# نفض — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B6/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%B6/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نفض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B6.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نفض

النَّفْضُ: مصدر نفَضْتُ الثوبَ والشجَرَ وغيره أَنْفُضُه نَفْضاً إِذا حرَّكْتَه ليَنْتَفِضَ، ونَفَّضْتُه شُدِّد للمبالغة. والنَّفَضُ، بالتحريك: ما تَساقَط من الورق والثَّمَر وهو فَعَلٌ بمعنى مفْعُول كالقَبَضِ بمعنى المَقْبُوضِ. والنَّفَضُ: ما وقَع من الشيء إِذا نَفَضْتَه.
والنَّفْضُ: أَن تأْخذ بيدك شيئاً فتَنْفُضَه تُزَعْزِعُه وتُتَرْتِرُه وتَنْفُضُ التراب عنه. ابن سيده: نَفَضَه يَنْفُضُه نَفضاً فانْتَفَضَ. والنُّفاضةُ والنُّفاضُ، بالضم: ما سقط من الشيء إِذا نُفِضَ وكذلك هو من الورق، وقالوا نُفاضٌ من ورق كما قالوا حالٌ من ورَق، وأَكثر ذلك في ورق السَّمُرِ خاصة يُجْمَعُ ويُخْبَط في ثوب.
والنَّفَضُ: ما انْتَفَضَ من الشيء. ونَفَضُ العِضاهِ: خَبَطُها. وما طاحَ من حَمْلِ الشجرةِ، فهو نَفَضٌ. قال ابن سيده: والنَفَضُ ما طاحَ من حَمْلِ النخل وتساقَط في أُصُولِه من الثمَر.
والمِنْفَضُ: وعاء يُنْفَضُ فيه التمْر. والمِنْفَضُ: المِنْسَفُ. ونَفَضَتِ المرأَةُ كَرِشَها، فهي نَفُوضٌ: كثيرة الولدِ. والنَّفْضُ: من قُضْبانِ الكَرْمِ بعدما يَنْضُرُ الورَق وقبل أَن تَتَعَلَّقَ حَوالِقُه، وهو أَغَضُّ ما يكون وأَرْخَصُه، وقد انْتَفَضَ الكَرْمُ عند ذلك، والواحدة نَفْضةٌ، جزم. وتقول: انْتَفَضَتْ جُلَّةُ التَّمْرِ إِذا نفضْتَ ما فيها من التَّمر. ونفَضُ الشجرةِ: حين تَنْتَفِضُ ثمرَتُها. والنَّفَضُ: ما تساقَط من غير نَفْضٍ في أُصُول الشجر من أَنْواع الثمَر. وأَنْفَضَتْ جلةُ التمر: نُفِضَ جميعُ ما فيها. والنَّفَضَى: الحركةُ. وفي حديث قَيْلةَ: مُلاءَتانِ كانتا مَصْبُوغَتَينِ وقد نفَضَتا أَي نصَلَ لونُ صِبْغِهما ولم يَبْقَ إِلا الأَثَرُ.
والنّافِضُ: حُمَّى الرِّعْدَةِ، مذكر، وقد نَفَضَتْه وأَخذته حُمَّى نافِضٍ وحُمَّى نافِضٌ وحُمَّى بنافِضٍ، هذا الأَعْلى، وقد يقال حُمَّى نافِضٌ فيوصف به. الأَصمعي: إِذا كانت الحُمّى نافِضاً قيل نفَضَتْهُ فهو مَنْفُوضٌ. والنُّفْضةُ، بالضم: النُّفَضاء وهي رِعْدةُ النّافِضِ. وفي حديث الإِفك: فأَخذتها حُمَّى بِنافِضٍ أَي برِعْدةٍ شديدةٍ كأَنها نفَضَتْها أَي حرَّكَتْها. والنُّفَضةُ: الرِّعدةُ.
وأَنْفَضَ القومُ: نَفِدَ طعامُهم وزادُهم مثل أَرْمَلوا؛ قال أَبو المُثَلَّم:
له ظَبْيَةٌ وله عُكَّةٌ،
إِذا أَنْفَضَّ القومُ لم يُنْفِضِ
