# نفش (ن-ف-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Didmek ve tiftmek demektir

- Harfler: ن - ف - ش
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْمَنْفُوشِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%81%D9%8F%D9%88%D8%B4%D9%90.md) | الْمَفْعُولِ | Saçılan | 1 | 1 | [101:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4/ayet/101:5.md) |
| [نَفَشَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4/siga/%D9%86%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فَعَلَتْ | Otladı | 1 | 1 | [21:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4/ayet/21:78.md) |

## Mücavir kökler — 10 mücavir (12 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Taranmış yün demektir
2. [غنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Ğanem Koyun sürüsü demektir
3. [حرث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Hars ekin demektir
4. [داود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Davut
5. [سليمان](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Süleyman
6. [جبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Dağ anlamındadır
7. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Kevn, tepe demektir
8. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Petekteki baldır
9. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Gem demektir
10. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların ön ayaklarına denir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نفش |
| Yapı | Üçlü kök (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ندف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%81.md), [بثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%AB.md), [نشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [غزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Birbirine tutunmuş lifli veya toplu yapıyı didip açarak arasına hava girmesini ve içinin gevşeyip kabarmasını sağlamak; denetimsiz biçimde dağılıp yayılmak |
| Çekirdek Özet 2 | Sağlam ve yoğun görünen kütlelerin (dağların) bağlarını yitirerek lif lif savrulması ve geceleyin başıboş kalan sürülerin kontrol dışı yayılarak başkasına ait üretim alanını tüketmesi |
| Çekirdek Özet 3 | İç tutunma bağının çözülmesiyle oluşan gevşek kabarma, hacimce büyüme gösterse de özgül ağırlığın ve mukavemetin çöküşü; denetim kaybının oluşturduğu yayılmacı hasar |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «otlama» veya fiziksel «dağılma» eylemine indirgeyip, liflerin birbirinden koparılması, kütlenin içinin boşalması ve denetimsiz serbest kalma karakteristiğini göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نف | İçeriden dışarıya doğru üfleme, hava dolumu, püskürme, fırlatma ve hafifleyerek genleşme hareketi; [نفخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE.md) (üfleyip şişirme), [نفث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AB.md) (püskürtme), [نفد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AF.md) (tükenip dışarı çıkma), [نفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1.md) (ürkerek dağılma) ve [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) (nefes alıp genişleme) köklerinde bu ilksel itki görülür. | ش | ش harfinin taşıdığı yayılma, dallanma, parçalara ayrılma ve saçılma niteliği, iç itkiyle genleşen yapının lif lif didilmesini, içinin gevşek dokulu hale gelmesini ve etrafa başıboş yayılmasını sağlamıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, tohum veya yılan; içeriden dışarıya doğru hareketlenen, uzayan ve süreklilik gösteren canlı enerji | Sıkışık durumdaki özün dışarıya doğru fışkırmasını ve hareketlenmesini başlatan dinamik itki |
| ف | Ağız veya açıklık; nefes verme, dışa vurum, çıkış noktası ve kabarma menfezi | İç itkinin bir açıklıktan dış ortama salınarak genişlemesini ve kütlenin gevşemesini temsil eder |
| ش | Diş; parçalama, ayırma, dağıtma, saçma ve çatallanma | Birbirine geçmiş lifleri, telleri veya bireyleri birbirinden ayıran, aralarını açıp saçan mekanik etki |
| نفش | Sıkışık bir kütleden dışarı fışkıran enerjinin lifleri birbirinden ayırarak gevşek ve kabarık bir yapı halinde etrafa saçması | Bütünleşik, yoğun ve kenetli yapının bağlarının tiftilerek çözülmesi; araya giren boşlukla birlikte kütlenin kontrolsüzce genişlemesi ve dağılması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yün veya pamuğun tokmakla, parmakla ya da yayla didilip tiftilerek liflerinin birbirinden ayrılması, içinin hava alarak kabartılması; hayvan sürülerinin geceleyin çobansız kalarak otlağa veya ekinlere başıboş dağılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi kullanımında develerin veya koyunların gece karanlığında otlağa serbestçe salınmasını tasvir eden racaz mısralarında bu kök tescil edilmiştir: أجرس لها يا ابن أبي كباش / فما لها الليلة من إنفاش / غير السري وسائق نجاش |
| Erken Arapça kullanım | el-Accâc’ın atların koştururken yerdeki toz ve toprağı tiftilmiş yün gibi kabartıp savurmasını tasvir eden beyti: ثار عَجاجٌ مسبطِرٌّ قسطَلُه / تَنفِشُ منه الخيلُ ما لا تغزلُه |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde نفش kökü, öncelikle canın/nefesin bedene yayılması ve canlanma anlamına gelen *npš* köküyle fonetik ve kavramsal bir temas noktasına sahiptir; ancak Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice *nepeš* נֶפֶשׁ, Fenikece *npš*, Süryanice *napšā* ܢܦܫܐ) bu kök daha çok nefes, boğaz, ruh, canlılık ve birey anlamlarında kristalleşirken, Arapçada kök morfolojik bir özelleşmeyle ikiye ayrılmıştır. Bir tarafta nefes ve can bağlamını koruyan [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) kökü kalırken, diğer tarafta liflerin birbirinden ayrılıp kabarmasını, araya hava girmesini ve nesnelerin çobansız serbestçe dağılmasını ifade eden نفش kökü bağımsız bir fiziksel taban kazanmıştır. Arapçadaki bu ayrışma, içteki havanın veya boşluğun lifler arasına yayılmasıyla kütlenin gevşemesi tasavvuruna dayanır. Fonetik olarak Güney Sami dillerinde de rastlanan bu genişleme ve tiftilme nüansı, göçebe hayvancılık ve dokumacılık pratikleriyle doğrudan bağlantılıdır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نف çekirdeğinden türeyen lif açılması ve kabarma | Yünün tiftilip aralanması ile sürünün geceleyin denetimsizce otlağa dağılması aynı semantik gevşeme ve yayılma ilkesine bağlanır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Ortak Sami *npš* (nefes, canlılık, genleşme) köküyle morfolojik akrabalık | Çoğu Sami dilinde nefes/can anlamında yoğunlaşırken Arapçada liflerin ayrılması ve serbest kalma fizikselleşmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik nefes ve hava genleşmesi kökleri | Havanın boşluklara girmesiyle nesnenin hacim kazanması ve yoğunluğunu yitirmesi | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Cohen, HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نفش | Anlamlı | Kabarmak, didilmek, başıboş yayılmak | Liflerin tiftilerek aralanması, kütlenin gevşemesi, hayvanların gece gözetimsiz otlaması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [نشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D9%81.md) | Anlamlı | Suyun veya nemin çekilmesi, emilmek | Bir sıvının sünger, toprak veya bez tarafından bütünüyle emilip kurutulması | Kur'an'da geçmez; ters yönde toplanma ve kuruma |
| [فنش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%B4.md) | Anlamlı | Gevşemek, zayıflamak, işi bırakmak | İnsanın bir iş karşısında direncinin kırılarak gevşemesi ve iradesizleşmesi | Kur'an'da geçmez; gevşeme payı ortaktır |
| [فشن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B4%D9%86.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [شنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D9%81.md) | Anlamlı | Yukarı kaldırmak, küçümsemek, kulak küpesi takmak | Burnu havaya dikmek, kibirlenmek; kulağın üst kenarına takı takmak | Kur'an'da geçmez; yukarı kalkma ve ayrışma |
| [شفن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%86.md) | Anlamlı | Göz ucuyla ve dikkatle süzmek | Şüphe veya hayretle bir şeye gözünü dikip bakmak | Kur'an'da geçmez; bakışın odaklanması |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نفش | Merkez | Dağılma, kabarma, gevşeme | Sıkışık liflerin veya fertlerin bağlarının çözülüp aralarının açılarak kabarık ve denetimsiz hale gelmesi | İç tutunmayı yitirip gevşek biçimde genişleme |
| [ندف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%81.md) | Komşu | Yün veya pamuk kabartma | Tokmak ve çalgı kirişiyle mekanik olarak vurarak yünü kabartma işlemi | نفش el veya aletle tiftilip aralanmayı anlatırken, [ندف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%81.md) özel bir aletle vuruş darbesini içerir |
| [بثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%AB.md) | Komşu | Saçılma ve yayılma | Tanelerin, tozun veya haberlerin etrafa toptan savrulup yayılması | [بثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%AB.md) doğrudan etrafa saçılmayı, نفش ise lif lif açılarak kabarmayı ve içinin boşalmasını vurgular |
| [نشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md) | Komşu | Yayma, açma, dağıtma | Katlanmış veya dürülmüş bir şeyin açılarak görünür ve etkin kılınması | [نشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md) serilip açılmayı ifade ederken, نفş liflerin çözülüp hacimli fakat dayanıksızlaşmasını belirtir |
| [غزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D9%84.md) | Zıt | Eğirme, bükme, birleştirme | Dağınık lifleri bir araya getirip bükerek sağlam bir iplik haline getirme | [غزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D9%84.md) lifleri kenetleyip mukavemet kazandırır; نفش ise kenetli yapıyı parçalayıp gevşetir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نفش | Didilerek kabarma, başıboş yayılma | İç bağların gevşemesiyle hacmin artması fakat yoğunluğun kaybolması; sürülerin gece kontrolsüzce yayılması | Kesin |
| Latince | Cardare, carpere, diffundere | Tiftmek, yün taramak, dağılmak | Cardare yün tarama ve tiftme zanaatını karşılarken, hayvanların geceleyin başıboş dağılması anlamını kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | Card, fluff, disperse unchecked | Tiftmek, kabartmak, başıboş yayılmak | Fluff ve tease lifleri kabartmayı; stray or graze at night gözetimsiz yayılmayı verir; iki anlamı tek kökte birleştiremez | Güçlü |
| Almanca | Zupfen, aufbauschen, nachts umherstreifen | Didip kabartmak, gece başıboş dolaşmak | Aufbauschen hacimsel kabarmayı ve şişkinliği tam karşılar, ancak gece ekin talan etme hukuki boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Carder, ébouriffer, divaguer la nuit | Tiftiklemek, kabartmak, gece dağılmak | Ébouriffer liflerin ve tüylerin kabarmasını, divaguer başıboş gezinmeyi karşılar | Güçlü |

Kaynak: Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ | Lif lif atılmış, kabartılmış ve ağırlığını yitirmiş yün | Kıyamet günü dağların heybetli ve muhkem yapısını yitirerek lifleri tiftilmiş, hafifleyip uçuşan yün kümesi haline gelmesi bağlamı (Kâria [101:5](https://lisan.digital/tr/ayet/101:5.md)) |
| نَفَشَتْ فِيهِ غَنَمُ الْقَوْمِ | Başkasının ekinine geceleyin çobansız girip yayılmak ve talan etmek | Dâvûd ve Süleyman peygamberlerin, geceleyin sahibinin denetiminden çıkarak komşu tarlaya yayılan ve ürünü yok eden sürü hakkında verdikleri hüküm bağlamı (Enbiyâ [21:78](https://lisan.digital/tr/ayet/21:78.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kıyamet ahvali ve kozmolojik bozuluş | Muhkem ve sarsılmaz sanılan yeryüzü dağlarının atomik veya yapısal bağlarının çözülerek maddesel direncini kaybetmesi | Maddenin iç kenetlenmesinin kalkması ve kütlesel yok oluş |
| Fıkıh | Gece zararları ve tazmin (damân) hukuku | Hayvanların geceleyin ekine zarar vermesi halinde sahibinin kusurlu sayılıp sayılmayacağı (hadisteki gündüz-gece ayrımı) | Gözetim yükümlülüğünün ihlali ve denetimsiz başıboşluk |
| Tefsir | Hüküm ve hikmet karşılaştırması | Enbiyâ 78'de Dâvûd'un telef edilen mala karşılık sürünün aynını vermesi ile Süleyman'ın kullanım hakkını devretmesi arasındaki içtihad farkı | Zararın tam tespiti ve üretim döngüsünün onarılması |
| Hadis | Kazanç ahlakı ve cariye emeği | Cariyelerin kazancından nehyedilirken yün didme (nefş), ekmek yapma ve iplik eğirme gibi el emeğinin istisna edilmesi | Yünün tiftilip kabartılmasının kadim bir ev içi meşru emek oluşu |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmik son ve ilahi kudret | Varlık bağlarının çözülmesi | Aldatıcı dünya algısını yıkma | En sağlam kütlelerin bile ilahi emirle lif lif ayrılarak iç boşluğunun açığa çıkması | Kesin |
| İlmi | Fiziksel maddenin faz ve yoğunluk değişimi | Yoğunluğun azalması ve genleşme | Kütlesel mukavemetin çöküşü | Arasına hava giren liflerin hacimce büyümesine rağmen yapısal direncinin sıfırlanması | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve denetim mekanizması | Otorite ve gözetim eksikliği | Düzenin çözülmesi ve kaos | Yönetici veya koruyucu gözetiminin ortadan kalkmasıyla unsurların başıboş kalarak tahribat üretmesi | Güçlü |
| İktisadi | Üretim araçlarının korunması ve zarar tazmini | Denetimsiz sermayenin üretime zararı | Hukuki sorumluluk ve denge | Hayvancılık sermayesinin tarımsal emeği tüketmesi durumunda üretimin sürdürülebilirliğini sağlama | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi artışı ve hacimsel genleşmeyle yoğunluğun düşmesi | Moleküller veya lifler arasındaki çekim kuvvetinin kırılarak araya boşlukların girmesi; sistemin dışarıdan iş almadan dağınık ve düşük enerjili gevşek bir faza evrilmesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal denetim mekanizmasının çöküşü ve anomi | Toplumsal kuralların ve bağlayıcı otoritenin gevşemesiyle bireylerin kamu yararına ait alanlara kontrolsüzce taşarak müşterek üretime zarar vermesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü Kâria suresinde yalnızca sıradan bir benzetme unsuru (pamuk gibi atılmak), Enbiyâ suresinde ise basit bir «hayvan otlaması» olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | نفش kökü, yapısal olarak birbirine kenetli bir sistemin içsel bağlarını yitirerek gevşemesi, içinin boşalması ve dış denetimin kalkması sonucu başkasının sınırlarına tecavüz eden bir yayılma göstermesidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Enbiyâ 78'deki fıkhi derinliğin gözden kaçması; geceleyin başıboş kalmanın getirdiği sorumluluk ile gündüz otlaması arasındaki farkın silinmesi; kıyametteki dağ tasvirinin ise sadece görsel bir renk cümbüşü sanılıp kütlesel çözülme hakikatinin ıskalanması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık dünyasında «bütünlük, yoğunluk ve nizam» ile «çözülme, gevşeme ve başıboşluk» arasındaki keskin sınırı gösterir; hem kozmolojik yapının kıyamette nasıl lif lif ayrışacağını hem de toplumsal hayatta denetimsizliğin getireceği iktisadi yıkımı iki çarpıcı sahnede açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kıyamet sahnelerini ve dağların sonunu anlatan kozmolojik ayetlerde (Kâria [101:5](https://lisan.digital/tr/ayet/101:5.md)) ve peygamberlerin adalet, mülkiyet ve tazminat muhakemelerini bildiren kıssa ayetlerinde (Enbiyâ [21:78](https://lisan.digital/tr/ayet/21:78.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zahiren büyük ve heybetli görünen varlıkların içsel bağları çözüldüğünde hiçbir ağırlıklarının kalmayacağını göstererek kütle ile özgül ağırlık arasındaki farkı kurar; ayrıca zararın sadece kasıtla değil, gözetim ve denetim zaafıyla da (ihmalle) doğabileceğini ve tazmin gerektirdiğini vazederek hukuki algıyı netleştirir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yün veya pamuk liflerinin tiftilerek aralarının açılması, içinin hava alıp kabarması; koyun veya deve sürülerinin geceleyin çobansız kalarak başıboş bir şekilde etrafa yayılması.
- Soyut anlam: Bir bütünü bir arada tutan içsel veya dışsal bağların çözülmesi neticesinde yapının kütlesel dayanıklılığını yitirerek gevşek bir kabarıklığa dönüşmesi ve denetimsiz bir serbestiyetle çevreye dağılması.
- Sistematik karşılık: Fiziksel düzlemde katı kohezyonun kaybolup entropik saçılmanın başlaması; hukuki ve iktisadi düzlemde ise koruma ve murakabe duvarının yıkılmasıyla sermayenin başkasına ait üretim alanını istila edip tüketmesi.
- LaTeX modeli: $$V(t) \cdot \rho(t) = M \implies \lim_{t \to \tau} \frac{dV}{dt} > 0 \quad \text{iken} \quad \lim_{t \to \tau} \rho(t) \to 0 \quad \land \quad \nabla \cdot \vec{J}_{s} > 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $M$ korunan toplam kütleyi, $V(t)$ kütlenin zamana bağlı hacmini, $\rho(t)$ ise iç yoğunluğunu temsil eder. $\tau$ anında liflerin birbirinden ayrılmasıyla hacimsel bir genişleme ($dV/dt > 0$) gerçekleşirken, yapının yoğunluğu ve mukavemeti sıfıra yaklaşır ($\rho(t) \to 0$); bu durum tiftilmiş dağların kütlesel direncini yitirip kabarmasını simgeler. Denklemin ikinci kısmı olan $\nabla \cdot \vec{J}_{s} > 0$ ifadesi ise, denetim vektörünün sıfırlanması durumunda sürü akı yoğunluğunun ($\vec{J}_{s}$) dışa doğru ıraksayarak çevreye kontrolsüzce dağılmasını ve sınır ihlalini modeller.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%B4/occurrences?meal=IK

### [Enbiya 21:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4/ayet/21:78.md) — نَفَشَتْ

وَدَاوُدَ وَسُلَيْمَانَ إِذْ يَحْكُمَانِ فِي الْحَرْثِ إِذْ نَفَشَتْ فِيهِ غَنَمُ الْقَوْمِ وَكُنَّا لِحُكْمِهِمْ شَاهِدِينَ

Meal (IK): Davud ve Süleyman’a da. Hani kavmin koyunlarının yayıldığı bir ekin hakkında hüküm veriyorlarken; Biz, onların hükmüne şahidlerdik.

### [Karia 101:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4/ayet/101:5.md) — الْمَنْفُوشِ

وَتَكُونُ الْجِبَالُ كَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ

Meal (IK): Dağlar; atılmış renkli yünler gibi olacak.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Didmek ve tiftmek demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والنون والفاء معهما
ش ن ف، ش ف ن، ن ش ف، ن ف ش، ف ن ش مستعملات
شنف:
الشَّنَفُ: شِدّةُ البُغْض. شَنِفَهُ: أبغضه، وشَنِفَ على فلان، أي: وَجَدَ وغَضِبَ.
والشَّنفُ، مجزومٌ ومَتَحرِّكٌ: مِعْلاقٌ في قُوفِ الأُذُن، أي: في أعلى الأُذُن، وكذلك ما جُمع في قِلادةٍ، والجميعُ: الشُّنُوف.
شفن:
الشَّفون: الغَيُور الذي لا يَفْتُر طَرْفه عن النظر من شدّة الغَيْرة والحذر، قال:
يُسارقن الكلام إلـيّ لـمـا		حَسِسْنَ حِذارَ مرتَقِبٍ شَفونِ
والشَّفْنُ: شدّة الجِماع.. شَفَنَها فَعَلها فِعْلاً شديداً.
نشف:
النَّشْفُ: دخول الماء في الأرض. والثوب وغيره.. نَشِفَتِ الأرض الماء، ونَشِف الماء في الأرض، سواء. والنَّشْفُ: حجارة على قدْر الأفْهار ونحوها، سودٌ كأنها محترِقة، تُسمّى نَشْفةً ونَشْفاً. يُحَكُّ بها وَسَخ الأديم وقد ما الإنسان وبدنه في الحمّام. سُمّيَنْ به لتنَشُّفِها الماء، ويقال: بل سُمِّيتْ به لانتشافِها الوَسَخ عن مواضعه. والجميع. النَّشْف.
فشن:
فَيْشون: اسمْ نهرٍ.
نفش:
النَّفْش: مَدُّكَ الصوف حتى يَنتفش بعضُه عن بعض، وكل شيء تراه مُنتشِراً رِخْوَ الجَوْف فهو مُنتفِشٌ. وأرنبةٌ منْتَفِشةٌ، أي: انبسطت على الوجه. وقد تنفَّش الضَّبعانُ، أو بعض الطيْر، إذا نَفَّش شَعره وريشَه كأنه يخاف أو يُرعدُ. وأمّةٌ منتفِشةُ الشعر.
وإبلٌ نوافش: تردّدت بالليل في المراعي بلا راعٍ، وهو كالهوامل بالنهار، يقال: هَمَلتْ بالنهار ونَفِشَتْ بالليل. وأنْفَشوا إبلهُم: أرسلوها بالليل.

