# نفس — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%B3/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: نفس

النَفْسُ: الروحُ. يقال: خرجت نَفْسُهُ. قال أبو خراش:
نجا سالِمٌ والنَفْسُ منه بِشِـدْقِـهِ		ولم يَنْجُ إلا جَفْنَ سيفٍ ومِئزرا
والنَفْسُ: الدمُ. يقال: سالت نَفْسُهُ. وفي الحديث: "ما ليس له نَفْسٌ سائِلَةٌ فإنَّه لا يُنَجِّسُ الماءَ إذا مات فيه". والنَفْسُ أيضاً: الجسدُ. قال الشاعر:
نُبِّئْتُ أنَّ بني سُحَيْمٍ أَدخلواأبياتَهُمْ تامورَ نَفْسِ المُنْذِرِ
والتامورُ: الدمُ. وأمَّا قولهم: ثلاثة أنْفُسٍ، فيذكِّرونه لأنَّهم يريدون به الإنسان. والنَفْسُ: العينُ. يقال: أصابت فلاناً نَفْسٌ. ونَفَسْتُهُ بنَفْسٍ، إذا أصبته بعينٍ. والنافِسُ: العائِنُ. والنافِسُ: الخامسُ من سهام الميسر، ويقال هو الرابع. ونَفْسُ الشيء: عينه يؤكَّد به. يقال: رأيت فلاناً نَفْسَهُ، وجاءني بنَفْسِهِ. والنَفْسُ أيضاً: قَدْرُ دَبْغَةٍ مما يُدْبَغُ به الأديمُ من القَرَظِ وغيره. يقال: هَبْ لي نَفْساً من دِباغٍ. والنَفَسُ بالتحريك: واحد الأَنْفاسِ. وقد تَنَفَّسَ الرجل، وتَنَفَّسَ الصُعَداء. وكلُّ ذي رئةٍ مُتَنَفِّسٌ. ودوابُّ الماء لا رِئاتَ لها. وتَنَفَّسَ الصبح، أي تَبَلَّج. وتَنَفَّسَتِ القوسُ، أي تصدَّعتْ. ويقال للنهار إذا زاد: تَنَفَّسَ، وكذلك الموجُ إذا نضحَ الماء. وقول الشاعر:
عَيْنَيَّ جودا عَبْرَةً أَنْفاسا
أي ساعة بعد ساعة. والنَفْسُ أيضاً: الجُرعة. يقال: اكْرَعْ في الإناء نَفساً أو نَفَسَيْنِ، أي جُرعةٌ أو جرعتين، ولا تزد عليه. والجمع أَنْفاسٌ. قال جرير:
تعَللُ وهيَ ساغِبَة بنيهـا		بأَنْفاسٍ من الشَبِمِ القَراحِ
ويقال أيضاً: أنت في نَفَسٍ من أمرك، أي في سعةٍ. وشيءٌ نَفيسٌ، أي يُتَنافَسُ فيه ويُرْغَبُ. وهذا أَنْفَسُ مالي، أي أحبُّهُ وأكرمُهُ عندي. وأنْفَسَني فلانٌ في كذا، أي رغَّبني فيه. ولفلان مُنْفِسٌ ونَفيسٌ، أي مالٌ كثيرٌ. يقال: ما يسرُّني بهذا الأمر مُنْفِسٌ ونَفيسٌ. ونَفِسَ به بالكسر، أي ضنَّ به. يقال: نَفِسْتُ عليه الشيءَ نَفاسَةً إذا لم تَره يستأهله. ونَفِسْتَ عليَّ بخير قليل، أي حسدتْ. ونَفُسَ الشيء بالضم نَفاسَةً، أي صار نفيساً مرغوباً فيه. ونافَسْتُ في الشيء مُنافسةً ونِفاساً، إذا رغبت فيه على وجه المباراة في الكرم. وتنافسوا فيه، أي رغِبوا. وقولهم: لك في هذا الأمر نُفْسَةٌ، أي مُهْلَةٌ. ونَفَّسْتُ عنه تَنْفيساً، أي رفَّهت. يقال: نَفَّسَ الله عنه كربته، أي فرَّجها. والنِفاسُ: وِلادُ المرأة إذا وضَعَتْ، فهي نُفَساءٌ ونسوةٌ نِفاسٌ. ويجمع على نُفَساواتٍ، وامرأتان نُفَساوانِ. وقد نَفِسَتِ المرأةُ بالكسر نِفاساً ونَفاسَةً. ويقال أيضاً: نُفِسَتِ المرأةُ غلاماً، على ما لم يسمّ فاعله، والولد منْفوسٌ. وفي الحديث: "ما من نَفْسٍ مَنْفوسَةٍ إلا وقد كُتِبَ مكانُها من الجنَّة والنار". وقولهم: وَرِثَ فلانٌ قبل أن يُنْفَسَ فلانٌ، أي قبل أن يولد.

