# نفط (ن-ف-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ف - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والنون والفاء معهما
ط ن ف، ط ف ن، ف ط ن، ن ط ف، ن ف ط مستعملات
طغن
الطَّفانِيَةُ: نعتُ سوءٍ في الرَّجُل والمرأة.
طنف:
الطَّنفُ: نفسُ التُّهمة. ورَجُلٌ مُطنَّفٌ، أي: مُتَّهمٌ. طَنَّفْته: اتَّهَمْته. ويُطَنَّفُ فلانٌ بهذه السَّرِقة، وإنّه لَطَنِفٌ يهذا الأَمر، أي: مُتَّهَمٌ.
فطن:
رَجُلٌ فَطِنٌ بَيِّنُ الفِطُنةِ والفَطَنِ. وقد فَطَنَ لهذا الشَّيْء يَفْطُنُ فِطْنةً فهو فاطن. وأمّا الفَطِنُ فذو فِطْنَةٍ بيِّنُ الفِطْنة. ولايمتنع كل فِعْلٍ من النُّعُوتِ من أن يُقالَ: قد فَعُلَ، وفَطُنَ، أي: صار فَطِناً إلاّ القليل.
وفَطَّنْتُهُ لهذا الأمرِ تفطيناً ففَطِنَ، قال رؤبة:
وقد أُعاصي في الشَّباب الميّالْ
موعظةَ الأَدْنَى وتَفْطينَ الوال
يعني بالتَّفطين: تأدبيهُ إيّاه، وبيانه له الشّرّ.
نطف:
النَّطَفُ: التَّلَطُّخُ بالعَيب، قال الكُمَيت:
فدعْ ما لَيْس منكَ ولَسْتَ منـه		هما، رِدْفَيْن، من نَطَفٍ قريبُ
وفلانٌ يُنْطَفُ بسُوءٍ. أي: يُلَطَّخُ، وفُلانٌ يُنْطَفُ بفُجُور، أي: يُقْذَفُ به.
والنَّطْفُ: عَقرُ الجُرْح، ونَطَفَ الجُرْحَ، أي: عَقَر.
والنَّطَفُ: اللُّؤْلؤُ، الواحدةُ: نَطَفةٌ، وهي الصّافيةُ الماء، وقيل: الواحدة: نُطَفَةٌ، والجميع: النُّطَفُ. تَشبِيهاً بقطرة الماء.
والنُّطْفَةُ: الماء الصّافي، قلَّ أو كَثُر، والجميعُ: النُّطَفُ والنِّطاف.
وليلةٌ نَطُوفٌ: قاطرة تمْطرُ حتّى الصَّباح. والنَّطْف: الصَّبُّ، والقَطرُ. والنّاطِفُ: القاطِرُ. وأَنفُ نَطُوفٌ: كثير القَطَران.
ووصيفةٌ مُنَطَّفةٌ: مُقَرَّطةٌ بتُومَتَيْنِ، قال:
كأنّ ذا فِدامةٍ مُنَطَّفا
والتَّنَطُّفُ: التَّقَزُّزُ.
والنُّطْفةُ: التي يكون منها الولد.
والنّاطفُ: القُبَّيْطُ.
نفط:
النِّفط، والنَّفْطُ لُغَةٌ: حلابةُ جَبَلٍ في قَعْر بئرٍ تُوقَدُ به النّارُ.
والنَّفّاطاتُ: ضربٌ من السُّرُجِ يُرمَى فيها بالنِّفْطِ و يُسْتَصبَحُ بها.
والنَّفّاطةُ أيضاً: المَوْضِعُ الذي يُستَخَرَجُ منه النِّفْط.
والنَّفْطُ: قَيْحٌ يَخْرُجُ في اليدين من العَمَل مَلآن ماء، وقد نَفِطَتْ يدُه، وأَنْفَطَها العَمَلُ، وإنِ انْفَقَأَتْ تلك النَّفْطةُ فهي أيضاً كذلك لم تَصلُبْ، فإذا صَلُبَتْ صارتْ: مَجْلَة.

##### Türkçe

باب **الطاء** و**النون** و**الفاء** معهما
**ط ن ف**، **ط ف ن**، **ف ط ن**، **ن ط ف**، **ن ف ط** مستعملات
**طغن**
**الطَّفانِيَةُ**: erkekte ve kadında kötü bir niteleme.