##### Türkçe

باب **الشين** ve **النون** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ش ن ف**، **ش ف ن**، **ن ش ف**، **ن ف ش**، **ف ن ش** kullanımdadırlar.

**شنف**:
**الشَّنَفُ**: buğzun şiddeti. **شَنِفَهُ**: ona buğzetti; ve **شَنِفَ على فلان**; yani: buldu ve öfkelendi.
Ve **الشَّنفُ**; cezmedilmiş ve harekeli: kulağın kıvrımında bir askı; yani: kulağın üst tarafında; ve yine gerdanlıkta toplanmış olan şey; ve hepsi: **الشُّنُوف**.

**شفن**:
**الشَّفون**: kıskançlıktan ve sakınmadan, bakışını bakmaktan gevşetmeyen kıskanç; dedi ki:
يُسارقن الكلام إلـيّ لـمـا		حَسِسْنَ حِذارَ مرتَقِبٍ شَفونِ
Ve **الشَّفْنُ**: cimanın şiddeti.. **شَفَنَها**: onu şiddetli bir fiil ile yaptı.

**نشف**:
**النَّشْفُ**: suyun toprağa girmesi. Ve elbise ve başkası.. **نَشِفَتِ الأرض الماء**; ve **نَشِف الماء في الأرض**; eşittir. Ve **النَّشْفُ**: afhar ve benzerleri ölçüsünde taşlar; siyah, sanki yanmış; **نَشْفةً** ve **نَشْفاً** diye adlandırılır. Onunla derinin kiri ve insanın ayağı ve bedeni hamamda ovulur. Suyu emmesi sebebiyle onunla adlandırılmıştır; ve denilir ki: bilakis, kirin yerlerinden onu çekip alması sebebiyle onunla adlandırılmıştır. Ve hepsi: **النَّشْف**.

**فشن**:
**فَيْشون**: bir nehrin adı.

**نفش**:
**النَّفْش**: yünün bir kısmı bir kısmından kabarıp ayrılsın diye onu germendir; ve her şey ki onu içi gevşek, yayılmış görürsün, o **مُنتفِشٌ**’tir. Ve **أرنبةٌ منْتَفِشةٌ**; yani: yüze doğru yayılmıştır. Ve **تنفَّش الضَّبعانُ**; yahut bazı kuş, eğer saçını ve tüyünü kabartırsa, sanki korkar yahut ürperir. Ve saçı kabarmış bir ümmet.
Ve **إبلٌ نوافش**: geceleyin otlaklarda çobansız dolaşıp durdu; o, gündüzün başıboşlar gibidir; denilir: **هَمَلتْ بالنهار** ve **نَفِشَتْ بالليل**. Ve **أنْفَشوا إبلهُم**: onları geceleyin salıverdiler.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَفَشْتُ القطن والصوف أَنْفِشُ نَفْشاً. وعِهْنٌ مَنْفوشٌ، والتَنْفيشُ مثله. وانْتَفَشَتِ الهرَّةُ وتَنَفَّشَتْ، أي ازْبَأَرَّتْ. ونَفَشَتِ الإبل والغنم تَنْفِشُ وتَنْفُشُ نُفوشاً، أي رغت ليلاً بلا راعٍ. ومنه قوله تعالى: "إذ نَفَشَتْ فيه غَنَمُ القوْم". وأَنْفَشْتُها أنا: تركتها ترعى ليلاً بلا راعٍ. وهي إبلٌ نَفَشٌ بالتحريك، ونُفَّاشٌ، ونَوافِشُ. ولا يكون النَفَشُ إلا بالليل، والهَمَلُ يكون ليلاً ونهاراً.

##### Türkçe

**نَفَشْتُ** pamuğu ve yünü **أَنْفِشُ** **نَفْشاً** (diye) attım/kabarttım. **وعِهْنٌ مَنْفوشٌ**; ve **التَنْفيشُ** da onun gibidir. Kedi **انْتَفَشَتِ** ve **تَنَفَّشَتْ**, yani **ازْبَأَرَّتْ** (tüylerini kabarttı). Develer ve koyunlar **نَفَشَتِ**; **تَنْفِشُ** ve **تَنْفُشُ** **نُفوشاً**; yani geceleyin çobansız otladılar. Bundan (dolayı) Yüce Allah’ın sözü: “**إذ نَفَشَتْ فيه غَنَمُ القوْم**”. Ben onu **أَنْفَشْتُها**: onu geceleyin çobansız otlamaya bıraktım. Ve o, harekeli olarak **إبلٌ نَفَشٌ**, ve **نُفَّاشٌ**, ve **نَوافِشُ** (develerdir). **النَفَشُ** ancak geceleyin olur; **الهَمَلُ** ise geceleyin ve gündüzün olur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ن ف
شفن ، شنف ، نشف ، نفش ، فنش ، فشن .
شنف ، شفن : أبو عُبيد ، عن الكسائيّ : شَفَنتُ إلى الشَّيْءِ ، وشنَفتُ ، إذا نظرت إليه .
وقال أبو عمرو : في الشَّفْنِ والشنَفِ مِثله . وأنشد :
وقَرَّبُوا كُلَّ صِهْمِيمٍ مَناكِبُه
إذا تَدَاكَأَ مِنهُ دَفعُهُ شَنَفَا
وقال الأخطل :
وإذَا شَفَنَّ إلى الطَّرِيقِ رَأَيْتَهُ
لَهَفاً كَشاكِلَةِ الحِصَانِ الأبلَقِ
وقال الليث : الشَّطُونُ : الْغَيُورُ الذي لا يَفْتُرُّ بصرُه عن النّظَر من شِدَّة الْغَيرة والْحَذَرَ ، وأنشد :
حِذَارهُ مُرْتَقِبٌ شَفُونَا
وقال العجاج :
أزمانُ غَرَّاءُ تروقُ الشُّنَّفَا
أي تُعْجِبُ من نَظَر إليها .
وفي حديث مُجالد بن مسعود ، أنه نظر إلى الأَسْودِ بن سَريع يَقُصُّ في ناحية المَسْجد ، فشَفَن النَّاسُ إليهم .
قال أبو عُبيد ، قال أبو زيد : الشَّفْنُ : أَنْ يَرْفَعَ الإنْسان طَرْفَهُ ناظِراً إلى الشّيْء كالمتعجّبِ منه ، أو كالكارِهِ له ، ومثله : شَنَفَ .
وقال الليث : الشَّنَفُ : شِدَّةُ الْبُغْضِ ، يقال : شَنِفَهُ ، أي أَبْغَضَهُ ، وأنشد :
ولَنْ أَزَالَ وإنْ جَامَلْتُ مُحْتَسِباً
فِي غَيْرِ نَائِرَةٍ ضَبّاً لها شَنِفَا
أي مُبْغِضاً .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ قال : الشَّنْفُ بفَتْحِ الشين : في أَعْلَى الأُذن ، والرَّعْثَةُ : في أَسْفَل الأُذُن ، وجمعه : شُنُوف .
وقال الليث : الشَّنْفُ : مِعْلاَقٌ في قُوفِ الأُذُن .
أبو عُبيد ، عن الأُمويّ : الشَّفْنُ ، ساكِنُ الفاء : الكَيِّس .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الشَّفْنُ : رَقِيبُ الْمِيراث .
عَمْرو ، عن أبيه : الشَّفْن : الانتِظَار ، ومنه قول الحسن : ( تَمُوتُ وتَتْرُكُ مالَكَ للشافِنِ ) .
والشَّفْنُ : الْبُغْض .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : شَنِفْتُ : فَطِنْتَ ، وأنشد في ذلك قوله :
وتَقُولُ : قَدْ شَنِفَ الْعَدُوُّ فَقُلْ لهَا
ما لِلْعَدُوِّ لغيرها لا يَشنَفُ
أبو زيْد : من الشِّفاه والشَّنْفَاءُ ، وهي
الْمُنْقَلبة الشفَةِ العليا من أَعْلَى ، والاسم الشَّنَفُ .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : شَنِفْتُ له وَعَدِيتُ له ، إذا أَبْغَضْتَه .
قال : ويقال : مالي أراكَ شانِفاً عَنِّي وخَانِفاً ، وقَدْ خَنَفَ عَنِّي وَجْهَه ، أي صَرَفَه .
نفش : قال الليث : النَّفْشُ : مَدُّك الصّوفَ حتى يَنْتَفِشَ بعضُه عن بعض ، وكلّ شيء تراه مُنْتَبِراً رِخْوَ الْجَوْفِ ، فهو مُنْتَفِشٌ ومُتَنَفِّشٌ . وقد يقال : أَرْنَبَةٌ متنفِّشة ، إذا انْبَسَطَت على الوجه ، وقد تنَفّشَ الضِّبعَانُ ، أو بَعْض الطّير ، إذا نَفَضَ رِيشه كأَنَّه يخاف أَو يُرْعَد .
ويقال : أَمَةٌ مُتَنَفِّشةٌ .
الحرانيّ ، عن ابن السِّكيت ، قال : النَّفَش : أَنْ تنتشِرَ الإبلُ باللَّيل فَتَرْعَى ، وقد أَنفَشتُها ، إذا أرسَلْتَها بالليل ، فَتَرعَى بلا راعٍ وهي إبلٌ نُفَّاشٌ ، وأنشد :
أجْرِسْ لها يا بْنَ أبي كِبَاشِ
فما لها اللَّيْلة من إنْفاش
غير السّرى وسائِقٍ نَجَّاش
إلاّ بمعنى غير السُّرى كقوله : ( لَوْ كَانَ فِيهِمَآ آلِهَةٌ إِلاَّ اللَّهُ ) ( الأنبياء : 22 ) أراد غير الله .
قال المنذريّ : أخبرني ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : قال : يقال : نفِشت الإبلُ تَنَفش ونفَشتْ تَنفُش ، إذا تَفَرَّقت ، فرعت بالليل من غير عِلم راعيها ، والاسم : النَّفَش ، ولا يكون إلا باللَّيل ، ويقال : باتت غَنَمُه نَفَشا ، وهو أن تَفَرَّقَ في المرْعى من غير علم صاحِبها ، وقد نَفِشتْ نَفَشا .
أخبرني المنذريّ ، عن أبي طالب ، أنه قال في قولهم : إنْ لم يكن شحمٌ فَنَفَشٌ ، قال : قال ابن الأعرابيّ معناه : إن لم يكن فِعْلٌ فَرِياءٌ ، قال : والنَّفَش : الصُّوفُ .
فشن : قال الليث : فَيْشون : اسمُ نَهر .
فنش : قال أبو تراب : سمعت السُّلَمِيّ يقول : بَنّش الرجلُ في الأَمر وفَنّشَ ، إذا اسْتَرْخَى فيه ، وأنشد أبو الحسن :
إنْ كُنْتَ غَيْرَ صائِدِي فَنَبِّشِ
قال : ويروى : ( فَبَنِّش ) أي اقعُد .
وقال أبو تراب : سَمِعتُ العَبْسِيِّين يقولون : فَنّش الرجلُ عن الأمر ، وفَيَّش إذا خَامَ عنْه .
نشف : قال الليث : النَّشْفُ : دخولُ الماء في الأرض ، والنشْفُ : حجارة على قَدْر الأَفهار ونَحْوها سُودٌ كأنها مُحْتَرِقَة ، تُسمى نَشْفه ونشَفاً ، وهو الذي يُنَقِّي به الوَسَخُ في الحمامات ، سُميت نَشْفة لتَنشفُّها الماءَ .
وقال آخرون : سُمِّيت نَشْفَةً لانتِشافها الوسَخَ عن مَواضِعِه ، والجميع النَّشْفُ . والنَّشْفَةُ : الصُّوفة التي يُنْشفُ بها الماء من
الأرض .
الحرانيّ ، عن ابن السكيت : النَّشْفُ : مَصدر نَشِفَ الحوضُ الماءَ يَنْشَفُه نشفَاً ، ويقال : أَرضٌ نَشِفَةٌ بَيِّنَةُ النَّشَف ، إذا كانت تَنْشَفُ الماء .
وقال في باب فَعِلَ : وهو الفصيح الذي لا يُتَكَلَّمُ بغيره ، ومن العَرب من يَفتَح نَشِف الحوضُ ما فيه من الماء ، يَنشفُه ، ونَفِذَ الشيء يَنْفَذُ .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : النِّشْفُ والنَّشَفَة : حجارة الحَرَّة وهي سودٌ كأنها مُحتَرقة .
وقال أبو عمرو : النَّشْفَةُ : الحجارة التي يُدلَكُ بها الأقْدام . وقال الأمويّ مِثلَه ، إلا أنه قال : النِّشْفَةُ ، بكسر النون .
اللّحيانيّ : انْتُسِف لونُه ، وانْتُشفَ لونه ، بمعنى واحد .
وقال ابن السكيت : هي الرُّغْوَةُ والنُّشافَةُ لما يعلو أَلْبان الإبل والغنمَ إذا حُلِبَت .
ويقال انتَشفتُ ، إذا شرِبْت النُّشَافَةَ ، ويقول الضبيّ : أنشفْني ، أي أعْطني النُّشافَة أَشرَبُها . ويقال : أَمْست إبلكم تُنَشِّفُ وتُرَغِّي ، أي لها نُشَافَةٌ ورُغْوَة .
وقال اللّحيانيّ : النُّشافَة والنُّشْفَةُ : ما أخذته بمغْرَفةٍ من القِدر ، وهو حارٌّ فَتَحَسَّيْتَهُ .
وقال النضر : نَشَّفَت الناقة تَنشيفاً ، وهي ناقةٌ مُنَشِّفٌ ، وهو أن تراها مَرَّة حافِلاً ، ومرة ليس في ضَرْعِها لَبَن ، وإنما تَفعل ذلك حين يدنو نَتَاجها ، والنُّشافَةُ : الرُّغْوة ، وهي الجُفَالَة .

##### Türkçe

ش ن ف
**شفن** ، **شنف** ، **نشف** ، **نفش** ، **فنش** ، **فشن** .

**شنف** ، **شفن** : Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: **شَفَنتُ إلى الشَّيْءِ** ve **شنَفتُ**; ona baktığın zaman.
Ebû Amr dedi: **الشَّفْنِ** ve **الشنَفِ**’te bunun benzeri vardır. Şiir okudu:
وقَرَّبُوا كُلَّ صِهْمِيمٍ مَناكِبُه
إذا تَدَاكَأَ مِنهُ دَفعُهُ شَنَفَا

Ahtal dedi:
وإذَا شَفَنَّ إلى الطَّرِيقِ رَأَيْتَهُ
لَهَفاً كَشاكِلَةِ الحِصَانِ الأبلَقِ

Leys dedi: **الشَّطُونُ**: kıskanç olan; şiddetli kıskançlık ve sakınmadan dolayı bakışı nazardan gevşemeyen. Şiir okudu:
حِذَارهُ مُرْتَقِبٌ شَفُونَا

Accâc dedi:
أزمانُ غَرَّاءُ تروقُ الشُّنَّفَا
Yani: ona bakanı beğendirir.

Mücâlid b. Mes‘ûd’un hadisinde: Mescidin bir yanında **الأَسْودِ بن سَريع**’i kıssa anlatırken gördü; bunun üzerine insanlar onlara doğru **فشَفَن** ettiler.

Ebû Ubeyd dedi, Ebû Zeyd dedi: **الشَّفْنُ**: insanın, ondan hayret eder gibi yahut ondan hoşlanmaz gibi, bir şeye bakarak gözünü kaldırmasıdır; bunun benzeri: **شَنَفَ**.

Leys dedi: **الشَّنَفُ**: buğzun şiddeti; **شَنِفَهُ** denir, yani ona buğz etti. Şiir okudu:
ولَنْ أَزَالَ وإنْ جَامَلْتُ مُحْتَسِباً
فِي غَيْرِ نَائِرَةٍ ضَبّاً لها شَنِفَا
Yani: buğz edici.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الشَّنْفُ** şîn’in fethasıyla: kulağın üst tarafındadır; **الرَّعْثَةُ**: kulağın alt tarafındadır; çoğulu: **شُنُوف**.

Leys dedi: **الشَّنْفُ**: kulağın kıvrımında bir askılıktır.

Ebû Ubeyd, Ümevî’den: **الشَّفْنُ** (fâ’sı sâkin): akıllı/zekî.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الشَّفْنُ**: mirasın gözetleyicisi.

Amr, babasından: **الشَّفْن**: bekleyiş; Hasan’ın sözü de bundandır: ( **تَمُوتُ وتَتْرُكُ مالَكَ للشافِنِ** ).
Ve **الشَّفْنُ**: buğz.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **شَنِفْتُ**: anladın/kavradın; bunun hakkında şu sözü şiir olarak okudu:
وتَقُولُ : قَدْ شَنِفَ الْعَدُوُّ فَقُلْ لهَا
ما لِلْعَدُوِّ لغيرها لا يَشنَفُ

Ebû Zeyd: **الشِّفاه**’dan ve **الشَّنْفَاءُ**; o, üst dudak tarafından yukarıdan dönük olandır; isim **الشَّنَفُ**’tur.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **شَنِفْتُ له** ve **وَعَدِيتُ له**; ona buğz ettiğin zaman.
Dedi: “Sana ne oluyor da beni **شانِفاً** ve **خَانِفاً** görüyorum?” denir; ve **خَنَفَ عَنِّي وَجْهَه**: yani onu çevirdi.

**نفش** : Leys dedi: **النَّفْشُ**: yünü, bir kısmı bir kısmından kabarıp ayrılıncaya kadar germendir; içi gevşek, kabarmış olarak gördüğün her şey **مُنْتَفِشٌ** ve **مُتَنَفِّشٌ**’tir. Ve “**أَرْنَبَةٌ متنفِّشة**” denebilir; yüz üzerine yayıldığı zaman. Ve **تنَفّشَ الضِّبعَانُ** yahut bazı kuşlar; tüyünü silkeleyip sanki korkuyor yahut titriyormuş gibi olduğunda.
Ve “**أَمَةٌ مُتَنَفِّشةٌ**” denir.

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten dedi: **النَّفَش**: develerin geceleyin yayılıp otlamasıdır; **أَنفَشتُها**: onları geceleyin saldığın zaman; çobansız otlarlar; onlar **إبلٌ نُفَّاشٌ**’tır. Şiir okudu:
أجْرِسْ لها يا بْنَ أبي كِبَاشِ
فما لها اللَّيْلة من إنْفاش
غير السّرى وسائِقٍ نَجَّاش
“**غير**” ancak “**غير السُّرى**” manasınadır; şu sözü gibi: ( **لَوْ كَانَ فِيهِمَآ آلِهَةٌ إِلاَّ اللَّهُ** ) (الأنبياء: 22); “Allah’tan başka”yı kastetti.

Münzirî dedi: Sa‘leb bana haber verdi, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **نفِشت الإبلُ تَنَفش** ve **نفَشتْ تَنفُش** denir; çobanının bilgisi olmaksızın ayrılıp geceleyin otladıkları zaman. İsim: **النَّفَش**; ancak geceleyin olur. Ve “koyunları geceyi **نَفَشا** olarak geçirdi” denir; bu, sahibinin bilgisi olmaksızın otlakta dağılmasıdır; ve **نَفِشتْ نَفَشا**.

Münzirî bana haber verdi, Ebû Tâlib’den: “**إنْ لم يكن شحمٌ فَنَفَشٌ**” sözleri hakkında dedi ki: İbnü’l-A‘râbî dedi: manası: “Eğer fiil yoksa, riyâ vardır.” Dedi: ve **النَّفَش**: yündür.

