**
**نِفَاْر** 23,
a. kaçış; huysuzluk.

b. nefret; soğuma.

**نُفَاْرَة**
**نُفَاْرَة** 24t,
a. hüküm, karar.

b. dava masrafları; giderler.

c. ganimet.

**نَفِيْر**
**نَفِيْر** 25,
a. bkz. 4 (a).

b. boru, borazan, boynuz.

**نَفُوْر**
**نَفُوْر** 26,
a. huysuz, ürkek; yabani kaçıcı (hayvan).

**نُفُوْر**
**نُفُوْر** 27,
a. bkz. 23 (a), (b).

b. geri çekilme, çekilme.

**نُفُوْرَة**
**نُفُوْرَة** 27t,
a. bkz. **نَاْفِرَة** 21t (b) ve 24t (a).

**نَفَّاْر**
**نَفَّاْر** 28,
a. serçe.

**نَاْفُوْر**
**نَاْفُوْر** 40
a. [cins isim], örtü.

b. kadeh örtüsü.

c. litürji.

**نَفڤرَ**
İsm-i mef'ûl: **نَفڤرَ** I,
a. yenilmiş; alt edilmiş.

**نَفَّرَ**
İsm-i fâil: **نَفَّرَ** II,
a. korkutan; kaba, şiddetli.

**تَنَاْفَرَ**
Mastar: **تَنَاْفَرَ** VI,
a. çekişme, tartışma; uygunsuzluk.

**اِسْتَنْفَرَ**
İsm-i fâil: **اِسْتَنْفَرَ** X,
a. bkz. 26.

**اِسْتَنْفَرَ**
İsm-i mef'ûl: **اِسْتَنْفَرَ** X,
a. korkutulmuş; ürkütülmüş.

**يَنْفُوْر**
**يَنْفُوْر**
a. bkz. 26.

**عِفْر نِفْر**
**عِفْر نِفْر**
a. kötü adam.

**النُّفُوْر**
**النُّفُوْر**
a. veya **النَّفِيْر** veya **يَوْم النَّفَْر**: Mina’dan hacıların ayrılış günü.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نفر
نَفَرَ - يَنْفِرُ - نُفُوْر - نَفَر - نَفِيْر - استَنْفَرَ - يسْتَنْفِرُ - مُسْتَنْفِر - مُسْتَنْفِرَة
نَفَرَ - يَنْفِرُ + كائن أو جمع من الكائنات: ينطلق بشكل جماعي بعيداً عن موطن الأمن والسكن، طلباً لحاجة أو إنفاذاً لرغبة
نَفَرَ - يَنْفِرُ + كائن أو جمع من الكائنات + لـٍ أمر: ينطلقون بشكل جماعي لإنفاذ وفعل الأمر
﴿فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا في الدين ولينذروا قومهم﴾
نَفَرَ - يَنْفِرُ + الكائن + في أمر أو في حال: ينطلقون بشكل جماعي وهم في هذا الحال أو الأمر الذي يجمعهم
﴿ياأيها الذين آمنوا ما لكم إذا قيل لكم انفروا في سبيل الله اثاقلتم إلى الأرض﴾
﴿وقالوا لا تنفروا في الحر﴾
نُفُور: على وزن " فُعُول" اسم فعل مبالغة من " نَفَرَ - يَنْفِرُ ": المفارقة والابتعاد الجماعي، وخاصة عن شيء مزعج أو غير مريح
نَفَر: على وزن " فَعَل" اسم فعل مبالغة من " نَفَرَ - يَنْفِرُ ": الانطلاق الجماعي طلباً لحاجة بشكل مستعجل وحاث: وهو اصطلاحاً: عدد من الأفراد ينطلقون بشكل جماعي وحاث لهدف مشترك
نَفِيْر: على وزن " فَعيل " اسم فاعل مبالغة من " نَفَرَ - يَنْفِرُ " أو جمع " نَفْر " كعبيد و عبد: الذين " يَنْفُرُون " بقوة وشدة، وينطلقون بشكل جماعي طلباً لحاجة ماسة
اسْتَنْفَرَ - يسْتَنْفِرُ: على وزن " استفعل " من " نَفَرَ - يَنْفِرُ ": طلب وسعى أو " يَنْفِرُ " هو أو آخر: يسعى للانطلاق بشكل جماعي طلباً لهدف أو حاجة أو بعيداً عن خطر
مُسْتَنْفِر: اسم فاعل صفة مشبهة من "  اسْتَنْفَرَ - يسْتَنْفِرُ  ": الساعي للانطلاق جماعياً لهدف أو بعيداً عن خطر
مُسْتَنْفِرَة: مؤنث "  مُسْتَنْفِر"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الذهاب ومغادرة موقع الإقامة متوجهاً إلى مكان آخر مع إرادة البقاء فيه مدة قصيرة"، وهي:
ظَعَنَ - يَظْعَنُ، رَحَلَ - يَرْحَلُ، نَفَرَ - يَنْفِرُ، غَدَا - يَغْدُوْ، صَدَرَ - يَصْدُرُ، ذَهَبَ - يَذْهَبُ
نَفَرَ
	﴿ياأيها الذين آمنوا خذوا حذركم فانفروا ثبات أو انفروا جميعا(71)﴾ النساء ﴿انفروا خفافا وثقالا وجاهدوا بأموالكم وأنفسكم في سبيل الله ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون(41)﴾ التوبة
	﴿وما كان المؤمنون لينفروا كافة فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا في الدين ولينذروا قومهم إذا رجعوا إليهم لعلهم يحذرون (122)﴾ التوبة
	﴿فرح المخلفون بمقعدهم خلاف رسول الله وكرهوا أن يجاهدوا بأموالهم وأنفسهم في سبيل الله وقالوا لا تنفروا في الحرقل نار جهنم أشد حرا لو كانوا يفقهون(81)﴾ التوبة ﴿ياأيها الذين آمنوا ما لكم إذا قيل لكم انفروا في سبيل الله اثاقلتم إلى الأرضأرضيتم بالحياة الدنيا من الآخرة فما متاع الحياة الدنيا في الآخرة إلا قليل(38)﴾ التوبة ﴿إلا تنفروا يعذبكم عذابا أليما ويستبدل قوما غيركم ولا تضروه شيئا والله على كل شيء قدير(39)﴾ التوبة
نَفَرُ
﴿وإذ صرفنا إليك نفرا من الجن يستمعون القرآن فلما حضروه قالوا أنصتوا فلما قضي ولوا إلى قومهم منذرين(29)﴾ الأحقاف قل أوحي إلي أنه استمع نفر من الجن فقالوا إنا سمعنا قرآنا عجبا(1)} الجن
	﴿وكان له ثمر فقال لصاحبه وهو يحاوره أنا أكثر منك مالا وأعز نفرا (34)﴾ الكهف ﴿ثم رددنا لكم الكرة عليهم وأمددناكم بأموال وبنين وجعلناكم أكثر نفيرا (6)﴾ الإسراء
نفير
﴿وكان له ثمر فقال لصاحبه وهو يحاوره أنا أكثر منك مالا وأعز نفرا (34)﴾ الكهف ﴿ثم رددنا لكم الكرة عليهم وأمددناكم بأموال وبنين وجعلناكم أكثر نفيرا (6)﴾ الإسراء
نفور
﴿وأقسموا بالله جهد أيمانهم لئن جاءهم نذير ليكونن أهدى من إحدى الأمم فلما جاءهم نذير ما زادهم إلا نفورا (42)﴾ فاطر ﴿وإذا قيل لهم اسجدوا للرحمان قالوا وما الرحمان أنسجد لما تأمرنا وزادهم نفورا (60)﴾ الفرقان
	﴿ولقد صرفنا في هذا القرآن ليذكروا وما يزيدهم إلا نفورا (41)﴾ الإسراء ﴿وجعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه وفي آذانهم وقرا وإذا ذكرت ربك في القرآن وحده ولوا على أدبارهم نفورا (46)﴾ الإسراء
	﴿أمن هذا الذي يرزقكم إن أمسك رزقه بل لجوا في عتو ونفور(21)﴾ الملك ﴿فما لهم عن التذكرة معرضين(49) كأنهم حمر مستنفرة(50) فرت من قسورة (51)﴾ المدثر
استنفر
﴿أمن هذا الذي يرزقكم إن أمسك رزقه بل لجوا في عتو ونفور(21)﴾ الملك ﴿فما لهم عن التذكرة معرضين(49) كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ(50) فرت من قسورة (51)﴾ المدثر
مختار الصحاح
● [نفر] ن ف ر: نَفَرتِ الدابة تَنْفِرُ بالكسر نِفَاراً وتنفر بالضم نُفُوراً و نَفَرَ الحاج من مِنًى من باب ضرب و أَنْفَرَهُ عن الشيء و نَفَّرَهُ تَنْفِيراً و اسْتَنْفَرَهُ كله بمعنى و الاسْتِنْفَارُ النفور أيضا ومنه ﴿حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ﴾ أي نَافِرَةٌ و مُسْتَنْفَرَةٌ بفتح الفاء أي مذعورة و النَّفَرُ بفتحتين عدة رجال من ثلاثة إلى عشرة وكذا النَّفِيرُ و النَّفْرُ و النَّفْرَةُ بسكون الفاء فيهما ويقال يوم النفر وليلة النفر لليوم الذي ينفر الناس من مِنًى وهو بعد يوم القو ويقال له أيضا يوم النَّفَرِ بفتح الفاء ويوم النُّفُورِ ويوم النَّفِيرِ و نَفَرَ جلده أي ورم وفي الحديث ﴿تَخَلَّلَ رجل بالقصب فنفر فمه﴾ أي ورم قال أبو عبيدة هو من نِفَارِ الشيء من الشيء وهو تجافيه عنه وتباعده
الراغب
نفر
- النفر: الانزعاج عن الشيء وإلى الشيء، كالفزع إلى الشيء وعن الشيء. يقال: نفر عن الشيء نفورا. قال تعالى: }ما زادهم إلا نفورا﴿[فاطر/ 42]،﴾وما يزيدهم إلا نفورا﴿[الإسراء/41] ونفر إلى الحرب ينفر وينفر نفرا، ومنه: يوم النفر. قال تعالى:﴾انفروا يعذبكم عذابا أليما﴿[التوبة/39]،﴾ما لكم إذا قيل لكم انفروا في سبيل الله﴿[التوبة/38]،﴾وما كان المؤمنون لينفروا كافة فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة﴿[التوبة/122]. والاستنفار: حث القوم على النفر إلى الحرب، والاستنفار: حمل القوم على أن ينفروا. أي: من الحرب، والاستنفار أيضا: طلب النفار، وقوله تعالى:﴾كأنهم حمر مستنفرة{ [المدثر/50] قرئ: بفتح الفاء وكسرها (قرأ نافع وابن عامر وأبو جعفر بفتح الفاء، والباقون بكسرها. الإتحاف ص 427)، فإذا كسر الفاء فمعناه: نافرة، وإذا فتح فمعناه: منفرة. والنفر والنفير والنفرة: عدة رجال يمكنهم النفر. والمنافرة: المحاكمة في المفاخرة، وقد أنفر فلان: إذا فضل في المنافرة، وتقول العرب: نفر فلان إذا سمي باسم يزعمون أن الشيطان ينفر عنه، قال أعرابي: قيل لأبي لما ولدت: نفر عنه، فسماني قنفذا وكناني أبا العداء (انظر: الخبر في المجمل 3/879؛ واللسان (نفر) ). ونفر الجلد: ورم. قال أبو عبيدة: هو من نفار الشيء عن الشيء. أي: تباعده عنه وتجافيه (انظر: مجاز القرآن 2/276 و 1/381).
