# نفش — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%B4/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نفش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نفش

النَفَشُ: الصُّوفُ. والنَّفْشُ: مَدُّكَ الصُّوفَ حتى يَنْتَفِشَ بعضه عن بعض، وعِهْنٌ مَنْفُوشٌ، والتَّنْفِيشُ مثلُه. وفي الحديث: أَنه نَهَى عن كسْب الأَمَةِ إِلاَّ ما عَمِلَت بيدَيْها نحو الخَبْزِ والغَزْل والنَفْشِ؛ هو نَدْفُ القُطْن والصُّوفِ، وإِنما نَهَى عن كَسْبِ الإِماء لأَنه كانت عليهن ضَرائِبُ فلم يَأْمَن أَن يكونَ منهنّ الفُجورُ، ولذلك جاء في رواية: حتى يُعْلم من أَيْنَ هُو. ونَفَشَ الصوفَ وغيره يَنْفُشه نَفْشاً إِذا مَدّه حتى يتجوَّف، وقد انْتَفَش. وأَرْنَبةٌ مُنْتَفِشةٌ ومُتَنَفِّشةٌ: مُنبَسطة على الوجه. وفي حديث ابن عباس: وإِن أَتاكَ مُنْتَفِش المَنْخِرَين أَي واسعً مَنْخِرَي الأَنفِ وهو من التفريق. وتَنَفَّشَ الضِّبْعانُ والطائرُ إِذا رأَيته مُتَنَفّشَ الشعَر والرِّيشِ كأَنه يَخاف أَو يُرْعَد، وأَمَةٌ مُتَنَفِّشةُ الشعرِ كذلك. وكلُّ شيء تراه مُنْتَبِراً رِخْوَ الجَوْفِ، فهو مُتَنَفِّشٌ ومُنْتَفِشٌ. وانْتَفَشَت الهِرّةُ وتَنَفَّشَت أَي ازْبَأَرّتْ. وفي حديث عمر، رضي اللَّه عنه: أَنه أَتى على غُلام يَبِيعُ الرَّطْبةَ فقال: انفُشْها فإِنه أَحْسنُ لها أَي فَرِّق ما اجتمع منها لتَحْسُنَ في عين المشتري.
والنَّفَشُ: المتاعُ المُتفرّق. ابن السكيت: النَّفْشُ أَن تَنْتَشِر الإِبلُ بالليل فتَرْعَى، وقد أَنْفَشْتها إِذا أَرْسَلْتها في الليل فتَرْعَى، بِلا راعٍ. وهي إِبل نُفّاشٌ.
ويقال نَفَشَت الإِبل تَنْفُش وتَنفِشُ ونَفِشَت تَنفَش إِذا تفرّقت فرَعَتْ بالليل من غير عِلْم راعيها، والاسمُ النفَشُ، ولا يكون النَّفَشُ إِلا بالليل، والهَمَلُ يكون ليلاً ونهاراً. ويقال: باتت غنمُه نَفَشاً، وهو أَن تَفَرّقَ في المرعى من غير علم صاحبها. وفي حديث عبد اللَّه بن عمرو: الحَبّةُ في الجنّةِ مثلُ كَرِشِ البعير يَبِيتُ نافِشاً أَي راعياً بالليل. ويقال: نَفَشَت السائمةُ تَنْفِش وتَنْفُشُ نُفُوشاً إِذا رَعَت ليلاً بلا راعٍ، وهَمَلَتْ إِذا رعت نهاراً. ونَفَشَت الإِبلَ والغنم تَنْفُش وتَنْفِش نَفَشاً ونُفُوشاً: انتشرت ليلاً فرعت، ولا يكون ذلك بالنهار، وخص بعضهم به دخولَ الغنم في الزرع. وفي التنزيل: إِذْ نَفَشَت فيه غنَمُ القومِ؛ وإبل نَفَشٌ ونُفِّشٌ ونُفّاشٌ ونَوافِشُ. وأَنْفَشَها راعِيها: أَرْسَلَها لَيْلاً ترعى ونامَ عنها، وأَنْفشْتها أَنا إِذا تركتها ترعى بلا راع؛ قال:
اجْرِشْ لها يا ابنَ أَبي كِباشٍ
(* قوله «اجرش» كذا في الأصل بهمزة الوصل وبشين آخره وهي رواية ابن السكيت، قال في الصحاح: والرواة على خلافه، يعني أَجرس بهمزة القطع وسين آخره.)،
فما لها اللَّيْلةَ من إِنْفاشِ،
إِلا السُّرَى وسائقٍ نَجّاشِ
قال أَبو منصور: إِلاَّ بمعنى غير السُّرى كقوله عز وجل: لو كان فيهما آلهة إلاَّ اللَّهُ لَفَسَدَتا؛ أَراد لو كان فيهما آلهة غير اللَّه لفسدتا، فسبحان اللَّه وقد يكون النَفْش في جميع الدواب وأَكثرُ ما يكون في الغنم، فأَما ما يخص الإِبل فَعَشَتْ عَشْواً، وروى المنذري عن أَبي طالب أَنه قال قولهم: إِن لم يكن شَحْمٌ فنَفَشٌ، قال: قال ابن الأَعرابي: معناه إِن لم يكن فِعْلٌ فرِياءٌ.