**فشن** : Leys dedi: **فَيْشون**: bir nehrin adıdır.

**فنش** : Ebû Turâb dedi: Sülemî’yi şöyle derken işittim: **بَنّش** adam işte ve **فَنّشَ**; onda gevşediği zaman. Ebû’l-Hasen şiir okudu:
إنْ كُنْتَ غَيْرَ صائِدِي فَنَبِّشِ
Dedi: “(**فَبَنِّش**)” diye de rivayet edilir; yani otur.

Ebû Turâb dedi: Absîlerden birini işittim: **فَنّش** adam işten, ve **فَيَّش**; ondan geri durup kaçındığı zaman.

**نشف** : Leys dedi: **النَّشْفُ**: suyun toprağa girmesidir. Ve **النشْفُ**: **الأَفهار** ölçüsünde ve benzerinde taşlardır; siyah, sanki yanmış gibidir; **نَشْفه** ve **نشَفاً** diye adlandırılır; hamamlarda kirin temizlendiği şey odur; suyu emdiği için **نَشْفة** diye adlandırılmıştır.
Başkaları dedi: kirleri yerlerinden emip aldığı için **نَشْفَة** diye adlandırılmıştır; hepsi **النَّشْفُ**’tur. Ve **النَّشْفَةُ**: yerden suyu emmek için kullanılan yün parçasıdır.

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **النَّشْفُ**: **نَشِفَ الحوضُ الماءَ يَنْشَفُه نشفَاً**’ın mastarıdır. Ve “**أَرضٌ نَشِفَةٌ بَيِّنَةُ النَّشَف**” denir; suyu emen olduğu zaman.
Ve **فَعِلَ** babında dedi: o, fasih olandır; onun dışıyla konuşulmaz. Araplardan kimi, “**نَشِف الحوضُ ما فيه من الماء ، يَنشفُه**” diye fetha ile söyler; ve “**نَفِذَ الشيء يَنْفَذُ**”.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **النِّشْفُ** ve **النَّشَفَة**: **الحَرَّة** taşlarıdır; siyah, sanki yanmış gibidir.

Ebû Amr dedi: **النَّشْفَةُ**: ayakların ovulduğu taşlardır. Ümevî de onun benzerini söyledi; ancak o, “**النِّشْفَةُ**” dedi; nûn’un kesresiyle.

Lihyânî: **انْتُسِف لونُه** ve **انْتُشفَ لونه**; tek manadadır.

İbnü’s-Sikkît dedi: o, **الرُّغْوَةُ** ve **النُّشافَةُ**’dır; develerin ve koyunların sütlerinin üstüne çıkan şey; sağıldıkları zaman.

Ve **انتَشفتُ** denir; **النُّشَافَةَ**’yı içtiğin zaman. Ve Dabî şöyle der: **أنشفْني**; yani bana **النُّشافَة** ver, onu içeyim. Ve “develeriniz akşamleyin **تُنَشِّفُ** ve **تُرَغِّي** ediyor” denir; yani onların **نُشَافَةٌ**’si ve **رُغْوَةٌ**’si vardır.

Lihyânî dedi: **النُّشافَة** ve **النُّشْفَةُ**: tencereden kepçeyle aldığın şeydir; o sıcakken onu yudumladın.

Nadr dedi: **نَشَّفَت** deve **تَنشيفاً**; o, **ناقةٌ مُنَشِّفٌ**’tir; bu, onu bir defa dolu memeli, bir defa da memesinden süt olmayan olarak görmendir; bunu ancak doğumu yaklaştığı zaman yapar. Ve **النُّشافَةُ**: **الرُّغْوة**’dir; o da **الجُفَالَة**’dır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والفاء وما يثلثهما)
(نفق)  النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا.
فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم. وأنْفَق الرّجُل: افتَقَر، أي ذهب ما عِندَه. قال ابنُ الأعرابي: ومنه قوله تعالى: ﴿إذاً لأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإنْفَاقِ﴾ [الإسراء 100].وفرسٌ نَفِقُ الجرْيِ، أي سريعُ انقطاع الجري.
والأصل الآخر النَّفَق: سَرَبٌ في الأرض لـه مَخْلَصٌ إلى مكان. والنَّافقاء: موضِعٌ يرقِّقه اليَربوعُ من جُحْرِه فإذا أُتِيَ من قِبَل القاصعاء ضَرَب النَّافقاءَ برأسه فانتفَقَ، أي خرج. ومنه اشتقاق النِّفاق، لأن صاحبَه يكتُم خلافَ ما يُظهِر، فكأن الإيمان يَخرُج منه، أو يخرج هو من الإيمانِ في خفاء. ويمكن أنَّ الأصلَ في الباب واحد، وهو الخُرُوجُ. والنَّفَق: المَسلك النَّافذ الذي يُمكن الخروجُ منه.
أمَّا نَيْفَق السَّراويل فقد قال أبو بكر([1]): هو فارسيٌّ معرَّب.
(نفل)  النون والفاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على عَطاء وإعطاء. منه النَّافلة: عَطِيَّة الطَّوْعِ من حيثُ لا تَجِب. ومنه نافلة الصَّلاة. والنَّوْفل: الرّجُل الكثيرُ العطاء. قال:
* يأبَى الظُّلامةَ منه النَّوفلُ الزُّفَر([2]) *
ومن الباب النفَل: الغُنْم. والجمع أنفال، وذلك أن الإمام ينفِّل المحارِبينَ، أي يُعطِيهم ماغَنِموه. يقال: نفَّلتُك: أعطيتُك نَفَلا. وقولهم: انتَفَلَ من الشَّيء انتفى منه، فمن الإبدال، واللام بدل من الياء. قال المتلمِّس:
أَمنْتفِلاً من نَصْر بُهْثة خِلْتَني *** ألاَ إنَّني منهم وإن كنتُ أيْنَما([3]) (نفه)  النون والفاء والهاء أصلٌ واحد يدلُّ على إعياءٍ وضعف. منه نَفِهت النَّفسُ: أعْيَتْ وكَلَّت. وهو نافِهٌ ونُفَّهٌ. قال:
* بنا حَرَاجِيجُ المَهَارِي النُّفَّهِ([4]) *
وهو مُنَفَّهٌ ومَنْفُوهٌ: ضعيفٌ جَبان.
(نفي)  النون والفاء والحرف المعتلّ أُصَيلٌ يدلُّ على تعْرِية([5]) شيء من شيءٍ وإبعاده منه. ونَفَيتُ الشّيءَ أنفيه نفياً، وانتفى هو انتفاء. والنُّفَاية: الرَّدِيُّ يُنفَى. ونَفِيُّ الرِّيحِ: ما تَنفيه من التُّرابِ حتى يصيرَ في أصولِ الحِيطان. ونَفِيُّ المطر: ما تنفيه الرِّيحُ أو ترُشُّه. ونَفِيُّ الماء: ما تطاير من الرِّشاءِ على ظهر المائح. قال:
* على تِلك الجِفَارِ من النّفيِّ *
والمهموز منه كلمةٌ واحدة، هي النُّفأُ: قطعٌ من الكلأ متفرّقة من([6]) عُظْم الكلأ، الواحدة نُفَأة. قال:
جَادَتْ سوارِيه وآزَرَ نَبتَهُ *** نُفَأٌ من الصَّفراءِِ والزُّبَّادِ([7])(نفت)  النون والفاء والتاء. يقولون: نَفَتَت القِدرُ: غَلَتْ ويَبِسَ مَرَقُها عليها. قال:
وصاحبٍ لِصدرِهِ كَتِيتُ *** عليَّ مثلَ المِرْجَلِ النَّفُوتِ
ونفت صَدْرُه بالعَداوة: غَلاَ.
(نفث)  النون والفاء والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خروج شيء من فمٍ أو غيره بأدنَى جَرْس. منه نَفَثَ الرّاقِي رِيقَه، وهو أقلُّ من التَّفْل. والساحرة* تَنْفُِثُ السمّ. و "لابدَّ للمصدور أن يَنْفُث([8])" مثَل. و "لو سألني نُفَاثَةَ سِوَاكٍ ما أعطيته"، وهو ما بقي في أسنانه فنفَثَه. ودمٌ نفيثٌ: نَفَثَهُ الجُرحُ، أي أظهَرَه.
(نفج)  النون والفاء والجيم: أصلٌ يدلُّ على ثُؤُورِ شيءٍ وارتفاعِه. ونفجَ اليَربوعُ: ثار. وأنْفَجَه صائدُه. ونَفَجَت الفَرُّوجة من بَيضها: خرجَتْ. وانتَفَجَ جَنْبَا البعيرِ: ارتفعا. والنَّوَافج: مؤخَّرات الضُّلوع، واحدتها نافجة([9]). والنَّفّاج: المفتخر بما ليس عنده. ونَفَجَتِ الرِّيح: جاءت بقُوَّة. والنَّفِيجة: الشّطبية من النَّبْع تُتَّخذ قوساً، كأنَّها تنتفج على الشّجرة.
(نفح)  النون والفاء والحاء: أصلٌ يدلُّ على اندفاعِ الشَّيء أو رَفْعِه. ونَفَحتْ رائحةُ الطِّيب نَفحاً: انتشرَتْ واندفعت. ولهذا الطِّيب نَفحةٌ طيِّبة. ثم قيس عليه فقيل: نَفَح بالمال نَفحاً، كأنَّه أرسله من يده إرسالاً. ولا تزالُ لفلانٍ نَفَحاتٌ من معروف. ونَفَحت الرِّيح. هبَّت. وقوسٌ نَفُوحٌ: بعيدة الدَّفع للسَّهم. ونَفَحت الدّابّةُ: رمَتْ بحافرها فضربَتْ به. وكذلك نَفَحَه بالسَّيف: تناوَله به. والنَّفوح من ا لنُّوق: ما يخرُج لبنُها من أحاليلها من غير حَلْب.
(نفخ)  النون والفاء والخاء: أصلٌ صحيح يدلُّ على انتفاخٍ وعلوّ. منه انتفَخَ الشّيءُ انتفاخاً. ويقال انتَفَخَ النَّهار: علا. ونَفْخَة الرَّبيع: إعْشابه([10])؛ لأنَّ الأرضَ تربو فيه وتنتفِخ. والمْنفُوخُ: الرَّجل السَّمين. والنَّفْخاء من الأرض مثلُ النَّبْخاء؛ وقد مَضَى.
(نفد)  النون والفاء والدال: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انقطاعِ شيء وفَنائِه. ونفِدَ الشّيءُ يَنفَد نَفاداً. وأنفَدُوا: فَنِيَ زادُهم. ويقال للخَصْم مُنافِدٌ، وذلك أن يَتخاصمَ الرَّجُلانِ يريد كلٌّ منهما إنفادَ حجَّةِ صاحِبه. وفي الحديث: "إنْ نافَدْتَهم نافَدُوك"، أي إنْ قلتَ لهم قالوا لك.
(نفذ)  النون والفاء والذال: أصلٌ صحيح يدلُّ على مَضاءٍ في أمْرٍ وغيرِه. ونَفذ السَّهمُ الرمية نَفاذاً([11]). وأنْفذْتُه أنا. وهو نافذٌ: ماضٍ في أمره.
(نفر)  النون والفاء والراء: أصلٌ صحيح يدلُّ على تجافٍ وتباعد. منه نَفَر الدّابّةُ وغيرُه نِفاراً، وذلك تَجافِيهِ وتباعُدُه عن مكانِه ومَقرِّه. ونَفَر جلدُه: وَرِمَ. وفي الحديث: "أنَّ رجلاً تخلَّلَ بالقَصَب فنَفَرَ فَمُه"، أي وَرِم. قال أبو عبيد: وإنَّما هو من نِفَار الشَّيءِ عن الشَّيءِ وتَجافِيهِ عنه؛ لأنَّ الجلد يَنفِر عن اللَّحم للدَّاء الحادثِ بينهما. ويوم النَّفْر: يومَ يَنفِر النّاسُ عن مِنىً. ويقولون: لقيته قبل صَيحٍ ونَفْر، أي قبلَ كلِّ صائح ونافر. والمنافرة: المحاكمة إلى القاضي بين اثنَين، قالوا: معناه أنَّ المُبتغَى تفضيلُ نَفَر على نفر([12]). وأنفرت أحدَهما على الآخر. والنَّفَر أيضاً من قياس الباب لأنَّهم يَنفِرون للنُّصْرة. والنَّفير: النَّفَر، وكذا النَّفْر والنَّفْرة: كلُّ ذلك قياسُه واحد. وأنشَدَ الفرّاء في النَّفْرة:
حَيَّتْكَ ثُمَّتَ قالتْ إنَّ نَفْرَتَنا *** اليومَ كلّهُمُ يا عُرْوَ مشتَغِلُ([13])وتقول العرب: نَفَّرْتُ عن الصَّبيِّ، أي لقَّبتُه لَقَباً، كأنَّه عِندهم تنفيرٌ للجِنّ عنه وللعَيْن. قال أعرابيّ: قيل لأبي لما وُلِدْت: نَفِّرْ عن ابنك! فسمَّاني قُنفُذاً، وكَنَّاني أبا العَدّاء.
(نفز)  النون والفاء والزاء أُصَيْلٌ يدلُّ على الوُثوب وشِبْه الوُثوب. ونَفَزَ الظَّبي: وَثَبَ في عَدْوِه. والمرأة تنفِّز ولدها: ترقِّصه. وأنْفَزتُ السَّهمَ على ظهر يدي: أدَرْتُه. قال:
يَخُرْنَ إذا أُنْفزْن في ساقِط النَّدَى *** وإن كانَ يوماً ذا أهاضيبَ مُخْضِلا([14])(نفس)  النون والفاء والسين أصلٌ واحد يدلُّ على خُروج النَّسيم كيف كان، من ريح أو غيرها، وإليه يرجعُ فروعه. منه التَّنَفُّس: خُروج النَّسِيم من الجوف. ونَفَّسَ الله كُربَته، وذلك أنَّ في خُروج النَّسيم رَوْحاً وراحةً*. والنَّفَس: كلُّ شيءٍ يفرَّجُ به عن مكروب. وفي الحديث: "لا تَسُبُّوا الرِّيح فإنَّها من نَفَس الرَّحمن" يعني أنَّها رَوحٌ يتنفَّس به عن المكروبين. وجاء في ذكر الأنصار: "أجِدُ نَفَس رَبِّكم من قِبَلِ اليَمَن"، يراد أن بالأنصار نُفِّسَ عن الذين كانوا يؤذَوْن من المؤمنين بمكَّة([15]). ويقال للعَيْن نَفَسٌ. وأصابت فلاناً نَفْسٌ. والنَّفْس: الدَّم، وهو صحيح، وذلك أنَّه إذا فُقِد الدّمُ من بَدَنِ الإنسان فَقَدَ نَفْسَه. والحائض تسمَّى النُّفَساءَ([16]) لخرُوج دَمِها. والنِّفاس: وِلادُ المرأة، فإذا وَضَعت فهي نُفَساء. ويقال: ورِثْتُ هذا قبل أن يُنْفَسَ فلانٌ، أي يولَد. والولدُ منفوس. والنِّفاس أيضاً: جمع نُفَساء. ويقال: كرَعَ في الإناء نَفَساً أو نَفَسَيْن. ويقال: للماء نَفَسٌ، وهذا على تسميته الشَّيء باسم غيرِه، ولأنَّ قِوام النَّفس به. والنَّفسُ قِوامُها بالنَّفَس. قال:
تَبِيت الثَّلاثُ السُّودُ وهي مناخةٌ ***على نَفَسٍ من [ماءِ] ماوِيّةَ العَذْبِ([17])ومن الاستعارة: تَنفّسَت القَوسُ: انشقَّت. وشيءٌ نفيس، أي ذو نفس وخَطَر يُتنافَسُ به. والتّنافُس: أن يُبرِزَ كلُّ واحد من المتبارزَين قوَّةَ نَفْسه. وقولُهم في الدِّباغ نَفس([18])، هذا هو القياس، أي يَسير منه، قَدرُ ما يُدبَغ به الإهاب مَرَّة، شبّهه في قلَّته بنَفَسٍ يُتَنفَّس. وقياس الباب في هذا وفيما معناه واحد([19]).
(نفش)  النون والفاء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على انتشار. من ذلك نَفْش الصُّوف، وهو أن يُطْرَق حَتَّى يتنفّش. ونَفَش الطّائرُ جناحَيه. ونَفَشَت الإبلُ: تردَّدَتْ وانتشرَتْ بلا راع. وفِعلُها النَّفْش؛ وإبلٌ نُفّاشٌ ونَوافش.
(نفص)  النون والفاء والصاد كلماتٌ يتقارب قِياسُها، وهي تدلُّ على إخْراج شيءٍ من البدن أو إلقائِهِ بقُوّة. منه أنفَصَ فلانٌ في ضَحِكه: استغْربَ.
وأنفصَ ببَولِه مثل أوْزَعَ. ويقال إنَّ النُّفَص: أنضاحُ الدّم، الواحدة نُفْصَة. قال:
* تَرَى الدِّماءَ على أكتافها نُفَصا([20]) *
قال ابن دريد([21]): والنُّفَاص: داءٌ يصيب الغَنَم فيبول حتى يموت.
(نفض)  النون والفاء والضاد أصلٌ صحيح يدلُ على تحريكِ شيءٍ لتنظيفه من غبارٍ أو نحوه، ثم يُستَعار. ونَفَضت الثّوبَ وغيرَه نَفْضاً. والنَّفَض: ما نفضَتْه الشَّجرةُ من ثَمَرِها. وامرأةٌ نَفوضٌ: نَفَضَتْ بطنَها عن وَلدها. والنَّافض: الحُمَّى ذات الرِّعْدة، لأنَّها تَنفُض البَدن نَفْضاً. وأنْفَضوا: فَنِيَ زادُهم، أي لمَّا نفِدَ زادُهم وَفَنِيَ نَفَضُوا أوعيتَهم. وتقول العربُ مثلاً: "النُّفاض([22]) يُقطِّرُ الجَلَب"، إذا أنْفَضُوا وقلَّ ما عِندهم جَلَبوا إبلَهم للبيْع.
ويُستعار من الباب قولهم: نَفَضْتُ الأرضَ، إذا بَعَثْتَ مَن ينظر أبِها عدوٌّ أم لا. ونَفَضْتُ اللَّيلَ، إذا عَسَسْتَ لتنفُض عن أهل الرِّيبة. والنَّفِيضة والنَّفَضَة: القومُ يفعلون ذلك. قال:
يَرِدُ المياهَ حضيرَةً ونَفِيضةً *** وِرْدَ القطاةِ إذا اسْمَألَّ التُّبَّعُ([23])وتقول العرب: "إذا تكلَّمتَ ليلاً فاخفِضْ، وإذا تكلَّمت النّهارَ فانْفُض". تقول: انظر حَوالَيْك، فلعلَّ ثَمَّ مَنْ لا يَصلُح أن يَسمَع كلامَك. والنِّفاض: إزار الصِّبْيان. ويمكن أن يكون من الباب. قال:
* جارية بيضاء في نِفَاضِ([24]) *
(نفط)  النون والفاء والطاء: ثلاثُ كلماتٍ: النِّفط معروف، مكسور النون. والنَّفَط: قَرْحٌ يخرج في اليَدِ من العمل. ونَفَطَ الصَّبِيُّ نَفِيطاً: صَوّت. وماله عافطَةٌ ولا نافطة. فالنَّافطة: الشاة تَنْفِط من أنْفها.
(نفع)  النون والفاء والعين: كلمة تدلُّ على خلاف الضَّرّ. ونَفَعَه ينفَعُه نَفْعاً ومَنفَعة. وانتفَعَ بكذا. والله أعلَمُ بالصَّواب.
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (3، 155)، ونصها: "ونئفق القميص مهموز مكسور الفاء فارسي معرب".
([2]) لأعشى باهلة في اللسان (زفر) من قصيدة يرثي بها المنتشر بن وهب الباهلي. انظر الأصمعيات 89 طبع المعارف وجمهرة أشعار العرب 135 ومختارات ابن الشجري 10 وأمالي المرتضى
(3: 105-113) والخزانة (1: 79-97). وقد سبق في (زفر). وصدره:
* أخو رغائب يعطيها ويسألها *
([3])  ديوان المتلمس الورقة 1 ومخطوطة الشنقيطي، واللسان (نفل).
([4])  لرؤبة في ديوانه 167 واللسان (نفه). وقبله:
* به تمطت غول كل ميله *
([5])  في الأصل: "تغرية".
([6])  في الأصل: "عن"، صوابه في المجمل واللسان.
([7])  للأسود بن يعفر في المفضليات (2: 19) واللسان (نفأ).
([8])  انظر البيان (2: 97/ 4: 46). وأنشد في المختار من شعر بشار وحواشيه 146:
لا بد للمصدور أن ينفثا *** وللذي في الصدر أن يبعثا
 ([9])  ونافج أيضاً.
([10])  بدله في المجمل واللسان: "حين أعشب".
([11])  يقال: نفذ السهم الرمية، ونفذ فيها أيضاً.
([12])  في الأصل: "عن نفر". وفي المجمل: "كأن معناها تفضيل أحد الرجلين على الآخر".
([13])  في الأصل: "ياعز"، صوابه في اللسان (نفر).
([14]) لأوس بن حجر في ديوانه 22 والمجمل (نفز) واللسان (نفز، خور). وفي الأصل: "وإن كان ما بوذا أهاديب"، صوابه في المراجع السابقة. وبعده:
خوار المطافيل الملمعة الشوى *** وأطلائها صادفن عرنان مبقلا
 ([15]) والأنصار يمانون، لأنهم من الأزد. اللسان (نفس).
([16]) في اللسان: "ثعلب: النفساء: الوالدة، والحامل، والحائض".
([17]) أنشده في المجمل، وكذا أنشده ياقوت في معجم البلدان (رسم ماوية).
([18]) كذا ضبط في الأصل والمجمل، وهو ما يقتضيه التعليل بعده. لكن ضبط في اللسان والقاموس بسكون الفاء. وأنشد في اللسان:
أتجعل النفس التي تدير *** في جلد شاة ثم لا تسير
 ([19]) كذا وردت هذه العبارة.
([20]) أنشده في المجمل واللسان (نفص).
([21])  في الجمهرة (3: 83).
([22])  يقال بضم النون وفتحها.
([23])  لسعدى بنت الشمردل الجهنية، من قصيدة في الأصمعيات 41-43. وسبق إنشاده في (تبع).
([24])  بعده في اللسان (نفض): * تنهض فيه أيما انتهاض *

ـ

##### Türkçe

(**باب النون والفاء وما يثلثهما**)

(**نفق**)  **النون** ve **الفاء** ve **القاف** iki sahih asıldır; bunlardan biri bir şeyin kesilmesine ve gidip yok olmasına delâlet eder, diğeri ise bir şeyi gizlemeye ve onu örtüp kapamaya delâlet eder. Bu ikisi hakkında söz derlenip toparlandığında birbirine yaklaşırlar.