ملخص اللسان
1.     النَّفْرُ: التَّفَرُّقُ.ويقال: لقيته قبل كل صَيْحٍ ونَفْرٍ أَي  أَولاً، والصَّيْحُ: الصِّياحُ. والنَّفْرُ: التفرق؛ وتَنافَرُوا: ذهبوا،
2.     نَفَرَتِ الدابةُ  تَنْفِرُ وتَنْفُر نِفاراً ونُفُوراً ودابة نافِرٌ،ونَفَرَ القومُ يَنْفِرُون نَفْراً ونَفِيراً.دابة نَفُورٌ، وكلُّ جازِعٍ من شيء نَفُورٌ.
3.     فأَنْفَرَ بها المشركون بَعِيرَها حتى سَقَطَتْ.
4.     ونَفَرَ الظَّبْيُ وغيره  نَفْراً ونَفَراناً: شَرَدَ. وظَبْيٌ نَيْفُورٌ: شديد النِّفارِ.واسْتَنْفَرَ الدابة: كَنَفَّرَ. والإِنْفارُ عن الشيء والتَّنْفِيرُ عنه  والاسْتِنْفارُ كلُّه بمعنًى. والاسْتِنْفارُ أَيضاً: النُّفُورُ؛ويقال: اسْتَنْفَرْتُ الوحشَ وأَنْفَرْتُها ونَفَّرْتُها بمعنًى فَنَفَرَتْ تَنْفِرُ واسْتَنْفَرَتْ تَسْتَنْفِرُ بمعنى  واحد. وفي التنزيل العزيز: كأَنهم حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ فَرَّتْ من قَسْوَرَةٍ؛ وقرئت: مستنفِرة، بكسر الفاء، بمعنى نافرة، ومن قرأَ مستنفَرة،  بفتح الفاء، فمعناها مُنَفَّرَةٌ أَي مَذْعُورَةٌ.
5.     وفي الحديث: بَشِّرُوا ولا تُنَفِّرُوا أَي لا تَلْقَوْهُمْ بما يحملهم على النُّفُورِ. يقال:  نَفَرَ يَنْفِر نُفُوراً ونِفاراً إِذا فَرَّ وذهب؛ ومنه الحديث: إِن منكم  مُنَفِّرِينَ أَي من يَلْقى الناسَ بالغِلْظَةِ والشِّدَّةِ فَيَنْفِرُونَ من الإِسلام والدِّين.
6.     واسْتَنْفَرَ القومَ فَنَفَرُوا معه وأَنْفَرُوه أَي نصروه ومَدُّوه.
7.      ونَفَرُوا  في الأَمر يَنْفِرُون نِفاراً ونُفُوراً ونَفِيراً؛  وكذلك في القتال.وفي الحديث: وإِذا اسْتُنْفِرْتُمْ  فانْفِرُوا.
8.     والاسْتِنْفارُ: الاسْتِنْجادُ والاسْتِنْصارُ،
9.     والنَّفْرَةُ والنَّفْرُ والنَّفِيرُ:  القومُ يَنْفِرُونَ معك ويَتَنافَرُونَ في القتال،
10.          وجعلناكم  أَكْثَرَ نَفِيراً؛: النَّفِيرُ جمع نَفْرٍ كالعَبِيدِ والكَلِيبِ، وقيل: معناه وجعلناكم أَكثر منهم نُصَّاراً. وجاءنا في نُفْرَتِه  ونافِرَتِه أَي في فَصِيلَتِه ومن يغضب لغضبه.
11.          والنَّفِيرُ: القوم الذين يتَقَدَّمُونَ فيه. والنَّفيرُ: الجماعةُ من الناس كالنَّفْرِ، والجمع من كل ذلك أَنْفارٌ.ونَفِير قريش: الذين كانوا نَفَرُوا إِلى بَدْرٍ ليمنعوا عِيْرَ أَبي  سفيان.
12.                        ويقال: هو يوم النَّحْرِ ثم يوم القَرِّ ثم يوم النفر الأَول ثم  يوم النفر الثاني،
13.                        والنَّفَرُ، بالتحريك، والرَّهْطُ: ما دون العشرة من الرجال، ومنهم من خصص فقال للرجال دون النساءِ، والجمع  أَنفار.النَّفَرُ والقومُ والرَّهْطُ هؤلاء معناهم  الجمع لا واحد لهم من لفظهم.
14.                        ونافَرْتُ الرجلَ مُنافَرَةً إِذا قاضيتَه.
15.                        والمُنافَرَةُ: المفاخرة والمحاكمة. والمُنافَرَةُ: المحاكمة في الحَسَبِ.
16.                        ونَفَرَ الجُرْحُ نُفُوراً إِذا وَرِمَ. ونَفَرَتِ العينُ وغيرها من الأَعضاء  تَنْفِرُ نُفُوراً: هاجت ووَرِمَتْ. ونَفَرَ جِلْدُه أَي وَرِمَ.
17.                        وقولهم: نَفِّرْ عنه أَي لَقِّبْهُ  لَقَباً كأَنه عندهم تَنْفِيرٌ للجن والعينِ عنه.
لسان العرب
● - نفر: النَّفْرُ: التَّفَرُّقُ. ويقال: لقيته قبل كل صَيْحٍ ونَفْرٍ أَي  أَولاً، والصَّيْحُ: الصِّياحُ. والنَّفْرُ: التفرق؛ نَفَرَتِ الدابةُ  تَنْفِرُ وتَنْفُر نِفاراً ونُفُوراً ودابة نافِرٌ، قال ابن الأَعرابي: ولا  يقال نافِرَةٌ، وكذلك دابة نَفُورٌ، وكلُّ جازِعٍ من شيء نَفُورٌ. ومن  كلامهم: كلُّ أَزَبَّ نَفُورٌ؛ وقول أَبي ذؤيب:  إِذا نَهَضَتْ فيه تَصَعَّدَ نَفْرُها،  كَقِتْر الغِلاءِ مُسْتَدِرٌّ صيابُها  قال ابن سيده: إِنما هو اسم لجمع نافر كصاحب وصَحْبٍ وزائر وزَوْرٍ  ونحوه. ونَفَرَ القومُ يَنْفِرُون نَفْراً ونَفِيراً. وفي حديث حمزة  الأَسلمي: نُفِّرَ بنا في سَفَرٍ مع رسول الله، صلى الله عليه وسلم؛ يقال:  أَنْفَرْنا أَي تَفَرَّقَتْ إِبلنا، وأُنْفِرَ بنا أَي جُعِلنا مُنْفِرِين ذَوِي  إِبلٍ نافِرَةٍ. ومنه حديث زَيْنَبَ بنت رسول الله، صلى الله عليه وسلم:  فأَنْفَرَ بها المشركون بَعِيرَها حتى سَقَطَتْ. ونَفَرَ الظَّبْيُ وغيره  نَفْراً ونَفَراناً: شَرَدَ. وظَبْيٌ نَيْفُورٌ: شديد النِّفارِ.  واسْتَنْفَرَ الدابة: كَنَفَّرَ. والإِنْفارُ عن الشيء والتَّنْفِيرُ عنه  والاسْتِنْفارُ كلُّه بمعنًى. والاسْتِنْفارُ أَيضاً: النُّفُورُ؛ وأَنشد ابن  الأَعرابي:  ارْبُطْ حِمارَكَ، إِنه مُسْتَنْفِرٌ  في إِثْرِ أَحْمِرَةٍ عَمَدْنَ لِغُرَّبِ  أَي نافر: ويقال: في الدابة نِفارٌ، وهو اسمٌ مِثْلُ الحِرانِ؛ ونَفَّرَ  الدابة واسْتَنْفَرَها. ويقال: اسْتَنْفَرْتُ الوحشَ وأَنْفَرْتُها  ونَفَّرْتُها بمعنًى فَنَفَرَتْ تَنْفِرُ واسْتَنْفَرَتْ تَسْتَنْفِرُ بمعنى  واحد. وفي التنزيل العزيز: كأَنهم حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ فَرَّتْ من  قَسْوَرَةٍ؛ وقرئت: مستنفِرة، بكسر الفاء، بمعنى نافرة، ومن قرأَ مستنفَرة،  بفتح الفاء، فمعناها مُنَفَّرَةٌ أَي مَذْعُورَةٌ. وفي الحديث: بَشِّرُوا  ولا تُنَفِّرُوا أَي لا تَلْقَوْهُمْ بما يحملهم على النُّفُورِ. يقال:  نَفَرَ يَنْفِر نُفُوراً ونِفاراً إِذا فَرَّ وذهب؛ ومنه الحديث: إِن منكم  مُنَفِّرِينَ أَي من يَلْقى الناسَ بالغِلْظَةِ والشِّدَّةِ  فَيَنْفِرُونَ من الإِسلام والدِّين. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: لا تُنَفِّرِ  الناسَ. وفي الحديث: أَنه اشْتَرَطَ لمن أَقْطَعَهُ أَرضاً أَن لا يُنَفَّرَ  مالُه أَي لا يُزْجَرَ ما يرعى من ماله ولا يُدْفَعَ عن الرَّعْي.  واسْتَنْفَرَ القومَ فَنَفَرُوا معه وأَنْفَرُوه أَي نصروه ومَدُّوه. ونَفَرُوا  في الأَمر يَنْفِرُون نِفاراً ونُفُوراً ونَفِيراً؛ هذه عن الزَّجَّاج،  وتَنافَرُوا: ذهبوا، وكذلك في القتال. وفي الحديث: وإِذا اسْتُنْفِرْتُمْ  فانْفِرُوا. والاسْتِنْفارُ: الاسْتِنْجادُ والاسْتِنْصارُ، أَي إِذا طلب  منكم النُّصْرَةَ فأَجيبوا وانْفِرُوا خارجين إِلى الإِعانة. ونَفَرُ  القومِ جماعَتُهم الذين يَنْفِرُون في الأَمر، ومنه الحديث: أَنه بعث جماعة  إِلى أَهل مكة فَنَفَرَتْ لهم هُذَيْلٌ فلما أَحَسُّوا بهم لجَؤُوا إِلى  قَرْدَدٍ أَي خرجوا لقتالهم. والنَّفْرَةُ والنَّفْرُ والنَّفِيرُ:  القومُ يَنْفِرُونَ معك ويَتَنافَرُونَ في القتال، وكله اسم للجمع؛ قال:  إِنَّ لها فَوارِساً وفَرَطَا،  ونَفْرَةَ الحَيِّ ومَرْعًى وَسَطَا،  يَحْمُونَها من أَنْ تُسامَ الشَّطَطَا  وكل ذلك مذكور في موضعه. والنَّفِيرُ: القوم الذين يتَقَدَّمُونَ فيه.  والنَّفيرُ: الجماعةُ من الناس كالنَّفْرِ، والجمع من كل ذلك أَنْفارٌ.  ونَفِير قريش: الذين كانوا نَفَرُوا إِلى بَدْرٍ ليمنعوا عِيْرَ أَبي  سفيان.