**طنف**:
**الطَّنفُ**: suçlamanın kendisi. Ve **رَجُلٌ مُطنَّفٌ**; yani: suçlanmış. **طَنَّفْته**: onu suçladım. Ve falan kimse bu hırsızlıkla suçlanır; ve o, bu işte elbette **لَطَنِفٌ**’tir; yani: suçlanmış.

**فطن**:
**رَجُلٌ فَطِنٌ**: **الفِطُنةِ** ve **الفَطَنِ**i açık (belli) olan. Ve o, bu şeye **فَطَنَ** eder, **يَفْطُنُ**; **فِطْنةً** (olarak); o hâlde o **فاطن**’dır. Ama **الفَطِنُ** ise, **فِطْنَةٍ** sahibi, **الفِطْنة**si açık olandır. Ve nitelemelerden her fiilin “**قد فَعُلَ** ve **فَطُنَ**” denilmesinden; yani: **فَطِناً** oldu (hâline geldi) denilmesinden, azı dışında, kaçınması (imkânsızlığı) yoktur.

Ve onu bu iş için **فَطَّنْتُهُ**; **تفطيناً** (olarak); derken o **ففَطِنَ** etti. Rü’be dedi ki:
وقد أُعاصي في الشَّباب الميّالْ
موعظةَ الأَدْنَى وتَفْطينَ الوال
**التَّفطين** ile kasteder: onun onu edeplendirmesi ve ona şerri açıklaması.

**نطف**:
**النَّطَفُ**: ayıpla bulaşma (lekelenme), el-Kumeyt dedi ki:
فدعْ ما لَيْس منكَ ولَسْتَ منـه		هما، رِدْفَيْن، من نَطَفٍ قريبُ
Ve falan kimse bir kötülükle **يُنْطَفُ**; yani: bulaştırılır (lekelenir). Ve falan kimse bir fucûr ile **يُنْطَفُ**; yani: onunla itham edilir (ona atılır).

Ve **النَّطْفُ**: yaranın kazınması; ve **نَطَفَ الجُرْحَ**; yani: kazıdı.

Ve **النَّطَفُ**: inci; teki: **نَطَفةٌ**; ve o, suyu berrak olandır. Ve denildi ki: tek: **نُطَفَةٌ**; ve çoğulu: **النُّطَفُ**. Su damlasına benzetme olarak.

Ve **النُّطْفَةُ**: berrak su; az olsun çok olsun; çoğulu: **النُّطَفُ** ve **النِّطاف**.

Ve **ليلةٌ نَطُوفٌ**: sabaha kadar yağmur damlatan (damlayan). Ve **النَّطْف**: dökme ve damlama. Ve **النّاطِفُ**: damlayan. Ve **أَنفُ نَطُوفٌ**: çok damlayan.

Ve **وصيفةٌ مُنَطَّفةٌ**: iki küpe ile küpelenmiş, dedi ki:
كأنّ ذا فِدامةٍ مُنَطَّفا
Ve **التَّنَطُّفُ**: tiksinme.

Ve **النُّطْفةُ**: ondan çocuk olan (şey).

Ve **النّاطفُ**: **القُبَّيْطُ**.

**نفط**:
**النِّفط** ve **النَّفْطُ** bir lugat olarak: kuyu dibinde bir dağdan sağma; onunla ateş yakılır.

Ve **النَّفّاطاتُ**: kandillerden bir tür; içine **النِّفْطِ** atılır ve onunla aydınlanılır.

Ve **النَّفّاطةُ** da: **النِّفْط**’ün çıkarıldığı yer.

Ve **النَّفْطُ**: işten dolayı ellerde çıkan, su dolu bir irin; ve onun eli **نَفِطَتْ**; ve iş onu **أَنْفَطَها** etti. Ve eğer o **النَّفْطةُ** patlarsa, o da yine öyledir; sertleşmez. Artık sertleştiğinde **مَجْلَة** olur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَفَطُ بالتحريك: المَجلُ. وقد نَفطتْ يده نَفْطاً ونَفيطاً، وتَنَفَّطَتْ. والنِفْطُ والنَفْطُ: دُهْنٌ، والكسر أفصحُ. ونَفَطَتِ العنزُ تَنْفِطُ نَفيطاً، إذا نثرت بأنفها. يقال: ما له عافطةٌ ولا نافطةٌ، أي شيء. والقِدْرُ تَنْفط نَقيطاً، لغةٌ في تَنْفِتُ، إذا غَلَتْ وتَبَجَّسَتْ. وإنَّ فلاناً لَيَنْفِطُ غضباً، مثل يَنْفِتُ.