Birincisi: **نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً**: öldü. Ve **نَفَق السِّعر نَفَاقاً**; bu, onun geçip gitmesi, ne kesada uğramaması ne de durmaması demektir. Ve **أنْفَقوا**: pazarları **نَفَقت** (işledi). Ve **النَّفَقة** (harcama), çünkü o kendi yönüne doğru geçip gider. Ve **نفَق الشيءُ**: tükendi; “kavmin harcaması **نَفِقَتْ**” denir. Ve **أنْفَق الرّجُل**: fakirleşti; yani yanında olan gitti. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Bundan, Yüce Allah’ın sözü: **﴿إذاً لأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإنْفَاقِ﴾** [الإسراء 100]. Ve **فرسٌ نَفِقُ الجرْيِ**: yani koşuşu çabuk kesilen (at).

Diğer asıl: **النَّفَق**: yerde bir tünel; onun bir yere çıkış yolu vardır. Ve **النَّافقاء**: yerbû‘un ininden incelttiği yer; **القاصعاء** tarafından gelindiğinde başıyla **النَّافقاء**’ya vurur da **انتفَقَ**; yani çıktı. Bundan **النِّفاق**’ın اشتقاق’ı (türeyişi) vardır; çünkü onun sahibi, gösterdiğinin tersini gizler; sanki iman ondan çıkar, yahut o imandan gizlice çıkar. Ve bu bapta asılın bir olması mümkündür; o da **الخُرُوجُ**’dur. Ve **النَّفَق**: içinden çıkmanın mümkün olduğu nüfuz eden geçittir.

**نَيْفَق السَّراويل**’e gelince, Ebû Bekir([1]) dedi ki: O, Arapçalaştırılmış Farsçadır.

(**نفل**)  **النون** ve **الفاء** ve **اللام** sahih bir asıldır; عطا ve إعطاء’ya delâlet eder. Ondan **النَّافلة**: vacip olmadığı hâlde gönüllü عطية. Ondan namazın **نافلة**’si. Ve **النَّوْفل**: çok عطا sahibi adam. Dedi ki:
* يأبَى الظُّلامةَ منه النَّوفلُ الزُّفَر([2]) *

Ve babtan **النفَل**: ganimet. Çoğulu **أنفال**; bu, imamın savaşanlara **ينفِّل** etmesi (fazladan pay vermesi) sebebiyledir; yani onlara ganimet ettiklerini verir. “**نفَّلتُك**: sana **نَفَلا** verdim” denir. Ve onların “**انتَفَلَ** من الشيء **انتفى** منه” sözü, ibdâl’dendir; **اللام** **الياء**’ın bedelidir. **المتلمِّس** dedi ki:
أَمنْتفِلاً من نَصْر بُهْثة خِلْتَني *** ألاَ إنَّني منهم وإن كنتُ أيْنَما([3])

(**نفه**)  **النون** ve **الفاء** ve **الهاء** tek bir asıldır; yorgunluk ve zayıflığa delâlet eder. Ondan **نَفِهت النَّفسُ**: yoruldu ve bitkin düştü. O, **نافِهٌ** ve **نُفَّهٌ**’dir. Dedi ki:
* بنا حَرَاجِيجُ المَهَارِي النُّفَّهِ([4]) *
Ve o, **مُنَفَّهٌ** ve **مَنْفُوهٌ**’dur: zayıf, korkak.

(**نفي**)  **النون** ve **الفاء** ve illetli harf, bir şeyin bir şeyden soyulup çıkarılmasına([5]) ve ondan uzaklaştırılmasına delâlet eden köklü bir asıldır. **نَفَيتُ الشّيءَ** onu **أنفيه** **نفياً**; ve o da **انتفى** **انتفاء**. Ve **النُّفَاية**: sürülen kötü (şey). Ve **نَفِيُّ الرِّيحِ**: rüzgârın topraktan sürüp attığı şey; ta ki duvarların diplerinde olur. Ve **نَفِيُّ المطر**: rüzgârın sürdüğü yahut serptiği şey. Ve **نَفِيُّ الماء**: su çekenin sırtı üzerinde ipten sıçrayan şey. Dedi ki:
* على تِلك الجِفَارِ من النّفيِّ *

Hemzeli olanından tek bir kelime vardır; o da **النُّفأُ**: otun büyük kısmından([6]) ayrı ayrı parçalar; bir tanesi **نُفَأة**. Dedi ki:
جَادَتْ سوارِيه وآزَرَ نَبتَهُ *** نُفَأٌ من الصَّفراءِِ والزُّبَّادِ([7])

(**نفت**)  **النون** ve **الفاء** ve **التاء**. Derler ki: **نَفَتَت القِدرُ**: kaynadı ve üzerinde suyunun (et suyunun) suyu kurudu. Dedi ki:
وصاحبٍ لِصدرِهِ كَتِيتُ *** عليَّ مثلَ المِرْجَلِ النَّفُوتِ
Ve **نفت صَدْرُه بالعَداوة**: kinle kaynadı.

(**نفث**)  **النون** ve **الفاء** ve **الثاء** sahih bir asıldır; bir ağızdan yahut başkasından en hafif sesle bir şeyin çıkmasına delâlet eder. Ondan: **نَفَثَ الرّاقِي رِيقَه**; o, **التَّفْل**’den daha azdır. Ve büyücü kadın zehri **تَنْفُِثُ**. Ve “**لابدَّ للمصدور أن يَنْفُث**([8])” bir meseldir. Ve “**لو سألني نُفَاثَةَ سِوَاكٍ ما أعطيته**”; o, dişlerinde kalan şeydir, onu **نفَثَه** (tükürüp attı). Ve **دمٌ نفيثٌ**: yarası onu **نَفَثَهُ**; yani onu ortaya çıkardı.

(**نفج**)  **النون** ve **الفاء** ve **الجيم**: bir asıl; bir şeyin kabarmasına ve yükselmesine delâlet eder. **نفجَ اليَربوعُ**: kabardı (fırladı). Ve avcısı onu **أنْفَجَه**. Ve **نَفَجَت الفَرُّوجة من بَيضها**: yumurtasından çıktı. Ve **انتَفَجَ جَنْبَا البعيرِ**: iki yanı yükseldi. Ve **النَّوَافج**: kaburgaların arka tarafları; bir tanesi **نافجة**([9]). Ve **النَّفّاج**: kendinde olmayanla övünen. Ve **نَفَجَتِ الرِّيح**: kuvvetle geldi. Ve **النَّفِيجة**: **النَّبْع**dan olan şatbiyye (çubuk); yay yapılır; sanki ağaç üzerinde kabarıp yükselir.

(**نفح**)  **النون** ve **الفاء** ve **الحاء**: bir asıl; şeyin itilişine yahut kaldırılışına delâlet eder. **نَفَحتْ رائحةُ الطِّيب نَفحاً**: yayıldı ve itildi. Bu güzel kokunun güzel bir **نَفحةٌ**’sı vardır. Sonra buna kıyas edildi de denildi ki: **نَفَح بالمال نَفحاً**; sanki onu elinden salıvererek göndermiş gibi. Ve falanın hâlâ iyilikten **نَفَحاتٌ**’ı vardır. Ve **نَفَحت الرِّيح**: esti. Ve **قوسٌ نَفُوحٌ**: oka itişi uzak olan (yay). Ve **نَفَحت الدّابّةُ**: toynağıyla attı da onunla vurdu. Aynı şekilde **نَفَحَه بالسَّيف**: onu kılıçla vurdu. Ve develerden **النَّفوح**: sağım olmaksızın sütü memelerinden çıkan.

(**نفخ**)  **النون** ve **الفاء** ve **الخاء**: sahih bir asıl; şişmeye ve yükselmeye delâlet eder. Ondan **انتفَخَ الشّيءُ انتفاخاً**. Ve denir ki: **انتَفَخَ النَّهار**: yükseldi. Ve **نَفْخَة الرَّبيع**: otlanmasıdır([10]); çünkü onda yer kabarır ve şişer. Ve **المْنفُوخُ**: şişman adam. Ve yerden **النَّفْخاء** **النَّبْخاء** gibidir; geçmişti.

(**نفد**)  **النون** ve **الفاء** ve **الدال**: sahih bir asıl; bir şeyin kesilmesine ve tükenmesine delâlet eder. **نفِدَ الشّيءُ** **يَنفَد** **نَفاداً**. Ve **أنفَدُوا**: azıkları tükendi. Ve hasma **مُنافِدٌ** denir; bu, iki adamın çekişmesi ve her birinin, sahibinin delilini tüketmeyi istemesidir. Hadiste: “**إنْ نافَدْتَهم نافَدُوك**”; yani onlara söylersen sana söylerler.

(**نفذ**)  **النون** ve **الفاء** ve **الذال**: sahih bir asıl; işte ve başkasında ilerleyip geçmeye delâlet eder. **نَفذ السَّهمُ الرمية نَفاذاً**([11]). Ve ben onu **أنْفذْتُه**. Ve o **نافذٌ**’dir: işinde yürüyüp giden.

(**نفر**)  **النون** ve **الفاء** ve **الراء**: sahih bir asıl; uzak durmaya ve uzaklaşmaya delâlet eder. Ondan **نَفَر الدّابّةُ** ve başkası **نِفاراً**; bu, onun yerinden ve karar ettiği yerden uzak durması ve uzaklaşmasıdır. Ve **نَفَر جلدُه**: şişti. Hadiste: “bir adam kamışla diş aralarını temizledi de ağzı **نَفَرَ**”; yani şişti. Ebû Ubeyd dedi ki: Bu ancak, bir şeyin bir şeyden **نِفَار**’ı ve ondan uzak durması sebebiyledir; çünkü deri, aralarında meydana gelen hastalık sebebiyle etten uzaklaşır. Ve **يوم النَّفْر**: insanların Minâ’dan ayrılıp gittiği gün. Ve derler ki: “Onu **صَيحٍ** ve **نَفْر**’den önce gördüm”; yani her bağırandan ve kaçandan önce. Ve **المنافرة**: iki kişi arasında kadıya muhakeme; dediler ki: manası, bir **نَفَر**’i bir **نَفَر**’e üstün kılmanın istenmesidir([12]). Ve ikisinden birini diğerine karşı **أنفرت**. Ve **النَّفَر** da babın kıyasındandır; çünkü onlar yardıma koşmak için **ينفِرون**. Ve **النَّفير**: **النَّفَر**; aynı şekilde **النَّفْر** ve **النَّفْرة**: bunların hepsi kıyası birdir. **الفرّاء** **النَّفْرة** hakkında inşad etti:
حَيَّتْكَ ثُمَّتَ قالتْ إنَّ نَفْرَتَنا *** اليومَ كلّهُمُ يا عُرْوَ مشتَغِلُ([13])

Ve Araplar der ki: **نَفَّرْتُ عن الصَّبيِّ**; yani ona bir lakap taktım; sanki onlara göre bu, cinleri ondan ve gözü (nazar) ondan uzaklaştırmadır. Bir bedevî dedi ki: Doğduğumda babama denildi: “Oğlundan **نَفِّرْ** et!”; beni **قُنفُذاً** diye adlandırdı ve künyemi **أبا العَدّاء** yaptı.

(**نفز**)  **النون** ve **الفاء** ve **الزاء** sıhhatli bir köktür; sıçramaya ve sıçramaya benzer şeye delâlet eder. **نَفَزَ الظَّبي**: koşuşunda sıçradı. Ve kadın çocuğunu **تنفِّز** eder: onu zıplatıp oynatır. Ve oku elimin üstünde **أنْفَزتُ**: onu çevirdim. Dedi ki:
يَخُرْنَ إذا أُنْفزْن في ساقِط النَّدَى *** وإن كانَ يوماً ذا أهاضيبَ مُخْضِلا([14])

(**نفس**)  **النون** ve **الفاء** ve **السين** tek bir asıldır; rüzgâr yahut başkası olarak, nasıl olursa olsun esintinin çıkışına delâlet eder; dalları ona döner. Ondan **التَّنَفُّس**: içten esintinin çıkması. Ve Allah onun sıkıntısını **نَفَّسَ** etti; bu, esintinin çıkışında ferahlık ve rahatlık olması sebebiyledir. Ve **النَّفَس**: sıkıntı içindekinden onunla ferahlık verilen her şey. Hadiste: “Rüzgâra sövmeyin; çünkü o **نَفَس** **الرَّحمن**’dandır”; yani o, sıkıntı içindekilerden onunla ferahlık verilen bir rûhtur. Ensar hakkında zikredilmiştir: “Sizin Rabbinizin **نَفَس**’ini Yemen tarafından buluyorum”; bununla, Mekke’de müminlerden eziyet görenlerden Ensar sebebiyle ferahlık verildiği kastedilir([15]). Ve göze **نَفَسٌ** denir. Falana bir **نَفْسٌ** isabet etti. Ve **النَّفْس**: kandır; bu sahihtir; çünkü insan bedeninden kan kaybolduğunda **نَفْس**’ini kaybeder. Hayızlı kadına, kanının çıkması sebebiyle **النُّفَساءَ**([16]) denir. Ve **النِّفاس**: kadının doğurmasıdır; doğurduğunda o **نُفَساء**’dır. Ve denir ki: “Bunu, falan **يُنْفَسَ** edilmeden önce miras aldım”; yani doğmadan önce. Ve çocuk **منفوس**’tur. Ve **النِّفاس** ayrıca **نُفَساء**’ın çoğuludur. Ve denir ki: “Kabın içinde bir **نَفَساً** yahut iki **نَفَسَيْن** içti.” Ve suya da **نَفَسٌ** denir; bu, bir şeyi başkasının adıyla adlandırmadandır ve çünkü nefsin ayakta durması onunladır. Ve nefsin ayakta durması **النَّفَس** iledir. Dedi ki:
تَبِيت الثَّلاثُ السُّودُ وهي مناخةٌ ***على نَفَسٍ من [ماءِ] ماوِيّةَ العَذْبِ([17])

İstiare olarak: **تَنفّسَت القَوسُ**: yarıldı. Ve **شيءٌ نفيس**: yani nefsi ve değeri olan, onunla yarışılan şey. Ve **التّنافُس**: iki yarışanın her birinin nefsinin gücünü ortaya koymasıdır. Ve onların tabaklamada “**نَفس**” demeleri([18])—bu kıyastır—yani ondan az bir miktar; deriyi bir kere tabaklamaya yetecek kadar; azlığında onu, alınan bir **نَفَسٍ**’e benzetti. Bu ve manası bununla olan şeylerde babın kıyası birdir([19]).

(**نفش**)  **النون** ve **الفاء** ve **الشين** sahih bir asıldır; yayılmaya delâlet eder. Bundan **نَفْش الصُّوف**; o, yünün dövülmesidir, ta ki kabarıp yayılsın. Ve kuş kanatlarını **نَفَش** etti. Ve develer **نَفَشَت**: çobansız dolaşıp yayıldı. Fiili **النَّفْش**’tir; ve **إبلٌ نُفّاشٌ** ve **نَوافش**.

(**نفص**)  **النون** ve **الفاء** ve **الصاد** kıyasları birbirine yaklaşan kelimelerdir; bedenden bir şeyi çıkarmaya yahut onu kuvvetle atmaya delâlet ederler. Ondan: falan gülmesinde **أنفَصَ** etti: aşırıya gitti.

Ve “**أنفصَ** ببَولِه” **أوْزَعَ** gibi (denir). Ve denir ki: **النُّفَص**: kan sıçramalarıdır; bir tanesi **نُفْصَة**. Dedi ki:
* تَرَى الدِّماءَ على أكتافها نُفَصا([20]) *
İbn Düreyd([21]) dedi ki: **النُّفَاص**: koyuna isabet eden bir hastalıktır; o, işer de ölür.

(**نفض**)  **النون** ve **الفاء** ve **الضاد** sahih bir asıldır; bir şeyi, tozdan yahut benzerinden temizlemek için hareket ettirmeye delâlet eder; sonra istiare edilir. **نَفَضت الثّوبَ** ve başkasını **نَفْضاً**. Ve **النَّفَض**: ağacın meyvesinden silkip düşürdüğü şey. Ve **امرأةٌ نَفوضٌ**: karnını çocuğundan silkip attı (düşürdü). Ve **النَّافض**: titremeli humma; çünkü o bedeni **نَفْضاً** sallar. Ve **أنْفَضوا**: azıkları tükendi; yani azıkları tükenip yok olunca kaplarını silkip boşalttılar. Ve Araplar mesel olarak der ki: “**النُّفاض**([22]) **يُقطِّرُ الجَلَب**”; yani **أنْفَضوا** ettiklerinde ve yanlarındaki azaldığında, develerini satmak için getirdiler.

Ve babtan istiare olarak onların “**نَفَضْتُ الأرضَ**” sözü: orada düşman var mı yok mu diye bakan birini gönderdiğinde. Ve “**نَفَضْتُ اللَّيلَ**”: şüphe ehlinin üzerinden silkip atmak için gece bekçiliği yaptığında. Ve **النَّفِيضة** ve **النَّفَضَة**: bunu yapan topluluktur. Dedi ki:
يَرِدُ المياهَ حضيرَةً ونَفِيضةً *** وِرْدَ القطاةِ إذا اسْمَألَّ التُّبَّعُ([23])

Ve Araplar der ki: “Gece konuştuğunda alçalt; gündüz konuştuğunda **انْفُض**.” Yani: çevrene bak; belki orada sözünü işitmesi uygun olmayan biri vardır. Ve **النِّفاض**: çocukların izarı. Ve babtan olabilir. Dedi ki:
* جارية بيضاء في نِفَاضِ([24]) *

(**نفط**)  **النون** ve **الفاء** ve **الطاء**: üç kelime: **النِّفط** bilinen (şey)dir; **النون** kesralıdır. Ve **النَّفَط**: işten elde çıkan yara. Ve **نَفَطَ الصَّبِيُّ نَفِيطاً**: ses çıkardı. Ve onun ne **عافطَةٌ**’si vardır ne de **نافطة**’sı. **النَّافطة**: burnundan **تَنْفِط** eden koyundur.