ويقال: جاءت نَفْرَةُ بني فلان ونَفِيرُهم أَي جماعتهم الذين يَنْفِرُون  في الأَمر. ويقال: فلان لا في العِيْرِ ولا في النَّفِير؛ قيل هذا المثل  لقريش من بين العرب، وذلك أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، لما هاجر إِلى  المدينة ونهض منها لِتَلَقِّي عِير قريش سمع مشركو قريش بذلك، فنهضوا  ولَقُوه ببَدْرٍ ليَأْمَنَ عِيرُهم المُقْبِلُ من الشأْم مع أَبي سفيان،  فكان من أَمرهم ما كان، ولم يكن تَخَلَّفَ عن العِيْرِ والقتال إِلا زَمِنٌ  أَو من لا خير فيه، فكانوا يقولون لمن لا يستصلحونه لِمُهِمٍّ: فلان لا  في العِيرِ ولا في النَّفِيرِ، فالعيرُ ما كان منهم مع أَبي سفيان،  والنفير ما كان منهم مع عُتْبَةَ بن ربيعة قائدهم يومَ بَدْرٍ. واسْتَنْفَرَ  الإِمامُ الناسَ لجهاد العدوّ فنفروا يَنْفِرُونَ إِذا حَثَّهُم على  النَّفِيرِ ودعاهم إِليه؛ ومنه قول النبي، صلى الله عليه وسلم: وإِذا  اسْتُنْفِرْتُمْ فانْفِرُوا. ونَفَرَ الحاجُّ من مِنًى نَفْراً ونَفرَ الناسُ من  مِنًى يَنْفِرُونَ نَفْراً ونَفَراً، وهو يوم النَّفْرِ والنَّفَرِ  والنُّفُورِ والنَّفِيرِ، وليلةُ النَّفْر والنَّفَرِ، بالتحريك، ويومُ  النُّفُورِ ويومُ النَّفِير، وفي حديث الحج: يومُ النَّفْرِ الأَوّل؛ قال ابن  الأَثير: هو اليوم الثاني من أَيام التشريق، والنَّفْرُ الآخِرُ اليومُ  الثالث، ويقال: هو يوم النَّحْرِ ثم يوم القَرِّ ثم يوم النفر الأَول ثم  يوم النفر الثاني، ويقال يوم النفر وليلة النفر لليوم الذي يَنْفِرُ الناس  فيه من منى، وهو بعد يوم القرِّ؛ وأَنشد لِنُصَيْبٍ الأَسْوَدِ وليس هو  نُصَيْباً الأَسْوَدَ المَرْوانِيَّ:  أَمَا والذي حَجَّ المُلَبُّونَ بَيْتَهُ،  وعَلَّمَ أَيامَ الذبائحِ والنَّحْرِ  لقد زَادَني، لِلْغَمْرِ، حُبّاً، وأَهْلهِ،  لَيالٍ أَقامَتْهُنَّ لَيْلى على الغَمْرِ  وهل يَأْثَمَنِّي اللهُ في أَن ذَكَرْتُها،  وعَلَّلْتُ أَصحابي بها ليلةَ النَّفْرِ  وسَكَّنْتُ ما بي من كَلالٍ ومن كرً،  وما بالمَطايا من جُنُوحٍ ولا فَتْرِ  ويروى: وهل يأْثُمَنِّي، بضم الثاء. والنَّفَرُ، بالتحريك، والرَّهْطُ:  ما دون العشرة من الرجال، ومنهم من خصص فقال للرجال دون النساءِ، والجمع  أَنفار. قال أَبو العباس: النَّفَرُ والقومُ والرَّهْطُ هؤلاء معناهم  الجمع لا واحد لهم من لفظهم. قال سيبويه: والنسبُ إِليه نَفَرِيٌّ، وقيل:  النَّفَرُ الناسُ كلهم؛ عن كراع، والنَّفِيرُ مثلُه، وكذلك النَّفْرُ  والنَّفْرَةُ. وفي حديث أَبي ذَرٍّ: لو كان ههنا أَحدٌ من أَنْفارِنا أَي من  قومنا، جمع نَفَرٍ وهم رَهْطُ الإِنسان وعشيرته، وهو اسم جمع يقع على  جماعة من الرجال خاصة ما بين الثلاثة إِلى العشرة. وفي الحديث: ونَفَرُنا  خُلُوفٌ أَي رجالنا. الليث: يقال هؤلاء عَشَرَةُ نَفَرٍ أَي عشرة رجال، ولا  يقال عشرون نَفَراً ولا ما فوق العشرة، وهم النَّفَرُ من القوم. وقال  الفراء: نَفْرَةُ الرجل ونَفَرُهُ رَهْطُه؛ قال امرؤ القيس يصف رجلاً  بِجَوْدَةِ الرَّمْي:  فَهْوَ لا تَنْمِي رَمِيَّتُهُ،  ما لَه؟ لا عُدَّ من نَفَرِه  فدعا عليه وهو يمدحه، وهذا كقولك لرجل يعجبك فعله: ما له قاتله اللهُ  أَخزاه اللهُ وأَنت تريد غير معنى الدعاء عليه. وقوله تعالى: وجعلناكم  أَكْثَرَ نَفِيراً؛ قال الزجاج: النَّفِيرُ جمع نَفْرٍ كالعَبِيدِ والكَلِيبِ،  وقيل: معناه وجعلناكم أَكثر منهم نُصَّاراً. وجاءنا في نُفْرَتِه  ونافِرَتِه أَي في فَصِيلَتِه ومن يغضب لغضبه. ويقال: نَفْرَةُ الرجل أُسْرَتُه.  يقال: جاءنا في نَفْرَتِه ونَفْرِه؛ وأَنشد:  حَيَّتْكَ ثُمَّتَ قالتْ: إِنَّ نَفْرَتَنا  أَلْيَوْمَ كلَّهُمُ، يا عُرْوَ، مُشْتَغِلُ  ويقال للأُسْرَةِ أَيضاً: النُّفُورَةُ. يقال: غابتْ نُفُورَتُنا  وغَلَبَتْ نُفُورَتُنا نُفُورَتَهُمْ، وورد ذلك في الحديث: غَلَبَتْ  نُفُورَتُنا نُفُورَتَهُم؛ يقال للأَصحاب الرجل والذين يَنْفِرُونَ معه إِذا  حَزَبَه أَمر. نَفْرَتُه ونَفْرُهُ ونافِرَتُه ونُفُورَتُه.  ونافَرْتُ الرجلَ مُنافَرَةً إِذا قاضيتَه. والمُنافَرَةُ: المفاخرة  والمحاكمة. والمُنافَرَةُ: المحاكمة في الحَسَبِ. قال أَبو عبيد:  المُنافَرَةُ أَن يفتخر الرجلان كل واحد منهما على صاحبه، ثم يُحَكِّما بينهما  رجلاً كَفِعْلِ عَلْقَمَةَ بن عُلاثَةَ مع عامر بن طُفَيْلٍ حين تَنافرا إِلى  هَرِمِ بن قُطْبَةَ الفَزارِيِّ؛ وفيهما يقول الأَعشى يمدح عامر بن  الطفيل ويحمل على عَلْقَمَةَ بن عُلاثَةَ:  قد قلتُ شِعْري فمَضى فيكما،  واعْتَرَفَ المَنْفُورُ للنَّافِرِ  والمَنْفُورُ: المغلوب. والنَّافِرُ: الغالب. وقد نافَرَهُ فَنَفَرَهُ  يَنْفُرُه، بالضم لا غير، أَي غلبه، وقيل: نَفَرَهُ يَنْفِرُه ويَنْفُرُهُ  نَفْراً إِذا غلبه. ونَفَّرَ الحاكمُ أَحدهما على صاحبه تَنْفِيراً أَي  قضى عليه بالغلبة، وكذلك أَنْفَرَه. وفي حديث أَبي ذَرٍّ: نافَرَ أَخي  أُنَيْسٌ فلاناً الشاعِرَ؛ أَراد أَنهما تَفاخَرا أَيُّهما أَجْوَدُ  شِعْراً. ونافَرَ الرجلَ مُنافَرَةً ونِفاراً: حاكَمَهُ، واسْتُعْمِلَ منه  النُّفُورَةُ كالحُكومَةِ؛ قال ابن هَرْمَةَ:  يَبْرُقْنَ فَوْقَ رِواقِ أَبيضَ ماجِدٍ،  يُرْعى ليومِ نُفُورَةٍ ومَعاقِلِ  قال ابن سيده: وكأَنما جاءت المُنافَرَةُ في أَوّل ما اسْتْعْمِلَتْ  أَنهم كانوا يسأَلون الحاكم: أَيُّنا أَعَزُّ نَفَراً؟ قال زهير:  فإِنَّ الحَقَّ مَقْطَعُه ثلاثٌ:  يَمِينٌ أَو نِفارٌ أَو جَلاءُ  وأَنْفَرَهُ عليه ونَفَّرَه ونَفَرَهُ يَنْفُرُه، بالضم، كل ذلك:  غَلَبَه؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي، ولم يَعْرِفْ أَنْفُرُ، بالضم، في  النِّفارِ الذي هو الهَرَبُ والمُجانَبَةُ. ونَفَّرَه الشيءَ وعلى الشيء وبالشيء  بحرف وغير حرف: غَلَبَهُ عليه؛ أَنشد ابن الأَعرابي:  نُفِرْتُمُ المَجْدَ فلا تَرْجُونَهْ،  وجَدْتُمُ القومَ ذَوِي زَبُّونَهْ  كذا أَنشده نُفِرْتُمْ، بالتخفيف.  والنُّفارَةُ: ما أَخَذَ النَّافِرُ من المَنْفَورِ، وهو الغالبُ  (*  قوله« هو الغالب» عبارة القاموس أي الغالب من المغلوب) ، وقيل: بل هو ما  أَخذه الحاكم. ابن الأَعرابي: النَّافِرُ القَامِرُ. وشاة نافِرٌ: وهي التي  تُهْزَلُ فإِذا سعلت انتثر من أَنفها شيء، لغة في النَّاثِرِ. ونَفَرَ  الجُرْحُ نُفُوراً إِذا وَرِمَ. ونَفَرَتِ العينُ وغيرها من الأَعضاء  تَنْفِرُ نُفُوراً: هاجت ووَرِمَتْ. ونَفَرَ جِلْدُه أَي وَرِمَ. وفي حديث  عمر: أَن رجلاً في زمانه تَخَلَّلَ بالقَصَبِ فَنَفَرَ فُوهُ، فنهى عن  التخلل بالقصب؛ قال الأَصمعي: نَفَرَ فُوه أَي وَرِمَ. قال أَبو عبيد: وأُراهُ  مأْخوذاً من نِفارِ الشيء من الشيء إِنما هو تَجافِيهِ عنه وتَباعُدُه  منه فكأَن اللحْمَ لما أَنْكَرَ الداء الحادث بينهما نَفَرَ منه فظهر،  فذلك نِفارُه. وفي حديث غَزْوانَ: أَنه لَطَمَ عينه فَنَفَرَتْ أَي  وَرِمَتْ.ورجل عِفْرٌ نِفْرٌ وعِفْرِيَةٌ نِفْرِيَةٌ وعِفْرِيتٌ نِفْرِيتٌ  وعُفارِيَةٌ نُفارِيَةٌ إِذا كان خبيثاً مارِداً. قال ابن سيده: ورجل  عِفْرِيتَةٌ نِفْرِيتَةٌ فجاء بالهاء فيهما، والنِّفْرِيتُ إِتباعٌ للعِفْرِيت  وتوكيدٌ.  وبنو نَفْرٍ: بطنٌ. وذو نَفْرٍ: قَيْلٌ من أَقيال حِمْيَرَ. وفي الحديث:  إِن الله يُبْغِضُ العِفْرِيَةَ النِّفْرِيَةَ أَي المُنْكَرَ الخَبيثَ،  وقيل: النِّفْرِيَةُ والنِّفْرِيتُ إِتباع للعِفْرِيَةِ والعِفْرِيتِ. ابن  الأَعرابي: النَّفائِرُ العصافير  (*قوله« النفائر العصافير» كذا بالأصل.  وفي القاموس: النفارير العصافير.) وقولهم: نَفِّرْ عنه أَي لَقِّبْهُ  لَقَباً كأَنه عندهم تَنْفِيرٌ للجن والعينِ عنه. وقال أَعرابي: لما وُلدتُ  قيل لأَبي: نَفِّرْ عنه، فسماني قُنْفُذاً وكنَّاني أَبا العَدَّاءِ.
مقاييس اللغة:
(نفر) النون والفاء والراء: أصلٌ صحيح يدلُّ على تجافٍ وتباعد. منه نَفَر الدّابّةُ وغيرُه نِفاراً، وذلك تَجافِيهِ وتباعُدُه عن مكانِه ومَقرِّه. ونَفَر جلدُه: وَرِمَ. وفي الحديث: "أنَّ رجلاً تخلَّلَ بالقَصَب فنَفَرَ فَمُه"، أي وَرِم. قال أبو عبيد: وإنَّما هو من نِفَار الشَّيءِ عن الشَّيءِ وتَجافِيهِ عنه؛ لأنَّ الجلد يَنفِر عن اللَّحم للدَّاء الحادثِ بينهما. ويوم النَّفْر: يومَ يَنفِر النّاسُ عن مِنىً. ويقولون: لقيته قبل صَيحٍ ونَفْر، أي قبلَ كلِّ صائح ونافر. والمنافرة: المحاكمة إلى القاضي بين اثنَين، قالوا: معناه أنَّ المُبتغَى تفضيلُ نَفَر على نفر([12]). وأنفرت أحدَهما على الآخر. والنَّفَر أيضاً من قياس الباب لأنَّهم يَنفِرون للنُّصْرة. والنَّفير: النَّفَر، وكذا النَّفْر والنَّفْرة: كلُّ ذلك قياسُه واحد. وأنشَدَ الفرّاء في النَّفْرة:
حَيَّتْكَ ثُمَّتَ قالتْ إنَّ نَفْرَتَنا *** اليومَ كلّهُمُ يا عُرْوَ مشتَغِلُ([13])
وتقول العرب: نَفَّرْتُ عن الصَّبيِّ، أي لقَّبتُه لَقَباً، كأنَّه عِندهم تنفيرٌ للجِنّ عنه وللعَيْن. قال أعرابيّ: قيل لأبي لما وُلِدْت: نَفِّرْ عن ابنك! فسمَّاني قُنفُذاً، وكَنَّاني أبا العَدّاء.
القاموس المحيط:
النَّفْرُ التَّفَرُّقُ، وجَمْعُ نَافِرٍ، والغَلَبَةُ. نَفَرَتِ الدَّابَّةُ تَنْفِرُ وتَنْفُرُ نُفوراً ونِفاراً، فهي نافِرٌ ونَفورٌ جَزِعَتْ، وتَباعَدَتْ، الظَّبْيُ نَفْراً ونَفَراناً، محركةً شَرَدَ، كاسْتَنْفَرَ. واليَنْفورُ الشديدُ النِّفارِ. ونَفَّرْتُهُ واسْتَنْفَرْتُهُ وأنْفَرْتُهُ، ونَفَرَ الحاجُّ من مِنًى يَنْفِرُ نَفْراً ونُفوراً، وهو يومُ النَّفْرِ والنَّفَرِ، محركةً، والنُّفورِ والنَّفيرِ، واسْتَنْفَرَهُم فَنَفَرُوا معه. وأنْفَرُوهُ نَصَروهُ ومَدُّوهُ.ونَفَرُوا لِلأَمْرِ يَنْفِرونَ نِفاراً ونُفوراً ونَفيراً، وتَنافَرُوا ذَهَبُوا. والنَّفَرُ الناسُ كلُّهُم، وما دونَ العَشَرَةِ من الرجالِ، كالنَّفيرِ ج أنْفارٌ.والنُّفْرَةُ والنُّفارَةُ والنُّفُورَةُ، بضمهنَّ الحُكْمُ.والنَّفْرَةُ والنَّفيرُ والنَّفْرُ القومُ يَنْفِرونَ مَعَكَ، وَيَتَنافَرُونَ في القِتالِ، أو هُمُ الجَماعَةُ يَتَقَدَّمُونَ في الأمرِ.والنُّفارَةُ ما يأخُذُهُ النافِرُ من المَنْفُورِ، أي الغالِبُ من المَغْلوبِ، أو ما أخَذَهُ الحاكِمُ. ونَفَرَتِ العينُ وغيرُها تَنْفِرُ وتَنْفُرُ نُفوراً هاجَتْ، وورِمَتْ. وشاةٌ نافِرٌ ناثِرٌ. وعِفْرِيَةٌ نِفْرِيَةٌ، وعِفْرِيتٌ نِفْرِيتٌ، وعُفارِيَةٌ نُفارِيةٌ، وعِفْرٌ نِفْرٌ، وعِفِرٌّ، نِفِرٌّ، وعِفْرِيتَةٌ نِفْريتَةٌ إتْباعٌ. وبنُو نَفْرٍ بَطْنٌ. وذُو نَفْرٍ قَيْلٌ من حِمْيَرَ. ونُفَيْرُ بنُ مالِكٍ، كزُبَيْرٍ صحابيٌّ. وجُبَيْرُ بنُ نُفَيْرٍ تابعيٌّ. والنُّفْرَةَ، بالضم وكَتُؤَدَةٍ شيءٌ يُعَلَّقُ على الصبِيِّ لخَوْفِ النَّظْرَةِ. وكإِمَّعٍ ة من عَملِ بابِلَ، منها أحمدُ بنُ الفَضْلِ النِّفَّرِيُّ. والنَّفاريرُ العَصافيرُ. وأنْفَرُوا نَفَرَتْ إِبِلُهُمْ.وأنْفَرَهُ عليه،ونَفَّرَهُ عليه قَضَى له عليه بالغَلَبَةِ. ونَفِّرْ عنه، أي لَقِّبْهُ لَقَباً مَكْرُوهاً، كأنه عندَهم تَنْفيرٌ للجِنِّ والعَينِ عنه. وتَنافَرَا تَحاكَما. ونافَرَا حاكَما في الحَسَبِ أو المُفاخَرَةِ. ونافِرَتُكَ ونَفْرَتُكَ ونُفُورَتُكَ، بالضم أُسْرَتُكَ، وفَصِيلَتُكَ التي تَغْضَبُ لغَضَبِكَ. والنَّفْراءُ ع.
تاج العروس:
نفر
النَّفْر بالفتح : التَّفَرُّق وهو مجاز ومنه المثَل : لَقِيتُه قبل كلِّ صَيْحٍ وَنَفْر . أي أوَّلاً . والصَّيْح : الصِّياح والنَّفْر : التَّفَرُّق . النَّفْرُ : جَمْعُ نافِر كصاحب وَصَحْب وزائر وَزَوْر وبه فسّر ابنُ سِيدَه قولَ أبي ذُؤَيْب :
إذا نَهَضَتْ فيه تَصَعَّدَ نَفُرَها ... كقِتْرِ الغِلاءِ مُسْتَدِرٌّ صِيابُها
منَ المَجاز : النَّفْرُ : الغَلَبَة . والمَنْفُور : المغلوب والنّافِرُ : الغالِب وقد نافَرَه فَنَفَرهُ يَنْفُرهُ بالضّمّ لا غَيْر غَلَبَه . وقيل نَفَرَه يَنْفِرهُ ويَنْفُرهُ نَفْرَاً إذا غَلَبَه . وَنَفَرت الدّابّةُ تَنْفِرُ بالكسر وتَنْفُر بالضمّ نُفوراً كقُعود ونِفاراً بالكسر فهي نافِرٌ ونَفُورٌ كصَبور : جَزِعَتْ من شيء وتَباعَدَتْ وكلُّ جازِع من شيءٍ نَفُورٌ . ومن كلامهم : كلُّ أزَبَّ نَفُورٌ . وقال ابْن الأَعْرابِيّ : ولا يقال : نافرَة . نَفَرَ الظَّبْيُ وغيرُه يَنْفِرُ نَفْرَاً بالفتح وَنَفَراناً محرّكةً : شَرَدَ كاسْتَنْفَر . واليَنْفُور هكذا بتقديم التَّحْتيّة على النون في سائر النسخ وفي بعض منها بتقديم النّون على التّحْتيّة : الشَّديدُ النِّفارِ من الظِّباء . ونَفَّرْتُه أي الوحشَ تَنْفِيراً واستْتَنْفَرْتُه وأَنْفَرته وكذا نَفَّرَ عنه وأَنْفَرَ عنه فَنَفَرتْ تَنْفِرُ واسْتَنْفَرَتْ كله بمعنىً والمُسْتَنْفِر : النّافِرُ وأنشد ابْن الأَعْرابِيّ :
ارْبِطْ حِمارَكَ إنّهُ مُسْتَنْفِرٌ ... في إثْرِ أَحْمِرَةٍ عَمَدْنَ لغُرَّبِ أي نافِر وفي التنزيل العزيز : " كأنَّهم حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَة فَرَّتْ من قَسْوَرَة " وقُرئت مُسْتَنْفِرَة بكسر الفاءِ بمعنى نافِرَة ومن قرأ بفتح الفاء فمعناها مُنَفَّرَة أي مَذْعُورة . وَنَفَر الحاجُّ من منىً يَنْفُرُ بالكسر نَفْرَاً بالفتح ونُفوراً بالضمّ وهو يَوْمُ النَّفْرِ بالفتح والنَّفَرِ محرَّكةً والنُّفور بالضمّ والنَّفير كأَمير وليلةُ النَّفْرِ والنَّفَر . وقال ابنُ الأثير : يومُ النَّفْرِ الأوّل ثم يوم النَّفْر الثاني ويقال : يوم النَّفْر وليلةُ النّفْر لليومِ الذي يَنْفِرُ الناسُ فيه من مِنىً وهو بعدَ يومِ القَرِّ وأنشد لنُصَيْبٍ الأَسْوَد وليسَ هو المَرْوانيّ :
أمّا والذي حَجَّ المُلَبُّونَ بَيْتَهُ ... وعَلَّمَ أيّامَ الذبائحِ والنَّحْرِ
لَقَدْ زادَني للغَمْرِ حُبّاً وأهْله ... لَيالٍ أقامَتْهُنَّ لَيْلَى على الغَمْرِ
وَهَلْ يَأْثِمَنِّي اللهُ في أنْ ذَكَرْتُها ... وعَلَّلْتُ أصحابي بها لَيْلَةَ النَّفْرِ
وسَكَّنْتُ ما بي من كَلالٍ ومن كرىً ... وما بالمطايا من جُنوحٍ ولا فَتْرِ واسْتَنْفَرَهُم فَنَفَروا معه وأَنْفَروه إنْفاراً أي نصروه ومَدُّوه وأعانوه وفي الحديث : " وإذا اسْتُنْفِرْتُم فانْفِروا " أي استُنجِدتُم واستُنصِرتُم أي إذا طُلِبَ منكم النَّجدةُ والنُّصْرَةُ فأجيبوا وانْفِروا خارجين إلى الإعانة . وفي الأساس : واسْتَنْفَرَ الإمامُ الرَّعيَّةَ كلَّفَهم أن يَنْفِروا خِفافاً وثِقالاً . وَنَفَروا للأمرِ يَنْفِرون بالكسر نِفاراً ككِتاب ونُفوراً كقُعود ونَفيراً هذه عن الزّجّاج وَتَنَافَروا : ذهبوا وكذلك في القتال ومنه الحديث : " أنّه بَعَثَ جماعةً إلى أهلِ مَكَّةَ فَنَفَرتْ لهم هُذَيْلٌ فلما أحسُّوا بهم لجَئوا إلى قَرْدَد " أي خَرجوا لقِتالهم . والنَّفَرُ محرَّكةً : الناسُ كلُّهم عن كُراع قيل : النَّفَر والرَّهْط : ما دونَ العشرةِ من الرِّجال . ومنهم من خَصًّص فقال : الرِّجال دون النساء وقال أبو العباس : النَّفَر والرَّهْط والقوم هؤلاء معناهم الجمع لا واحدَ لهم من لَفْظِهم قال سيبويه : والنَّسَب إليه نَفَرِيٌّ كالنَّفير كأَمير ج أَنْفَار كَسَبَب وأَسْباب وفي حديث أبي ذرٍّ : " لو كان ها هنا أحدٌ من أَنْفَارِنا " قال ابنُ الأثير : أي قَوْمِنا . والنَّفَر : رَهْطُ الإنسانِ وعَشيرتُه وهو اسمُ جمعٍ يقعُ على جماعةٍ من الرجالِ خاصّةً ما بين الثلاثةِ إلى العَشرة . وقال الليث : يقال : هؤلاء عَشَرَةُ نَفَرِ أي عَشَرَةُ رجال ولا يقال عِشرون نَفَرَاً ولا ما فوق العشرة . وقَوْلُهُ تَعالى : " وَجَعَلْناكُم أَكْثَرَ نَفيراً " قال الزّجّاج : النَّفيرُ جَمْع نَفَرٍ كالعَبيد والكَليب وقيل معناه : وجعلناكم أَكْثَر منهم أَنْصَاراً . منَ المَجاز : النُّفْرَةُ والنُّفارَةُ والنُّفورَة بضمهنَّ : الحُكْمُ بين المُنافِرِين والقَضاءُ بالغَلَبَة لأحدِهما على الآخر قال ابنُ هَرْمَة :
يَبْرُقْنَ فَوْقَ رِواقِ أَبْيَضَ ماجدٍ ... يُرعى ليومِ نُفورَةٍ ومَعاقِلِ والنَّفْرَةُ بالفتح والنَّفِيرُ كأَميرٍ والنَّفْرُ بالفتح : القومُ يَنْفِرون معك إذا حَزَبَكَ أمرٌ وَيَتَنافَرون في القتال وكلّه اسمٌ للجمْع وأنشد أبو عمرو :
إنّ لها فَوارِساً وَفَرَطا ... وَنَفْرَةَ الحَيِّ ومَرعىً وَسَطَا
ونازِعاً نازِعَ حَرْبٍ مُنشِطا ... يَحْمُون أَنْفَاً أن تُسامَ الشَّططا
