# نفش — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%B4/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نفش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نفش

النفش: تشعيث الشيء بأصابعك حتى ينتشر، كالتنفيش، وقال بعضهم: النفش: تفريق ما لا يعسر تفريقه، كالقطن والصوف، نفشه فنفش، لازم متعد. وقال أئمة الاشتقاق: وضع مادة النفش للنشر والانتشار، نقله شيخنا. وقيل: النفش: مدك الصوف حتى ينتفش بعضه عن بعض، وعهن منفوش. وعن ابن السكيت: النفش: أن ترعى الغنم أو الإبل ليلا بلا علم راع، قال الجوهري: ولا يكون النفش إلا بالليل، والهمل يكون ليلا ونهارا، وقد أنفشها الراعي: أرسلها ليلا ترعى ونام عنها، وأنفشتها أنا: تركتها ترعى بلا راع، قال الراجز:
  اجرش لها ياابن أبي كباش
  فما لها الليلة من إنفـاش
  غير السرى وسائق نجاش

  ونفشت هي، كضرب، ونصر، وسمع، الأخيرة نقلها الصاغاني عن ابن الأعرابي، أي تفرقت فرعت بالليل من غير علم، وخص بعضهم به دخول الغنم في الزرع، ومنه قوله تعالى: إذ نفشت فيه غنم القوم. وهي إبل نفش، محركة، ونفش، كسكر، ونفاش، كرمان، ونوافش، وقد يكون النفش في جميع الدواب، وأكثر ما يكون في الغنم، فأما ما يخص الإبل فعشت عشوا. وقال ابن دريد: النفش: خاص بالغنم، وقال غيره: يقال ذلك لها وللإبل، ويدل له الحديث: الحبة في الجنة مثل كرش البعير يبيت نافشا، فجعل النفوش للبعير. والنفش، محركة: الصوف، عن ابن الأعرابي. والنفش أيضا: الخصب، عن ابن عباد يقال: نفشنا نقوشا، أي أخصبنا. والنفوش، بالضم: الإقبال على الشيء تأكله، وقد نفش على الشيء، ينفش من حد نصر. والنفيش، كأمير، وفي التهذيب: النفش، محركة: المتاع المتفرق في الوعاء والغرارة، وكل شئ تراه منتبر رخو الجوف، فهو منتفش ومتنفش، نقله الأزهري. وأمة منتفشة الشعر، أي شعثاء، نقله الزمخشري. ومن المجاز: أرنبة منتفشة، أي قصيرة المارن، أي منبسطة على الوجه كأنف الزنجي، عن ابن شميل، وكذلك متنفشة، وفي حديث ابن عباس: وإن أتاك متنفش المنخرين أي واسع منخري الأنف، وهو من التفريق. وتنفشت الهرة وانتفشت: ازبأرت. وتنفش الطائر وانتفش، إذا رأيته قد نفض ريشه، كأنه يخاف أو يرعد، وكذا تنفش الضبعان، إذا رأيته متنفش الشعر. ومما يستدرك عليه: النفش، بالتحريك الرياء ومنه قولهم: إن لم يكن شحم فنفش، نقله الصاغاني عن ابن الأعرابي، والأزهري عن المنذري عن أبي طالب عنه. والنفش: كثرة الكلام والدعاوي، نقله شيخنا، وهو مجاز. والنفاش: المتكبر، والنفاج والنفاش: نوع من الليمون أكبر ما يكون. والنفش الندف، وانتفش كنفش. ونفش الرطبة نفشا: فرق ما اجتمع فيها. والتنفيش: مبالغة في النفش.