(**نفع**)  **النون** ve **الفاء** ve **العين**: zarar’ın zıddına delâlet eden bir kelime. **نَفَعَه** ona fayda verdi; **ينفَعُه** **نَفْعاً** ve **مَنفَعة**. Ve **انتفَعَ** bununla. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- النفش نشر الصوف. قال تعالى: ﴿كالعهن المنفوش﴾ [القارعة/5] ونفش الغنم: انتشارها، والنفش بالفتح: الغنم المنتشرة. قال تعالى: ﴿إذ نفشت فيه غنم القوم﴾ [الأنبياء/78] والإبل النوافش: المترددة ليلا في المرعى بلا راع.

##### Türkçe

- **النفش**: yünün yayılmasıdır. Yüce Allah dedi ki: ﴿كالعهن **المنفوش**﴾ [القارعة/5]. Ve **نفش الغنم**: onun yayılmasıdır; ve fetha ile **النفش**: yayılmış koyunlardır. Yüce Allah dedi ki: ﴿إذ **نفشت** فيه غنم القوم﴾ [الأنبياء/78]. Ve **الإبل النوافش**: geceleyin otlakta çobansız olarak gidip gelenlerdir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ف ش
نفش الصوف والقطن فانتفش‏.‏
وانتفش الضبعان والديك وتنفّش إذا نفش شعره أو ريشه كأنه يخاف أو يرعد‏.‏
وانتفشت الهرّة وتنفّشت‏:‏ ازبأرّت‏.‏
وأمةٌ متنفّشة الشعر‏.‏
ونفشت الغنم بالليل‏:‏ انتشرت وأنفشها الراعي‏.‏
قال‏:‏ أجرس لها يا ابن أبي كباش فما لها الليلة من إنفاش غير السري وسائقٍ نجّاش ومن المجاز‏:‏ أنف متنفّش‏.‏
قصير المارن منبسط على الوجه كأنف الزنجيّ‏.‏
وقال العجاج‏:‏
ثار عَجاجٌ مسبطِرٌّ قسطَلُه
تَنفِشُ منه الخيلُ ما لا تغزلُه

##### Türkçe

ن ف ش
**نفش** yün ve pamuğu; böylece kabardı.
Ve sırtlan ve horoz **انتفش** ve **تَنفَّش**; saçını yahut tüyünü **نفش** ettiği vakit, sanki korkuyor yahut titriyor gibidir.
Ve kedi **انتفشت** ve **تَنفَّشت**: **ازبأرّت**.
Ve saçı **متنفّشة** olan bir cariye.
Ve koyunlar geceleyin **نفشت**: yayıldı; ve çoban onları **أنفشها**.
Dedi ki: “Onun için çan çaldır, ey Ebû Kebâş’ın oğlu; zira bu gece onun için **إنفاش**’tan, ancak gece yürüyüşü ve bir sevk edici, çok bağıran (kimse) vardır.” Ve mecazdandır: **أنف متنفّش**.
Kısa **المارن**; yüze doğru yayvan; zencinin burnu gibi.
Ve el-‘Accâc dedi ki:
Kalktı bir toz; yayılıp kabaran; onun sütunu
Ondan atlar **تَنفِشُ** eder; onu eğirmeyecekleri şeyi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَفَشُ: الصُّوفُ. والنَّفْشُ: مَدُّكَ الصُّوفَ حتى يَنْتَفِشَ بعضه عن بعض، وعِهْنٌ مَنْفُوشٌ، والتَّنْفِيشُ مثلُه. وفي الحديث: أَنه نَهَى عن كسْب الأَمَةِ إِلاَّ ما عَمِلَت بيدَيْها نحو الخَبْزِ والغَزْل والنَفْشِ؛ هو نَدْفُ القُطْن والصُّوفِ، وإِنما نَهَى عن كَسْبِ الإِماء لأَنه كانت عليهن ضَرائِبُ فلم يَأْمَن أَن يكونَ منهنّ الفُجورُ، ولذلك جاء في رواية: حتى يُعْلم من أَيْنَ هُو. ونَفَشَ الصوفَ وغيره يَنْفُشه نَفْشاً إِذا مَدّه حتى يتجوَّف، وقد انْتَفَش. وأَرْنَبةٌ مُنْتَفِشةٌ ومُتَنَفِّشةٌ: مُنبَسطة على الوجه. وفي حديث ابن عباس: وإِن أَتاكَ مُنْتَفِش المَنْخِرَين أَي واسعً مَنْخِرَي الأَنفِ وهو من التفريق. وتَنَفَّشَ الضِّبْعانُ والطائرُ إِذا رأَيته مُتَنَفّشَ الشعَر والرِّيشِ كأَنه يَخاف أَو يُرْعَد، وأَمَةٌ مُتَنَفِّشةُ الشعرِ كذلك. وكلُّ شيء تراه مُنْتَبِراً رِخْوَ الجَوْفِ، فهو مُتَنَفِّشٌ ومُنْتَفِشٌ. وانْتَفَشَت الهِرّةُ وتَنَفَّشَت أَي ازْبَأَرّتْ. وفي حديث عمر، رضي اللَّه عنه: أَنه أَتى على غُلام يَبِيعُ الرَّطْبةَ فقال: انفُشْها فإِنه أَحْسنُ لها أَي فَرِّق ما اجتمع منها لتَحْسُنَ في عين المشتري.
والنَّفَشُ: المتاعُ المُتفرّق. ابن السكيت: النَّفْشُ أَن تَنْتَشِر الإِبلُ بالليل فتَرْعَى، وقد أَنْفَشْتها إِذا أَرْسَلْتها في الليل فتَرْعَى، بِلا راعٍ. وهي إِبل نُفّاشٌ.
ويقال نَفَشَت الإِبل تَنْفُش وتَنفِشُ ونَفِشَت تَنفَش إِذا تفرّقت فرَعَتْ بالليل من غير عِلْم راعيها، والاسمُ النفَشُ، ولا يكون النَّفَشُ إِلا بالليل، والهَمَلُ يكون ليلاً ونهاراً. ويقال: باتت غنمُه نَفَشاً، وهو أَن تَفَرّقَ في المرعى من غير علم صاحبها. وفي حديث عبد اللَّه بن عمرو: الحَبّةُ في الجنّةِ مثلُ كَرِشِ البعير يَبِيتُ نافِشاً أَي راعياً بالليل. ويقال: نَفَشَت السائمةُ تَنْفِش وتَنْفُشُ نُفُوشاً إِذا رَعَت ليلاً بلا راعٍ، وهَمَلَتْ إِذا رعت نهاراً. ونَفَشَت الإِبلَ والغنم تَنْفُش وتَنْفِش نَفَشاً ونُفُوشاً: انتشرت ليلاً فرعت، ولا يكون ذلك بالنهار، وخص بعضهم به دخولَ الغنم في الزرع. وفي التنزيل: إِذْ نَفَشَت فيه غنَمُ القومِ؛ وإبل نَفَشٌ ونُفِّشٌ ونُفّاشٌ ونَوافِشُ. وأَنْفَشَها راعِيها: أَرْسَلَها لَيْلاً ترعى ونامَ عنها، وأَنْفشْتها أَنا إِذا تركتها ترعى بلا راع؛ قال:
اجْرِشْ لها يا ابنَ أَبي كِباشٍ
(* قوله «اجرش» كذا في الأصل بهمزة الوصل وبشين آخره وهي رواية ابن السكيت، قال في الصحاح: والرواة على خلافه، يعني أَجرس بهمزة القطع وسين آخره.)،
فما لها اللَّيْلةَ من إِنْفاشِ،
إِلا السُّرَى وسائقٍ نَجّاشِ
قال أَبو منصور: إِلاَّ بمعنى غير السُّرى كقوله عز وجل: لو كان فيهما آلهة إلاَّ اللَّهُ لَفَسَدَتا؛ أَراد لو كان فيهما آلهة غير اللَّه لفسدتا، فسبحان اللَّه وقد يكون النَفْش في جميع الدواب وأَكثرُ ما يكون في الغنم، فأَما ما يخص الإِبل فَعَشَتْ عَشْواً، وروى المنذري عن أَبي طالب أَنه قال قولهم: إِن لم يكن شَحْمٌ فنَفَشٌ، قال: قال ابن الأَعرابي: معناه إِن لم يكن فِعْلٌ فرِياءٌ.

##### Türkçe

**النَفَشُ**: yün. Ve **النَّفْشُ**: yünü, bir kısmı bir kısmından kabarıp ayrılıncaya kadar uzatmandır; ve **عِهْنٌ مَنْفُوشٌ** (kabartılmış yün); ve **التَّنْفِيشُ** onun gibidir. Ve hadiste: onun, cariyenin kazancını, ancak elleriyle yaptığı şeyler (ekmek pişirme, eğirme ve **النَفْشِ** gibi) dışında yasakladığı (rivayet edilmiştir); o, pamuğu ve yünü didiklemektir; ancak cariyelerin kazancını, üzerlerinde vergiler bulunduğu için yasakladı; böylece onlardan fuhuş olmasından emin olamadı; bunun için bir rivayette: “ta ki onun nereden olduğu bilinsin” (şeklinde) geldi. Ve yünü ve başkasını **نَفَشَ** eder; onu **يَنْفُشه** **نَفْشاً** (olarak) (yani) onu, içi boşalıncaya kadar uzattığında; ve (o) kabarmıştır: **انْتَفَش**. Ve **أَرْنَبةٌ مُنْتَفِشةٌ** ve **مُتَنَفِّشةٌ**: yüzde yayılmış (durumda)dır. Ve İbn Abbas’ın hadisinde: “Ve eğer sana **مُنْتَفِش المَنْخِرَين** gelirse” yani burnun iki deliği geniş olan; ve o, ayırmadan (kaynaklanır). Ve sırtlan ve kuş **تَنَفَّشَ** eder; onu, kıl ve tüyü **مُتَنَفّشَ** görürsen; sanki korkuyor yahut titriyor gibi; ve kılı **مُتَنَفِّشةُ** olan bir cariye de böyledir. Ve her şey ki onu, kabarmış, içi gevşek görürsün; o, **مُتَنَفِّشٌ** ve **مُنْتَفِشٌ**tir. Ve kedi **انْتَفَشَت** ve **تَنَفَّشَت**; yani **ازْبَأَرّتْ** (kabararak hırçınlaştı). Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: onun, yaş hurma satan bir oğlanın yanına geldiği, sonra: “Onu **انفُشْها** et; çünkü o, onun için daha güzeldir” dediği (rivayet edilmiştir); yani ondan toplanmış olanı ayır ki, alıcının gözünde güzel görünsün.

Ve **النَّفَشُ**: dağınık eşya. İbn es-Sikkît: **النَّفْشُ**, develerin geceleyin yayılıp otlamasıdır; ve onu geceleyin salıverip otlasın diye gönderdiğinde, onu **أَنْفَشْتها** etmiş olursun; çobansız. Ve onlar **إِبل نُفّاشٌ** (geceleyin yayılan develer)dir.

Ve denir: develer **نَفَشَت**; **تَنْفُش** ve **تَنفِشُ**; ve **نَفِشَت**; **تَنفَش**; (bu,) geceleyin, çobanının bilgisi olmaksızın dağılıp otladığında (olur); ve isim **النفَشُ**tur. Ve **النَّفَشُ** ancak geceleyin olur; **الهَمَلُ** ise gece ve gündüz olur. Ve denir: koyunları geceyi **نَفَشاً** olarak geçirdi; bu, sahibinin bilgisi olmaksızın otlakta dağılmasıdır. Ve Abdullah b. Amr’ın hadisinde: “Cennetteki tane, devenin işkembesi gibidir; **يَبِيتُ نافِشاً**” yani geceleyin otlayan. Ve denir: otlayan hayvan **نَفَشَت**; **تَنْفِش** ve **تَنْفُشُ**; **نُفُوشاً** (olarak); çobansız geceleyin otladığında; ve gündüz otladığında **هَمَلَتْ**. Ve develer ve koyunlar **نَفَشَت**; **تَنْفُش** ve **تَنْفِش**; **نَفَشاً** ve **نُفُوشاً** (olarak): geceleyin yayıldı da otladı; ve bu gündüz olmaz; ve bazısı bunu, koyunun ekine girmesine tahsis etti. Ve tenzilde: “kavmin koyunları onun içinde **نَفَشَت** ettiği zaman”; ve **إِبل نَفَشٌ** ve **نُفِّشٌ** ve **نُفّاشٌ** ve **نَوافِشُ** (vardır). Ve çobanı onu **أَنْفَشَها** etti: onu geceleyin otlasın diye salıverdi ve ondan (habersiz) uyudu; ve ben onu **أَنْفشْتها** ederim: onu çobansız otlasın diye bıraktığımda; (şair) dedi ki:
اجْرِشْ لها يا ابنَ أَبي كِباشٍ
(* Onun sözü “اجرش”: asılda hemzetü’l-vasl ile ve sonunda şîn ile böyledir; ve bu, İbn es-Sikkît’in rivayetidir. Sıhâh’ta dedi ki: râviler bunun aksı üzeredir; yani hemzetü’l-kat‘ ile ve sonunda sîn ile “أَجرس”.),
فما لها اللَّيْلةَ من إِنْفاشِ،
إِلا السُّرَى وسائقٍ نَجّاشِ

Ebû Mansûr dedi ki: **إِلاَّ** “gayr” mânasınadır; Aziz ve Celil olanın sözü gibi: “Eğer ikisinde Allah’tan başka ilahlar olsaydı, ikisi de bozulurdu”; (yani) “Allah’tan başka ilahlar olsaydı, ikisi de bozulurdu” demek istedi; öyleyse Allah’ı tenzih ederim. Ve **النَفْش** bütün binek hayvanlarında olabilir; en çok koyunda olur. Deveye mahsus olana gelince: **فَعَشَتْ عَشْواً** (olur). Ve Münzirî, Ebû Tâlib’den rivayet etti: onun, “Eğer yağ olmazsa **فنَفَشٌ**” sözünü söylediğini; dedi ki: İbnü’l-A‘râbî dedi: mânası, “Eğer fiil olmazsa riya (vardır)”dır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ف ش * * نَفَشَ * الصوف والقطن من باب ضرب وعِهْن * مَنْفُوشٌ * و * نَفَّشَهُ * أيضا * تَنْفِيشَاً * و * نَفَشَتِ * الإبل والغنم أي رعت ليلا بلا راع من باب جلس ونفشت تنفش بالضم * نَفَشاً * بفتحتين ومنه قوله تعالى ﴿إذ نفشت فيه غنم القوم﴾ و * أَنْفَشَها * غيرها تركها ترعى ليلا بلا راع ولا يكون * النَّفَشُ * إلا بالليل والهَمَل يكون ليلا ونهارا

##### Türkçe

* ن ف ش * **نَفَشَ** yünü ve pamuğu; **ضرب** babından; ve **عِهْن** (yani renkli yün). **مَنْفُوشٌ**. Ve **نَفَّشَهُ** da; **تَنْفِيشَاً** olarak. Ve **نَفَشَتِ** develer ve koyunlar; yani geceleyin çobansız otladı; **جلس** babından. Ve **نفشت** (dişil) **تنفش** (ötre ile); **نَفَشاً** iki fetha ile. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: { إذ نفشت فيه غنم القوم }. Ve **أَنْفَشَها**: başkası onları bıraktı; geceleyin çobansız otlasın diye. Ve **النَّفَشُ** ancak geceleyin olur; **الهَمَل** ise geceleyin ve gündüzün olur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النفش: تشعيث الشيء بأصابعك حتى ينتشر، كالتنفيش، وقال بعضهم: النفش: تفريق ما لا يعسر تفريقه، كالقطن والصوف، نفشه فنفش، لازم متعد. وقال أئمة الاشتقاق: وضع مادة النفش للنشر والانتشار، نقله شيخنا. وقيل: النفش: مدك الصوف حتى ينتفش بعضه عن بعض، وعهن منفوش. وعن ابن السكيت: النفش: أن ترعى الغنم أو الإبل ليلا بلا علم راع، قال الجوهري: ولا يكون النفش إلا بالليل، والهمل يكون ليلا ونهارا، وقد أنفشها الراعي: أرسلها ليلا ترعى ونام عنها، وأنفشتها أنا: تركتها ترعى بلا راع، قال الراجز:
  اجرش لها ياابن أبي كباش
  فما لها الليلة من إنفـاش
  غير السرى وسائق نجاش

  ونفشت هي، كضرب، ونصر، وسمع، الأخيرة نقلها الصاغاني عن ابن الأعرابي، أي تفرقت فرعت بالليل من غير علم، وخص بعضهم به دخول الغنم في الزرع، ومنه قوله تعالى: إذ نفشت فيه غنم القوم. وهي إبل نفش، محركة، ونفش، كسكر، ونفاش، كرمان، ونوافش، وقد يكون النفش في جميع الدواب، وأكثر ما يكون في الغنم، فأما ما يخص الإبل فعشت عشوا. وقال ابن دريد: النفش: خاص بالغنم، وقال غيره: يقال ذلك لها وللإبل، ويدل له الحديث: الحبة في الجنة مثل كرش البعير يبيت نافشا، فجعل النفوش للبعير. والنفش، محركة: الصوف، عن ابن الأعرابي. والنفش أيضا: الخصب، عن ابن عباد يقال: نفشنا نقوشا، أي أخصبنا. والنفوش، بالضم: الإقبال على الشيء تأكله، وقد نفش على الشيء، ينفش من حد نصر. والنفيش، كأمير، وفي التهذيب: النفش، محركة: المتاع المتفرق في الوعاء والغرارة، وكل شئ تراه منتبر رخو الجوف، فهو منتفش ومتنفش، نقله الأزهري. وأمة منتفشة الشعر، أي شعثاء، نقله الزمخشري. ومن المجاز: أرنبة منتفشة، أي قصيرة المارن، أي منبسطة على الوجه كأنف الزنجي، عن ابن شميل، وكذلك متنفشة، وفي حديث ابن عباس: وإن أتاك متنفش المنخرين أي واسع منخري الأنف، وهو من التفريق. وتنفشت الهرة وانتفشت: ازبأرت. وتنفش الطائر وانتفش، إذا رأيته قد نفض ريشه، كأنه يخاف أو يرعد، وكذا تنفش الضبعان، إذا رأيته متنفش الشعر. ومما يستدرك عليه: النفش، بالتحريك الرياء ومنه قولهم: إن لم يكن شحم فنفش، نقله الصاغاني عن ابن الأعرابي، والأزهري عن المنذري عن أبي طالب عنه. والنفش: كثرة الكلام والدعاوي، نقله شيخنا، وهو مجاز. والنفاش: المتكبر، والنفاج والنفاش: نوع من الليمون أكبر ما يكون. والنفش الندف، وانتفش كنفش. ونفش الرطبة نفشا: فرق ما اجتمع فيها. والتنفيش: مبالغة في النفش.