قال الصَّاغانِيّ : الرَّجْزُ لذِئبٍ الطائيّ . أو هم الجماعةُ يَتَقَدَّمون في الأمر والجمع من كلّ ذلك أَنْفَار . ويقال : جاءت نَفْرَةُ بني فلانٍ ونَفيرُهم أي جماعَتُهم الذين يَنْفِرون في الأمر . ونَفيرُ قُرَيْش الذين كانوا نفروا إلى بَدْر ليمنعوا عِيرَ أبي سفْيان . ومنه المثَل : فلانٌ لا في العِيرِ ولا في النَّفيرِ وهذا المثَل لقُرَيْش من بينِ العرب يُضرَب لمن لا يُستَصْلَحُ لمُهِمٍّ . وتفصيله في كتب السِّيَر . منَ المَجاز : النُّفارَة بالضمّ : ما يأخُذُه النَّافِرُ من المَنْفُور أي الغالِبُ من المَغلوب أو ما أَخَذَه الحاكِمُ بينهما والوَجهان ذَكَرَهما صاحبُ اللسان والصَّاغانِيّ . منَ المَجاز : نَفَرَتِ العينُ وغيرُها من الأعضاءِ تَنْفِر بالكسر وتَنْفُر بالضمّ نُفوراً كقُعود : هاجَتْ ووَرِمَتْ . وَنَفَرَ الجُرحُ نُفوراً : وَرِمَ وفي حديث عمر رضي الله عنه : " أنّ رجُلاً في زمانِه تَخَلَّلَ بالقَصَبِ فَنَفَر فُوهُ فنهى عن التَّخَلُّلِ بالقَصَب " قال الأصمعيّ : نَفَرَ فُوه أي وَرِمَ قال أبو عُبَيْد : وأُراه مأخوذاً من نِفارِ الشيءِ من الشيءِ إنّما هو تَجافيه عنه وتَباعدُه منه فكأنّ اللحمَ لمّا أَنْكَرَ الداءَ الحادِثَ بينهما نَفَرَ منه فَظَهَر فذلك نِفارُه . وشاةٌ نافِرٌ لغةٌ في ناثِر وهي التي تُهزَل فإذا سَعَلَت انْتَثَرَ من أَنْفِها شيءٌ . في الحديث : " أن اللهَ يُبغِضُ العِفْرِيَة النِّفْرِيَةَ " يقال : رجلٌ عِفْرِيَةٌ نفْريةٌ وعِفريتٌ نِفْريتٌ وعُفارِيَةٌ نُفارِيَةٌ وعِفْرٌ نِفْرٌ بالكسر كذا عَفِرٌ نَفِرٌ ككَتِف هذه عن الصَّاغانِيّ زاد ابنُ سِيدَه : عِفْرِتَةٌ نِفْرِيتَةٌ بالهاء فيهما أي المُنكَر الخَبيث المارِد وهو إتْباعٌ وَتَوْكيدٌ وقد مرّ البحثُ فيه في عفر . وبنو نَفْرٍ بالفتح : بطنٌ من العرب . وذو نَفْرِ : قَيْلٌ من أقيالِ حِميَرَ من الأذواء . ونُفَيْرُ بن مالكٍ كزُبَيْر : صَحابيٌّ ذكره الحافظ في التبصير وجُبَيْرُ بن نُفَيْر بن جُبَيْر وقيلَ : نُفَيْرٌ هذا هو ابنُ المُغَلِّس بن جُبَيْر تابِعيٌّ روى عن أبيه ولأبيه وِفادةٌ . وفاتَه نُفَيْرُ بن مُجيب الثُّماليُّ شاميٌّ ذُكِر في الصّحابة روى عنه الحَجَّاج الثُّماليّ ويقال : إنّ اسمه سُفْيان . والنُّفْرَة بالضمّ والنُّفَرَة كتُؤَدَة وعلى الأوّل اقتصرَ الصَّاغانِيّ : شيءٌ يُعلَّقُ على الصَّبيِّ لخوفِ النَّظْرَةِ . وعبارةُ الصَّاغانِيّ : ما يُعلَّق على الصبيِّ لدفْعِ العَيْن . نِفَّرُ كإِمَّع : ة من عملِ بابِل من سَقْيِ الفرات وقيل بالبَصْرة وقيل على النَّرْس من أنهار الكوفة . منها أبو عمروٍ أحمدُ بن الفَضل بن سَهْل النِّفَّريّ عن أبي كُرَيْبٍ وإسماعيلَ بن موسى وعنه موسى بن محمد بن جعفر بن عَرَفَة السِّمسار . وفاتَه محمدُ بن عبد الجبّار النِّفَّريّ صاحب المَواقف والدَّعاوى والضّلال وأبو الحسن محمد بن عثمان النِّفَّريّ شيخٌ للعَتيقيّ . وعليّ بن عثمان بن شِهابٍ النِّفَّريُّ عن محمد بن نوح الجُنْدَيْسابُوريّ وعنه أبو عبد الرحمن السُّلَمِيّ . وأبو القاسم عليّ بن محمد بن الفَرَج النِّفَّريّ الأهوازيّ الرجل الصالحُ عن إبراهيم بن أبي العَنْبَس وعنه زاهرٌ السّرخسيّ وآخرون . والنَّفاريرُ : العصافير عن ابْن الأَعْرابِيّ . وأَنْفَروا : نَفَرَت إبلُهم وَتَفَرَّقتْ . وأَنْفَره عليه الحاكمُ ونَفَّرَهُ عليه تَنْفِيراً إذا قضى له عليه بالغَلَبَة وَحَكَم وكذا نَفَرَه نَفْرَاً إذا حكم له بها لغةٌ في نَفَّرَه تَنْفِيراً قاله الصَّاغانِيّ . قلتُ : وهو من باب كَتَبَ ولم يعرف أَنْفُرُ بالضمّ في النِّفَار الذي هو الهرب والمُجانَبَة كذا في اللسان . ونَفِّرْ عنه تَنْفِيراً : أي لقِّبْه لَقَبَاً مَكْرُوهاً كأنّه عندهم تَنْفِيرٌ للجِنِّ والعَينِ عنه . وقال أعرابيٌّ : لمّا وُلِدتُ قيل لأبي : نَفِّرْ عنه فسَمَّاني قُنْفُذاً وكَنَّاني أبا العَدَّاء . منَ المَجاز : تَنَاَفَرا إلى الحَكَم : تَحاكَما إليه . ونافَرا : حاكَما في الحَسَبِ أو المُنافَرَة : المُفاخَرَة . ويقال : نافَرْتُ الرجلَ مُنافرَةً : إذا قاضَيْتَه . وقال أبو عُبَيْد : المُنافَرَةُ : أن يَفْتَخِر الرجلانِ كلُّ واحدٍ منهما على صاحبِه ثم يُحَكِّما
بينهما رجُلاً كفِعلِ عَلْقَمةَ بنِ عُلاثةَ مع عامرِ بن الطُّفَيْل حين تَنافَرا إلى هَرِمِ بن قُطبَةَ الفَزارِيِّ وفيهما يقول الأعشى يمدح عامرَ بن الطُّفَيْل ويَحمِل على عَلْقَمةَ بن عُلاثة : ما رجُلاً كفِعلِ عَلْقَمةَ بنِ عُلاثةَ مع عامرِ بن الطُّفَيْل حين تَنافَرا إلى هَرِمِ بن قُطبَةَ الفَزارِيِّ وفيهما يقول الأعشى يمدح عامرَ بن الطُّفَيْل ويَحمِل على عَلْقَمةَ بن عُلاثة :
قد قلتُ شِعري فَمَضَى فيكُما ... واعْترفَ المَنْفورُ للنّافرِ وقد نافَرَهُ فَنَفَره وفي حديث أبي ذَرٍّ : نافَرَ أخي أُنَيْسٌ فلاناً الشاعرَ أراد أنهما تَفاخَرا أيُّهما أَجْوَدُ شِعراً . قال ابنُ سِيدَه : وكأنّما جاءتْ المُنافَرة في أوَّل ما استُعمِلت أنّهم كانوا يسألون الحاكمَ أيُّنا أعزَّ نَفَرَاً . ونافِرَتُكَ ونُفْرَتُك بالفتح وبالضمّ أيضاً نقله الصَّاغانِيّ وغيرُه ونُفورَتُك بالضمّ : أُسرَتُك وفَصيلَتُك التي تَغْضَبُ لغَضَبِك يقال : جاءَنا في نافِرَته ونَفْرَتِه ونُفرَته أي في فَصيلَته ومن يغضبُ لغَضبه وقال :
لو أنَّ حَوْلِي من عُلَيْم نافِرَهْ ... ما غَلَبَتْني هذه الضَّياطِرَهْ وفي الحديث : " غَلَبَتْ نُفورَتُنا نُفورَتُهم " أي أُسرَتُنا وهم الذين يَنْفُرون مع الإنسان إذا حَزَبَه أمرٌ . والنَّفْراء بالمدّ : ع جاءَ ذِكرُه في شِعرٍ عن الحازميّ . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : أُنفِرَ بنا أي جُعِلنا مُنفِرين ذَوي إبل نافِرَةٍ ومنه حديث زَيْنَب ابنة النبيِّ صلّى الله عليه وسلَّم : " فَأَنْفَرَ بها المشركون بَعيرَها حتى سَقَطَتْ " كنُفِّر بنا ومنه حديث حَمْزَةَ الأسْلَميّ : " نُفِّرَ بنا في سفرٍ مع رسول الله صلّى الله عليه وسلَّم " . ويقال : في الدَّابَّةِ نِفارٌ ككِتاب : وهو اسمٌ مثل الحِران . والمُنَفِّر كمُحَدِّث : مَن يلقى الناسَ بالغِلْظَةِ والشِّدَّةِ ومنه الحديث : " إن منكم مُنَفِّرين " وفي آخر : " بَشِّروا ولا تُنَفِّروا " . أي لا تَلْقَوْهم بما يَحْمِلهم على النُّفور . والتَّنْفيرُ : زَجْرُ المال وَدَفْعُه عن الرَّعْي . والنِّفَار ككِتاب : المُنافَرَة قال زُهَيْرٌ :
فإنَّ الحقَّ مَقْطَعُه ثلاثٌ ... يَمينٌ أو نِفارٌ أو جَلاءُ ونَفَّرَه الشيءَ وعلى الشيءِ وبالشيءِ بحَرْف وغير حرْف : غَلَبَه عليه ذكر المصنّف منها نَفَّرَه على الشيءِ . والنّافِرُ : القامِرُ عن ابْن الأَعْرابِيّ . وَنَفَرتُ من هذا الأمر وأنا نافِرٌ منه إذا انْقَبَضَت منه ولم تَرْضَ به وهو مَجاز . وكذلك نَفَرَ فلان من صُحبةِ فلان وَنَفَرت المرأةُ من زوجها ؛ وهي فَرِقَةٌ منه نافِرَةٌ . واسْتَنْفَرَ فلانٌ بثَوبي وأَعْصَفَ به : ذَهَبَ به ذَهابَ إهْلاك وهو مَجاز . وفي المثَل : لقيتُه قبل كل صَيْحٍ وَنَفْر . وصُبَّ عَلَيَّ زَيْدٌ من غيرِ صَيْح وَنَفْر أي من غير شيءٍ . كذا في الأساس . ونِفَار ككِتاب : موضعٌ نقله الصَّاغانِيّ . قلتُ : وقد جاءَ ذِكرُه في شِعر . وما هو بنَفيرِه : أي بكُفْئه في المُنافَرَة وهو مَجاز . وَنَفَرْتُ إلى اللهِ نِفاراً : فَزِعْتُ إليه قاله ابنُ القَطّاع . وذو نَفَرَ محرَّكةً : موضعٌ على ثلاثة أميال من السَّليلَة بينها وبين الرَّبْذَة وقيل خَلْفَ الرَّبْذَة بمرحلةٍ بطريق مكّة ويقال بسكون الفاء أيضاً . وَنَفَرى محرَّكة : قريةٌ بمصر من أعمال جزيرة قُوَيْسنا ومنها شَيْخُنا الإمامُ المُحدِّث الفقيه أبو النَّجاءِ سالم بن أحمد النَّفْراوي الضّرير المالكيّ المُتوفَّى سنة 1168 عن سنٍّ عالية أخذ عن عَمِّه الشّهابِ أحمد بن غانم النَّفْراويِّ شارِح الرسالة وغيره . ونَفَرْفَرُ . كَسَفَرْجَل : قريةٌ بمصر من أعمال الغربيَّة . والنَّفير كأَمير : البُوق وهو من استِعمال العامَّة لأنَّ ضَرْبَه يُنَفِّر الناسَ ويُعجِلهم للسَّفَر والرَّحيل . وَنَوْفَر كَجَوْهَر من قرى بُخارى منها إلياسُ بن محمد بن عيسى النَّوْفَرِيُّ أبو المُظَفَّر الخطيب