##### Türkçe

**النَفَطُ** (harekeli olarak): **المَجلُ**. Ve onun eli **نَفطتْ** **نَفْطاً** ve **نَفيطاً**, ve **تَنَفَّطَتْ**. Ve **النِفْطُ** ve **النَفْطُ**: bir yağdır; ve kesre (ile okunuş) daha fasîhtir. Ve dişi keçi **نَفَطَتِ** **تَنْفِطُ** **نَفيطاً**, burnuyla saçtığı zaman. Denir: onun için ne **عافطةٌ** vardır ne de **نافطةٌ**, yani bir şey. Ve kazan **تَنْفط** **نَقيطاً**, **تَنْفِتُ** hakkında bir dildir; kaynadığı ve fışkırdığı zaman. Ve şüphesiz falan kimse öfkeden **لَيَنْفِطُ**, **يَنْفِتُ** gibi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ن ف
طنف ، طفن ، نطف ، نفط ، فطن : مستعملات .
طنف : ابن شميل : يقال : طنّف فلان للظِّنّة ، أي : قارف لها ، يقال : طنَّف للأمر فاعلوه .
وقال الليث : الطَّنفُ : نفس التهمة ، يقال : رجل مُطنَّف ، أي : مُتهم . وطنّفته ، أي : اتهمته . وفلانٌ يطنّف بهذه السرقة . وإنه لطَنفٌ بهذا الأمر ، أي مُتهم .
أبو عُبيد عن الأصمعي : الطُّنُفُ :
 ( السيور ) وأنشد قول الأفوه الأودي :
كأن أطرافها لما اجتَلى الطَّنفُ
وقال الأصمعي : الطُّنفُ : شاخصٌ يخرج من الجبل فيتقدم كأنه جَناح .
قلت : ومن هذا يقال : طنَّف فلانٌ جَدار جاره وجِدار داره : إذا فوقه شجراً أو شوكاً يَصفُ تسلّقه لمجاوزة أطراف العيدان المشوِّكة رأسه .
قال ابن الأعرابي : يقال للجناح يُشْرع فوق باب الدار . طنف أيضاً ، شبّه بطنف الجبل .
وقال أبو ذُؤيب يصف خَلِيّة عَسَل في طُنف الجبل :
فما ضَرَبٌ بيضاءُ يأوي مليكُها
إلى طُنُف أعيَا بِراقٍ ونازلِ
أبو عُبيد عن الأصمعي : الطَّنَف والطُّنُف جميعاً : السَّقيفة تُشرَع فوق باب الدار ، وهي الكُنّة وجمعها الكنَّات .
طفن : ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الطَّفْنُ : الحبس ، يقال : خَلِّ عن ذلك المَطْفُون .
قال : والطَّفَانينُ : الحَبْسُ والتَّخَلُّف .
وقال المُفَضَّل : الطَّفْنُ : الموتُ ، يقال : طَفَن إذا مات ، وأنشد :
ألْقى رُحَى الزَّوْر عليه فطَحَنْ
قَذْفاً وفَرثاً تحتَه حتى طَفَنَ
اللّيث : الطَّفَانِيَةُ : نَعتُ سوء في الرجل والمرأة .
نفط : أبو عبيد عن أبي الجراح والكسائي : نزب الظبي نزيباً ، ونفطَ يَنْفِظُ نفيطاً : إذا صوّت .
أبو عبيد من أمثالهم : ما لَه عافِطة ولا نافِطة ، فالعاطفة : من دُبُرها ، والنافطة : من أنفها .
ابن السكيت عن الأصمعي : ما له عافطة ولا نافطة ، فالعافطة : الضائنة ، والنافطة : الماعزة .
قال : وقال غيره من الأعراب : العافطة : الماعزة إذا عَطِسَت .
وقال الليث عن أبي الدُّقيش : العافطةُ : النعجةُ ، والنّافطةُ : العنز .
وقال غيره : العافطةُ : الأمَة ، والنافطة : الشاة .
ثعلب عن ابن الأعرابي : العَفْطُ : الحُصَاص للشاة والنّفْطُ : عُطاسُها .
أبو عُبيد عن أبي زيد : إذا كان بين الجلد واللحم ماءٌ قيل : نَفِطت تَنْفَط نَفَطاً ونَفِيطاً .
وقال أبو عمرو : رَغْوَةٌ نافِطةٌ : ذاتُ نَفّاطاتٍ ، وأنشد :
وحَلَبٌ فيه رُغاً نَوافِطُ
وقال الليث : النَّفْطَةُ : بَثْرةٌ تخرج في اليَدِ من العمل ملأى ماء .
قال : والنَّفْط والنِّفْط لغتان : حلابة جبل في قعر بئر توقد به النار .
والنَّفاطات : ضَرْبٌ من السُّرَج يُستصبَح بها .
قال : والنّفاطات : أدَوَاتٌ تعمل من النحاس يُرمى فيها بالنّفط والنار . والنّفاطةُ أيضاً : الموضع الذي يُستخرج منه النفط .
