# نفض — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B6/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%B6/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نفض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B6.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: نفض

نَفَضَ
1 نَفَضَ ذ , (S, A, Mgh, Msb, K,) aor. نَفُضَ , (S, Msb,) inf. n. نَفْضٌ, (S, Mgh, Msb,) He shook (S, A, Mgh, Msb, K) a thing, (Mgh, Msb,) or a garment, or piece of cloth, (S, A, K,) in order that what was upon it, of dust &c., might fall off (S, * A, * Mgh, K, *) or to remove from it dust and the like; (Msb:) he took a thing with his hand, and shook it, or shook it violently, to remove the dust from it: (TA:) and in like manner a tree, in order that what was upon it [of face or of leaves] might fall of; (S, A;) ?? instance,] a tree of the kind called عِضاه, to shake off its leaves. (TA) You say also, نَفَضَ عَنَهُ الغُبَارَ and التُّرَابَ [He shook off from it the dust (A.) And نَفَضَتُ الوَرَقَ مِنْ الشَّجَرَة. inf. n. ?? above, [He shook off the leaves from the tree;] be made the leaves to fall from the tree. (Msb,) And نَفْضٌ also signifies The sprinkling or ?? tering in drops, (syn. رَشٌّ,) water and blood. ?? K, in art. رش,) and tears, (K, ??: &c. ?? bid.) ― -b2- [Hence,] ?? (S, A, K) (tropical:) The fever made him to shiver, or tremble (As, TA ― -b3- And نَفَضَتِ المَرْأَةُ, (K,) or نَفضَتٌ كَرشَهَا (??) or نَفَضَتْ وَلَدَهَا مِنْ بَطْنها, (A,) The woman have many children; was prolific (S, K. TA) And نَفَضَت الاِبِلُ (assumed tropical:) The she-camels brought forth, (S, L, K,) all of them: (L;) and ↓ انعضت signifies the same. (IDrd, S, K.) And ?? بَيْضَها (tropical:) [The ?? la?? hen eggs. or all ?? A. TA.) ― -b4- Hence also,] فَامَ يَنَفُضُ الكرَى, He arose, shaking off drowsiness]. (A. TA.) And نَفَضَ الأَسْفَامَ عَنْهُ وَاسْتَصَحّ; [He shook off water-dust from him, and ?? ?? from his ?? i. e. his health became in a ?? state (A. TA.) And نَفَضَ مِنْ مَرَضِهِ (A,) inf. n. نُفُوضٌ, (TA, K,) (tropical:) He recovered, or became free, from his ?? (A, K, * TA.) ― -b5- And ?? ?? shored him what was in my heart (?? R ?? TA, in art. شكو and شكى ― -b6- And ?? (tropical:) He cleared the road of robbers, and ?? of travellers: (tropical:) he guarded the road ?A. TA [The latter signification is shown by an explanation or the act. part. n.] It is said in the trad. of Aboo-Bekr and the cave [in which Mohammad was hiding himself], أَنَا أَنَفُضُ مَا حَوْلَكَ ?? guard what is around thee, and go round ?? to try if I can see a pursuer. (TA.) You say also, نَفَضَ المَكَان, (S, K,) aor. as above, (TA.) inf. n. نَفَضٌ (S, TA.) and ↓ ??, and ↓ تنفّضهُ; (S, K;) (tropical:) He looked trying to see all that was in the place: (S;) or he looked at all that was in the place so as to know it. (K) And hence نَفَضَ signifies (tropical:) He searched to the at most. (L.) And اِذَا تَكَلَّمُت نَهَارًا فَانْفُضْ وَاِذَا تَكَلَّمْتَ لَيْلًا فَاخْفِضْ (S, K, * TA) (tropical:) When thou speakest by day, look aside, or about, to try if thou see any one whom thou dislikest; (S, K, TA;) and when thou speakest by night, lower thy voice. (TA.) And القَوْمَ ↓ استنفض (tropical:) He looked at the people, or company of men, endeavouring to obtain a clear knowledge of them; or considered, or examined, them repeatedly, in order to know them. (TA.) The saying of El-'Ojeyr Es-Saloolee,
القَوْمَ طَرْفُهُ ↓ اِلَى مَلِكٍ يَسْتَنْفِضُ
means (tropical:) [To a king whose eye] looks at the people, or company of men, and knows who among them has the right on his side: or looks to see in whom among them is mental perception, sagacity, intelligence, forecast, or skill in affairs, and which of them is of the contrary description: (TA:) [or] طَرْفُهُ القَوْمَ ↓ فُلَانٌ يَسْتَنْفِضُ means (tropical:) [The eye of] such a one makes the people, or company of men, to tremble, by reason of his awfulness. (A, TA.) ― -b7- You also say, الاِبِلُ تَنْفُضُ الأَرْضَ (assumed tropical:) The camels traverse the land. (IAar.) ― -b8- And نَفَضَ القُرْآنَ, (IAar,) or السُّوَرَ, (K,) aor. نَفُضَ , inf. n. نَفْضٌ, (IAar,) (tropical:) He read, or recited, (IAar, K,) the Kur-لn, (IAar,) or the chapters thereof. (K.) ― -b9- And نَفَضْنَا حَلَائِبَنَا, inf. n. نَفْضٌ; and ↓ اِسْتَنْفَضْنَاهَا; (tropical:) We milked our milch beasts to the uttermost, not leaving any milk in their udders: (TA:) and الفَصِيلُ مَا فِى الضَّرْعِ ↓ انتفض (tropical:) the young camel sucked out all that was in the udder. (A, TA.) -A2- [It is also used intransitively in the following exs., as well as in some instances given above. Thus نَفَضَ الشَّجَرُ app. signifies The trees shook off, or dropped, their leaves or fruit. (See an ex. voce عَتِيقٌ, last sentence but one.) ― -b2- And hence] one says, نَفَضَ مَا فِى الجُلَّةِ [app. meaning What was in the palm-leaf basket became exhausted; like نَفِدَ; or it may be syn. with انتفض]; (A, K;) or جَمِيعُ مَا فِيهَا [all that was in it; which shows that ما in the former instance is virtually in the nom. case]. (TA.) See also 4, in two places. ― -b3- And نَفَضَ الصِّبْغُ, (ISh, Mgh, K,) inf. n. نَفْضٌ, (ISh, TA,) or نُفُوضٌ, (TA,) (tropical:) The dye (ISh, K, TA,) of a red or yellow garment, or piece of cloth, (ISh, TA,) lost somewhat of its colour. (ISh, K, TA.) And hence, (Mgh,) نَفَضَ الثَّوْبُ, (A, Mgh,) aor. نَفُضَ , (A,) inf. n. نُفُوضٌ, (A, Mgh,) (tropical:) The garment, or piece of cloth, lost its dye: (A:) or lost somewhat of its colour, of redness, or yellowness: (Mgh:) or the colour of its dye faded away so that there remained nothing but the trace. (TA.) نَفْضٌ, accord. to the lawyers, signifies (assumed tropical:) The being scattered, strewn, strewed, or dispersed: and accord. to [the Hanafee Imلm] Mohammad, the non-transition of the trace of the dye to another thing: or its exhaling a sweet odour. (Mgh [but it seems that the particle لا, which I have rendered “ non, ” is inserted by mistake in my copy of the Mgh.]) ― -b4- نَفَضَ الزَّرْعُ, (K,) or نَفَضَ الزَّرْعُ سَبَلًا, (TA,) (assumed tropical:) The seed-produce put forth the last of its ears. (K, TA.) And نَفَضَ الكَرْمُ (assumed tropical:) The grape-vine opened its bunches, or racemes. (K.) [See also 8.]