### Türkçe

**النَفَشُ**: yün. Ve **النَّفْشُ**: yünü, bir kısmı bir kısmından kabarıp ayrılıncaya kadar uzatmandır; ve **عِهْنٌ مَنْفُوشٌ** (kabartılmış yün); ve **التَّنْفِيشُ** onun gibidir. Ve hadiste: onun, cariyenin kazancını, ancak elleriyle yaptığı şeyler (ekmek pişirme, eğirme ve **النَفْشِ** gibi) dışında yasakladığı (rivayet edilmiştir); o, pamuğu ve yünü didiklemektir; ancak cariyelerin kazancını, üzerlerinde vergiler bulunduğu için yasakladı; böylece onlardan fuhuş olmasından emin olamadı; bunun için bir rivayette: “ta ki onun nereden olduğu bilinsin” (şeklinde) geldi. Ve yünü ve başkasını **نَفَشَ** eder; onu **يَنْفُشه** **نَفْشاً** (olarak) (yani) onu, içi boşalıncaya kadar uzattığında; ve (o) kabarmıştır: **انْتَفَش**. Ve **أَرْنَبةٌ مُنْتَفِشةٌ** ve **مُتَنَفِّشةٌ**: yüzde yayılmış (durumda)dır. Ve İbn Abbas’ın hadisinde: “Ve eğer sana **مُنْتَفِش المَنْخِرَين** gelirse” yani burnun iki deliği geniş olan; ve o, ayırmadan (kaynaklanır). Ve sırtlan ve kuş **تَنَفَّشَ** eder; onu, kıl ve tüyü **مُتَنَفّشَ** görürsen; sanki korkuyor yahut titriyor gibi; ve kılı **مُتَنَفِّشةُ** olan bir cariye de böyledir. Ve her şey ki onu, kabarmış, içi gevşek görürsün; o, **مُتَنَفِّشٌ** ve **مُنْتَفِشٌ**tir. Ve kedi **انْتَفَشَت** ve **تَنَفَّشَت**; yani **ازْبَأَرّتْ** (kabararak hırçınlaştı). Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: onun, yaş hurma satan bir oğlanın yanına geldiği, sonra: “Onu **انفُشْها** et; çünkü o, onun için daha güzeldir” dediği (rivayet edilmiştir); yani ondan toplanmış olanı ayır ki, alıcının gözünde güzel görünsün.

Ve **النَّفَشُ**: dağınık eşya. İbn es-Sikkît: **النَّفْشُ**, develerin geceleyin yayılıp otlamasıdır; ve onu geceleyin salıverip otlasın diye gönderdiğinde, onu **أَنْفَشْتها** etmiş olursun; çobansız. Ve onlar **إِبل نُفّاشٌ** (geceleyin yayılan develer)dir.

Ve denir: develer **نَفَشَت**; **تَنْفُش** ve **تَنفِشُ**; ve **نَفِشَت**; **تَنفَش**; (bu,) geceleyin, çobanının bilgisi olmaksızın dağılıp otladığında (olur); ve isim **النفَشُ**tur. Ve **النَّفَشُ** ancak geceleyin olur; **الهَمَلُ** ise gece ve gündüz olur. Ve denir: koyunları geceyi **نَفَشاً** olarak geçirdi; bu, sahibinin bilgisi olmaksızın otlakta dağılmasıdır. Ve Abdullah b. Amr’ın hadisinde: “Cennetteki tane, devenin işkembesi gibidir; **يَبِيتُ نافِشاً**” yani geceleyin otlayan. Ve denir: otlayan hayvan **نَفَشَت**; **تَنْفِش** ve **تَنْفُشُ**; **نُفُوشاً** (olarak); çobansız geceleyin otladığında; ve gündüz otladığında **هَمَلَتْ**. Ve develer ve koyunlar **نَفَشَت**; **تَنْفُش** ve **تَنْفِش**; **نَفَشاً** ve **نُفُوشاً** (olarak): geceleyin yayıldı da otladı; ve bu gündüz olmaz; ve bazısı bunu, koyunun ekine girmesine tahsis etti. Ve tenzilde: “kavmin koyunları onun içinde **نَفَشَت** ettiği zaman”; ve **إِبل نَفَشٌ** ve **نُفِّشٌ** ve **نُفّاشٌ** ve **نَوافِشُ** (vardır). Ve çobanı onu **أَنْفَشَها** etti: onu geceleyin otlasın diye salıverdi ve ondan (habersiz) uyudu; ve ben onu **أَنْفشْتها** ederim: onu çobansız otlasın diye bıraktığımda; (şair) dedi ki:
اجْرِشْ لها يا ابنَ أَبي كِباشٍ
(* Onun sözü “اجرش”: asılda hemzetü’l-vasl ile ve sonunda şîn ile böyledir; ve bu, İbn es-Sikkît’in rivayetidir. Sıhâh’ta dedi ki: râviler bunun aksı üzeredir; yani hemzetü’l-kat‘ ile ve sonunda sîn ile “أَجرس”.),
فما لها اللَّيْلةَ من إِنْفاشِ،
إِلا السُّرَى وسائقٍ نَجّاشِ

Ebû Mansûr dedi ki: **إِلاَّ** “gayr” mânasınadır; Aziz ve Celil olanın sözü gibi: “Eğer ikisinde Allah’tan başka ilahlar olsaydı, ikisi de bozulurdu”; (yani) “Allah’tan başka ilahlar olsaydı, ikisi de bozulurdu” demek istedi; öyleyse Allah’ı tenzih ederim. Ve **النَفْش** bütün binek hayvanlarında olabilir; en çok koyunda olur. Deveye mahsus olana gelince: **فَعَشَتْ عَشْواً** (olur). Ve Münzirî, Ebû Tâlib’den rivayet etti: onun, “Eğer yağ olmazsa **فنَفَشٌ**” sözünü söylediğini; dedi ki: İbnü’l-A‘râbî dedi: mânası, “Eğer fiil olmazsa riya (vardır)”dır.