### Türkçe

**النَفْسُ**: ruh. Denilir: “Onun **نَفْسُهُ** çıktı.” Ebû Harâş dedi ki:
Sâlim kurtuldu, ondan **النَفْسُ** ise yanağının kenarıyla (kurtuldu)		ve kurtulmadı ancak bir kılıcın kabzası ve bir peştamal

Ve **النَفْسُ**: kan. Denilir: “Onun **نَفْسُهُ** aktı.” Ve hadiste: “Akıcı **نَفْسٌ**’i olmayan şey, onun içinde ölürse suyu necis kılmaz.” Ve **النَفْسُ** ayrıca: beden. Şair dedi ki:
Bana haber verildi ki Suhaym oğulları soktular	evlerini, Münzir’in **نَفْسِ**’inin tâmûru (ile)

Ve **التامورُ**: kan. Ama onların “üç **أَنْفُسٍ**” sözlerine gelince, onu müzekker yaparlar; çünkü onunla insanı kastederler. Ve **النَفْسُ**: göz (nazar). Denilir: “Falan kimseye bir **نَفْسٌ** isabet etti.” Ve “Ona bir **نَفْسٍ** ile **نَفَسْتُهُ**”, yani ona bir göz ile isabet ettirdim. Ve **النافِسُ**: nazar eden. Ve **النافِسُ**: meysir oklarından beşincisi; ve denilir ki o dördüncüdür. Ve **نَفْسُ** şey: onun aynısıdır; onunla te’kîd edilir. Denilir: “Falanı **نَفْسَهُ** gördüm” ve “Bana **بِنَفْسِهِ** geldi.” Ve **النَفْسُ** ayrıca: derinin **القَرَظِ** ve başkası gibi onunla tabaklandığı şeyden bir tabaklama ölçüsü miktarı. Denilir: “Bana tabaklamadan bir **نَفْساً** ver.” Ve **النَفَسُ** (hareke ile): **الأَنْفاسِ**’tan bir tanesi. Ve adam **تَنَفَّسَ** etti; ve **تَنَفَّسَ الصُعَداء** etti. Ve akciğeri olan her şey **مُتَنَفِّسٌ**’tir. Ve su hayvanlarının akciğerleri yoktur. Ve **تَنَفَّسَ الصبح** etti, yani aydınlandı. Ve **تَنَفَّسَتِ القوسُ** etti, yani çatladı. Ve gündüze, arttığı zaman, “**تَنَفَّسَ**” denilir; ve aynı şekilde dalgaya, suyu sıçrattığı zaman. Ve şairin sözü:
Ey iki gözüm, bir gözyaşı (olarak) **أَنْفاسا** cömertçe verin

Yani saat saat. Ve **النَفْسُ** ayrıca: yudum. Denilir: “Kabın içinde bir **نَفساً** yahut iki **نَفَسَيْنِ** iç”, yani bir yudum yahut iki yudum; ve onun üzerine artırma. Çoğulu **أَنْفاسٌ**’tır. Cerîr dedi ki:
O, çocukları aç iken oyalanır		katıksız soğuk sudan **بأَنْفاسٍ** ile

Ve ayrıca denilir: “Sen işinden bir **نَفَسٍ** içindesin”, yani bir genişlik içindesin. Ve **نَفيسٌ** bir şey: yani onda yarışılır ve arzu edilir. Ve “Bu benim malımın **أَنْفَسُ**’idir”, yani onu daha çok severim ve o benim yanımda daha değerlidir. Ve “Falan beni şunda **أنْفَسَني**”, yani beni onda isteklendirdi. Ve falanın **مُنْفِسٌ**’i ve **نَفيسٌ**’i vardır, yani çok mal. Denilir: “Bu iş karşılığında bir **مُنْفِسٌ** ve bir **نَفيسٌ** beni sevindirmez.” Ve **نَفِسَ** (kesre ile) onunla: yani ona cimrilik etti. Denilir: “Ona o şeyi **نَفاسَةً** olarak **نَفِسْتُ**”, eğer onu ona layık görmüyorsan. Ve “Bana az bir hayırla **نَفِسْتَ**”, yani kıskandın. Ve **نَفُسَ** şey (damme ile) **نَفاسَةً**: yani nefis, rağbet edilen oldu. Ve “Şeyde **مُنافسةً** ve **نِفاساً** olarak **نافَسْتُ**”, eğer onda cömertlikte müsabaka tarzı üzere arzu ettiysen. Ve onda **تنافسوا** ettiler, yani arzu ettiler. Ve onların “Bu işte senin için bir **نُفْسَةٌ** vardır” sözleri: yani bir mühlet. Ve “Ondan **تَنْفيساً** olarak **نَفَّسْتُ**”, yani ferahlattım. Denilir: “Allah onun sıkıntısını ondan **نَفَّسَ** etti”, yani onu giderdi. Ve **النِفاسُ**: kadın doğurduğu zaman kadının doğurmasıdır; o hâlde o **نُفَساءٌ**’dır ve kadınlar **نِفاسٌ**’tır. Ve **نُفَساواتٍ** üzerine cem’ edilir; ve iki kadın **نُفَساوانِ**. Ve kadın (kesre ile) **نِفاساً** ve **نَفاسَةً** olarak **نَفِسَتْ**. Ve ayrıca denilir: “Kadın, faili adlandırılmayan üzere, bir oğlan **نُفِسَتْ**”; ve çocuk **مَنْفوسٌ**’tur. Ve hadiste: “Hiçbir **نَفْسٍ مَنْفوسَةٍ** yoktur ki onun cennetten ve ateşten yeri yazılmış olmasın.” Ve onların “Falan, falan **يُنْفَسَ** edilmeden önce miras aldı” sözleri: yani doğmadan önce.