##### Türkçe

**النفش**: Şeyi parmaklarınla dağıtıp saçma ki yayılsın; **كالتنفيش** gibi. Bazıları dedi ki: **النفش**: Ayrılması zor olmayan şeyi ayırıp dağıtmak; pamuk ve yün gibi; onu **نفشه** de o da **نفش**; lâzım, müteaddî. İştikak imamları dedi ki: **النفش** maddesinin vaz‘ı yayma ve yayılma içindir; bunu şeyhimiz nakletti. Ve denildi ki: **النفش**: Yünü uzatmandır; ta ki onun bir kısmı bir kısmından kabarıp ayrılsın; ve **عهن منفوش**. İbnü’s-Sikkît’ten: **النفش**: Çoban bilgisi olmaksızın koyunun veya devenin geceleyin otlamasıdır. el-Cevherî dedi ki: **النفش** ancak geceleyin olur; **الهمل** ise gece ve gündüz olur. Ve çoban onu **أنفشها**: Onu geceleyin otlamaya saldı ve ondan uyuyakaldı. Ben onu **أنفشتها**: Onu çobansız otlamaya bıraktım. Râciz dedi ki:
  Ona sür ya İbn Ebî Kebâş
  Bu gece onun için **إنفـاش** yoktur
  Gece yürüyüşü ve Necâş sürücüsünden başka

Ve o **نفشت**; **كضرب** ve **نصر** ve **سمع** gibi; sonuncusunu es-Sâğânî İbnü’l-A‘râbî’den nakletti; yani bilgiden yoksun olarak geceleyin dağılıp otladı. Bazıları bunu koyunun ekine girmesine tahsis etti. Ondandır Allah Teâlâ’nın sözü: **إذ نفشت فيه غنم القوم**. Ve o, **إبل نفش**tir; harekeli; ve **نفش**; **كسكر** gibi; ve **نفاش**; **كرمان** gibi; ve **نوافش**. Ve **النفش** bütün binek hayvanlarında olabilir; en çok koyunda olur. Deveye mahsus olana gelince: **فعشت عشوا**. İbn Düreyd dedi ki: **النفش** koyuna mahsustur. Başkası dedi ki: Bu, ona da deveye de söylenir. Buna delil hadistir: “Cennetteki tane, devenin işkembesi gibi; **يبيت نافشا**”; böylece **النفوش**u deve için kıldı. Ve **النفش** (harekeli): yün; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **النفش** ayrıca: bolluk; İbn Abbâd’dan; denilir ki: **نفشنا نقوشا**; yani bolluklandık. Ve **النفوش** (ضم ile): bir şeye yönelip onu yeme; ve o şey üzerine **نفش** etti; **ينفش**; **من حد نصر** babından. Ve **النفيش**; **كأمير** gibi; ve et-Tehzîb’de: **النفش** (harekeli): kapta ve torbada dağınık eşya; ve içi gevşek, kabarık gördüğün her şey, o **منتفش** ve **متنفش**tir; bunu el-Ezherî nakletti. Ve saçı **منتفشة** bir cariye; yani dağınık saçlı; bunu ez-Zemahşerî nakletti. Mecazdandır: **أرنبة منتفشة**; yani **المارن**i kısa; yani zencinin burnu gibi yüze yayılmış; İbn Şümeyl’den; ve aynı şekilde **متنفشة**. İbn Abbâs hadîsinde: “Ve sana **متنفش المنخرين** gelirse”; yani burnun iki deliği geniş; ve bu, ayırıp dağıtmadandır. Ve kedi **تنفشت** ve **انتفشت**: kabardı. Ve kuş **تنفش** etti ve **انتفش** etti; onu tüylerini silkeleyip kabartmış görürsen; sanki korkuyor yahut titriyor; ve aynı şekilde sırtlan **تنفش** eder; onu saçı kabarmış görürsen. Üzerine istidrâk edilendir: **النفش** (تحريك ile): riyâ; ve ondandır onların sözü: “Eğer yağ yoksa, **فنفش**”; es-Sâğânî bunu İbnü’l-A‘râbî’den, el-Ezherî de el-Münzirî’den, o da Ebû Tâlib’den ondan nakletti. Ve **النفش**: söz ve iddiaların çokluğu; şeyhimiz nakletti; ve o mecazdır. Ve **النفاش**: kibirli. Ve **النفاج** ve **النفاش**: limondan bir tür; en büyük olanı. Ve **النفش** **الندف**tir; ve **انتفش** **كنفش** gibi. Ve tazeyi **نفش** etti, **نفشا**: onda toplanmış olanı ayırıp dağıttı. Ve **التنفيش**: **النفش**te mübalağadır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَفَشَ
1 نَفَشَ ذ , (S, A,) aor. نَفُشَ , (S,) inf. n. نَفْشٌ, (S, A, K,) He separated, or plucked asunder, or loosened, a thing, with his fingers, so that it became spread, or sparse, or dispersed; (A, K;) as also ↓ نفّش, inf. n. تَنْفِيشٌ: (S, K:) or the latter has an intensive signification: and accord. to some, the former signifies he separated a thing not difficult to separate, such as cotton and wool: or he pulled wool until its parts became separated, or plucked asunder, or loosened: (TA:) or he spread, or dispersed, a thing. (MF.) You say, نَفَشْتُ القُطْنَ and الصُّوفَ [I separated or plucked asunder, or loosened, with my fingers, &c., the cotton and the wool]. (S, A.) نَفْشٌ is likewise syn. with نَدْفٌ [the separating and loosening cotton by means of a bow and a wooden mallet]. (TA.) You also say, نَفَشَ الرَّطْبَةَ, inf. n. as above, meaning, He separated what was collected together, or compacted, in the [kind of trefoil called] رطبة. (TA.) And, of a cock, (T, S, in art. بول.) or of a حُبَارَى, (K, in that art.,) when about to fight, (T, K. ibid.,) نَفَشَ بُرَائِلَهُ [He ruffled the feathers around his neck]. (T, S, K, ibid.) -A2- It is also intrans syn. with انتفش, q. v. (TA.) ― -b2- [And hence,] نَفَشَتِ الغَنَمُ, (S, A, K,) and الاِبِلُ, (S, Msb, K,) accord. to IDrd the former only, but accord. to others the latter also, and in like manner one says of all beasts, though mostly of غَنَم, (TA,) aor. (S, Msb, K) and نَفِشَ , (S, K,) inf. n. نَفْشٌ, (Msb, K,) or نُفُوشٌ, (S,) or both: (TA;) and نَفشت, aor. نَفَشَ ; (IAar. Sgh, K;) The sheep or goats, and the camels, pastured by night without a pastor: (S, Msb, K:) or without the knowledge of a pastor (TA:) or dispersed themselves by night: (A:) or dispersed themselves and pastured by night without knowledge [of the pastor]: or the sheep or goats entered among seed-produce: (TA:) occurring in the Kur, xxi. 78: (S, TA:) the subst. is نَفَشٌ, signifying their dispersion of themselves and pasturing by night without a pastor. (Msb.)

2 نَفَّشَ see 1, first signification.

انفش الغَنَمَ
4 انفش الغَنَمَ ذ , (S, A, K.) and الاِبِلَ, (S, K,) He (the pastor) sent the sheep or goats, and the camels, (K, * TA,) or left them, (S, TA,) to pasture by night without a pastor; (S, K, TA,) neglecting them: (TA:) or to disperse themselves by night. (A.)

تَنفّشت الهِرَّةُ
5 تَنفّشت الهِرَّةُ ذ , (S, A, K,) and ↓ انتفشت, (S, A,) The cat bristled up her hair. (S, A, K.) And in like manner you say of a hyena. (A, TA, *) And تنفّش الدِّيكُ, (A,) or الطَّاِئرُ, (K,) and ↓ انتفش, (A, TA,) The cock, (A,) or bird, (K,) ruffled, (A,) or shook, (K,) his feathers, as though he feared, (A, K,) or threatened, (A,) or trembled. (K.)

انتفش
8 انتفش ذ i. q. نَفَشَ used intransitively. [signifying It (a thing, or cotton, and wool, and the like,) became separated, or plucked asunder, or loosened, with the fingers, so that it became spread, or sparse, or dispersed; &c., being] quasi-pass. of نَفَشَ used transitively. (TA.) See also مُنْتَفِشٌ. And see 5, in two places.

نَفَشٌ
نَفَشٌ ذ Wool. (IAar, K.) ― -b2- [Hence, app., the saying,] اِنْ لَمْ يَكُنْ شَحْمٌ فَنَفَشٌ, [lit., If there be not fat, then let there be wool;] meaning, (assumed tropical:) If there be not action, then [let there be] a show of action: (IAar, Az, L:) or the last word signifies a little milk. (Meyd, cited by Freytag: see his Arab Prov., i. 70:) it also signifies, [and perhaps in the above saying,] (tropical:) abundance of speech or talk, and of pretensions. (MF.) -A2- See also 1, at the end. -A3- And see: نَافِشٌ.

نَفَّاشٌ
نَفَّاشٌ ذ (assumed tropical:) Proud and boastful. or one who praises himself for that which is not in him; or who says that which he does not. (TA.) -A2- A kind of لَيْمُون or citron; the limon sponginus sugosus Ferrari; (Delile, Florو Aegypt. Illustr., no. 749)] of the largest size, (TA.)

نَافِشٌ
نَافِشٌ ذ , applied to a camel [and to a sheep or goat]. fem. نَافشةٌ, Msb, part. n. of 1. (Msb, TA.) You say, اِبِلٌ نَافِشَةٌ, Msb, and نَفَشٌ [quasi-pl. p. of نَافِشٌ] (S, K) and نِفَاشٌ (Msb) and نُفَّاشٌ (S, K) and نُفّشٌ [pls. of نَافشٌ] (TA) and نَوَافِشٌ [pl. of نَافِشةٌ], (S, K,) [and in like manner عَنَمٌ,] Camels [and goats] pasturing by night without a pastur: (S, Msb, K; or dispersing themselves and pasturing by ?? without knowledge [of the pastor] (TA:) نَفَشٌ are only by night; but هَمَلٌ, by night and by day (S,)

عِهْنٌ مَنْفُوشٌ
عِهْنٌ مَنْفُوشٌ ذ (S) Wool of ramous colours separated and loosened by means of bow wooden mallet: (Bd, Jel, ei. 4.) and in like manner, ↓ قُطْنٌ مُسْتَفِشٌ [cotton that is separated, or plucked asunder, or loosened, with the fingers, so that it becomes spread, or dispersed. &c., See 1 and 8]. (TA, voce هَيّبَانٌ,) See also مُسْتَفشٌ, below.

مُنْتَفِشٌ
مُنْتَفِشٌ ذ : see مَنْفُوشٌ.― -b2- ?? A female slave having shaggy or dishevelled hair: (A;) شَعْتآءُ. (K) ― -b3- ?? is likewise applied to anything Swollen, or humid, and loose or flaccid or soft within; as also ↓ مُتَعّشٌ. (Az, K.) ― -b4- You say also أَنْفٌ مُنْتفِشٌ (tropical:) A nose short in the مَارِن [is soft part], and spreading upon the face, like the nose of the زَنْجِىّ] (A;) and ?? has the like signification; as also ↓ ??; (TA;) or in means are cad of a nose spreading upon the face: (K:) and ↓ مُتَبَفّشُ المُنْخِريْنِ, in like manner, wide in the two nostrils. (TA.) See also مُنَتَفّسٌ.

مُتَنَفِّشٌ
مُتَنَفِّشٌ ذ : see مُنْتَفِشٌ, in three places.

##### Türkçe

نَفَشَ
1 **نَفَشَ** ذ , (S, A,) muzâri‘ı **نَفُشَ** , (S,) mastar ismi **نَفْشٌ**, (S, A, K,) O, bir şeyi parmaklarıyla ayırdı, yahut lif lif kopardı, yahut gevşetti; böylece o şey yayılmış, yahut seyrekleşmiş, yahut dağılmış oldu; (A, K;) ve yine bunun gibi ↓ **نفّش**, mastar ismi **تَنْفِيشٌ**: (S, K:) yahut ikincisi şiddet (mübalağa) mânâsına sahiptir: ve bazılarına göre birincisi, pamuk ve yün gibi ayrılması zor olmayan bir şeyi ayırdı mânâsınadır: yahut yünü, parçaları ayrılıncaya kadar çekti; yahut lif lif kopardı; yahut gevşetti: (TA:) yahut bir şeyi yaydı, yahut dağıttı. (MF.) Sen dersin ki, **نَفَشْتُ القُطْنَ** ve **الصُّوفَ** [pamuğu ve yünü parmaklarımla vb. ayırdım yahut lif lif kopardım yahut gevşettim]. (S, A.) **نَفْشٌ** ayrıca **نَدْفٌ** ile eşanlamlıdır [yay ve tahta tokmak vasıtasıyla pamuğu ayırma ve gevşetme]. (TA.) Sen ayrıca dersin ki, **نَفَشَ الرَّطْبَةَ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, mânâsı: [**رطبة** denilen yonca türünde] bir araya toplanmış yahut sıkışmış olanı ayırdı. (TA.) Ve bir horoz hakkında, (T, S, بول maddesinde) yahut bir **حُبَارَى** hakkında, (K, o maddede,) dövüşmek üzereyken, (T, K. ibid.,) **نَفَشَ بُرَائِلَهُ** [boynunun etrafındaki tüyleri kabarttı]. (T, S, K, ibid.) -A2- O, ayrıca geçişsiz olarak **انتفش** ile eşanlamlıdır; bk. o. (TA.) ― -b2- [Ve bundan dolayı,] **نَفَشَتِ الغَنَمُ**, (S, A, K,) ve **الاِبِلُ**, (S, Msb, K,) IDrd’ye göre birincisi yalnız; fakat başkalarına göre ikincisi de; ve aynı şekilde bütün hayvanlar hakkında söylenir, gerçi çoğunlukla **غَنَم** hakkında, (TA,) muzâri‘ı (S, Msb, K) ve **نَفِشَ** , (S, K,) mastar ismi **نَفْشٌ**, (Msb, K,) yahut **نُفُوشٌ**, (S,) yahut ikisi: (TA;) ve **نَفشت**, muzâri‘ı **نَفَشَ** ; (IAar. Sgh, K;) Koyunlar yahut keçiler ve develer, çobansız geceleyin otladı: (S, Msb, K:) yahut bir çobanın bilgisi olmaksızın (TA:) yahut geceleyin dağıldılar: (A:) yahut geceleyin dağılıp bir bilgi olmaksızın otladılar [çobanın]: yahut koyunlar yahut keçiler ekin mahsulünün arasına girdiler: (TA:) Kur’ân’da, xxi. 78’de vârid olmuştur: (S, TA:) isim **نَفَشٌ**dur; onların, çobansız geceleyin kendi kendilerine dağılmaları ve otlamaları mânâsınadır. (Msb.)

2 **نَفَّشَ** bk. 1, birinci mânâ.

انفش الغَنَمَ
4 **انفش الغَنَمَ** ذ , (S, A, K.) ve **الاِبِلَ**, (S, K,) O (çoban) koyunları yahut keçileri ve develeri, (K, * TA,) yahut onları bıraktı, (S, TA,) çobansız geceleyin otlamaya; (S, K, TA,) onları ihmal ederek: (TA:) yahut geceleyin kendi kendilerine dağılmaya. (A.)

تَنفّشت الهِرَّةُ
5 **تَنفّشت الهِرَّةُ** ذ , (S, A, K,) ve ↓ **انتفشت**, (S, A,) Kedi tüylerini kabarttı. (S, A, K.) Ve aynı şekilde sırtlan hakkında da dersin. (A, TA, *) Ve **تنفّش الدِّيكُ**, (A,) yahut **الطَّاِئرُ**, (K,) ve ↓ **انتفش**, (A, TA,) Horoz, (A,) yahut kuş, (K,) tüylerini kabarttı, (A,) yahut silkeledi, (K,) sanki korkmuş gibi, (A, K,) yahut tehdit etmiş gibi, (A,) yahut titremiş gibi. (K.)

انتفش
8 **انتفش** ذ yani **نَفَشَ**’ın geçişsiz kullanımıyla aynı. [mânâsı: O (bir şey, yahut pamuk ve yün ve benzerleri) parmaklarla ayrılmış, yahut lif lif koparılmış, yahut gevşetilmiş oldu; böylece yayılmış, yahut seyrekleşmiş, yahut dağılmış oldu; vb.; olup] geçişli kullanılan **نَفَشَ**’ın kısmen edilgeni gibidir. (TA.) Ayrıca **مُنْتَفِشٌ**’e de bak. Ve 5’e iki yerde bak.

نَفَشٌ
**نَفَشٌ** ذ Yün. (IAar, K.) ― -b2- [Bundan dolayı, görünüşe göre, şu söz:] **اِنْ لَمْ يَكُنْ شَحْمٌ فَنَفَشٌ**, [lafzen: Eğer yağ olmazsa, o hâlde yün olsun;] mânâsı, (mecaz kabul edilerek:) Eğer fiil olmazsa, o hâlde [fiil] gösterişi [olsun]: (IAar, Az, L:) yahut son kelime az bir süt mânâsınadır. (Meyd, Freytag tarafından nakledilmiştir: onun Arab Prov., i. 70’ine bak:) ayrıca, [ve belki yukarıdaki sözde,] (mecaz:) sözün yahut konuşmanın çokluğu ve iddiaların çokluğu mânâsınadır. (MF.) -A2- Ayrıca 1’in sonuna bak. -A3- Ve bak: **نَافِشٌ**.

نَفَّاشٌ
**نَفَّاشٌ** ذ (mecaz kabul edilerek:) Kibirli ve övüngen; yahut kendisinde olmayan şeyle kendini öven; yahut yapmadığı şeyi söyleyen. (TA.) -A2- **لَيْمُون** yahut turunç türünden bir çeşit; Ferrari’nin limon sponginus sugosus’u; (Delile, Florو Aegypt. Illustr., no. 749)] en büyük boyda, (TA.)

نَافِشٌ
**نَافِشٌ** ذ , deveye [ve koyuna yahut keçiye] söylenir. dişili **نَافشةٌ**, Msb, 1’in ism-i fâili. (Msb, TA.) Sen dersin ki, **اِبِلٌ نَافِشَةٌ**, Msb, ve **نَفَشٌ** [**نَافِشٌ**’in kısmen çoğulu gibi] (S, K) ve **نِفَاشٌ** (Msb) ve **نُفَّاشٌ** (S, K) ve **نُفّشٌ** [**نَافشٌ**’in çoğulları] (TA) ve **نَوَافِشٌ** [**نَافِشةٌ**’in çoğulu], (S, K,) [ve aynı şekilde **عَنَمٌ**,] Develer [ve keçiler] çobansız geceleyin otlayan: (S, Msb, K;) yahut [çobanın] bilgisi olmaksızın geceleyin dağılıp otlayan (TA:) **نَفَشٌ** yalnız geceleyindir; fakat **هَمَلٌ**, geceleyin ve gündüzleyindir (S,)

عِهْنٌ مَنْفُوشٌ
**عِهْنٌ مَنْفُوشٌ** ذ (S) Yay ve tahta tokmak vasıtasıyla ayrılmış ve gevşetilmiş, çeşitli renklerde yün: (Bd, Jel, ei. 4.) ve aynı şekilde, ↓ **قُطْنٌ مُسْتَفِشٌ** [parmaklarla ayrılmış, yahut lif lif koparılmış, yahut gevşetilmiş pamuk; böylece yayılmış, yahut dağılmış olur; vb.; 1 ve 8’e bak]. (TA, **هَيّبَانٌ** maddesinde,) Ayrıca aşağıda **مُسْتَفشٌ**’e bak.

مُنْتَفِشٌ
**مُنْتَفِشٌ** ذ : bk. **مَنْفُوشٌ**.― -b2- Dağınık yahut kabarık saçlı bir câriye: (A;) **شَعْتآءُ**. (K) ― -b3- Ayrıca içi şişkin, yahut nemli, ve gevşek yahut sarkık yahut içten yumuşak olan her şeye söylenir; ve yine bunun gibi ↓ **مُتَعّشٌ**. (Az, K.) ― -b4- Sen ayrıca dersin ki **أَنْفٌ مُنْتفِشٌ** (mecaz:) **مَارِن**’de [yumuşak kısımda] kısa, ve yüz üzerine yayılan burun; **زَنْجِىّ**’nin burnu gibi] (A;) ve ?? bunun gibi bir mânâya sahiptir; ve yine bunun gibi ↓ ??; (TA;) yahut yüz üzerine yayılan burun mânâsınadır: (K:) ve ↓ **مُتَبَفّشُ المُنْخِريْنِ**, aynı şekilde, iki burun deliğinde geniş. (TA.) Ayrıca **مُنَتَفّسٌ**’e bak.