وفي الحديث: كنا في سَفَرٍ فأَنْفَضْنا أَي فَنِيَ زادُنا كأَنهم نفَضُوا مَزاوِدَهم لِخُلُوِّها، وهو مثْلُ أَرملَ وأَقْفَرَ. وأَنْفَضُوا زادَهم: أَنْفَدُوه، والاسم النُّفاضُ، بالضم. وفي المثل: النُّفاضُ يُقَطِّرُ الجَلَبَ؛ يقول: إِذا ذهب طعامُ القومِ أَو مِيرتُهم قَطَّرُوا إِبلَهم التي كانوا يَضِنُّون بها فَجَلَبُوها للبيع فباعُوها واشْتَرَوا بثمنها مِيرةً. والنُّفاضُ: الجَدْبُ، ومنه قولهم: النُّفاضُ يُقَطِّرُ الجَلَبَ، وكان ثعلب يفتحه ويقول: هو الجَدْبُ، يقول: إِذا أَجْدَبُوا جَلَبُوا الإِبل قِطاراً قِطاراً للبيع.
والإِنْفاضُ: المَجاعةُ والحاجة.
ويقال: نَفَضْنا حَلائبَنا نَفْضاً واسْتَنْفَضْناها استِنْفاضاً، وذلك إِذا اسْتَقْصَوْا عليها في حَلبها فلم يَدَعُوا في ضُروعها شيئاً من اللبن. ونفَضَ القومُ نَفْضاً: ذهب زادُهم. ابن شميل: وقوم نَفَضٌ أَي نفَضُوا زادَهم. وأَنْفَضَ القومُ أَي هَلَكَتْ أَموالُهم. ونفَضَ الزّرْعُ سبَلاً: خرج آخِر سُنْبُله. ونفَض الكَرْمُ: تَفَتَّحتْ عَناقِيدُه. والنَّفَضُ: حَبُّ العِنب حين يأْخذ بعضُه ببعض. والنَّفَضُ: أَغَضُّ ما يكون من قضبان الكرم. ونُفُوضُ الأَرض: نَبائِثُها. ونفَض المكانَ يَنْفُضُه نَفْضاً واسْتَنْفَضَه إِذا نظر جميع ما فيه حتى يعرفه؛ قال زهير يصف بقرة فقدت ولدها:
وتَنْفُضُ عنها غَيْبَ كلِّ خَمِيلةٍ،
وتخشَى رُماةَ الغَوْث من كلِّ مَرْصَدِ
وتنفُض أَي تنظر هل ترى فيه ما تكره أَم لا. والغَوْث: قبيلة من طيِّءٍ. وفي حديث أَبي بكر، رضي اللّه عنه، والغار: أَنا أَنْفُضُ لك ما حوْلَك أَي أَحْرُسُكَ وأَطُوفُ هل أَرى طَلباً. ورجل نَفُوضٌ للمكان: مُتَأَمِّلٌ له. واسْتَنْفَضَ القومَ: تأَمّلهم؛ وقول العُجَيْر السَّلُولي:إِلى مَلِك يَسْتَنْفِضُ القومَ طَرْفُه،
له فَوْقَ أَعْوادِ السَّرِيرِ زَئيرُ
يقول: ينظر إِليهم فيعرف من بيده الحق منهم، وقيل: معناه أَنه يُبْصِرُ في أَيّهم الرأْيُ وأَيّهم بخلاف ذلك.
واسْتَنْفَضَ الطريقَ: كذلك. واسْتِنْفاضُ الذكَر وإِنْفاضُه: اسْتِبْراؤه مما فيه من بقية البول. وفي الحديث: ابْغنِي أَحْجاراً أَسْتَنْفِضُ بها أَي أَسْتَنْجي بها، وهو من نَفْضِ الثوبِ لأَن المُسْتَنْجي يَنْفُضُ عن نفْسِه الأَذى بالحجر أَي يُزِيلُه ويَدْفَعُه؛ ومنه حديث ابن عمر، رضي اللّه عنهما: أَنه كان يَمُرُّ بالشِّعْبِ من مُزْدَلِفةَ فيَنْتَفِضُ ويَتوضأ. الليث: يقال اسْتَنْفَضَ ما عنده أَي اسْتخرجه؛ وقال رؤبة: صَرَّحَ مَدْحي لكَ واسْتِنْفاضِي
والنَّفِيضةُ: الذي يَنْفُضُ الطريقَ. والنَّفَضةُ: الذين يَنْفُضون الطريقَ. الليث: النفَضة، بالتحريك، الجماعة يُبْعثون في الأَرض مُتَجَسِّسين لينظروا هل فيها عدوّ أَو خوف، وكذلك النفيضةُ نحو الطَّلِيعة؛ وقالت سَلْمى الجُهَنِيّةُ ترثي أَخاها أَسْعد، وقال ابن بري صوابه سُعْدى الجهنية:
يَرِدُ المِياهَ حَضِيرةَّ ونَفِيضةً،
وِرْدَ القَطاةِ، إِذا اسْمَأَلَّ التُّبَّعُ
يعني إِذا قصُر الظل نصف النهار، وحَضِيرةً ونَفِيضةً منصوبان على الحال، والمعنى أَنه يغزو وحده في موضع الحضِيرةِ والنفِيضةِ؛ كما قال الآخر:يا خالداً أَلْفاً ويُدْعى واحدا
وكقول أَبي نُخَيْلةَ:
أَمُسْلِمُ إِنِّي يا ابْنَ كلِّ خَلِيفةٍ،
ويا واحِدَ الدُّنيا، ويا جَبَلَ الأَرْضِ
أَي أَبوك وحده يقوم مَقام كل خليفة، والجمع النَّفائضُ؛ قال أَبو ذؤَيب يصف المَفاوِزَ:
بِهنَّ نَعامٌ بَناه الرِّجا
لُ، تُلْقي النَّفائضُ فيه السَّرِيحا
قال الجوهري: هذا قول الأَصمعي وهكذا رواه أَبو عمرو بالفاء إِلا أَنه قال في تفسيره: إِنها الهَزْلى من الإِبل. قال ابن برّي: النعامُ خشبات يُسْتَظَلّ تحتها، والرِّجالُ الرَّجّالة، والسَّرِيحُ سُيورٌ تُشدّ بها النِّعال، يريد أَنّ نِعالَ النَّفائضِ تقطَّعت. الفراء: حَضيِرةُ الناسِ وهي الجماعة، ونفِيضَتُهم وهي الجماعة. ابن الأَعرابي: حَضِيرةٌ يحضُرها الناسُ، ونفِيضةٌ ليس عليه أَحَد. ويقال: إِذا تكلَّمت ليلاً فاخْفِضْ، وإِذا تكلمت نهاراً فانْفُضْ أَي التَفِت هل ترى من تكره. واسْتَنْفَض القومُ: أَرْسلوا النِّفَضةَ، وفي الصحاح: النَّفِيضةَ. ونفَضَتِ الإِبلُ وأَنْفَضَتْ: نُتِجَتْ كلُّها؛ قال ذو الرُّمّة:
ترى كَفْأَتَيْها تَنْفُضانِ ولم يَجِد،
لها ثِيلَ سَقْبٍ في النِّتاجَيْنِ، لامِسُ
روي بالوجهين: تَنْفُضانِ وتُنْفِضانِ، وروي كِلا كَفْأَتَيْها تُنْفَضانِ، ومن روى تُنْفَضانِ فمعناه تُسْتَبْرآن من قولك نفَضْتُ المكانَ إِذا نظرت إِلى جميع ما فيه حتى تَعْرِفَه، ومن روى تَنْفُضانِ أَو تُنْفِضانِ فمعناه أَن كلّ واحد من الكَفْأَتين تُلقي ما في بطنها من أَجنَّتها فتوجد إِناثاً ليس فيها ذكر، أَراد أَنها كلَّها مآنيثُ تُنْتَجُ الإِناثَ وليست بمذاكير. ابن شميل: إِذا لُبس الثوبُ الأَحمر أَو الأَصفر فذهب بعض لونه قيل: قد نفَضَ صِبْغُه نَفْضاً؛ قال ذو الرمة:
كَساكَ الذي يَكْسُو المَكارِم حُلَّةً
من المَجْد لا تَبْلى، بَطِيئاً نُفوضُها
ابن الأَعرابي: النُّفاضةُ ضُوازةُ السِّواك ونُفاثَتُه. والنُّفْضةُ: المَطْرةُ تُصِيبُ القِطْعةَ من الأَرض وتُخْطِئُ القِطعة. التهذيب: ونُفوضُ الأَمْرِ راشانها، وهي فارسية، إِنما هي أَشْرافُها. والنِّفاضُ، بالكسر: إِزارٌ من أُزُر الصِّبيان؛ قال:
جارِية بَيْضاء في نِفاضِ،
تَنْهَضُ فيه أَيَّما انْتِهاضِ
وما عليه نِفاضٌ أَي ثوب. والنِّفْضُ: خُرْء النَّحْل؛ عن أَبي حنيفة. ابن الأَعرابي: النَّفْضُ التحْريكُ، والنَّفْضُ تَبَصُّرُ الطريق، والنَّفْضُ القراءةُ؛ يقال: فلان يَنْفُضُ القرآنَ كلَّه ظاهراً أَي يقرؤه.