نفّض
2 نفّض ذ , (S, TA,) inf. n. تَنْفِيضٌ, (TA,) He shook a garment, or piece of cloth, and a tree, much, or vehemently, in order that what was upon it might fall off. (S, TA. *) ― -b2- Said of a horse, i. q. رَفَّضَ, q. v. (TA in art. رفض.)

أَنْفَضَتِ الجُلَّةُ
4 أَنْفَضَتِ الجُلَّةُ ذ i. q. مَا فِى الجُلَّةِ ↓ نَفَضَ, (A, K,) or جَمِيعُ مَا فِيهَا: (TA:) see 1. ― -b2- انفضوا originally signifies They shook their provision-bags, in order that the dust or the like might fall from them. (A.) And hence, (A,) (tropical:) Their travellingprovisions became consumed, (S, M, A, K, TA,) and their wheat, or food; (M, TA;) like أَرْمَلُوا; (S, M, K, * TA;) as though they shook their provision-bags in order that the dust or the like might fall from them, because of their being empty; (TA;) as also ↓ نَفَضُوا: (K:) or انفضوا, (K,) or, as IDrd says, انفضوا زَادَهُمْ, making the verb trans., (TA,) They consumed their travellingprovisions. (IDrd, K.) And (tropical:) Their camels, or the like, (أَمْوَالُهُمْ,) died, or perished. (S, K.) اِنْفَاضٌ [the inf. n.] also signifies (assumed tropical:) The suffering hunger, or famine: and want. (TA.) ― -b3- انفضت الاِبِلُ: see نفضت.

تنفّض المَكَانَ
5 تنفّض المَكَانَ ذ : see 1.

انتفض
8 انتفض ذ It (a thing, Mgh, Msb, or a garment, or piece of cloth, S, A, K, and a tree, S, A) shook, or became shaken, (S, A, Mgh, Msb, K,) so that what was upon it, of dust &c., fell off, (Mgh,) or so that the dust and the like became removed from it. (Msb.) Hence the saying in a trad., يَنْتَفِضُ بِهِ الصِّرَاطُ, i. e. [The bridge extending over hell will shake with him so that he will fall from it: or] will shake him, or shake him violently, or [app. a mistake for and] make him to fall. (Mgh.) ― -b2- (tropical:) He trembled, quaked, or shivered: said of a man, and of a horse. (A, TA.) ― -b3- (assumed tropical:) It (a grapevine) became beautiful and bright in its leaves: (K:) [as though its dust became shaken off.] -A2- It is also used transitively: see 1, latter half: and see 10, in three places.

استنفض القَوْمُ
10 استنفض القَوْمُ ذ (tropical:) The people, or company of men, sent forth a نَفِيضَة, (S, K, * TA,) or party of scouts: (TA:) or sent forth نَفَضَة, or persons to clear the roads of robbers and of intercepters of travellers, or to guard the roads. (A, L, TA.) ― -b2- استنفض المَكَانَ: and القَوْمَ: see 1, in four places. ― -b3- استنفضهُ also signifies (tropical:) He extracted, educed, or elicited, it. (A, Mgh, * K.) You say, اِسْتَنْفَضْتُ مَا عِنْدَهُ (tropical:) I extracted, educed, or elicited, what he had. (A, TA. *) ― -b4- And hence, (Mgh,) استنفض (tropical:) He performed the act of cleansing termed اِسْتِنْجَآء, (Mgh, K,) with three stones, (Mgh,) or with the stone: (K:) or this is from نَفَضَ الثَّوْبَ; because the person who performs this act shakes off from himself what is annoying, with the stone; i. e., removes it. (TA.) You say also, استنفض الذَّكَرَ (tropical:) He took extraordinary pains in cleansing, or he cleansed entirely, (اِسْتَبْرَأَ,) the penis from the remains of the urine; as also ↓ انتفضهُ; (K;) and ↓ انتفض [alone]: (TA:) and ↓ this last, he sprinkled some water upon his pudendum after the ablution termed وُضُوْء. (TA in art. نصح.) ― -b5- [Hence also,] استفضنا حَلَائِبَنَا: see 1.