مُتَنَفِّشٌ
**مُتَنَفِّشٌ** ذ : bk. **مُنْتَفِشٌ**, üç yerde.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَفَشَ
نَفَشَ U ( n. ac. نَفْش 1 ),
a.  Picked ( cotton ).

b.  I ,  U ( n. ac. نَفَش 4 ,  نُفُوْش 27 ), Pastured alone at night ( cattle ).

c.  [ coll. ], Swelled in water ( peas ).

d.  [ coll. ], Praised, rendered vain.

نَفِشَ
نَفِشَ A ( n. ac. نَفَش 4 ),
a.  see supra (b) .

نَفَّشَ
نَفَّشَ II ,
a.  see I (a) .

أَنْفَشَ
أَنْفَشَ IV ,
a.  Allowed to pasture alone at night.

تَنَفَّشَ
تَنَفَّشَ V ,
a.  see I (b) .

b.  Bristled up its fur ( cat ); ruffled its feathers ( bird ).

c.  [ coll. ],  see VIII (c) .

اِنْتَفَشَ
اِنْتَفَشَ VIII ,
a.  see V (b) .

b.  Was picked &c.

c.  [ coll. ], Was swollen.
نَفْش 1 [ coll. ],  see 25 .
نَفْشِيَّة
نَفْشِيَّة 1yit
a.  [ coll. ], Almond-cake.

b.  [ coll. ], Pastry.

نَفَش
نَفَش 4 ,
a.  Wool.

b.  Increase, produce.

نَاْفِش
نَاْفِش 21 , ( pl. نَفَش 4 ,  نُفَّش 11 ,  نِفَاْش 23 ,  نُفَّاْش 29 ),
a.  Pasturing alone at night ( animal ).

نَاْفِشَة
نَاْفِشَة 21t , ( pl. نَوَاْفِشُ 41 ),
a.  fem. of نَاْفِش 21 .

نُفَاْشَة
نُفَاْشَة 24t ,
a.  A kind of sparrow.

نَفِيْش
نَفِيْش 25 ,
a.  Household-goods, chattels.

نَفَّشَ
N. P. نَفَّشَ II ,
a.  Bristling.

تَنَفَّشَ
N. Ag. تَنَفَّشَ V ,  اِنْتَفَشَ VIII ,
a.  Soft; swollen, dilated; tumid.

##### Türkçe

**نَفَشَ**
**نَفَشَ** U (mast. **نَفْش** 1),
a. Pamuğu didikledi (attı).

b. I, U (mast. **نَفَش** 4, **نُفُوْش** 27), Geceleyin tek başına otladı (sığır).

c. [topl.], Suda şişti (bezelye).

d. [topl.], Övdü, kibirli kıldı.

**نَفِشَ**
**نَفِشَ** A (mast. **نَفَش** 4),
a. yukarıya bak (b).

**نَفَّشَ**
**نَفَّشَ** II,
a. I (a)’ya bak.

**أَنْفَشَ**
**أَنْفَشَ** IV,
a. Geceleyin tek başına otlamasına izin verdi.

**تَنَفَّشَ**
**تَنَفَّشَ** V,
a. I (b)’ye bak.

b. Kürkünü kabarttı (kedi); tüylerini kabarttı (kuş).

c. [topl.], VIII (c)’ye bak.

**اِنْتَفَشَ**
**اِنْتَفَشَ** VIII,
a. V (b)’ye bak.

b. Didiklendi vb.

c. [topl.], Şişti.

**نَفْش** 1 [topl.], 25’e bak.

**نَفْشِيَّة**
**نَفْشِيَّة** 1yit
a. [topl.], Bademli kek.

b. [topl.], Hamur işi.

**نَفَش**
**نَفَش** 4,
a. Yün.

b. Artış, ürün.

**نَاْفِش**
**نَاْفِش** 21, (çoğ. **نَفَش** 4, **نُفَّش** 11, **نِفَاْش** 23, **نُفَّاْش** 29),
a. Geceleyin tek başına otlayan (hayvan).

**نَاْفِشَة**
**نَاْفِشَة** 21t, (çoğ. **نَوَاْفِشُ** 41),
a. **نَاْفِش** 21’in müennesi.

**نُفَاْشَة**
**نُفَاْشَة** 24t,
a. Bir tür serçe.

**نَفِيْش**
**نَفِيْش** 25,
a. Ev eşyası, menkul mal.

**نَفَّشَ**
İsim-mastar: **نَفَّشَ** II,
a. Kabartma.

**تَنَفَّشَ**
İsim-fâil: **تَنَفَّشَ** V, **اِنْتَفَشَ** VIII,
a. Yumuşak; şişmiş, genişlemiş; müteverrim.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نفش
نَفَشَ - يَنْفُشُ (نَفَشَ - يَنْفِشُ) اللازم
نَفَشَ - يَنْفُشُ (نَفَشَ - يَنْفِشُ) اللازم + الكائن + في مكان أو شيء: ينتشر ويتفرق ويتبعثر في داخل الشيء أو المكان مباعداً ومفرقاً أجزائه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدخول بين مكونات آخر ومباعدة وتفريق مكوناته"، وهي:
شَرَعَ - يَشْرَعُ، مَخَرَ - يَمْخَرُ (مَخَرَ - يَمْخُرُ)، خَاضَ- يَخوْضُ، بَحَثَ - يَبْحَثُ، خَلَّ - يَخُلُّ، نَفَشَ - يَنْفُشُ (نَفَشَ - يَنْفِشُ) اللازم
يفرق لفظاً:
نَفَشَ - يَنْفُشُ (نَفَشَ - يَنْفِشُ) اللازم + الكائن + في مكان أو شيء: ينتشر ويتفرق ويتبعثر في داخل الشيء أو المكان مباعداً ومفرقاً أجزائه
نَفَشَ - يَنْفُشُ (نَفَشَ - يَنْفِشُ) المتعدي + كائن + شيئاً: يمده ويفرده وينفخه ويباعد بين أجزائه

نفش - نفشت
	﴿وداوود وسليمان إذ يحكمان في الحرث إذ نفشت فيه غنم القوم وكنا لحكمهم شاهدين(78)﴾ الأنبياء
مختار الصحاح
● [نفش] ن ف ش: نَفَشَ الصوف والقطن من باب ضرب وعِهْن مَنْفُوشٌ و نَفَّشَهُ أيضا تَنْفِيشَاً و نَفَشَتِ الإبل والغنم أي رعت ليلا بلا راع من باب جلس ونفشت تنفش بالضم نَفَشاً بفتحتين ومنه قوله تعالى ﴿إذ نفشت فيه غنم القوم﴾ و أَنْفَشَها غيرها تركها ترعى ليلا بلا راع ولا يكون النَّفَشُ إلا بالليل والهَمَل يكون ليلا ونهارا
الراغب
نفش
- النفش نشر الصوف. قال تعالى: }كالعهن المنفوش﴿[القارعة/5] ونفش الغنم: انتشارها، والنفش بالفتح: الغنم المنتشرة. قال تعالى:﴾إذ نفشت فيه غنم القوم{ [الأنبياء/78] والإبل النوافش: المترددة ليلا في المرعى بلا راع.
ملخص اللسان
1.     النَفَشُ: الصُّوفُ.
2.     والنَّفْشُ: مَدُّكَ الصُّوفَ حتى يَنْتَفِشَ  بعضه عن بعض، وعِهْنٌ مَنْفُوشٌ، والتَّنْفِيشُ مثلُه.
3.     والنَفْشِ؛ هو نَدْفُ القُطْن والصُّوفِ،
4.     ونَفَشَ الصوفَ وغيره  يَنْفُشه نَفْشاً إِذا مَدّه حتى يتجوَّف، وقد انْتَفَش.
5.     وأَرْنَبةٌ  مُنْتَفِشةٌ ومُتَنَفِّشةٌ: مُنبَسطة على الوجه.
6.     وتَنَفَّشَ الضِّبْعانُ والطائرُ إِذا رأَيته مُتَنَفّشَ الشعَر والرِّيشِ  كأَنه يَخاف أَو يُرْعَد، وأَمَةٌ مُتَنَفِّشةُ الشعرِ كذلك. وكلُّ شيء تراه  مُنْتَبِراً رِخْوَ الجَوْفِ، فهو مُتَنَفِّشٌ ومُنْتَفِشٌ. وانْتَفَشَت  الهِرّةُ وتَنَفَّشَت أَي ازْبَأَرّتْ.
7.     والنَّفَشُ: المتاعُ المُتفرّق.
8.     النَّفْشُ أَن تَنْتَشِر  الإِبلُ بالليل فتَرْعَى، وقد أَنْفَشْتها إِذا أَرْسَلْتها في الليل  فتَرْعَى، بِلا راعٍ. وهي إِبل نُفّاشٌ.  ويقال نَفَشَت الإِبل تَنْفُش وتَنفِشُ ونَفِشَت تَنفَش إِذاتفرّقت فرَعَتْ بالليل من غير عِلْم راعيها، والاسمُ النفَشُ، ولا يكون النَّفَشُ  إِلا بالليل، والهَمَلُ يكون ليلاً ونهاراً. وقد يكون النَفْش في جميع الدواب وأَكثرُ ما يكون في  الغنم، فأَما ما يخص الإِبل فَعَشَتْ عَشْواً،
لسان العرب
● - نفش: النَفَشُ: الصُّوفُ. والنَّفْشُ: مَدُّكَ الصُّوفَ حتى يَنْتَفِشَ  بعضه عن بعض، وعِهْنٌ مَنْفُوشٌ، والتَّنْفِيشُ مثلُه. وفي الحديث: أَنه  نَهَى عن كسْب الأَمَةِ إِلاَّ ما عَمِلَت بيدَيْها نحو الخَبْزِ  والغَزْل والنَفْشِ؛ هو نَدْفُ القُطْن والصُّوفِ، وإِنما نَهَى عن كَسْبِ  الإِماء لأَنه كانت عليهن ضَرائِبُ فلم يَأْمَن أَن يكونَ منهنّ الفُجورُ،  ولذلك جاء في رواية: حتى يُعْلم من أَيْنَ هُو. ونَفَشَ الصوفَ وغيره  يَنْفُشه نَفْشاً إِذا مَدّه حتى يتجوَّف، وقد انْتَفَش. وأَرْنَبةٌ  مُنْتَفِشةٌ ومُتَنَفِّشةٌ: مُنبَسطة على الوجه. وفي حديث ابن عباس: وإِن أَتاكَ  مُنْتَفِش المَنْخِرَين أَي واسعً مَنْخِرَي الأَنفِ وهو من التفريق.  وتَنَفَّشَ الضِّبْعانُ والطائرُ إِذا رأَيته مُتَنَفّشَ الشعَر والرِّيشِ  كأَنه يَخاف أَو يُرْعَد، وأَمَةٌ مُتَنَفِّشةُ الشعرِ كذلك. وكلُّ شيء تراه  مُنْتَبِراً رِخْوَ الجَوْفِ، فهو مُتَنَفِّشٌ ومُنْتَفِشٌ. وانْتَفَشَت  الهِرّةُ وتَنَفَّشَت أَي ازْبَأَرّتْ. وفي حديث عمر، رضي اللَّه عنه:  أَنه أَتى على غُلام يَبِيعُ الرَّطْبةَ فقال: انفُشْها فإِنه أَحْسنُ لها  أَي فَرِّق ما اجتمع منها لتَحْسُنَ في عين المشتري.  والنَّفَشُ: المتاعُ المُتفرّق. ابن السكيت: النَّفْشُ أَن تَنْتَشِر  الإِبلُ بالليل فتَرْعَى، وقد أَنْفَشْتها إِذا أَرْسَلْتها في الليل  فتَرْعَى، بِلا راعٍ. وهي إِبل نُفّاشٌ.  ويقال نَفَشَت الإِبل تَنْفُش وتَنفِشُ ونَفِشَت تَنفَش إِذا تفرّقت  فرَعَتْ بالليل من غير عِلْم راعيها، والاسمُ النفَشُ، ولا يكون النَّفَشُ  إِلا بالليل، والهَمَلُ يكون ليلاً ونهاراً. ويقال: باتت غنمُه نَفَشاً،  وهو أَن تَفَرّقَ في المرعى من غير علم صاحبها. وفي حديث عبد اللَّه بن  عمرو: الحَبّةُ في الجنّةِ مثلُ كَرِشِ البعير يَبِيتُ نافِشاً أَي راعياً  بالليل. ويقال: نَفَشَت السائمةُ تَنْفِش وتَنْفُشُ نُفُوشاً إِذا رَعَت  ليلاً بلا راعٍ، وهَمَلَتْ إِذا رعت نهاراً. ونَفَشَت الإِبلَ والغنم  تَنْفُش وتَنْفِش نَفَشاً ونُفُوشاً: انتشرت ليلاً فرعت، ولا يكون ذلك  بالنهار، وخص بعضهم به دخولَ الغنم في الزرع. وفي التنزيل: إِذْ نَفَشَت فيه  غنَمُ القومِ؛ وإبل نَفَشٌ ونُفِّشٌ ونُفّاشٌ ونَوافِشُ. وأَنْفَشَها  راعِيها: أَرْسَلَها لَيْلاً ترعى ونامَ عنها، وأَنْفشْتها أَنا إِذا تركتها  ترعى بلا راع؛ قال:  اجْرِشْ لها يا ابنَ أَبي كِباشٍ  (* قوله «اجرش» كذا في الأصل بهمزة الوصل وبشين آخره وهي رواية ابن  السكيت، قال في الصحاح: والرواة على خلافه، يعني أَجرس بهمزة القطع وسين  آخره.)،  فما لها اللَّيْلةَ من إِنْفاشِ،  إِلا السُّرَى وسائقٍ نَجّاشِ  قال أَبو منصور: إِلاَّ بمعنى غير السُّرى كقوله عز وجل: لو كان فيهما  آلهة إلاَّ اللَّهُ لَفَسَدَتا؛ أَراد لو كان فيهما آلهة غير اللَّه  لفسدتا، فسبحان اللَّه وقد يكون النَفْش في جميع الدواب وأَكثرُ ما يكون في  الغنم، فأَما ما يخص الإِبل فَعَشَتْ عَشْواً، وروى المنذري عن أَبي طالب  أَنه قال قولهم: إِن لم يكن شَحْمٌ فنَفَشٌ، قال: قال ابن الأَعرابي:  معناه إِن لم يكن فِعْلٌ فرِياءٌ.
مقاييس اللغة:
(نفش) النون والفاء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على انتشار. من ذلك نَفْش الصُّوف، وهو أن يُطْرَق حَتَّى يتنفّش. ونَفَش الطّائرُ جناحَيه. ونَفَشَت الإبلُ: تردَّدَتْ وانتشرَتْ بلا راع. وفِعلُها النَّفْش؛ وإبلٌ نُفّاشٌ ونَوافش.
القاموس المحيط:
النَّفْشُ تَشْعيثُ الشيء بأصابِعِكَ حتى يَنْتَشِرَ، كالتَّنْفِيشِ، وأن تَرْعَى الغنَمُ أو الإِبِلُ ليلاً بلا راعٍ، وقد أنْفَشَها الراعي، ونَفَشَتْ هي، كضَرَبَ ونَصَرَ وسَمِعَ، وهي إبِلٌ نَفَشٌ، محركةً، ونُفَّاشٌ ونَوافِشُ. والنَّفَشُ، محرَّكةً الصوفُ، والخِصْبُ. نَفَشْنَا نُفوشاً أخْصَبْنَا. والنُّفوشُ الإِقْبَالُ على الشيء تأكُلُهُ. والنَّفِيشُ المَتاعُ المُتَفَرِّقُ في الوِعاء. وكلُّ مُنْتَبِرٍ رِخْوِ الجَوْفِ مُنْتَفِشٌ ومُتَنَفِّشٌ. وأمَةٌ مُنْتَفِشَةُ الشَّعَرِ شَعْثَاء. وأرْنَبَةٌ مُنْتَفِشَةٌ مُنْبَسِطَةٌ على الوَجْهِ. وتَنَفَّشَتِ الهِرَّةُ ازْبَأَرَّتْ، الطائِرُ نَفَضَ رِيشَهُ كأنه يخَافُ أو يُرْعَدُ.
تاج العروس:
ن - ف - ش
النَّفْشُ : تَشْعِيثُ الشَّيْءِ بأَصَابِعِك حَتّى يَنْتَشِر كالتَّنْفِيشِ وقَالَ بَعْضُهُم : النَّفْشُ : تَفْرِيقُ مَا لاَ يَعْسُرُ تَفْرِيقُه كالقُطْنِ والصُّوفِ نَفَشَه فنَفَشَ لازِمٌ مُتَعَدٍّ . وقَالَ أَئمَّةُ الاشْتِقَاقِ : وُضِعَ مادَّةُ النَّفْشِ للنَّشْرِ والانْتِشَارِ نَقَلَهُ شَيْخُنَا . وقِيلَ : النَّفْشُ : مَدُّكَ الصّوفَ حتّى يَنْتَفِشَ بَعْضُهُ عن بَعْضٍ وعِهْنٌ مَنْفُوشٌ . وعن ابنِ السِّكِّيتِ : النَّفْشُ : أَنْ تَرْعَى الغَنَمُ أَو الإِبِلُ لَيْلاً بِلا عِلْمِ راع قال الجَوْهَرِيُّ : ولا يَكُونُ النَّفْشُ إِلاَّ باللَّيْلِ والهَملُ يَكُونُ لَيْلاً ونَهَاراً وقَدْ أَنْفَشَهَا الرّاعِي : أَرْسَلَها لَيْلاً تَرْعَى ونامَ عَنْهَا وأَنْفَشْتُها أَنا : تَرَكْتُهَا تَرْعَى بِلا رَاعٍ قال الرّاجِزُ :
" اجْرِشْ لَهَا ياابْنَ أَبِي كِبَاشِ
" فمَا لَهَا اللَّيْلَةََ من إِنْفَاشِ
" غَيْرَ السُّرَى وسَائِقٍ نَجَّاشِ
ونَفشَت هِيَ كضَرَبَ ونَصَرَ وسَمِعَ الأَخِيرَةُ نَقَلَهَا الصّاغَانِيُّ عن ابنِ الأَعْرابِيِّ أَي تَفَرَّقَتْ فَرَعَتْ باللَّيْلِ مِنْ غَيْرِ عِلْمٍ وخَصَّ بَعْضُهم به دُخُولَ الغَنَمِ في الزَّرْعِ ومِنْهُ قَوْلُه تَعَالَى : إِذْ نَفَشَتْ فيهِ غَنَمُ القَوْمِ . وهِيَ إِبِلٌ نَفَشٌ مُحَرَّكَةً ونُفَّشٌ كسُكَّرٍ ونُفّاشٌ كرُمّان ونَوَافِشُ وقَدْ يَكُون النَّفْشُ في جَمِيعِ الدّوَابِّ وأَكْثَرُ ما يَكُونُ في الغَنَمِ فأَمَّا ما يَخُصُّ الإِبِلَ فعَشَتْ عَشْواً . وقَالَ ابنُ دُرَيْدٍ : النَّفْشُ : خاصٌّ بالغَنَمِ وقَالَ غَيْرُه : يُقَالُ ذلِكَ لَهَا وللإِبِلِ ويَدُلّ لهُ الحَدِيثُ : الحَبَّةُ في الجّنَّةِ مثْلُ كَرِشِ البَعِيرِ يَبِيتُ نَافِشاً فجَعَلَ النُّفُوشَ لِلبَعيرِ . والنَّفَشُ مُحَرَّكَةً : الصُّوفُ عن ابنِ الأَعْرَابِيِّ . والنَّفَشُ أَيْضاً : الخِصْبُ عن ابنِ عَبّادٍ يُقَالُ : نَفَشْنَا نُقُوشاً أَيْ أَخْصَبْنَا . والنُّفُوشُ بالضَّمِّ : الإِقْبَالُ عَلَى الشّيْءِ تَأْكُلُه وقَدْ نَفَشَ عَلَى الشَّيْءِ يَنْفُشُ من حَدِّ نَصَرَ . والنَّفِيشُ كأَمِيرٍ وفي التَّهْذِيبِ : النَّفَشُ مُحَرَّكَةً : المَتَاعُ المُتَفَرّقُ في الوِعَاءِ والغِرَارَةِ وكُلُّ شئٍ تَرَاهُ مُنْتَبِرً رِخْو الجَوْفِ فهُوَ مُنْتَفِشٌ ومُتَنَفِّشٌ نَقَلَه الأَزْهَرِيّ . وأَمَةٌ مُنْتَفِشَةُ الشَّعرِ أَيْ شَعْثَاءُ نَقَلَه الزَّمَخْشَرِيُّ . ومِنَ المَجَازِ : أَرْنَبَةٌ مُنْتَفِشَةٌ أَي قَصِيرَةُ المارِنِ أَيْ مُنْبَسِطَةٌ عَلَى الوَجْهِ كأَنْفِ الزّنْجِيّ عن ابنِ شُمَيْلٍ وكَذلِكَ مُتَنَفَّشَةٌ وفي حَدِيثِ ابنِ عَبّاسٍ : وإِنْ أَتاكَ مُتَنَفِّشَ المَنْخِرَيْنِ أَيْ وَاسِعَ مَنْخِرَيِ الأَنْفِ وهُوَ من التَّفْريِقِ . وتَنَفَّشَتِ الهِرَّةُ وانْتَفَشَتْ : ازْبَأَرَّتْ . وتَنَفَّشَ الطّائِرُ وانْتَفَشَ إِذا رَأَيْتَه قَدْ نَفَضَ رِيشَه كَأَنَّه يَخافُ أَوْ يُرْعَدُ وكَذَا تَنَفَّشَ الضِّبْعانُ إِذا رَأَيْتَه مُتَنَفِّشَ الشَّعرِ . وممّا يُسْتَدْرَك عليه : النَّفْشُ بالتَّحْرِيك الرِّيَاءُ ومنه قَوْلُهُم : إِنْ لَمْ يَكُنْ شَحْمٌ فنَفَشٌ نَقَلَهُ الصّاغَانِيُّ عن ابنِ الأَعْرَابِيِّ والأَزْهَرِيُّ عن المُنْذِرِيِّ عن أَبِي طالِبٍ عَنْه . والنَّفَشُ : كثْرَةُ الكَلامِ والدَّعاوَي نَقَلَه شَيْخُنَا وهو مَجَازٌ . والنَّفّاشُ : المُتَكَبِّرُ والنَّفَّاجُ والنَّفّاشُ : نَوْعٌ من اللَّيْمُون أَكْبَرُ مَا يَكُونُ . والنَّفْشُ النَّدْفُ وانْتَفَشَ كنَفَشَ . ونَفَشَ الرَّطْبَةَ نَفْشاً : فَرَّقَ ما اجْتَمَعَ فِيهَا . والتَّنْفِيشُ : مُبَالَغَةٌ في النَّفْشِ

##### Türkçe

**نفش**
**نَفَشَ - يَنْفُشُ** (**نَفَشَ - يَنْفِشُ**) لازım
**نَفَشَ - يَنْفُشُ** (**نَفَشَ - يَنْفِشُ**) لازım + canlı varlık + bir yer veya bir şey içinde: şeyin veya yerin içinde, parçalarını birbirinden uzaklaştırıp ayırarak yayılır, dağılır ve saçılır.