فطن : قال الليث : يقال : رجل فَطِنٌ بيِّنُ الفِطنة والفَطَن وقد فَطَن لهذا يَفْطُن فِطنةً ، فهو فاطنٌ له . فأما الفَطِنُ فذُو فِطْنة للأشياء ، ولا يمتنع كلُّ فعلٍ من النُّعوت من أن يقال : قد فَعُل وفَطُن ، أي : صار فَطِناً إلاّ القليل .
قال : وفطّنْتُه لهذا الأمر تفطِيناً .
وقال اللحياني : رجلٌ فَطِن وفَطُن وفَطُون وفَطونة وفَطين .
قال : ويقال : فَطِنْتُ له وبه وإليه فِطْنَةً وفَطانةً وفِطانة ؛ ويقال : ليس له فُطْنٌ ، أي : فِطْنَة .
نطف : أبو زيد : النَّطْفُ : الرّجُل المُريب .
سلمة عن الفراء : النَّطْف والوَحْرُ : العَيْب .
ثعلب عن ابن الأعرابي : مرَّ بنا قومٌ نَطِفون وَحِرُون نجسون كفّار .
الليث : النّطْفُ : التَّلَطُّخ بالعَيب ، وقال الكميت :
فدع ما ليس منك ولسْتَ منه
هما رِدْفَين من نَطَف قريبُ
قال : ( ردفين ) على أنهما اجتمعا عليه مترادفين فنصَبهما على الحال . وفلان يُنطف بسوء أي يلطخ . وفلان يُنْطف بفجور ، أي : يُقذف به .
قال : والنَّطْف : عَقْرُ الجُرح ، يقال : أنطَف الجرح .
أبو عُبيد عن الأصمعي قال : البَعِيرُ : النَّطْفُ : الذي قد أشرفَتْ دَبَرتُه على الجَوْف ، يقال : نَطف نَطفاً ، وكذلك الذي أشرفت شَجّته على الدماغ .
أبو عُبيد عن أبي عمرو قال : النَّطَفُ : الفُرْطة ، الواحدة نَطفة .
وقال الليث : النُّطف : اللؤلؤ ، الواحدة نَطفة ، وهي الصافية اللّون .
قال : وقال بعضهم : يقال للواحدة نُطفة وجمعها نطف ، شُبّهت بقطرة الماء . ووَصِيفة مُنَطَّفة ، أي : مُقَرَّطة بتُومَتَى قُرْط . وليلة نطوف : تمطر حتى الصَّباح .
وقال العجاج :
كأنّ ذا فَدّامةٍ مُنطَفَّا
وقال الأعشى :
يَسْعى بها ذو زجاجات له نُطَفٌ
مُقلَّص أسفلَ السِّربال مُعْتَمِل
أبو عُبيد عن أبي زيد : يقال في القِربة نُطفةٌ من ماء مثلُ الجُرْعة . قال : ولا فعل للنُّطفة .
قلت : والعرب تقول للمويهة القليلة : نُطفة ، وللماء الكثير نُطفة . ورأيت أعرابيّاً شَرب من رَكِيّة يقال لها : شَفِيّة ، وكانت غزيرةَ الماء فقال : والله إنها لنطفة باردة .
وقال ذو الرُّمة فجعل الخمر نُطفةً :
تَقطع ماءِ المُزْن في نُطفِ الخمرِ
وسَمّى الله جلّ وعزّ المَنِيَّ نطفةً فقال : ( سُدًى أَلَمْ يَكُ نُطْفَةً مِّن مَّنِىٍّ ) ( القيامة : 37 ) .
وروي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( لا يزالُ الإسلام يزيد وأهلُه حتّى يسيرَ الراكب بين النُّطفتيْن لا يخشى إلا جوراً ) .
أراد بالنطفتين : بحرَ المَشْرِق وبحرَ المغرب ؛ فأمّا بحر المشرق فإنه ينقطع عند نواحي البصرة ، وأما بحر المغرب فمنقطعه عند القُلْزم .
وقال بعضهم : أراد بالنطفتين ماءَ الفُرات وماء البحر الذي يلي جُدّة وما والاها ؛ فكأنه ( صلى الله عليه وسلم ) أراد أن الرجل يسير في أرض العرب بين ماء الفرات وماء البحر لا يخاف في طريقه غير الضلال والجَوْر عن الطريق .
وقال أبو زيد : نَطف فلان يَنطف نَطفاً : إذا بَشِم . والنّطفُ : القَطز ، يقال : نَطف الماءُ يَنْطفُ نَطفاً ونَطفاناً : إذا قَطر ، ومن هذا قيل للقُبَيْط ناطف ؛ لأنه يَنْطف قبل استضرابه ، أي : يَقطر قبل خُثورته ، وجعل الجَعْدِيُّ الخمر ناطفاً فقال :
وبات فريق ينضحُون كأنما
سُقُوا ناطفاً من أذرِعاتٍ مُفَلْفَلاَ
وفي الحديث : قَطَعنا إليهم النُّطفة ، أي : البحر وماه .
وقال الليث : التَّنطُّف : التعَزُّز .
وقال ابن الأعرابي : مَرَّ بنا قومٌ نَطِفون نَضِفُون صقارون ، أي : نجسون كفار .