نَفَضٌ
نَفَضٌ ذ What has fallen, of the produce of a tree; (TA;) what has fallen, of leaves, and of fruit: (S, Msb, K:) or a thing that one shakes [or has shaken] off: (T in art. ذرى:) of the measure فَعَلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ, (S, Msb, TA,) like قَبَضٌ in the sense of مَقْبُوضٌ, (S, TA,) and هَدَمٌ in the sense of مَهْدُومٌ: (TA:) and (K, TA) what has fallen, (TA,) of grapes, [in the CK we find حَبُّ العِنَبِ for حَبِّ العِنَبِ, the reading in other copies of the K,] when they are found (يُوجَدُ [in the CK يُؤْخَدُ, thus, with خ, and with the unpointed د,]) one with another, (K. TA,) or cleaving one to another: (L, TA:) or what has fallen, of dates, at the feet of the palm-trees: (M, TA:) or what has fallen, of fruit, at the feet of trees; as also ↓ أَنَافِيضُ: (A:) or ↓ this last signifies leaves that are shaken off upon the نِفَاض, q. v.; as also ↓ نِفَاضٌ [which is app. pl. of نَفَضٌ, like as جِبَالٌ is pl. of جَبَلٌ]: (Sgh, K:) the sing. of انافيض is ↓ أُنْفُوضَةٌ. (TA.) [See also نُفَاضَةٌ.] -A2- قوْمٌ نَفَضٌ [app. quasi-pl. of ↓ نَافِضٌ, like as خَدَمٌ is of خَادِمٌ,] (tropical:) A people, or company of men, whose travelling-provisions have become consumed. (ISh.)

نُفْضَةٌ
نُفْضَةٌ ذ (tropical:) The shivering, or trembling, attending a fever termed النَّافِض; (S, K;) as also ↓ نُفَضَهٌ (Sgh, K) and ↓ نُفَضَآءُ. (S, K.) [See also نِفِّضَى.] The subst. [from these words, which seems to indicate that they are inf. ns. or from نَفَضَتْهُ الحُمَّى, which precedes them in the K,] is ↓ نَفَاضٌ [app. signifying (tropical:) A shivering, or tremour, attending that fever]. (K.) -A2- (assumed tropical:) A rain which falls upon a piece of land and misses another piece. (S.) [In the O and K in art. عهد, written نَفْضَة.]

نَفَضَةٌ
نَفَضَةٌ ذ : see نَفِيضَةٌ, in two places.

نُفَضَةٌ
نُفَضَةٌ ذ : see نُفْضَةٌ.

نَفَضَى
نَفَضَى ذ : see نِفِّيضَى.

نُفَضَآءُ
نُفَضَآءُ ذ : see نُفْضَةٌ.

نَفَاضٌ
نَفَاضٌ ذ : see نُفْضَةٌ: -A2- and see نُفَاضٌ.

نُفَاضٌ
نُفَاضٌ ذ : see نُفَاضَةٌ. -A2- Also, and ↓ نَفَاضٌ, (tropical:) The failure of travelling-provisions; i. e. their being consumed: or dearth, or drought: (S, K:) the latter of the words, and of the explanations, on the authority of Th. (S.) Hence, النفاضُ يُقَطِّرُ الجَلَبَ, (S, K,) a proverb, meaning, (tropical:) The failure of provisions, (TA,) or dearth, or drought, (S, K, TA,) causes the camels, driven or brought from one place to another, to be disposed in files for sale, (S, K, TA,) in order that their owners may buy provisions with their price. (TA.)

نِفَاضٌ
نِفَاضٌ ذ : see نُفَاضَةٌ: and نَفَضٌ. -A2- A piece of cloth upon which the leaves of the سَمُرُ and the like fall, it being spread, (K, TA.) and the tree being beaten with a staff, or stick: (TA:) pl. نُفُضٌ: (K:) and [in like manner] ↓ مِنْفَضٌ and ↓ مِنْفَاضٌ signify a garment of the kind called كِسَآء, upon which the نَفَض [or leaves or fruit of a tree] fall: (A, TA:) or ↓ مِنْفَضٌ signifies i. q. مِنْسَفٌ, (S, K,) i. e. a vessel (وِعَآء) in which dates [and grain] are shaken to remove the dust &c. (TA.) ― -b2- A garment of the kind called اِزَار worn by boys: (S, K:) pl. as above. (TA.) You say also, مَا عَلَيْهِ نِفَاضٌ, (S, K,) meaning He has not upon him any clothing. (Ibn-'Abbلd, K.)

نَفُوضٌ
نَفُوضٌ ذ (tropical:) A woman having many children: prolific. (S, A, K.) -A2- رَجُلٌ نَفُوضٌ لِلْكَلَامِ (tropical:) A man who considers, examines, or studies, speech, or language, or does so repeatedly, in order to obtain a clear knowledge of it. (TA.)

نُفَاضَةٌ
نُفَاضَةٌ ذ What has fallen in consequence of shaking to cause something upon it to fall; (S;) what has fallen from a thing so shaken; (IDrd, K;) whatever it be; as, for instance, of leaves; and mostly, of leaves of the سَمُر in particular, when collected and beaten off [or rather beaten off and collected] in a garment, or piece of cloth; (IDrd, L, TA;) [like نَفَضٌ, q. v.;] and ↓ نُفَاضٌ signifies the same; (S, K;) and ↓ نِفَاضٌ also. (K.) And What remains in one's mouth, of a سِوَاك [or tooth-stick], and is spit out; or a particle broken off therefrom, remaining in the mouth, and spit out; i. q. نُفَاثَةُ سِوَاكٍ, (IAar, K,) and ضُوَازَتُهُ. (IAar.)

نَفِيضَةٌ
نَفِيضَةٌ ذ (tropical:) A company sent forth into the land to see whether there be in it an enemy, (S, K,) or not, (K,) or any [cause of] fear; (S;) like طَلِيعَةٌ; (S, TA;) as also ↓ نَفَضَةٌ; [pl. of ↓ نَافِضٌ, like as طَلَبَةٌ is of طَالِبٌ:] (S, K:) or the former signifies men going before an army as scouts, or explorers: (As, in TA, voce حَضِيرَةٌ:) or men who explore a place thoroughly: and also, a single person: (A 'Obeyd, in TA, ibid.:) or a scout, or scouts, stationed on a mountain or other elevated place: (TA:) or one who guards the road: (A, TA:) or a company [of men]: (TA:) and ↓ the latter, persons who clear the roads of robbers and of intercepters of travellers; or who guard the roads; (A, TA:) the pl. of the former is نَفَائِضُ; (S;) which also signifies persons who throw pebbles in order to know if there be behind them anything that they dislike, or an enemy. (K.) ― -b2- Also, the pl., (assumed tropical:) Lean, or emaciated, camels; (S, K:) accord to AA, as occurring in a verse of Aboo-Dhu-eyb, in which he says,
تُلْقِى النَّفَائِضُ فِيهِ السَّرِيحَا
(S, TA,) In which the lean, or emaciated, camels cast the shoes; meaning that these have become dissundered; or, as Akh says, the thongs so called [by which their shoes are fastened], these being dissundered; فيه referring to the road; but some read, فِيهَا, referring to the roads, mentioned before: (TA:) As reads نفائض, as well as AA: (S, TA:) but others read the word with ق, as pl. of نِقْضٌ, and signifying “ jaded ” camels: (so in a copy of the S:) or نفائض signifies camels which traverse the land. (IAar, K.) ― -b3- The sing. is also said to signify Waters where there is not any one. (IAar, Sh; both in the TA. voce حَضِيرَةٌ, q. v., and the former also in this art.)