##### Türkçe

**نفر**
**نَفَرَ - يَنْفِرُ - نُفُوْر - نَفَر - نَفِيْر - استَنْفَرَ - يسْتَنْفِرُ - مُسْتَنْفِر - مُسْتَنْفِرَة**
**نَفَرَ - يَنْفِرُ** + bir varlık veya varlıklardan bir topluluk: güven ve ikamet yurdundan, bir ihtiyacı istemek yahut bir arzuyu yerine getirmek için, topluca uzaklara hareket eder.
**نَفَرَ - يَنْفِرُ** + bir varlık veya varlıklardan bir topluluk + bir iş için: işi yerine getirmek ve işi yapmak için topluca hareket ederler.
﴿Onlardan her fırkadan bir taife çıkıp dinde derin anlayış kazansalar ve kavimlerini uyarsalar ya﴾
**نَفَرَ - يَنْفِرُ** + varlık + bir işte yahut bir hâlde: kendilerini bir araya getiren o hâl veya iş üzere iken topluca hareket ederler.
﴿Ey iman edenler! Size “Allah yolunda çıkın” denildiğinde size ne oluyor da yere ağırlaşıp kaldınız﴾
﴿Ve dediler ki: Sıcakta çıkmayın﴾
**نُفُور**: “**فُعُول**” vezninde, **نَفَرَ - يَنْفِرُ**’den mübalağa fiil ismi: topluca ayrılma ve uzaklaşma; özellikle rahatsız edici veya rahat olmayan bir şeyden.
**نَفَر**: “**فَعَل**” vezninde, **نَفَرَ - يَنْفِرُ**’den mübalağa fiil ismi: acele ve teşvik edici biçimde, bir ihtiyacı istemek için topluca hareket; ve o, ıstılah olarak: ortak bir hedef için topluca ve teşvik edici biçimde hareket eden bireylerden bir sayı.
**نَفِيْر**: “**فَعيل**” vezninde, **نَفَرَ - يَنْفِرُ**’den mübalağa ism-i fâil; yahut **نَفْر**’ün çoğulu (köleler ve köle gibi): kuvvet ve şiddetle **يَنْفُرُون** olanlar; acil bir ihtiyacı istemek için topluca hareket edenler.
**اسْتَنْفَرَ - يسْتَنْفِرُ**: “**استفعل**” vezninde, **نَفَرَ - يَنْفِرُ**’den: istedi ve çabaladı; yahut kendisi veya başkası **يَنْفِرُ**: bir hedef veya ihtiyaç istemek için yahut bir tehlikeden uzaklaşarak topluca hareket etmeye çalışır.
**مُسْتَنْفِر**: **اسْتَنْفَرَ - يسْتَنْفِرُ**’den, müşebbehe sıfat olarak ism-i fâil: bir hedef için yahut bir tehlikeden uzaklaşarak topluca hareket etmeye çalışan.
**مُسْتَنْفِرَة**: **مُسْتَنْفِر**’in müennesi.