Ve lafız, “başkasının bileşenleri arasına girme ve onun bileşenlerini uzaklaştırıp ayırma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**شَرَعَ - يَشْرَعُ**، **مَخَرَ - يَمْخَرُ** (**مَخَرَ - يَمْخُرُ**)، **خَاضَ- يَخوْضُ**، **بَحَثَ - يَبْحَثُ**، **خَلَّ - يَخُلُّ**، **نَفَشَ - يَنْفُشُ** (**نَفَشَ - يَنْفِشُ**) لازım

Lafız bakımından ayırır:
**نَفَشَ - يَنْفُشُ** (**نَفَشَ - يَنْفِشُ**) لازım + canlı varlık + bir yer veya bir şey içinde: şeyin veya yerin içinde, parçalarını birbirinden uzaklaştırıp ayırarak yayılır, dağılır ve saçılır.
**نَفَشَ - يَنْفُشُ** (**نَفَشَ - يَنْفِشُ**) müteaddî + canlı varlık + bir şeyi: onu uzatır ve yayar ve şişirir ve parçaları arasını açar.

**نفش - نفشت**
	﴿Ve Dâvûd ve Süleyman; ekin hakkında hükmediyorlardı; kavmin koyunları onun içine **نفشت** etmişti; ve biz onların hükmüne şahitler idik (78)﴾ **الأنبياء**

Muhtârü’s-sıhâh
● [**نفش**] **ن ف ش**: **نَفَشَ** yün ve pamuğu; **ضرب** bâbından; ve **عِهْنٌ مَنْفُوشٌ**; ve onu ayrıca **نَفَّشَهُ** da (yapar), **تَنْفِيشَاً**. Ve **نَفَشَتِ** develer ve koyunlar: yani geceleyin çobansız otladılar; **جلس** bâbından. Ve **نفشت** **تنفش** (ötre ile) **نَفَشاً** (iki fetha ile). Ve ondan, Yüce’nin sözü: ﴿**إذ نفشت فيه غنم القوم**﴾. Ve **أَنْفَشَها**: başkası onu; onu geceleyin çobansız otlasın diye bıraktı. Ve **النَّفَشُ** ancak geceleyin olur; **الهَمَل** ise gece ve gündüz olur.

Râgıb
**نفش**
- **النفش**: yünü yaymadır. Yüce dedi: ﴿**كالعهن المنفوش**﴾ [**القارعة/5**]. Ve **نفش الغنم**: onun yayılmasıdır; ve fetha ile **النَّفش**: yayılmış koyunlardır. Yüce dedi: ﴿**إذ نفشت فيه غنم القوم**﴾ [**الأنبياء/78**]. Ve **الإبل النوافش**: çobansız olarak geceleyin merada gidip gelenlerdir.

Lisân özeti
1. **النَفَشُ**: yündür.
2. Ve **النَّفْشُ**: yünü, bir kısmı bir kısmından kabarıp ayrılıncaya kadar uzatmandır; ve **عِهْنٌ مَنْفُوشٌ**; ve **التَّنْفِيشُ** onun gibidir.
3. Ve **النَفْشِ**: pamuk ve yünü didiklemektir,
4. Ve **نَفَشَ** yünü ve başkasını, **يَنْفُشه** **نَفْشاً**: onu, içi boşalıncaya kadar uzattığında; ve o **انْتَفَش** etmiştir.
5. Ve **أَرْنَبةٌ مُنْتَفِشةٌ** ve **مُتَنَفِّشةٌ**: yüzde yayvan.
6. Ve **تَنَفَّشَ** sırtlan ve kuş: onu, sanki korkuyor veya titriyormuş gibi, kıl ve tüyü kabarmış **مُتَنَفّشَ** görürsen. Ve **أَمَةٌ مُتَنَفِّشةُ الشعرِ** de böyledir. Ve her şey ki onu kabarık, içi gevşek görürsün; o, **مُتَنَفِّشٌ** ve **مُنْتَفِشٌ**tir. Ve kedi **انْتَفَشَت** ve **تَنَفَّشَت**: yani kabardı.
7. Ve **النَّفَشُ**: dağınık eşya.
8. **النَّفْشُ**: develerin geceleyin yayılıp otlamasıdır; ve onu geceleyin otlasın diye saldığında **أَنْفَشْتها** demiş olursun; çobansız. Ve onlar **إِبل نُفّاشٌ**tur. Ve denir: develer **نَفَشَت**; **تَنْفُش** ve **تَنفِشُ**; ve **نَفِشَت** **تَنفَش**: çobanının bilgisi olmaksızın geceleyin ayrılıp otladığında; isim **النفَشُ**tur. Ve **النَّفَشُ** ancak geceleyin olur; **الهَمَلُ** gece ve gündüz olur. Ve **النَفْش** bütün hayvanlarda olabilir; en çok koyunda olur. Deveye mahsus olana gelince: **فَعَشَتْ عَشْواً**.

Lisânü’l-ʿArab
● - **نفش**: **النَفَشُ**: yündür. Ve **النَّفْشُ**: yünü, bir kısmı bir kısmından kabarıp ayrılıncaya kadar uzatmandır; ve **عِهْنٌ مَنْفُوشٌ**; ve **التَّنْفِيشُ** onun gibidir. Ve hadiste: onun, cariyenin kazancını, elleriyle yaptığı şeyler dışında; ekmek, ip eğirme ve **النَفْشِ** gibi; yasakladığı: o, pamuk ve yünü didiklemektir. Ve ancak cariyelerin kazancını yasakladı; çünkü onların üzerinde vergiler vardı; onlardan fuhuş olmasından emin olamazdı; bunun için bir rivayette geldi: “nereden olduğu bilininceye kadar”. Ve **نَفَشَ** yünü ve başkasını, **يَنْفُشه** **نَفْشاً**: onu içi boşalıncaya kadar uzattığında; ve o **انْتَفَش** etmiştir. Ve **أَرْنَبةٌ مُنْتَفِشةٌ** ve **مُتَنَفِّشةٌ**: yüzde yayvan. Ve İbn Abbâs hadîsinde: “Ve sana **مُنْتَفِش المَنْخِرَين** gelirse”: yani burnun iki deliği geniş; ve o, ayırmadan (tefrikten)dir. Ve **تَنَفَّشَ** sırtlan ve kuş: onu, sanki korkuyor veya titriyormuş gibi, kıl ve tüyü kabarmış **مُتَنَفّشَ** görürsen. Ve **أَمَةٌ مُتَنَفِّشةُ الشعرِ** de böyledir. Ve her şey ki onu kabarık, içi gevşek görürsün; o, **مُتَنَفِّشٌ** ve **مُنْتَفِشٌ**tir. Ve kedi **انْتَفَشَت** ve **تَنَفَّشَت**: yani kabardı. Ve Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: onun, yaş hurma satan bir oğlanın yanına geldiği; dedi ki: “onu **انفُشْها**; çünkü o, onun için daha güzeldir”: yani ondan toplanmış olanı ayır ki, alıcının gözünde güzel olsun. Ve **النَّفَشُ**: dağınık eşya. İbnü’s-Sikkît: **النَّفْشُ**: develerin geceleyin yayılıp otlamasıdır; ve onu geceleyin otlasın diye saldığında **أَنْفَشْتها** demiş olursun; çobansız. Ve onlar **إِبل نُفّاشٌ**tur. Ve denir: develer **نَفَشَت**; **تَنْفُش** ve **تَنفِشُ**; ve **نَفِشَت** **تَنفَش**: çobanının bilgisi olmaksızın geceleyin ayrılıp otladığında; isim **النفَشُ**tur. Ve **النَّفَشُ** ancak geceleyin olur; **الهَمَلُ** gece ve gündüz olur. Ve denir: onun koyunları geceyi **نَفَشاً** geçirdi; o da, sahibinin bilgisi olmaksızın merada dağılmasıdır. Ve Abdullah b. Amr hadîsinde: “Cennetteki tane, devenin işkembesi gibidir; geceyi **نافِشاً** geçirir”: yani geceleyin otlayan. Ve denir: otlayan hayvan **نَفَشَت**; **تَنْفِش** ve **تَنْفُشُ** **نُفُوشاً**: çobansız geceleyin otladığında; ve gündüz otladığında **هَمَلَتْ**. Ve develer ve koyunlar **نَفَشَت**: **تَنْفُش** ve **تَنْفِش** **نَفَشاً** ve **نُفُوشاً**: geceleyin yayıldı da otladı; bu gündüz olmaz. Bazıları bunu, koyunların ekine girmesine tahsis etti. Ve tenzilde: **إِذْ نَفَشَت فيه غنَمُ القومِ**. Ve develer: **نَفَشٌ** ve **نُفِّشٌ** ve **نُفّاشٌ** ve **نَوافِشُ**. Ve çobanı onu **أَنْفَشَها**: onu geceleyin otlasın diye saldı ve ondan uyudu. Ve ben onu **أَنْفشْتها**: onu çobansız otlasın diye bıraktım; dedi ki:
اجْرِشْ لها يا ابنَ أَبي كِباشٍ
فما لها اللَّيْلةَ من إِنْفاشِ
إِلا السُّرَى وسائقٍ نَجّاشِ
Ebû Mansûr dedi: **إِلاَّ** “gayr” mânasınadır; Aziz ve Celîl’in sözü gibi: **لو كان فيهما آلهة إلاَّ اللَّهُ لَفَسَدَتا**; yani: eğer ikisinde Allah’tan başka ilahlar olsaydı ikisi bozulurdu. Allah’ı tenzih ederim. Ve **النَفْش** bütün hayvanlarda olabilir; en çok koyunda olur. Deveye mahsus olana gelince: **فَعَشَتْ عَشْواً**. Ve Münzirî, Ebû Tâlib’den rivayet etti: onun, “**إِن لم يكن شَحْمٌ فنَفَشٌ**” sözünü söylediği; dedi ki: İbnü’l-Aʿrâbî dedi: mânası: “Eğer fiil yoksa, riyâ vardır.”

Mekâyîsü’l-luğa:
(**نفش**) **النون** ve **الفاء** ve **الشين**: yayılmaya delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan: **نَفْش الصُّوف**; o da, dövülüp kabarmasıdır. Ve kuş, iki kanadını **نَفَشَ** etti. Ve develer **نَفَشَت**: çobansız gidip geldi ve yayıldı. Ve onun fiili **النَّفْش**tir; ve develer **نُفّاشٌ** ve **نَوافش**.

El-Kâmûsü’l-muhît:
**النَّفْشُ**: şeyi parmaklarınla, yayılıncaya kadar dağıtmandır; **كالتَّنْفِيشِ**. Ve koyunların veya develerin geceleyin çobansız otlamasıdır. Ve çoban onu **أنْفَشَها**; ve o da **نَفَشَتْ**; **ضَرَبَ** ve **نَصَرَ** ve **سَمِعَ** gibi. Ve onlar, harekeli olarak **إبِلٌ نَفَشٌ**; ve **نُفَّاشٌ** ve **نَوافِشُ**. Ve harekeli olarak **النَّفَشُ**: yündür; ve bolluktur. **نَفَشْنَا نُفوشاً**: bolluk bulduk. Ve ötre ile **النُّفوشُ**: bir şeye yönelip onu yiyiştir. Ve **النَّفِيشُ**: kap içinde dağınık eşya. Ve içi gevşek her kabarık şey **مُنْتَفِشٌ** ve **مُتَنَفِّشٌ**tir. Ve **أمَةٌ مُنْتَفِشَةُ الشَّعَرِ**: dağınık saçlı. Ve **أرْنَبَةٌ مُنْتَفِشَةٌ**: yüzde yayvan. Ve kedi **تَنَفَّشَتِ**: kabardı. Kuş: tüyünü silkeledi; sanki korkuyor veya titriyormuş gibi.

Tâcü’l-ʿarûs:
**ن - ف - ش**
**النَّفْشُ**: şeyi parmaklarınla, yayılıncaya kadar dağıtmandır; **كالتَّنْفِيشِ**. Bazıları dedi ki: **النَّفْشُ**: ayrılması zor olmayanı ayırmaktır; pamuk ve yün gibi; onu **نَفَشَه**; böylece **نَفَشَ** hem لازِم hem مُتَعَدٍّdır. İştiḳāḳ imamları dedi ki: **النَّفْش** maddesi, yayma ve yayılma için konulmuştur; bunu şeyhimiz nakletti. Ve denildi ki: **النَّفْشُ**: yünü, bir kısmı bir kısmından kabarıp ayrılıncaya kadar uzatmandır; ve **عِهْنٌ مَنْفُوشٌ**. İbnü’s-Sikkît’ten: **النَّفْشُ**: koyunların veya develerin, çobanın bilgisi olmaksızın geceleyin otlamasıdır. Cevherî dedi: **النَّفْشُ** ancak geceleyin olur; **الهَملُ** gece ve gündüz olur. Ve çoban onu **أَنْفَشَهَا**: onu geceleyin otlasın diye saldı ve ondan uyudu. Ve ben onu **أَنْفَشْتُها**: onu çobansız otlasın diye bıraktım. Râciz dedi ki:
" اجْرِشْ لَهَا ياابْنَ أَبِي كِبَاشِ
" فمَا لَهَا اللَّيْلَةََ من إِنْفَاشِ
" غَيْرَ السُّرَى وسَائِقٍ نَجَّاشِ
Ve o, **نَفشَت**; **ضَرَبَ** ve **نَصَرَ** ve **سَمِعَ** gibi; sonuncusunu Sâğânî, İbnü’l-Aʿrâbî’den nakletti: yani ayrıldı da, bilgi olmaksızın geceleyin otladı. Bazıları bunu, koyunların ekine girmesine tahsis etti; ve ondan Yüce’nin sözü: **إِذْ نَفَشَتْ فيهِ غَنَمُ القَوْمِ**. Ve o, harekeli olarak **إِبِلٌ نَفَشٌ**tur; ve **نُفَّشٌ** ( **سُكَّرٍ** gibi) ve **نُفّاشٌ** ( **رُمّان** gibi) ve **نَوَافِشُ**. Ve **النَّفْش** bütün hayvanlarda olabilir; en çok koyunda olur. Deveye mahsus olana gelince: **عَشَتْ عَشْواً**. İbn Düreyd dedi: **النَّفْشُ** koyuna mahsustur. Başkası dedi: bu, ona ve deveye söylenir; ve buna delil, hadistir: “Cennetteki tane, devenin işkembesi gibidir; geceyi **نَافِشاً** geçirir”; böylece **النُّفُوشَ**u deve için kıldı. Ve harekeli olarak **النَّفَشُ**: yündür; İbnü’l-Aʿrâbî’den. Ve **النَّفَشُ** ayrıca: bolluktur; İbn Abbâd’dan; denir: **نَفَشْنَا نُقُوشاً**: yani bolluk bulduk. Ve ötre ile **النُّفُوشُ**: bir şeye yönelip onu yiyiştir; ve bir şey üzerine **نَفَشَ** eder, **يَنْفُشُ**; **نَصَرَ** sınırından. Ve **النَّفِيشُ** ( **أَمِيرٍ** gibi); ve **التَّهْذِيب**’de: harekeli olarak **النَّفَشُ**: kap ve torba içindeki dağınık eşyadır. Ve her şey ki onu kabarık, içi gevşek görürsün; o, **مُنْتَفِشٌ** ve **مُتَنَفِّشٌ**tir; bunu Ezherî nakletti. Ve **أَمَةٌ مُنْتَفِشَةُ الشَّعرِ**: yani dağınık saçlı; bunu Zemahşerî nakletti. Mecazdan: **أَرْنَبَةٌ مُنْتَفِشَةٌ**: yani burun ucu kısa; yani yüzde yayvan; zencî burnu gibi; İbn Şümeyl’den. Ve yine **مُتَنَفَّشَةٌ**. Ve İbn Abbâs hadîsinde: “Ve sana **مُتَنَفِّشَ المَنْخِرَيْنِ** gelirse”: yani burnun iki deliği geniş; ve o, ayırmadan (tefrikten)dir. Ve kedi **تَنَفَّشَت** ve **انْتَفَشَتْ**: kabardı. Ve kuş **تَنَفَّشَ** ve **انْتَفَشَ**: onu, tüyünü silkelemiş, sanki korkuyor veya titriyormuş gibi görürsen. Ve sırtlan da **تَنَفَّشَ** eder: onu, kılı kabarmış **مُتَنَفِّشَ** görürsen. Ve buna eklenenlerdendir: harekeli olarak **النَّفْشُ**: riyâdır; ve ondan onların sözü: **إِنْ لَمْ يَكُنْ شَحْمٌ فنَفَشٌ**; bunu Sâğânî, İbnü’l-Aʿrâbî’den; ve Ezherî, Münzirî’den, Ebû Tâlib’den, ondan nakletti. Ve **النَّفَشُ**: söz ve davaların çokluğudur; bunu şeyhimiz nakletti; ve o mecazdır. Ve **النَّفّاشُ**: kibirli. Ve **النَّفَّاجُ** ve **النَّفّاشُ**: limondan bir tür; en büyük olanı. Ve **النَّفْشُ**: didiklemedir; ve **انْتَفَشَ** ( **نَفَشَ** gibi). Ve **نَفَشَ الرَّطْبَةَ** **نَفْشاً**: onda toplanmış olanı ayırdı. Ve **التَّنْفِيشُ**: **النَّفْشِ**te mübalağadır.