نِفِّضَى
نِفِّضَى ذ Motion: and tremour; or shivering; as also ↓ نِفِضَّى and ↓ نَفَضَى. (O, K.) [See also نُفْضَةٌ.]

نَافِضٌ
نَافِضٌ ذ (assumed tropical:) A fever attended with shivering, or trembling: (S, A. * K:) of the masc. gender: (ISd, K:) but applied as an epithet to حُمَّى [which is fem.] (TA.) Contr. of صَالِبٌ. (S, in art. صلب.) You say, أَخَذَتْهُ حُمَّى نَافِضٍ, (S, K,) and حُمَّى بِنَافِضٍ, (K,) which is the more approved form, (TA,) and حُمَّى نَافِضٌ, (K,) the latter word being sometimes thus used as an epithet; the second meaning (tropical:) Fever took him, or affected him, with [a shivering, or trembling, or] violent shivering or trembling; (TA;) [and the first and third, fever attended with shivering, or trembling, took him, or affected him.] -A2- See also نَفِيضَةٌ -A3- and نَفَضٌ -A4- ثَوْبٌ نَافِضٌ (tropical:) A garment, or piece of cloth, which has lost its dye: (A:) or which has lost somewhat of its colour, of redness, or yellowness. (Mgh.)

أُنْفُوضَةٌ
أُنْفُوضَةٌ ذ : pl. أَنَافِيضُ: see نَفَضٌ, in three places.

دَجَاجَةٌ مُنْفِضٌ
دَجَاجَةٌ مُنْفِضٌ ذ , (A,) or منفضة [i. e. مُنْفِضَةٌ], (TA,) (tropical:) A hen that has laid her eggs, or all her eggs, (نَفَضَتْ بَيْضَهَا, A, TA,) and desisted, (A,) or become weary. (TA.)

مِنْفَضٌ
مِنْفَضٌ ذ : see نِفَاضٌ; for the former, in two places.

مِنْفَاضٌ
مِنْفَاضٌ ذ : see نِفَاضٌ; for the former, in two places.

مَنْفُوضٌ
مَنْفُوضٌ ذ (tropical:) Made to shiver, or tremble, by fever (S, K.)

### Türkçe

**نَفَضَ**
1 **نَفَضَ** ذ , (S, A, Mgh, Msb, K,) muzâri‘ı **نَفُضَ** , (S, Msb,) mastar ismi **نَفْضٌ**, (S, Mgh, Msb,) O, (S, A, Mgh, Msb, K) bir şeyi, (Mgh, Msb,) yahut bir elbiseyi, yahut bir kumaş parçasını, (S, A, K,) üzerinde bulunanın, toz vb.nin, düşmesi için (S, * A, * Mgh, K, *) yahut ondan tozu ve benzerini gidermek için; (Msb:) bir şeyi eliyle aldı ve onu salladı, yahut onu şiddetle salladı, ondan tozu gidermek için: (TA:) ve aynı şekilde bir ağacı, üzerinde bulunanın [meyveden veya yapraktan] düşmesi için; (S, A;) [örnek olarak,] **عِضاه** denilen türden bir ağacı, yapraklarını dökmek için sallamak. (TA) Şunu da dersin: **نَفَضَ عَنَهُ الغُبَارَ** ve **التُّرَابَ** [O, ondan tozu (A.) ve toprağı silkip attı]. Ve **نَفَضَتُ الوَرَقَ مِنْ الشَّجَرَة**. mastar ismi yukarıdaki gibidir, [O, yaprakları ağaçtan silkip attı;] yaprakları ağaçtan düşürdü. (Msb,) Ve **نَفْضٌ** ayrıca, su ve kanın damlalar hâlinde serpilmesi veya saçılması (eş anlamlısı **رَشٌّ**), (K, madde **رش**’te,) ve gözyaşları, (K, aynı yerde,) vb. anlamına gelir. ― -b2- [Bundan dolayı,] (S, A, K) (mecaz:) Ateş onu titretip ürpertti. (As, TA) ― -b3- Ve **نَفَضَتِ المَرْأَةُ**, (K,) yahut **نَفَضَتْ كَرْشَهَا** (??) yahut **نَفَضَتْ وَلَدَهَا مِنْ بَطْنِهَا**, (A,) Kadın çok çocuk doğurdu; doğurgan oldu. (S, K. TA) Ve **نَفَضَتِ الاِبِلُ** (varsayılan mecaz:) Dişi develer doğurdu, (S, L, K,) hepsi: (L;) ve ↓ **انعضت** aynı anlama gelir. (IDrd, S, K.) Ve ?? **بَيْضَها** (mecaz:) [Tavuk yumurtladı; yahut bütün yumurtalarını (A, TA).] ― -b4- [Bundan dolayı da,] **فَامَ يَنَفُضُ الكرَى**, [O, uyku sersemliğini silkip atarak kalktı]. (A. TA.) Ve **نَفَضَ الأَسْفَامَ عَنْهُ وَاسْتَصَحّ**; [O, üzerinden su-tozunu silkip attı ve sıhhatini düzeltti; yani sağlığı iyi bir hâle geldi]. (A. TA.) Ve **نَفَضَ مِنْ مَرَضِهِ** (A,) mastar ismi **نُفُوضٌ**, (TA, K,) (mecaz:) O, hastalığından iyileşti, yahut ondan kurtuldu. (A, K, * TA.) ― -b5- Ve ?? ?? bana kalbimde olanı gösterdi (?? R ?? TA, madde **شكو** ve **شكى**’de). ― -b6- Ve ?? (mecaz:) O, yolu eşkıyalardan temizledi ve yol kesicilerden (yolcuları) [kurtardı]: (mecaz:) o, yolu korudu. (A. TA.) [İkincisi, ism-i fâilin bir açıklamasıyla gösterilmiştir.] Ebû Bekir ile mağara [Muhammed’in gizlendiği mağara] rivayetinde şöyle denmiştir: **أَنَا أَنَفُضُ مَا حَوْلَكَ**; yani “Senin çevrende olanı korurum ve bir takipçi görebilir miyim diye etrafında dolaşırım.” (TA.) Şunu da dersin: **نَفَضَ المَكَانَ**, (S, K,) muzâri‘ı yukarıdaki gibidir, (TA.) mastar ismi **نَفَضٌ** (S, TA.) ve ↓ ??, ve ↓ **تنفّضهُ**; (S, K;) (mecaz:) O, mekânda olanın hepsini görmeye çalışarak baktı: (S;) yahut mekânda olanın hepsine onu bilmek için baktı. (K) Ve bundan dolayı **نَفَضَ** (mecaz:) O, sonuna kadar araştırdı, anlamına gelir. (L.) Ve **اِذَا تَكَلَّمُت نَهَارًا فَانْفُضْ وَاِذَا تَكَلَّمْتَ لَيْلًا فَاخْفِضْ** (S, K, * TA) (mecaz:) Gündüz konuştuğunda, hoşlanmadığın birini görür müsün diye yana yahut etrafa bak; (S, K, TA;) gece konuştuğunda ise sesini alçalt. (TA.) Ve **استنفض** ↓ **القَوْمَ** (mecaz:) O, insanlara yahut topluluğa, onları açıkça tanımaya çalışarak baktı; yahut onları bilmek için tekrar tekrar düşündü veya inceledi. (TA.) El-‘Uceyr es-Salûlî’nin sözü:

**القَوْمَ طَرْفُهُ ↓ اِلَى مَلِكٍ يَسْتَنْفِضُ**

(mecaz:) [İnsanlara bakan] ve içlerinden kimin hakkın yanında olduğunu bilen bir kralın gözü, demektir: yahut içlerinden hangisinde anlayış, feraset, zekâ, ileri görüş veya işlerde maharet bulunduğunu ve hangisinin bunun zıddı vasıfta olduğunu görmek için bakar: (TA:) [yahut] **طَرْفُهُ القَوْمَ ↓ فُلَانٌ يَسْتَنْفِضُ** (mecaz:) “Falancanın gözü, heybeti sebebiyle insanları titretir” demektir. (A, TA.) ― -b7- Şunu da dersin: **الاِبِلُ تَنْفُضُ الأَرْضَ** (varsayılan mecaz:) Develer yeri kat eder. (IAar.) ― -b8- Ve **نَفَضَ القُرْآنَ**, (IAar,) yahut **السُّوَرَ**, (K,) muzâri‘ı **نَفُضَ** , mastar ismi **نَفْضٌ**, (IAar,) (mecaz:) O, Kur’ân’ı (IAar,) yahut onun sûrelerini (K) okudu veya tilâvet etti. (IAar, K.) ― -b9- Ve **نَفَضْنَا حَلَائِبَنَا**, mastar ismi **نَفْضٌ**; ve ↓ **اِسْتَنْفَضْنَاهَا**; (mecaz:) Biz, sağmal hayvanlarımızı sonuna kadar sağdık; memelerinde hiç süt bırakmadık: (TA:) ve **الفَصِيلُ مَا فِى الضَّرْعِ ↓ انتفض** (mecaz:) yavru deve, memede olanın hepsini emip çıkardı. (A, TA.) -A2- [Bazı yukarıdaki örneklerde olduğu gibi, aşağıdaki örneklerde de geçişsiz olarak kullanılır.] Böylece **نَفَضَ الشَّجَرُ** görünüşe göre “Ağaçlar yapraklarını veya meyvelerini silkip attı yahut döktü” demektir. (Bir örnek için **عَتِيقٌ** maddesine, sondan bir önceki cümleye bak.) ― -b2- Ve bundan dolayı kişi, **نَفَضَ مَا فِى الجُلَّةِ** der [görünüşe göre anlamı: Hurma yaprağı sepetinde olan tükendi; **نَفِدَ** gibi; yahut **انتفض** ile eş anlamlı olabilir]; (A, K;) yahut **جَمِيعُ مَا فِيهَا** [içinde olanın hepsi; bu da önceki örnekteki **ما**’nın hükmen merfû olduğunu gösterir]. (TA.) Ayrıca 4’e, iki yerde bak. ― -b3- Ve **نَفَضَ الصِّبْغُ**, (ISh, Mgh, K,) mastar ismi **نَفْضٌ**, (ISh, TA,) yahut **نُفُوضٌ**, (TA,) (mecaz:) Kırmızı veya sarı bir elbisenin yahut kumaş parçasının boyası, (ISh, TA,) renginden bir miktar kaybetti. (ISh, K, TA.) Ve bundan dolayı, (Mgh,) **نَفَضَ الثَّوْبُ**, (A, Mgh,) muzâri‘ı **نَفُضَ** , (A,) mastar ismi **نُفُوضٌ**, (A, Mgh,) (mecaz:) Elbise yahut kumaş parçası boyasını kaybetti: (A:) yahut kızıllık veya sarılıktan renginin bir kısmını kaybetti: (Mgh:) yahut boyasının rengi soldu; öyle ki izden başka bir şey kalmadı. (TA.) **نَفْضٌ**, fakihlere göre (varsayılan mecaz:) Saçılma, serpilme, dağılıp yayılma demektir: ve [Hanefî imamı] Muhammed’e göre, boyanın izinin başka bir şeye geçmemesi: yahut onun hoş bir koku salması. (Mgh [fakat “geçmemesi” diye çevirdiğim **لا** edatının, Mgh nüshamda yanlışlıkla sokulmuş olduğu anlaşılıyor.]) ― -b4- **نَفَضَ الزَّرْعُ**, (K,) yahut **نَفَضَ الزَّرْعُ سَبَلًا**, (TA,) (varsayılan mecaz:) Ekin, başaklarının sonuncusunu çıkardı. (K, TA.) Ve **نَفَضَ الكَرْمُ** (varsayılan mecaz:) Asma salkımlarını açtı. (K.) [Ayrıca 8’e bak.]