### Türkçe

**النفش**: Şeyi parmaklarınla dağıtıp saçma ki yayılsın; **كالتنفيش** gibi. Bazıları dedi ki: **النفش**: Ayrılması zor olmayan şeyi ayırıp dağıtmak; pamuk ve yün gibi; onu **نفشه** de o da **نفش**; lâzım, müteaddî. İştikak imamları dedi ki: **النفش** maddesinin vaz‘ı yayma ve yayılma içindir; bunu şeyhimiz nakletti. Ve denildi ki: **النفش**: Yünü uzatmandır; ta ki onun bir kısmı bir kısmından kabarıp ayrılsın; ve **عهن منفوش**. İbnü’s-Sikkît’ten: **النفش**: Çoban bilgisi olmaksızın koyunun veya devenin geceleyin otlamasıdır. el-Cevherî dedi ki: **النفش** ancak geceleyin olur; **الهمل** ise gece ve gündüz olur. Ve çoban onu **أنفشها**: Onu geceleyin otlamaya saldı ve ondan uyuyakaldı. Ben onu **أنفشتها**: Onu çobansız otlamaya bıraktım. Râciz dedi ki:
  Ona sür ya İbn Ebî Kebâş
  Bu gece onun için **إنفـاش** yoktur
  Gece yürüyüşü ve Necâş sürücüsünden başka

Ve o **نفشت**; **كضرب** ve **نصر** ve **سمع** gibi; sonuncusunu es-Sâğânî İbnü’l-A‘râbî’den nakletti; yani bilgiden yoksun olarak geceleyin dağılıp otladı. Bazıları bunu koyunun ekine girmesine tahsis etti. Ondandır Allah Teâlâ’nın sözü: **إذ نفشت فيه غنم القوم**. Ve o, **إبل نفش**tir; harekeli; ve **نفش**; **كسكر** gibi; ve **نفاش**; **كرمان** gibi; ve **نوافش**. Ve **النفش** bütün binek hayvanlarında olabilir; en çok koyunda olur. Deveye mahsus olana gelince: **فعشت عشوا**. İbn Düreyd dedi ki: **النفش** koyuna mahsustur. Başkası dedi ki: Bu, ona da deveye de söylenir. Buna delil hadistir: “Cennetteki tane, devenin işkembesi gibi; **يبيت نافشا**”; böylece **النفوش**u deve için kıldı. Ve **النفش** (harekeli): yün; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **النفش** ayrıca: bolluk; İbn Abbâd’dan; denilir ki: **نفشنا نقوشا**; yani bolluklandık. Ve **النفوش** (ضم ile): bir şeye yönelip onu yeme; ve o şey üzerine **نفش** etti; **ينفش**; **من حد نصر** babından. Ve **النفيش**; **كأمير** gibi; ve et-Tehzîb’de: **النفش** (harekeli): kapta ve torbada dağınık eşya; ve içi gevşek, kabarık gördüğün her şey, o **منتفش** ve **متنفش**tir; bunu el-Ezherî nakletti. Ve saçı **منتفشة** bir cariye; yani dağınık saçlı; bunu ez-Zemahşerî nakletti. Mecazdandır: **أرنبة منتفشة**; yani **المارن**i kısa; yani zencinin burnu gibi yüze yayılmış; İbn Şümeyl’den; ve aynı şekilde **متنفشة**. İbn Abbâs hadîsinde: “Ve sana **متنفش المنخرين** gelirse”; yani burnun iki deliği geniş; ve bu, ayırıp dağıtmadandır. Ve kedi **تنفشت** ve **انتفشت**: kabardı. Ve kuş **تنفش** etti ve **انتفش** etti; onu tüylerini silkeleyip kabartmış görürsen; sanki korkuyor yahut titriyor; ve aynı şekilde sırtlan **تنفش** eder; onu saçı kabarmış görürsen. Üzerine istidrâk edilendir: **النفش** (تحريك ile): riyâ; ve ondandır onların sözü: “Eğer yağ yoksa, **فنفش**”; es-Sâğânî bunu İbnü’l-A‘râbî’den, el-Ezherî de el-Münzirî’den, o da Ebû Tâlib’den ondan nakletti. Ve **النفش**: söz ve iddiaların çokluğu; şeyhimiz nakletti; ve o mecazdır. Ve **النفاش**: kibirli. Ve **النفاج** ve **النفاش**: limondan bir tür; en büyük olanı. Ve **النفش** **الندف**tir; ve **انتفش** **كنفش** gibi. Ve tazeyi **نفش** etti, **نفشا**: onda toplanmış olanı ayırıp dağıttı. Ve **التنفيش**: **النفش**te mübalağadır.