Ve lafız, “ikamet yerinden ayrılıp başka bir yere yönelmek, orada kısa bir müddet kalma iradesiyle” lafızlar grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**ظَعَنَ - يَظْعَنُ**، **رَحَلَ - يَرْحَلُ**، **نَفَرَ - يَنْفِرُ**، **غَدَا - يَغْدُوْ**، **صَدَرَ - يَصْدُرُ**، **ذَهَبَ - يَذْهَبُ**

**نَفَرَ**
	﴿Ey iman edenler! Tedbirinizi alın; bölük bölük çıkın yahut hep birlikte çıkın (71)﴾ Nisa ﴿Hafif ve ağır çıkın; mallarınızla ve canlarınızla Allah yolunda cihad edin; bu, bilirseniz sizin için daha hayırlıdır (41)﴾ Tevbe
	﴿Müminlerin hepsinin birden çıkması gerekmezdi; onlardan her fırkadan bir taife çıkıp dinde derin anlayış kazansalar ve döndüklerinde kavimlerini uyarsalar; umulur ki sakınırlar (122)﴾ Tevbe
	﴿Geri kalanlar, Allah’ın Elçisi’ne muhalefet ederek oturup kalmalarına sevindiler; mallarıyla ve canlarıyla Allah yolunda cihad etmeyi hoş görmediler ve “Sıcakta çıkmayın” dediler. De ki: Cehennem ateşi daha şiddetli sıcaktır; keşke anlasalardı (81)﴾ Tevbe ﴿Ey iman edenler! Size “Allah yolunda çıkın” denildiğinde size ne oluyor da yere ağırlaşıp kaldınız; ahirete karşı dünya hayatına mı razı oldunuz? Dünya hayatının ahiretteki metaı ancak azdır (38)﴾ Tevbe ﴿Eğer çıkmazsanız, sizi elem verici bir azapla azaplandırır ve yerinize sizden başka bir kavim getirir; siz O’na hiçbir şey zarar veremezsiniz; Allah her şeye kadirdir (39)﴾ Tevbe

**نَفَرُ**
﴿Hani cinlerden bir topluluğu sana yöneltmiştik; Kur’an’ı dinliyorlardı; onu hazır bulduklarında “Susun!” dediler; bitirilince kavimlerine uyarıcılar olarak döndüler (29)﴾ Ahkaf ﴿De ki: Bana vahyedildi ki cinlerden bir topluluk dinledi; sonra dediler ki: Biz hayret verici bir Kur’an işittik (1)﴾ Cin
	﴿Onun meyvesi vardı; onunla konuşurken arkadaşına dedi ki: Ben senden malca daha çok ve **نَفَر**ca daha üstünüm (34)﴾ Kehf ﴿Sonra size onlara karşı tekrar dönüş verdik; mallarla ve oğullarla sizi destekledik ve sizi **نَفِيراً**ca daha çok kıldık (6)﴾ İsra

**نفير**
﴿Onun meyvesi vardı; onunla konuşurken arkadaşına dedi ki: Ben senden malca daha çok ve **نَفَر**ca daha üstünüm (34)﴾ Kehf ﴿Sonra size onlara karşı tekrar dönüş verdik; mallarla ve oğullarla sizi destekledik ve sizi **نَفِيراً**ca daha çok kıldık (6)﴾ İsra

**نفور**
﴿Allah’a bütün güçleriyle yemin ettiler: Kendilerine bir uyarıcı gelirse, ümmetlerden birinden daha doğru yolda olacaklardır; kendilerine uyarıcı gelince, onları ancak **نفورا** artırdı (42)﴾ Fatır ﴿Onlara “Rahman’a secde edin” denildiğinde dediler ki: Rahman da ne? Senin bize emrettiğine secde mi edeceğiz? Ve onları **نفورا** artırdı (60)﴾ Furkan
	﴿Andolsun, bu Kur’an’da (çeşitli şekillerde) döndürdük ki öğüt alsınlar; fakat onları ancak **نفورا** artırır (41)﴾ İsra ﴿Kalplerinin üzerine onu anlamalarına engel örtüler, kulaklarına ağırlık koyduk; Kur’an’da Rabbini tek başına andığında, arkalarını dönerek **نفورا** ile giderler (46)﴾ İsra
	﴿Bu, size rızık verir mi; eğer rızkını tutarsa? Hayır; onlar azgınlık ve **نفور** içinde inat ettiler (21)﴾ Mülk ﴿Onlara ne oluyor da öğütten yüz çeviriyorlar (49); sanki ürkmüş yaban eşekleri (50); bir aslandan kaçmış (51)﴾ Müddessir

**استنفر**
﴿Bu, size rızık verir mi; eğer rızkını tutarsa? Hayır; onlar azgınlık ve **نفور** içinde inat ettiler (21)﴾ Mülk ﴿Onlara ne oluyor da öğütten yüz çeviriyorlar (49); sanki **حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ** (50); bir aslandan kaçmış (51)﴾ Müddessir

Muhtar es-Sıhah
● [**نفر**] ن ف ر: **نَفَرتِ** binek hayvanı, kesre ile **تَنْفِرُ**; **نِفَاراً** (olarak) ve damme ile **تنفر**; **نُفُوراً** (olarak). Ve hacı, **مِنًى**’dan, “**ضرب** babından” **نَفَرَ**. Ve onu bir şeyden **أَنْفَرَهُ**; ve onu **نَفَّرَهُ** **تَنْفِيراً**; ve onu **اسْتَنْفَرَهُ**; hepsi aynı mânâdadır. Ve **الاسْتِنْفَارُ**: **النفور** da (böyledir). Ondandır: ﴿**حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ**﴾ yani **نَافِرَةٌ**. Ve **مُسْتَنْفَرَةٌ**, fâ’nın fethiyle, yani ürkmüş. Ve **النَّفَرُ**, iki fetha ile: üçten ona kadar erkeklerin sayısı; aynı şekilde **النَّفِيرُ** ve **النَّفْرُ** ve **النَّفْرَةُ**, ikisinde de fâ’nın sükûnu ile. Ve “**يوم النفر**” ve “**ليلة النفر**” denir: insanların **مِنًى**’dan ayrılıp çıktıkları gün için; o, **يوم القو**’dan sonradır. Ve ona ayrıca fâ’nın fethiyle “**يوم النَّفَرِ**” de denir; ve “**يوم النُّفُورِ**” ve “**يوم النَّفِيرِ**” (de denir). Ve “**نَفَرَ** derisi” yani şişti. Ve hadiste: ﴿**تَخَلَّلَ رجل بالقصب فنفر فمه**﴾ yani şişti. Ebû Ubeyde dedi ki: O, bir şeyin bir şeyden **نِفَارِ**’ındandır; o da ondan uzak durması ve ondan uzaklaşmasıdır.

Râgıb
**نفر**
- **النفر**: bir şeyden ve bir şeye doğru huzursuzluk; bir şeye ve bir şeyden korkup kaçma gibi. Denir: bir şeyden **نفر** etti, **نفورا**. Yüce Allah dedi ki: }**ما زادهم إلا نفورا**﴿[Fatır/ 42] ve﴾**وما يزيدهم إلا نفورا**﴿[İsra/41]. Ve savaşa **نفر** eder: **ينفر** ve **ينفر**; **نفرا** (olarak). Ondandır: **يوم النفر**. Yüce Allah dedi ki:﴾**انفروا يعذبكم عذابا أليما**﴿[Tevbe/39] ve﴾**ما لكم إذا قيل لكم انفروا في سبيل الله**﴿[Tevbe/38] ve﴾**وما كان المؤمنون لينفروا كافة فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة**﴿[Tevbe/122]. Ve **الاستنفار**: kavmi savaşa çıkmaya teşvik etmektir; ve **الاستنفار**: kavmi çıkmaya sevk etmektir; yani: savaştan. Ve **الاستنفار** ayrıca: **طلب النفار**dır. Ve Yüce Allah’ın sözü:﴾**كأنهم حمر مستنفرة**{ [Müddessir/50], fâ’nın fethi ve kesresiyle okunmuştur; fâ kesrelenirse mânâsı: **نافرة**; fâ fethedilirse mânâsı: **منفرة**. Ve **النفر** ve **النفير** ve **النفرة**: çıkmaya güç yetiren erkeklerin sayısıdır. Ve **المنافرة**: övünmede muhakeme. Ve “falanca **أنفر** etti” denir: **المنافرة**da üstün geldiği zaman. Ve Araplar der ki: falanca **نفر** (diye adlandırıldı): kendisinden şeytanın kaçtığını iddia ettikleri bir adla adlandırıldığı zaman. Bir bedevî dedi ki: Doğduğumda babama “Ondan **نفر** ettir!” denildi; beni **قنفذا** diye adlandırdı ve künyemi **أبا العداء** yaptı. (Bkz.: haber, el-Mücmel 3/879; Lisân (**نفر**)). Ve **نفر الجلد**: şişti. Ebû Ubeyde dedi ki: O, bir şeyin bir şeyden **نفار**’ındandır; yani: ondan uzaklaşması ve ondan uzak durmasıdır (Bkz.: Mecâzü’l-Kur’ân 2/276 ve 1/381).