**نفّض**
2 **نفّض** ذ , (S, TA,) mastar ismi **تَنْفِيضٌ**, (TA,) O, bir elbiseyi yahut kumaş parçasını ve bir ağacı, üzerinde olanın düşmesi için çokça yahut şiddetle salladı. (S, TA. *) ― -b2- Ata nispetle, **رَفَّضَ** ile aynı (bkz.). (TA, madde **رفض**’te.)

**أَنْفَضَتِ الجُلَّةُ**
4 **أَنْفَضَتِ الجُلَّةُ** ذ, **مَا فِى الجُلَّةِ ↓ نَفَضَ** ile aynı, (A, K,) yahut **جَمِيعُ مَا فِيهَا**: (TA:) 1’e bak. ― -b2- **انفضوا** aslında, azık torbalarını, üzerlerindeki toz vb. düşsün diye silkelediler, demektir. (A.) Ve bundan dolayı, (A,) (mecaz:) Yol azıkları tükendi, (S, M, A, K, TA,) ve buğdayları yahut yiyecekleri; (M, TA;) **أَرْمَلُوا** gibi; (S, M, K, * TA;) sanki azık torbalarını, boş oldukları için, üzerlerindeki toz vb. düşsün diye silkelemişler gibi; (TA;) bunun gibi ↓ **نَفَضُوا** da: (K:) yahut **انفضوا**, (K,) yahut IDrd’nin dediğine göre fiili geçişli yaparak **انفضوا زَادَهُمْ**, (TA,) Yol azıklarını tükettikleri demektir. (IDrd, K.) Ve (mecaz:) Develeri yahut benzeri ( **أَمْوَالُهُمْ** ) öldü yahut helâk oldu. (S, K.) **اِنْفَاضٌ** [mastar] ayrıca (varsayılan mecaz:) Açlık yahut kıtlık çekmek: ve ihtiyaç, anlamına gelir. (TA.) ― -b3- **انفضت الاِبِلُ**: **نفضت**’e bak.

**تنفّض المَكَانَ**
5 **تنفّض المَكَانَ** ذ : 1’e bak.

**انتفض**
8 **انتفض** ذ O (bir şey, Mgh, Msb, yahut bir elbise yahut kumaş parçası, S, A, K, ve bir ağaç, S, A) sallandı yahut sallanır oldu, (S, A, Mgh, Msb, K,) öyle ki üzerinde olan, toz vb., düştü, (Mgh,) yahut öyle ki toz ve benzeri ondan giderildi. (Msb.) Bundan dolayı bir rivayetteki söz: **يَنْتَفِضُ بِهِ الصِّرَاطُ**, yani [cehennemin üzerindeki köprü onunla sallanacak; öyle ki o ondan düşecek: yahut] onu sallayacak, yahut onu şiddetle sallayacak, yahut [görünüşe göre bir hata olarak “ve”] onu düşürecek. (Mgh.) ― -b2- (mecaz:) O titredi, sarsıldı, ürperdi: insana ve ata söylenir. (A, TA.) ― -b3- (varsayılan mecaz:) O (asma) yapraklarında güzel ve parlak oldu: (K:) [sanki tozu silkelenip atılmış gibi.] -A2- Geçişli olarak da kullanılır: 1’in ikinci yarısına bak; ve 10’a, üç yerde bak.

**استنفض القَوْمُ**
10 **استنفض القَوْمُ** ذ (mecaz:) İnsanlar yahut topluluk, bir **نَفِيضَة** çıkardı, (S, K, * TA,) yahut keşifçi bir birlik gönderdi: (TA:) yahut **نَفَضَة** çıkardı; yani yolları eşkıyalardan ve yol kesicilerden temizleyecek yahut yolları koruyacak kimseler gönderdi. (A, L, TA.) ― -b2- **استنفض المَكَانَ**: ve **القَوْمَ**: 1’e, dört yerde bak. ― -b3- **استنفضهُ** ayrıca (mecaz:) Onu çıkardı, elde etti, ortaya çıkardı. (A, Mgh, * K.) Şunu dersin: **اِسْتَنْفَضْتُ مَا عِنْدَهُ** (mecaz:) Onun yanında olanı çıkardım, elde ettim, ortaya çıkardım. (A, TA. *) ― -b4- Ve bundan dolayı, (Mgh,) **استنفض** (mecaz:) Üç taşla (Mgh,) yahut taşla (K:) **اِسْتِنْجَآء** denilen temizlenme işini yaptı. (Mgh, K,) Yahut bu, **نَفَضَ الثَّوْبَ**’dandır; çünkü bu işi yapan kimse, taşla kendisinden rahatsız edeni silkip atar; yani onu giderir. (TA.) Şunu da dersin: **استنفض الذَّكَرَ** (mecaz:) O, idrar kalıntısından penisi temizlemede olağanüstü gayret gösterdi yahut tamamen temizledi ( **اِسْتَبْرَأَ** ); bunun gibi ↓ **انتفضهُ**; (K;) ve ↓ **انتفض** [tek başına]: (TA:) ve ↓ bu sonuncusu: **وُضُوْء** denilen abdestten sonra avret yerine biraz su serpti. (TA, madde **نصح**’ta.) ― -b5- [Bundan dolayı da,] **استفضنا حَلَائِبَنَا**: 1’e bak.