##### Türkçe

ط ن ف
**طنف** ، **طفن** ، **نطف** ، **نفط** ، **فطن** : kullanılmış olanlardır.
**طنف** : İbn Şümeyl: denir ki: **طنّف** falan kimse **للظِّنّة** için; yani: ona bulaştı; denir ki: **طنَّف** iş için, onu yapanlar.
Leys dedi: **الطَّنفُ**: ithamın kendisi; denir ki: **رجل مُطنَّف**; yani: itham edilmiş. Ve **طنّفته**; yani: onu itham ettim. Ve falan kimse bu hırsızlık ile **يطنّف**. Ve şüphesiz o, bu iş ile **لطَنفٌ**’tur; yani itham edilmiş.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الطُّنُفُ**:
( kayışlar ) ve Efvah el-Evdî’nin sözünü inşad etti:
كأن أطرافها لما اجتَلى الطَّنفُ
Asmaî dedi: **الطُّنفُ**: dağdan çıkan bir çıkıntıdır; ilerler, sanki bir kanat gibi.
Dedim: Ve bundan denir ki: falan kimse komşusunun duvarını ve evinin duvarını **طنَّف** etti: üzerine ağaç veya diken koyduğu zaman; dikenli dalların uçlarını aşmak için tırmanışını vasfeder; (öyle ki) başı (onlara) değmesin.
İbnü’l-A‘râbî dedi: ev kapısının üstüne doğru uzanan kanada denir. **طنف** da (denir); dağın **طنف**’una benzetildi.
Ebû Züeyb, dağın **طُنف**’unda bir bal peteğini vasfederek dedi:
فما ضَرَبٌ بيضاءُ يأوي مليكُها
إلى طُنُف أعيَا بِراقٍ ونازلِ
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الطَّنَف** ve **الطُّنُف** ikisi birlikte: ev kapısının üstüne doğru uzanan saçaktır; o **الكُنّة**’dir; çoğulu **الكنَّات**.
**طفن** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الطَّفْنُ**: hapsetmedir; denir ki: şu **المَطْفُون**’dan vazgeç.
Dedi: ve **الطَّفَانينُ**: hapsetme ve geri kalmadır.
Mufaddal dedi: **الطَّفْنُ**: ölümdür; denir ki: **طَفَن**; öldüğü zaman; ve inşad etti:
ألْقى رُحَى الزَّوْر عليه فطَحَنْ
قَذْفاً وفَرثاً تحتَه حتى طَفَنَ
Leys: **الطَّفَانِيَةُ**: erkekte ve kadında kötü bir niteleme.
**نفط** : Ebû Ubeyd, Ebû’l-Cerrâh ve Kisâî’den: **نزب** ceylan **نزيباً**; ve **نفطَ يَنْفِظُ نفيطاً**: ses çıkardığı zaman.
Ebû Ubeyd, onların darbımesellerinden: onun ne **عافِطة**’sı vardır ne **نافِطة**’sı; **العاطفة**: arka tarafından olandır; **النافطة**: burnundan olandır.
İbnü’s-Sikkît, Asmaî’den: onun ne **عافطة**’sı vardır ne **نافطة**’sı; **العافطة**: koyundur; **النافطة**: keçidir.
Dedi: ve bedevilerden başkası dedi: **العافطة**: hapşırdığı zaman keçidir.
Leys, Ebû’d-Dukkayş’ten: **العافطةُ**: koyun; **النّافطةُ**: keçi.
Başkası dedi: **العافطةُ**: cariye; **النافطة**: koyun.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **العَفْطُ**: koyun için nezledir; **النّفْطُ**: onun hapşırmasıdır.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: deri ile et arasında su olduğu zaman: **نَفِطت تَنْفَط نَفَطاً ونَفِيطاً** denir.