Lisân özeti
1. **النَّفْرُ**: dağılma. Ve denir: “Onunla her **صَيْحٍ** ve **نَفْرٍ**’den önce karşılaştım” yani önce; ve **الصَّيْحُ**: bağırma. Ve **النَّفْرُ**: dağılma; ve **تَنافَرُوا**: gittiler.
2. Binek hayvanı **نَفَرَتْ**: **تَنْفِرُ** ve **تَنْفُرُ**, **نِفاراً** ve **نُفُوراً**; ve **دابة نافِرٌ**. Ve kavim **نَفَرَ** eder: **يَنْفِرُون**; **نَفْراً** ve **نَفِيراً**. **دابة نَفُورٌ**; ve bir şeyden ürken her şey **نَفُورٌ**dur.
3. Müşrikler onun devesini onunla **فأَنْفَرَ** ettiler; ta ki düştü.
4. Ceylan ve başkası **نَفَرَ** etti: **نَفْراً** ve **نَفَراناً**; yani kaçıp uzaklaştı. Ve **ظَبْيٌ نَيْفُورٌ**: **النِّفار**ı şiddetli. Ve binek hayvanını **اسْتَنْفَرَ** etti: **كَنَفَّرَ** gibi. Ve bir şeyden **الإِنْفارُ** ve ondan **التَّنْفِيرُ** ve **الاسْتِنْفارُ**: hepsi bir mânâdadır. Ve **الاسْتِنْفارُ** ayrıca: **النُّفُورُ**dur. Ve denir: vahşi hayvanı **اسْتَنْفَرْتُ** ve onu **أَنْفَرْتُ** ve onu **نَفَّرْتُ**: bir mânâda; derken o **نَفَرَتْ**: **تَنْفِرُ**; ve **اسْتَنْفَرَتْ**: **تَسْتَنْفِرُ**; bir mânâda. Ve Aziz Tenzil’de: **كأَنهم حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ فَرَّتْ من قَسْوَرَةٍ**; ve “**مستنفِرة**”, fâ’nın kesresiyle, **نافرة** mânâsıyla okunmuştur; “**مستنفَرة**”, fâ’nın fethiyle okuyan ise, mânâsı: **مُنَفَّرَةٌ** yani ürkütülmüş, korkutulmuş.
5. Hadiste: “Müjdeleyin, **ولا تُنَفِّرُوا**” yani onları **النُّفُور**a taşıyan şeyle karşılamayın. Denir: **نَفَرَ**: **يَنْفِر**; **نُفُوراً** ve **نِفاراً**: kaçıp gittiği zaman. Ondandır hadis: “Sizden **مُنَفِّرِينَ** vardır” yani insanları kabalık ve şiddetle karşılayan; böylece İslâm’dan ve dinden **فَيَنْفِرُونَ**.
6. Kavmi **اسْتَنْفَرَ** etti; derken onunla birlikte **نَفَرُوا**; ve onu **أَنْفَرُوه**: yani ona yardım ettiler ve onu desteklediler.
7. İşte **نَفَرُوا** ederler: **يَنْفِرُون**; **نِفاراً** ve **نُفُوراً** ve **نَفِيراً**; aynı şekilde savaşta. Hadiste: “Ve eğer **اسْتُنْفِرْتُمْ** iseniz, **فانْفِرُوا**.”
8. **الاسْتِنْفارُ**: yardım isteme ve destek isteme.
9. **النَّفْرَةُ** ve **النَّفْرُ** ve **النَّفِيرُ**: seninle birlikte **يَنْفِرُونَ** olan ve savaşta **يَتَنافَرُونَ** olan kavim.
10. “Sizi **أَكْثَرَ نَفِيراً** kıldık”: **النَّفِيرُ**, **نَفْرٍ**’ün çoğuludur; **العَبِيد** ve **الكَلِيب** gibi. Ve denildi: mânâsı, sizi onlardan daha çok yardımcılar kıldık. Ve bize onun **نُفْرَتِه**’inde ve **نافِرَتِه**’inde geldi; yani onun fasılasında ve onun öfkesine öfkelenenlerde.
11. **النَّفِيرُ**: onda öne geçen kavim. Ve **النَّفيرُ**: **النَّفْر** gibi insanlardan topluluk; bunların hepsinin çoğulu: **أَنْفارٌ**. Ve Kureyş’in **نَفِير**i: Ebû Süfyân’ın kervanını engellemek için Bedir’e çıkmış olanlar.
12. Ve denir: o, **يوم النَّحْرِ**, sonra **يوم القَرِّ**, sonra **يوم النفر الأَول**, sonra **يوم النفر الثاني**dir.
13. **النَّفَرُ**, harekeli olarak, ve **الرَّهْطُ**: erkeklerden ondan aşağı olan (sayı); ve onlardan kimi, kadınlar değil erkekler için tahsis etti. Çoğulu: **أَنفار**. **النَّفَرُ** ve **القومُ** ve **الرَّهْطُ**: bunların mânâsı topluluktur; lafızlarından tekilleri yoktur.
14. Bir adamla **نافَرْتُه**: **مُنافَرَةً**; yani onunla muhakeme oldum.
15. **المُنافَرَةُ**: övünme ve muhakeme. Ve **المُنافَرَةُ**: soyda muhakeme.
16. **نَفَرَ** yara: **نُفُوراً**; yani şişti. Ve göz ve başka organlar **نَفَرَتْ**: **تَنْفِرُ**; **نُفُوراً**: kabardı ve şişti. Ve “derisi **نَفَرَ** etti” yani şişti.
17. “Ondan **نَفِّرْ** et” sözleri: yani ona bir lakap tak; sanki onlara göre bu, cin ve göz değmesinin ondan uzaklaştırılmasıdır.

Lisânü’l-Arab
● - **نفر**: **النَّفْرُ**: dağılma. Ve denir: “Onunla her **صَيْحٍ** ve **نَفْرٍ**’den önce karşılaştım” yani önce; ve **الصَّيْحُ**: bağırma. Ve **النَّفْرُ**: dağılma; binek hayvanı **نَفَرَتْ**: **تَنْفِرُ** ve **تَنْفُرُ**, **نِفاراً** ve **نُفُوراً**; ve **دابة نافِرٌ**. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **نافِرَةٌ** denmez. Ve aynı şekilde **دابة نَفُورٌ**; ve bir şeyden ürken her şey **نَفُورٌ**dur. Onların sözlerindendir: “Her **أَزَبَّ** **نَفُورٌ**dur.” Ebû Züeyb’in sözü:
إِذا نَهَضَتْ فيه تَصَعَّدَ نَفْرُها،
كَقِتْر الغِلاءِ مُسْتَدِرٌّ صيابُها
İbn Sîde dedi ki: O, ancak **نافر** topluluğunun ismidir; **صاحب** ve **صَحْبٍ**, **زائر** ve **زَوْرٍ** ve benzeri gibi. Ve kavim **نَفَرَ** eder: **يَنْفِرُون**; **نَفْراً** ve **نَفِيراً**. حمزة الأسلمي hadisi içinde: “Resûlullah ile bir seferde bizimle **نُفِّرَ** olundu”; denir: “Biz **أَنْفَرْنا**” yani develerimiz dağıldı; ve “Bizimle **أُنْفِرَ** olundu” yani develeri ürkek olan kimseler olarak **مُنْفِرِين** kılındık. Ondandır Zeyneb bint Resûlullah hadisi: “Müşrikler onun devesini onunla **فأَنْفَرَ** ettiler; ta ki düştü.” Ve ceylan ve başkası **نَفَرَ** etti: **نَفْراً** ve **نَفَراناً**; yani kaçıp uzaklaştı. Ve **ظَبْيٌ نَيْفُورٌ**: **النِّفار**ı şiddetli. Ve binek hayvanını **اسْتَنْفَرَ** etti: **كَنَفَّرَ** gibi. Ve bir şeyden **الإِنْفارُ** ve ondan **التَّنْفِيرُ** ve **الاسْتِنْفارُ**: hepsi bir mânâdadır. Ve **الاسْتِنْفارُ** ayrıca: **النُّفُورُ**dur. İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
ارْبُطْ حِمارَكَ، إِنه مُسْتَنْفِرٌ
في إِثْرِ أَحْمِرَةٍ عَمَدْنَ لِغُرَّبِ
yani **نافر**. Ve denir: binek hayvanında **نِفارٌ** vardır; o, **الحِران** gibi bir isimdir. Ve binek hayvanını **نَفَّرَ** etti ve onu **اسْتَنْفَرَ** etti. Ve denir: vahşi hayvanı **اسْتَنْفَرْتُ** ve onu **أَنْفَرْتُ** ve onu **نَفَّرْتُ**: bir mânâda; derken o **نَفَرَتْ**: **تَنْفِرُ**; ve **اسْتَنْفَرَتْ**: **تَسْتَنْفِرُ**; bir mânâda. Ve Aziz Tenzil’de: **كأَنهم حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ فَرَّتْ من قَسْوَرَةٍ**; ve “**مستنفِرة**”, fâ’nın kesresiyle, **نافرة** mânâsıyla okunmuştur; “**مستنفَرة**”, fâ’nın fethiyle okuyan ise, mânâsı: **مُنَفَّرَةٌ** yani ürkütülmüş. Ve hadiste: “Müjdeleyin ve **ولا تُنَفِّرُوا**” yani onları **النُّفُور**a taşıyan şeyle karşılamayın. Denir: **نَفَرَ**: **يَنْفِر**; **نُفُوراً** ve **نِفاراً**: kaçıp gittiği zaman. Ondandır hadis: “Sizden **مُنَفِّرِينَ** vardır” yani insanları kabalık ve şiddetle karşılayan; böylece İslâm’dan ve dinden **فَيَنْفِرُونَ**. Ömer hadisi içinde: “İnsanları **لا تُنَفِّرِ**.” Ve hadiste: kendisine bir arazi tahsis ettiği kimseye, malının **أَن لا يُنَفَّرَ** olmasını şart koştu; yani malından otlayan şey sürülüp kovalanmasın ve otlamadan uzaklaştırılmasın. Ve kavmi **اسْتَنْفَرَ** etti; derken onunla birlikte **نَفَرُوا**; ve onu **أَنْفَرُوه**: yani ona yardım ettiler ve onu desteklediler. Ve işte **نَفَرُوا** ederler: **يَنْفِرُون**; **نِفاراً** ve **نُفُوراً** ve **نَفِيراً**; bu, Zecâc’dandır. Ve **تَنافَرُوا**: gittiler; aynı şekilde savaşta. Ve hadiste: “Ve eğer **اسْتُنْفِرْتُمْ** iseniz, **فانْفِرُوا**.” Ve **الاسْتِنْفارُ**: yardım isteme ve destek isteme; yani sizden yardım istenirse, cevap verin ve yardıma çıkın. Ve kavmin **نَفَرُ**u: işte **يَنْفِرُون** olan topluluklarıdır; ondandır hadis: Mekke ehline bir topluluk gönderdi; derken Hüzeyl onlara karşı **فَنَفَرَتْ**; onları hissedince **قَرْدَد**’a sığındılar; yani onlarla savaşmak için çıktılar. Ve **النَّفْرَةُ** ve **النَّفْرُ** ve **النَّفِيرُ**: seninle birlikte **يَنْفِرُونَ** olan ve savaşta **يَتَنافَرُونَ** olan kavim; hepsi topluluk ismidir... (metin burada devam eder).
