# نفس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: نفس

باب السين والنون الفاء معهما
س ن ف، س ف ن، ن س ف، ن ف س مستعملات
سنف:
السِّنافُ للبعير بمنزلة اللَّبَب للدّابّة. للدابة. بعيرٌ مِسنافٌ، إذا كان يُؤَخِّر الرَّحْل، والجميعُ: مَسانيف.
وأَسنَفْته: شَدَدْته بسِنافٍ وأَسنَفوا أَمْرَهم، أي: أحكموه. وصار الإسنافُ مَثَلاً في رَجُلٍ قد دُهِشَ فلم يدر أين يُشَدُّ السِّناف: قد عَيَّ فُلانٌ بالإسناف، قال عمرو:
إذا ما عَيَّ بالإسْنافِ حـيٌّ		من الأمر المُشَبَّه أنْ يكونا
والسُّنفُ: ثِيابٌ تُوضَعُ على أكتاف الإبل كالأَشِلّة على مآخيرها. والواحدُ: سَنيفٌ.
سفن:
السَّفَنُ: جلد الأطوم، وهي سَمَكة في البحر يُجْعَل على قوائم السّيوف، وقد يُسَفَّنُ به الخشبُ أي: يُحَكّ حتّى يلين، فإذا كان مثله من غير سَفْنٍ فهو مُسفَنٌ والسَّفَنُ: الحديدةُ التي يُنحَتُ بها، قال الأعشى.
وفي كلِّ عامٍ له غـزوةٌ		تَحُتُّ الدَّوابِرَ حتَّ السَّفَنْ
والرّيحُ تَسْفِنُ التُّراب: تَجْعَلُه دُقاقاً، قال:
إذا مَساحيجُ الرِّياحِ السُّفَّنِ
والسُّفُنُ: جماعةُ السَّفينة.
نسف:
النَّسْفُ: انتساف الرِّيحِ الشَّيءَ كأنّه يَسلُبُهُ. ورُبَّما انتسف الطّائر الشّيء عن وجه الأرض بمِخْلَبِهِ وطيرٌ شِبهُ الخَطاطيف يَنْتَسِفُ الشَّيءَ من الهواء سُمِّيت: النّساسيف، الواحد: الخَطاطيف ينتشفُ الشَّيءَ من الهواء سُمِّيت النّساسيف، الواحد: نُسّاف، وقيل: إنّه الخُطافّ بعينه، ويُسَمَّى خُطّافَ المَطَر، لأنّه يَجيءُ مع المَطَر وهو أكبر من الخُطّاف والنِّسْفة والنشفة: من حجارة الحَرَّة تكون نخرةً فيها نَخاريب يُنْسَفُ بها الوَسَخ عن الأَقدامِ في الحمّام وكلامٌ نَسيفٌ، أي خفيّ، هُذَليّة.
والمِنْسف: المُنْخُل، ونُسِفَ الطّعام به نَسفاً، ويُقال: اعْزِلِ النُّسافةَ وكُلْ من الخالص.
واتّخذ فلانٌ في جَنب بعيره نسيفاً إذا تَحاصّ عنه الوَبَر من أثر قَدَمه.
وانتسف ما في أيديهم، أي اختطفه.
وفرس نُسُوفُ السُّنْبُك إذا دنا من الأرض في عَدْوِهِ ويُقالُ للحمار الذَي يَشُدُّ على الحمار فيكدمه ترك به نسيفا.
نفس:
النَّفْس، وجمعها النُّفُوس: لها معان.
النَّفسُ: الرّوح الذّي به حياة الجسد، وكلّ إنسانٍ نَفْسٌ حتّى آدم عليه السّلام، الذَّكَرُ والأنثى سواء.
وكلُّ شيءٍ بعينه نَفْسٌ.
ورجلٌ له نَفسٌ، أي خُلُق وجَلادة وسَخاء.
والنَّفَسُ: التَّنَفُّسُ، أي خروج النَّسيم من الجَوْف وشَرِبْتُ الماءَ بنَفَس، وثلاثة أَنَفاسٍ، وكلُّ مُستَراح منه نَفَسٌ.
وشيءٌ نَفيسٌ: مُتَنافَسٌ فيه.
ونَفِسْتَ به عليّ نَفَساً ونَفاسةً: ضَنِنْت.
ونَفُسَ الشَّيْءُ نَفاسةً، أي صار نَفيساً.
وهذا المكانُ أَنْفَسُ من ذاك، أي أَبْعَدُ شيئاً.
والنِّفاسُ: وِلادةُ المرأة، فإذا وَضَعَتْ كانتْ نُفَساءَ حتّى تَطْهُر. ونُفِسَتْ فهي منفوسة، وغايةُ نِفاسها: أربعون يوماً.
والنّافِسُ: الخامسُ من القِداح.

### Türkçe

باب **السين** و**النون** **الفاء** معهما
**س ن ف**، **س ف ن**، **ن س ف**، **ن ف س** kullanımdadır.