Ebû Amr dedi: **رَغْوَةٌ نافِطةٌ**: **نَفّاطاتٍ** sahibi (olan); ve inşad etti:
وحَلَبٌ فيه رُغاً نَوافِطُ
Leys dedi: **النَّفْطَةُ**: elde işten çıkan, su dolu bir kabarcıktır.
Dedi: ve **النَّفْط** ve **النِّفْط** iki lehçedir: bir kuyunun dibinde bir dağ çıkıntısıdır; onunla ateş yakılır.
Ve **النَّفاطات**: kendisiyle aydınlanılan kandillerden bir türdür.
Dedi: ve **النّفاطات**: bakırdan yapılan aletlerdir; içine **النّفط** ve ateş atılır. Ve **النّفاطةُ** da: petrolün çıkarıldığı yerdir.
**فطن** : Leys dedi: denir ki: **رجل فَطِنٌ**; **الفِطنة** ve **الفَطَن**’ı açık (olan); ve şuna **فَطَن** etti: **يَفْطُن فِطنةً**; o, ona **فاطنٌ**’dur. Ama **الفَطِنُ**: şeyler için **فِطْنة** sahibi olandır; ve nitelemelerden her fiilin, “**قد فَعُل** ve **فَطُن**” denilmesinden, yani: **فَطِناً** oldu (denilmesinden) azı dışında, kaçınması yoktur.
Dedi: ve onu bu işe **فطّنْتُه**; **تفطِيناً**.
Lahyânî dedi: **رجلٌ فَطِن** ve **فَطُن** ve **فَطُون** ve **فَطونة** ve **فَطين**.
Dedi: ve denir ki: ona, onunla ve ona doğru **فَطِنْتُ**: **فِطْنَةً** ve **فَطانةً** ve **فِطانة**; ve denir ki: onun **فُطْنٌ**’ü yoktur; yani: **فِطْنَة**.
**نطف** : Ebû Zeyd: **النَّطْفُ**: şüphe uyandıran adamdır.
Seleme, Ferrâ’dan: **النَّطْف** ve **الوَحْرُ**: ayıptır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: yanımızdan **نَطِفون وَحِرُون**; pis, kâfir bir kavim geçti.
Leys: **النّطْفُ**: ayıpla bulaşmadır; ve Kumeyt dedi:
فدع ما ليس منك ولسْتَ منه
هما رِدْفَين من نَطَف قريبُ
Dedi: (**ردفين**) ikisinin ona, birbirini izleyen iki şey olarak, onun üzerinde birleştiği (kabulü) üzere; onları hâl olarak nasb etti. Ve falan kimse kötü ile **يُنطف** edilir; yani bulaştırılır. Ve falan kimse fısk ile **يُنْطف** edilir; yani onunla itham edilir.
Dedi: ve **النَّطْف**: yaranın kökünü kesmedir; denir ki: **أنطَف الجرح**.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den dedi: deve: **النَّطْفُ**: makatının iç boşluğa yaklaşmış olduğu (devedir); denir ki: **نَطف نَطفاً**; ve aynı şekilde, yarası beyne yaklaşmış olan (kimse).
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan dedi: **النَّطَفُ**: aşırılıktır; bir tanesi **نَطفة**.
Leys dedi: **النُّطف**: incidir; bir tanesi **نَطفة**; o, rengi saf olandır.