### Türkçe

**النَّفْضُ**: **نفَضْتُ** elbiseyi, ağacı ve başkasını **أَنْفُضُه** **نَفْضاً** (diye) mastardır; onu, titreşsin diye hareket ettirdiğin zaman. Ve **نَفَّضْتُه**: mübalağa için şeddeli kılındı.

Ve **النَّفَضُ**, harekeli olarak: yapraktan ve meyveden dökülen şeydir; o, **فَعَلٌ**dır, **مفْعُول** manasında; **القَبَضِ** gibi, **المَقْبُوضِ** manasında. Ve **النَّفَضُ**: onu **نَفَضْتَه** zaman şeyden düşen şeydir.

Ve **النَّفْضُ**: elinle bir şeyi alman da onu **تَنْفُضَه**; onu sarsarsın, onu silkelersin ve ondan toprağı silkelersin. İbn Sîde: **نَفَضَه يَنْفُضُه نَفضاً فانْتَفَضَ**.

Ve **النُّفاضةُ** ve **النُّفاضُ**, ötre ile: şey **نُفِضَ** edildiği zaman ondan düşen şeydir; yapraktan da böyledir. Ve “**نُفاضٌ من ورق**” dediler; “**حالٌ من ورَق**” dedikleri gibi. Bunun çoğu, özellikle **السَّمُرِ** yaprağındadır; toplanır ve bir elbise içinde silkelenir.

Ve **النَّفَضُ**: şeyden silkelenip çıkan şeydir. Ve **نَفَضُ العِضاهِ**: onun çırpılmasıdır. Ve ağacın yükünden düşen şey, o **نَفَضٌ**dur. İbn Sîde dedi: **النَفَضُ** hurmanın yükünden düşen ve meyveden, köklerinin dibine dökülen şeydir.

Ve **المِنْفَضُ**: içinde hurmanın silkelenip döküldüğü kaptır. Ve **المِنْفَضُ**: **المِنْسَفُ**tur.