**سنف**:
**السِّنافُ** deve için, binek hayvan için **اللَّبَب** menzilesindedir. Binek hayvan içindir. **بعيرٌ مِسنافٌ**: eğer semeri geri bırakıyor ise; çoğulu: **مَسانيف**.
Ve **أَسنَفْته**: onu **سِنافٍ** ile sıktım. Ve **أَسنَفوا أَمْرَهم**: yani onu sağlamlaştırdılar. Ve **الإسنافُ**; şaşkına dönüp **السِّناف**’ın nereye bağlanacağını bilmeyen bir adam hakkında bir mesel oldu: “Falan, **الإسناف**’ta acze düştü.” Amr dedi ki:
إذا ما عَيَّ بالإسْنافِ حـيٌّ		من الأمر المُشَبَّه أنْ يكونا
Ve **السُّنفُ**: develerin omuzlarına konulan elbiselerdir; artlarına konulan **الأَشِلّة** gibi. Tekili: **سَنيفٌ**.

**سفن**:
**السَّفَنُ**: **الأطوم**’un derisi; o, denizde bir balıktır; kılıçların kabzalarına yapılır. Ve onunla odun **يُسَفَّنُ** olabilir; yani yumuşayıncaya kadar kazınır. Eğer **سَفْنٍ** olmaksızın onun benzeri olursa o **مُسفَنٌ**’dir. Ve **السَّفَنُ**: onunla yontulan demirdir. A‘şâ dedi ki:
وفي كلِّ عامٍ له غـزوةٌ		تَحُتُّ الدَّوابِرَ حتَّ السَّفَنْ
Ve rüzgâr toprağı **تَسْفِنُ**: onu incecik yapar. Dedi ki:
إذا مَساحيجُ الرِّياحِ السُّفَّنِ
Ve **السُّفُنُ**: **السَّفينة**’nin topluluğudur.

**نسف**:
**النَّسْفُ**: rüzgârın şeyi **انتساف** etmesi; sanki onu soyup alır. Ve bazen kuş, pençesiyle şeyi yer yüzünden **انتسف** eder. Ve kırlangıçlara benzer bir kuş, havadan şeyi **يَنْتَسِفُ** eder; ona **النّساسيف** adı verildi; tekili: **الخَطاطيف** havadan şeyi **ينتشفُ** eder; ona **النّساسيف** adı verildi; tekili: **نُسّاف**. Ve denildi ki: o, bizzat **الخُطافّ**’tır; ve **خُطّافَ المَطَر** diye adlandırılır; çünkü yağmurla birlikte gelir ve **الخُطّاف**’tan daha büyüktür. Ve **النِّسْفة** ve **النشفة**: **الحَرَّة** taşlarındandır; içinde oyuklar, delikler bulunacak şekilde çürük olur; hamamda ayaklardan pislik onunla **يُنْسَفُ** edilir. Ve **كلامٌ نَسيفٌ**: yani gizli; Hüzeylî (lehçesi).
Ve **المِنْسف**: elektir; yiyecek onunla **نُسِفَ** edilerek **نَسفاً** (elenerek) yapılır. Ve denilir: **اعْزِلِ النُّسافةَ** ve saf olandan ye.
Ve falan, devesinin yanında bir **نسيفاً** edindi: eğer ayağının izinden dolayı ondan kıl (yün) dökülüp ayrıldıysa.
Ve **انتسف** onların ellerindekini: yani onu kapıp aldı.
Ve **فرس نُسُوفُ السُّنْبُك**: eğer koşusunda yere yaklaştıysa. Ve eşeğe, eşeğin üzerine şiddetle yüklenip onu yaralayan (eşeğe) denilir: “Onda bir **نسيفا** bıraktı.”

**نفس**:
**النَّفْس**; çoğulu **النُّفُوس**: onun mânaları vardır.
**النَّفسُ**: bedenin hayatı kendisiyle olan ruhtur; her insan bir **نَفْسٌ**’tur; Âdem عليه السّلام bile; erkek ve dişi eşittir.
Ve her şeyin bizzat kendisi bir **نَفْسٌ**’tur.
Ve “bir adamın **نَفسٌ**’i vardır”: yani huy, metanet ve cömertlik.
Ve **النَّفَسُ**: **التَّنَفُّسُ**’tur; yani içten esintinin çıkmasıdır. Ve suyu bir **نَفَس** ile içtim; ve üç **أَنَفاسٍ** (ile). Ve ondan her nefeslenilen şey bir **نَفَسٌ**’tir.
Ve **شيءٌ نَفيسٌ**: onda yarışılan (kıymetli)dir.
Ve **نَفِسْتَ** onunla bana karşı bir **نَفَساً** ve **نَفاسةً**: cimrilik ettin.
Ve **نَفُسَ الشَّيْءُ نَفاسةً**: yani kıymetli oldu.
Ve “bu yer, şundan daha **أَنْفَسُ**”: yani daha uzak bir şeydir.
Ve **النِّفاسُ**: kadının doğurmasıdır; doğurduğu zaman, temizleninceye kadar **نُفَساءَ** olur. Ve **نُفِسَتْ**; o hâlde o **منفوسة**’dir. Ve onun **نِفاس**’ının sonu: kırk gündür.
Ve **النّافِسُ**: ok çekme çubuklarının beşincisidir.