Dedi: ve bazıları dedi: bir tanesine **نُطفة** denir; çoğulu **نطف**; su damlasına benzetildi. Ve **وَصِيفة مُنَطَّفة**: yani: iki inci küpeli küpe ile küpelenmiş. Ve **ليلة نطوف**: sabaha kadar yağmur yağar.
A‘câc dedi:
كأنّ ذا فَدّامةٍ مُنطَفَّا
A‘şâ dedi:
يَسْعى بها ذو زجاجات له نُطَفٌ
مُقلَّص أسفلَ السِّربال مُعْتَمِل
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: kırbada, yudum gibi sudan bir **نُطفةٌ** denir. Dedi: ve **النُّطفة**’nin fiili yoktur.
Dedim: ve Araplar azıcık suya **نُطفة** der; çok suya da **نُطفة** (der). Ve **شَفِيّة** denilen bir kuyudan bir bedevînin içtiğini gördüm; suyu bol idi; dedi ki: vallahi o, soğuk bir **نطفة**’dir.
Zü’r-Rumme dedi; şarabı **نُطفةً** yaptı:
تَقطع ماءِ المُزْن في نُطفِ الخمرِ
Ve Allah, yüce ve aziz, meniyi **نطفةً** diye adlandırdı; şöyle dedi: ( سُدًى أَلَمْ يَكُ نُطْفَةً مِّن مَّنِىٍّ ) ( القيامة : 37 ) .
Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki dedi: ( لا يزالُ الإسلام يزيد وأهلُه حتّى يسيرَ الراكب بين النُّطفتيْن لا يخشى إلا جوراً ) .
**النطفتين** ile murad etti: doğu denizi ve batı denizi; doğu denizi ise Basra taraflarında kesilir; batı denizinin kesildiği yer ise **القُلْزم** yanındadır.
Bazıları dedi: **النطفتين** ile murad etti: Fırat suyu ve Cidde’yi ve çevresini izleyen denizin suyu; sanki o ( صلى الله عليه وسلم ) murad etti ki adam, Arap diyarında Fırat suyu ile deniz suyu arasında, yolundan sapma ve yoldan haksız sapma dışında, yolunda korkmaz.
Ebû Zeyd dedi: falan kimse **نَطف** eder, **يَنطف نَطفاً**: tıka basa doyduğu zaman. Ve **النّطفُ**: damlamadır; denir ki: su **نَطف** eder, **يَنْطفُ نَطفاً ونَطفاناً**: damladığı zaman; ve bundan dolayı **القُبَيْط**’a **ناطف** denildi; çünkü sertleşmesinden önce **يَنْطف** eder; yani: katılaşmasından önce damlar. Ve Ca‘dî, şarabı **ناطفاً** yaptı; dedi:
وبات فريق ينضحُون كأنما
سُقُوا ناطفاً من أذرِعاتٍ مُفَلْفَلاَ
Hadiste: onlara **النُّطفة**’yi kestik; yani: denizi ve suyunu.
Leys dedi: **التَّنطُّف**: izzetlenmedir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: yanımızdan **نَطِفون نَضِفُون صقارون**; yani: pis, kâfir (kimseler) geçti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والفاء وما يثلثهما)
(نفق)  النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا.
فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم. وأنْفَق الرّجُل: افتَقَر، أي ذهب ما عِندَه. قال ابنُ الأعرابي: ومنه قوله تعالى: ﴿إذاً لأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإنْفَاقِ﴾ [الإسراء 100].وفرسٌ نَفِقُ الجرْيِ، أي سريعُ انقطاع الجري.