Ve kadın karnını **نَفَضَتْ**, o hâlde o **نَفُوضٌ**dur: çok çocuklu. Ve **النَّفْضُ**: asmanın çubuklarındandır; yaprak yeşerip tazelendikten sonra ve sülükleri tutunmadan önce; o, olduğu hâlin en tazesi ve en ucuzudur. Ve o sırada asma **انْتَفَضَ** etmiştir. Tekili **نَفْضةٌ**dur; kesin (kullanım). Ve dersin: hurma sepeti **انْتَفَضَتْ**; içindeki hurmadan olanı silkelediğin zaman. Ve **نفَضُ الشجرةِ**: meyvesinin silkelenip döküldüğü zamandır. Ve **النَّفَضُ**: silkeleme olmaksızın, ağaçların diplerine, meyve türlerinden dökülen şeydir. Ve hurma sepeti **أَنْفَضَتْ**: içindeki her şeyin tamamı silkelenip döküldü. Ve **النَّفَضَى**: harekettir. Ve **قَيْلةَ** hadîsinde: “İki örtü; ikisi de boyanmış idi ve **نفَضَتا**”; yani ikisinin boyasının rengi sökülüp gitti ve izden başka bir şey kalmadı.

Ve **النّافِضُ**: titreme hummasıdır; müzekkerdir. Ve onu **نَفَضَتْه** ve onu aldı: **حُمَّى نافِضٍ** ve **حُمَّى نافِضٌ** ve **حُمَّى بنافِضٍ**; bu daha üstündür. Ve bazen **حُمَّى نافِضٌ** denir de onunla vasıflandırılır. el-Asma‘î: humma **نافِضاً** olduğu zaman “onu **نفَضَتْهُ**” denir; o hâlde o **مَنْفُوضٌ**dur. Ve **النُّفْضةُ**, ötre ile: **النُّفَضاء**dır; o, **النّافِضِ**in titremesidir. Ve **الإِفك** hadîsinde: “Onu **حُمَّى بِنافِضٍ** aldı”; yani şiddetli bir titreme ile; sanki onu **نفَضَتْها**; yani onu hareket ettirdi. Ve **النُّفَضةُ**: titremedir.

Ve kavim **أَنْفَضَ** etti: yiyecekleri ve azıkları tükendi; **أَرْمَلوا** gibi. Ebû’l-Müselّem dedi:
له ظَبْيَةٌ وله عُكَّةٌ،
إِذا أَنْفَضَّ القومُ لم يُنْفِضِ

Ve hadîste: “Bir seferde idik, sonra **فأَنْفَضْنا**”; yani azığımız tükendi; sanki torbalarını boş oldukları için silkeleyip boşalttılar. Ve o, **أَرملَ** ve **أَقْفَرَ** gibidir. Ve “azıklarını **أَنْفَضُوا**”: onu tükettirdiler; isim **النُّفاضُ**dur, ötre ile. Ve meselde: “**النُّفاضُ يُقَطِّرُ الجَلَبَ**”; der ki: kavmin yiyeceği yahut erzağı gidince, sakındıkları develerini damla damla (katar katar) sevk ederler de satış için getirirler; onları satarlar ve bedeliyle erzak satın alırlar. Ve **النُّفاضُ**: kıtlıktır; ondan onların sözü: “**النُّفاضُ يُقَطِّرُ الجَلَبَ**”. Sa‘leb onu fetha ile okur ve derdi: o kıtlıktır; der ki: kıtlığa düştükleri zaman develeri katar katar satış için getirirler.

Ve **الإِنْفاضُ**: açlık ve ihtiyaçtır.

Ve denir: “Sağmal hayvanlarımızı **نَفَضْنا** **نَفْضاً** ve onları **اسْتَنْفَضْناها** **استِنْفاضاً**”; bu, sağımda onların üzerine sonuna kadar gidip memelerinde sütten hiçbir şey bırakmadıkları zamandır. Ve kavim **نفَضَ** etti **نَفْضاً**: azıkları gitti. İbn Şümeyl: “**وقوم نَفَضٌ**”; yani azıklarını silkeleyip tükettiler. Ve kavim **أَنْفَضَ** etti: malları helâk oldu. Ve ekin başak verdi: başağının sonu çıktı. Ve asma **نفَضَ** etti: salkımları açıldı. Ve **النَّفَضُ**: üzüm tanesi; bir kısmı bir kısmına tutunmaya başladığı zaman. Ve **النَّفَضُ**: asma çubuklarının en tazesi olan şeydir. Ve **نُفُوضُ الأَرض**: onun bitkileridir. Ve yeri **نفَض** eder, **يَنْفُضُه نَفْضاً**; ve onu **اسْتَنْفَضَه**: içindeki her şeye bakıp onu tanıyıncaya kadar (baktığı zaman). Züheyr, yavrusunu kaybetmiş bir ineği vasfederek dedi:
وتَنْفُضُ عنها غَيْبَ كلِّ خَمِيلةٍ،
وتخشَى رُماةَ الغَوْث من كلِّ مَرْصَدِ