**نَفَضٌ**
**نَفَضٌ** ذ Bir ağacın ürününden düşmüş olan; (TA;) yapraklardan ve meyveden düşmüş olan: (S, Msb, K:) yahut kişinin silkip attığı [yahut silkip atmış olduğu] bir şey: (T, madde **ذرى**’de:) vezni **فَعَلٌ** olup **مَفْعُولٌ** vezni anlamındadır, (S, Msb, TA,) **قَبَضٌ**’ın **مَقْبُوضٌ** anlamında olması gibi, (S, TA,) ve **هَدَمٌ**’ın **مَهْدُومٌ** anlamında olması gibi: (TA:) ve (K, TA) üzüm tanelerinden düşmüş olan, (TA,) birbirine bitişik hâlde bulunduklarında: (K. TA,) yahut birbirine yapışık: (L, TA:) yahut hurma ağaçlarının diplerinde düşmüş hurmalar: (M, TA:) yahut ağaçların diplerinde düşmüş meyve; bunun gibi ↓ **أَنَافِيضُ** da: (A:) yahut ↓ bu sonuncusu, **نِفَاض** üzerine silkelenip düşen yapraklar demektir (bkz.): bunun gibi ↓ **نِفَاضٌ** da [ki bu, **نَفَضٌ**’un çoğulu gibidir; **جِبَالٌ**’ın **جَبَلٌ**’in çoğulu olması gibi]: (Sgh, K:) **انافيض**’in tekili ↓ **أُنْفُوضَةٌ**’dur. (TA.) [Ayrıca **نُفَاضَةٌ**’ya bak.] -A2- **قَوْمٌ نَفَضٌ** [görünüşe göre ↓ **نَافِضٌ**’in quasi-çoğulu; **خَدَمٌ**’ın **خَادِمٌ**’den olması gibi,] (mecaz:) Yol azıkları tükenmiş bir kavim yahut topluluk. (ISh.)

**نُفْضَةٌ**
**نُفْضَةٌ** ذ (mecaz:) **النَّافِض** denilen ateşin beraberindeki titreme yahut ürperme; (S, K;) bunun gibi ↓ **نُفَضَهٌ** (Sgh, K) ve ↓ **نُفَضَآءُ**. (S, K.) [Ayrıca **نِفِّضَى**’ya bak.] [Bu kelimelerden türeyen isim, ki bunların mastar isimleri olduğunu yahut K’da bunlardan önce gelen **نَفَضَتْهُ الحُمَّى**’dan olduğunu gösterir,] ↓ **نَفَاضٌ**’dır [görünüşe göre (mecaz:) o ateşin beraberindeki titreme yahut sarsıntı anlamında]. (K.) -A2- (varsayılan mecaz:) Bir arazi parçasına düşüp başka bir parçayı ıskalayan yağmur. (S.) [O ve K’da, madde **عهد**’de, **نَفْضَة** diye yazılmıştır.]

**نَفَضَةٌ**
**نَفَضَةٌ** ذ : **نَفِيضَةٌ**’ya bak, iki yerde.

**نُفَضَةٌ**
**نُفَضَةٌ** ذ : **نُفْضَةٌ**’ya bak.

**نَفَضَى**
**نَفَضَى** ذ : **نِفِّيضَى**’ya bak.

**نُفَضَآءُ**
**نُفَضَآءُ** ذ : **نُفْضَةٌ**’ya bak.

**نَفَاضٌ**
**نَفَاضٌ** ذ : **نُفْضَةٌ**’ya bak: -A2- ve **نُفَاضٌ**’a bak.

**نُفَاضٌ**
**نُفَاضٌ** ذ : **نُفَاضَةٌ**’ya bak. -A2- Ayrıca, ve ↓ **نَفَاضٌ**, (mecaz:) Yol azıklarının kesilmesi; yani tükenmesi: yahut kıtlık, yahut kuraklık: (S, K:) bu iki kelimeden ikincisi ve açıklamalardan ikincisi, Sa‘leb’in rivayetine göredir. (S.) Bundan dolayı, **النفاضُ يُقَطِّرُ الجَلَبَ**, (S, K,) bir darbımeseldir; anlamı, (mecaz:) Azıkların kesilmesi, (TA,) yahut kıtlık yahut kuraklık, (S, K, TA,) bir yerden başka bir yere sürülen yahut getirilen develerin, satılmak üzere sıra sıra dizilmesine sebep olur, (S, K, TA,) ta ki sahipleri bedelleriyle azık satın alsınlar. (TA.)

**نِفَاضٌ**
**نِفَاضٌ** ذ : **نُفَاضَةٌ**’ya bak: ve **نَفَضٌ**’a. -A2- Üzerine **سَمُرُ** ve benzerinin yapraklarının düştüğü bir kumaş parçası; serilir, (K, TA.) ve ağaç bir değnek yahut sopayla dövülür: (TA:) çoğulu **نُفُضٌ**: (K:) ve [aynı şekilde] ↓ **مِنْفَضٌ** ve ↓ **مِنْفَاضٌ**, üzerine **نَفَض** [yahut bir ağacın yaprakları veya meyvesi] düşen, **كِسَآء** denilen türden bir elbise demektir: (A, TA:) yahut ↓ **مِنْفَضٌ**, **مِنْسَفٌ** ile aynı demektir, (S, K,) yani hurmaların [ve tahılın] toz vb. giderilsin diye içinde silkelenip sallandığı bir kap ( **وِعَآء** ). (TA.) ― -b2- Erkek çocukların giydiği **اِزَار** türünden bir elbise: (S, K:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (TA.) Şunu da dersin: **مَا عَلَيْهِ نِفَاضٌ**, (S, K,) anlamı: Onun üzerinde hiçbir giysi yoktur. (Ibn-‘Abbâd, K.)

**نَفُوضٌ**
**نَفُوضٌ** ذ (mecaz:) Çok çocuklu bir kadın: doğurgan. (S, A, K.) -A2- **رَجُلٌ نَفُوضٌ لِلْكَلَامِ** (mecaz:) Sözü yahut dili, onu açıkça bilmek için düşünen, inceleyen, araştıran yahut bunu tekrar tekrar yapan bir adam. (TA.)