Ve “**وتنفُض**”: yani, onda hoşlanmadığı bir şey görüyor mu görmüyor mu diye bakar. Ve **الغَوْث**: Tayy kabilesinden bir kabiledir. Ve Ebû Bekir’in, Allah ondan razı olsun, mağara hadîsinde: “Ben senin çevrende olanı **أَنْفُضُ** ederim”; yani seni korurum ve dolaşırım; bir arayıcı görüyor muyum (diye). Ve mekân için **نَفُوضٌ** adam: ona dikkatle bakan kimsedir. Ve kavmi **اسْتَنْفَضَ**: onları dikkatle inceledi. Ve el-‘Uceyr es-Selûlî’nin sözü:
إِلى مَلِك يَسْتَنْفِضُ القومَ طَرْفُه،
له فَوْقَ أَعْوادِ السَّرِيرِ زَئيرُ

Der ki: onlara bakar da, hak kimin elinde ise onları tanır. Ve denildi: manası, onların hangisinde görüş (isabetli kanaat) var, hangisinde bunun hilâfı var, onu görmesidir.

Ve yolu **اسْتَنْفَضَ**: böyledir. Ve erkeğin **اسْتِنْفاضُه** ve **إِنْفاضُه**: içinde olan idrar kalıntısından beri kılınmasıdır. Ve hadîste: “Bana taşlar ara; onlarla **أَسْتَنْفِضُ** edeyim”; yani onlarla istincâ edeyim. Ve o, elbiseyi silkelemekten (**نَفْضِ الثوبِ**)dir; çünkü istincâ eden, taşla kendinden eziyeti silkeleyip atar; yani onu giderir ve uzaklaştırır. Ve ondan İbn Ömer’in, Allah ikisinden de razı olsun, hadîsi: onun Müzdelife’den olan geçitten geçerdi de **فَيْنْتَفِضُ** eder ve abdest alırdı. el-Leys: “Yanında olanı **اسْتَنْفَضَ** etti”; yani onu çıkardı. Rü’be dedi:
صَرَّحَ مَدْحي لكَ واسْتِنْفاضِي

Ve **النَّفِيضةُ**: yolu yoklayan kimsedir. Ve **النَّفَضةُ**: yolu yoklayan kimselerdir. el-Leys: **النفَضة** (harekeli), yeryüzünde gözetleyerek gönderilen topluluktur; içinde düşman yahut korku var mı diye baksınlar diye. Ve **النفيضةُ** da böyledir; **الطَّلِيعة** gibi. Selmâ el-Cüheniyye, kardeşi Es‘ad için mersiye söyledi; İbn Berî dedi: doğrusu Su‘dâ el-Cüheniyye’dir:
يَرِدُ المِياهَ حَضِيرةَّ ونَفِيضةً،
وِرْدَ القَطاةِ، إِذا اسْمَأَلَّ التُّبَّعُ

Yani: gölge yarım gün vakti kısaldığı zaman. Ve **حَضِيرةً** ile **نَفِيضةً** hâl üzere mansupturlar. Mana: o, **الحضِيرة** ve **النفِيضة** yerinde tek başına akın eder; nitekim başkası dediği gibi: “يا خالداً أَلْفاً ويُدْعى واحدا”. Ve Ebû Nuhayle’nin sözü gibi:
أَمُسْلِمُ إِنِّي يا ابْنَ كلِّ خَلِيفةٍ،
ويا واحِدَ الدُّنيا، ويا جَبَلَ الأَرْضِ