**نُفَاضَةٌ**
**نُفَاضَةٌ** ذ Üzerinde olan bir şey düşsün diye sallama sebebiyle düşmüş olan; (S;) böyle sallanmış bir şeyden düşmüş olan; (IDrd, K;) her ne olursa olsun; meselâ yapraklardan; ve çoğunlukla özellikle **سَمُر** yapraklarından, bir elbise yahut kumaş parçası içinde toplanıp dövülerek [daha doğrusu dövülüp toplanarak] elde edilen: (IDrd, L, TA;) [**نَفَضٌ** gibi (bkz.);] ve ↓ **نُفَاضٌ** aynı anlama gelir; (S, K;) ve ↓ **نِفَاضٌ** da. (K.) Ve bir **سِوَاك**tan [diş çubuğundan] ağızda kalan ve tükürülen şey; yahut ondan kopup ağızda kalan ve tükürülen bir parça; **نُفَاثَةُ سِوَاكٍ** ile aynı, (IAar, K,) ve **ضُوَازَتُهُ**. (IAar.)

**نَفِيضَةٌ**
**نَفِيضَةٌ** ذ (mecaz:) Arazide, içinde düşman var mı (S, K) yok mu, (K,) yahut herhangi bir korku [sebebi] var mı diye bakmak üzere gönderilen bir topluluk; (S;) **طَلِيعَةٌ** gibi; (S, TA;) bunun gibi ↓ **نَفَضَةٌ** de; [↓ **نَافِضٌ**’in çoğulu; **طَلَبَةٌ**’nin **طَالِبٌ**’den olması gibi:] (S, K:) yahut birincisi, bir ordunun önünde keşifçi yahut araştırıcı olarak giden adamlar demektir: (As, TA’da, madde **حَضِيرَةٌ**’de:) yahut bir yeri bütünüyle araştıran adamlar: ve ayrıca tek bir kişi: (A ‘Obeyd, TA’da, aynı yerde:) yahut bir dağda yahut başka yüksek bir yerde konuşlanmış bir gözcü yahut gözcüler: (TA:) yahut yolu koruyan kimse: (A, TA:) yahut bir topluluk [erkeklerden]: (TA:) ve ↓ ikincisi, yolları eşkıyalardan ve yol kesicilerden temizleyen yahut yolları koruyan kimseler: (A, TA:) birincinin çoğulu **نَفَائِضُ**’dur; (S;) bu da ayrıca, arkalarında hoşlanmadıkları bir şey yahut bir düşman var mı diye bilmek için çakıl taşları atan kimseler demektir. (K.) ― -b2- Ayrıca çoğulu, (varsayılan mecaz:) Zayıf yahut cılız develer; (S, K:) AA’ya göre, Ebû Züeyb’in bir beytinde geçtiği üzere; o şöyle der:

**تُلْقِى النَّفَائِضُ فِيهِ السَّرِيحَا**

(S, TA,) Bu beyitte zayıf yahut cılız develer nal(larını) atar; yani bunlar ayrılmıştır; yahut Ahf’e göre, “ayakkabılarının bağları” denilen kayışları (bunlar ayrılmıştır); **فيه** yola râcidir; fakat bazıları, daha önce zikredilen yollara râci olarak **فِيهَا** okur: (TA:) As, **نفائض** okur; AA gibi: (S, TA:) fakat başkaları kelimeyi **ق** ile okur; **نِقْضٌ**’un çoğulu olarak ve “yorgun düşmüş” develer anlamında: (S’nin bir nüshasında böyle:) yahut **نفائض**, yeri kat eden develer demektir. (IAar, K.) ― -b3- Tekilinin ayrıca, içinde hiç kimse bulunmayan sular anlamına geldiği de söylenmiştir. (IAar, Sh; ikisi de TA’da, madde **حَضِيرَةٌ**’de; birincisi ayrıca bu maddede de.)

**نِفِّضَى**
**نِفِّضَى** ذ Hareket: ve titreme; yahut ürperme; bunun gibi ↓ **نِفِضَّى** ve ↓ **نَفَضَى**. (O, K.) [Ayrıca **نُفْضَةٌ**’ya bak.]

**نَافِضٌ**
**نَافِضٌ** ذ (varsayılan mecaz:) Titreme yahut ürperme ile birlikte olan bir ateş: (S, A. * K:) müzekker cinstendir: (ISd, K:) fakat **حُمَّى** [müennes] için sıfat olarak kullanılır. (TA.) **صَالِبٌ**’in zıddıdır. (S, madde **صلب**’te.) Şunu dersin: **أَخَذَتْهُ حُمَّى نَافِضٍ**, (S, K,) ve **حُمَّى بِنَافِضٍ**, (K,) ki bu daha makbul şekildir, (TA,) ve **حُمَّى نَافِضٌ**, (K,) son kelime bazen böyle sıfat olarak kullanılır; ikincisi (mecaz:) Ateş onu [titreme yahut ürperme ile] şiddetli titreme yahut ürperme ile tuttu yahut etkiledi, demektir; (TA;) [birinci ve üçüncüsü ise: titremeli yahut ürpermeli ateş onu tuttu yahut etkiledi.] -A2- Ayrıca **نَفِيضَةٌ**’ya bak -A3- ve **نَفَضٌ**’a -A4- **ثَوْبٌ نَافِضٌ** (mecaz:) Boyasını kaybetmiş bir elbise yahut kumaş parçası: (A:) yahut kızıllık veya sarılıktan renginin bir kısmını kaybetmiş olan. (Mgh.)

**أُنْفُوضَةٌ**
**أُنْفُوضَةٌ** ذ : çoğulu **أَنَافِيضُ**: **نَفَضٌ**’a bak, üç yerde.

**دَجَاجَةٌ مُنْفِضٌ**
**دَجَاجَةٌ مُنْفِضٌ** ذ , (A,) yahut **منفضة** [yani **مُنْفِضَةٌ**], (TA,) (mecaz:) Yumurtlamış yahut bütün yumurtalarını yumurtlamış ( **نَفَضَتْ بَيْضَهَا**, A, TA) ve bırakmış, (A,) yahut yorulmuş bir tavuk. (TA.)

**مِنْفَضٌ**
**مِنْفَضٌ** ذ : **نِفَاضٌ**’a bak; birincisi için, iki yerde.

**مِنْفَاضٌ**
**مِنْفَاضٌ** ذ : **نِفَاضٌ**’a bak; birincisi için, iki yerde.

**مَنْفُوضٌ**
**مَنْفُوضٌ** ذ (mecaz:) Ateş sebebiyle titretip ürpertmiş. (S, K.)