Yani: baban tek başına her halifenin makamını tutar. Çoğulu **النَّفائضُ**dur. Ebû Züeyb, çölleri vasfederek dedi:
بِهنَّ نَعامٌ بَناه الرِّجا
لُ، تُلْقي النَّفائضُ فيه السَّرِيحا

el-Cevherî dedi: bu, el-Asma‘î’nin sözüdür; Ebû ‘Amr onu **الفاء** ile böyle rivayet etti; ancak tefsirinde dedi ki: o, develerden zayıf olanlardır. İbn Berî dedi: **النعامُ** gölgelik yapılan tahtalardır; **الرِّجالُ** yaya olanlardır; **السَّرِيحُ** nalınların bağlandığı kayışlardır; ister ki: **النَّفائضِ**in nalınları parçalandı. el-Ferrâ’: **حَضيِرةُ الناسِ**: o topluluktur; ve **نفِيضَتُهم**: o topluluktur. İbnü’l-A‘râbî: **حَضِيرةٌ**; insanların hazır bulunduğu (yer), ve **نفِيضةٌ**; üzerinde hiç kimse olmayan (yer). Ve denir: gece konuştuğun zaman alçalt; gündüz konuştuğun zaman **فانْفُضْ**; yani dön bak, hoşlanmadığın birini görüyor musun. Ve kavim **اسْتَنْفَض** etti: **النِّفَضةَ**yı gönderdi; **الصحاح**’ta: **النَّفِيضةَ**. Ve develer **نفَضَتْ** ve **أَنْفَضَتْ**: hepsi doğurdu. Zü’r-Rumme dedi:
ترى كَفْأَتَيْها تَنْفُضانِ ولم يَجِد،
لها ثِيلَ سَقْبٍ في النِّتاجَيْنِ، لامِسُ

İki vecihle rivayet edildi: **تَنْفُضانِ** ve **تُنْفِضانِ**. Ve “**كِلا كَفْأَتَيْها تُنْفَضانِ**” diye de rivayet edildi. Kim **تُنْفَضانِ** diye rivayet ettiyse, manası: “yeri **نفَضْتُ**” sözünden, yani içindeki her şeye bakıp onu tanıyıncaya kadar baktım (manasından) “berî kılınırlar”dır. Kim **تَنْفُضانِ** yahut **تُنْفِضانِ** diye rivayet ettiyse, manası: iki yanın her birinin karnındaki ceninlerini atmasıdır; sonra dişiler bulunur, içinde erkek yoktur. İster ki: hepsi dişidir; dişileri doğurur, erkekler değildir. İbn Şümeyl: kırmızı yahut sarı elbise giyildiği zaman, renginin bir kısmı gidince “boyası **نفَضَ** etti **نَفْضاً**” denir. Zü’r-Rumme dedi:
كَساكَ الذي يَكْسُو المَكارِم حُلَّةً
من المَجْد لا تَبْلى، بَطِيئاً نُفوضُها

İbnü’l-A‘râbî: **النُّفاضةُ** misvakın talaşı ve döküntüsüdür; ve onun saçıntısıdır. Ve **النُّفْضةُ**: bir parça araziye isabet edip bir parçayı ıskalayan yağmurdur. **التهذيب**: ve **نُفوضُ الأَمْرِ** onun “raşan”larıdır; o Farsçadır; ancak o, onun “eşrâf”ıdır.

Ve **النِّفاضُ**, kesre ile: çocukların izarlarından bir izardır. Şu (şiirde) dedi:
جارِية بَيْضاء في نِفاضِ،
تَنْهَضُ فيه أَيَّما انْتِهاضِ

Ve “üzerinde **نِفاضٌ** yok”; yani elbise yok. Ve **النِّفْضُ**: arı dışkısıdır; Ebû Hanîfe’den. İbnü’l-A‘râbî: **النَّفْضُ** hareket ettirmedir; ve **النَّفْضُ** yolu dikkatle yoklamadır; ve **النَّفْضُ** okumadır; denir: “Falan, Kur’ân’ın tamamını açıktan **يَنْفُضُ** eder”; yani onu okur.