والأصل الآخر النَّفَق: سَرَبٌ في الأرض لـه مَخْلَصٌ إلى مكان. والنَّافقاء: موضِعٌ يرقِّقه اليَربوعُ من جُحْرِه فإذا أُتِيَ من قِبَل القاصعاء ضَرَب النَّافقاءَ برأسه فانتفَقَ، أي خرج. ومنه اشتقاق النِّفاق، لأن صاحبَه يكتُم خلافَ ما يُظهِر، فكأن الإيمان يَخرُج منه، أو يخرج هو من الإيمانِ في خفاء. ويمكن أنَّ الأصلَ في الباب واحد، وهو الخُرُوجُ. والنَّفَق: المَسلك النَّافذ الذي يُمكن الخروجُ منه.
أمَّا نَيْفَق السَّراويل فقد قال أبو بكر([1]): هو فارسيٌّ معرَّب.
(نفل)  النون والفاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على عَطاء وإعطاء. منه النَّافلة: عَطِيَّة الطَّوْعِ من حيثُ لا تَجِب. ومنه نافلة الصَّلاة. والنَّوْفل: الرّجُل الكثيرُ العطاء. قال:
* يأبَى الظُّلامةَ منه النَّوفلُ الزُّفَر([2]) *
ومن الباب النفَل: الغُنْم. والجمع أنفال، وذلك أن الإمام ينفِّل المحارِبينَ، أي يُعطِيهم ماغَنِموه. يقال: نفَّلتُك: أعطيتُك نَفَلا. وقولهم: انتَفَلَ من الشَّيء انتفى منه، فمن الإبدال، واللام بدل من الياء. قال المتلمِّس:
أَمنْتفِلاً من نَصْر بُهْثة خِلْتَني *** ألاَ إنَّني منهم وإن كنتُ أيْنَما([3]) (نفه)  النون والفاء والهاء أصلٌ واحد يدلُّ على إعياءٍ وضعف. منه نَفِهت النَّفسُ: أعْيَتْ وكَلَّت. وهو نافِهٌ ونُفَّهٌ. قال:
* بنا حَرَاجِيجُ المَهَارِي النُّفَّهِ([4]) *
وهو مُنَفَّهٌ ومَنْفُوهٌ: ضعيفٌ جَبان.
(نفي)  النون والفاء والحرف المعتلّ أُصَيلٌ يدلُّ على تعْرِية([5]) شيء من شيءٍ وإبعاده منه. ونَفَيتُ الشّيءَ أنفيه نفياً، وانتفى هو انتفاء. والنُّفَاية: الرَّدِيُّ يُنفَى. ونَفِيُّ الرِّيحِ: ما تَنفيه من التُّرابِ حتى يصيرَ في أصولِ الحِيطان. ونَفِيُّ المطر: ما تنفيه الرِّيحُ أو ترُشُّه. ونَفِيُّ الماء: ما تطاير من الرِّشاءِ على ظهر المائح. قال:
* على تِلك الجِفَارِ من النّفيِّ *
والمهموز منه كلمةٌ واحدة، هي النُّفأُ: قطعٌ من الكلأ متفرّقة من([6]) عُظْم الكلأ، الواحدة نُفَأة. قال:
جَادَتْ سوارِيه وآزَرَ نَبتَهُ *** نُفَأٌ من الصَّفراءِِ والزُّبَّادِ([7])(نفت)  النون والفاء والتاء. يقولون: نَفَتَت القِدرُ: غَلَتْ ويَبِسَ مَرَقُها عليها. قال:
وصاحبٍ لِصدرِهِ كَتِيتُ *** عليَّ مثلَ المِرْجَلِ النَّفُوتِ
ونفت صَدْرُه بالعَداوة: غَلاَ.
(نفث)  النون والفاء والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خروج شيء من فمٍ أو غيره بأدنَى جَرْس. منه نَفَثَ الرّاقِي رِيقَه، وهو أقلُّ من التَّفْل. والساحرة* تَنْفُِثُ السمّ. و "لابدَّ للمصدور أن يَنْفُث([8])" مثَل. و "لو سألني نُفَاثَةَ سِوَاكٍ ما أعطيته"، وهو ما بقي في أسنانه فنفَثَه. ودمٌ نفيثٌ: نَفَثَهُ الجُرحُ، أي أظهَرَه.
(نفج)  النون والفاء والجيم: أصلٌ يدلُّ على ثُؤُورِ شيءٍ وارتفاعِه. ونفجَ اليَربوعُ: ثار. وأنْفَجَه صائدُه. ونَفَجَت الفَرُّوجة من بَيضها: خرجَتْ. وانتَفَجَ جَنْبَا البعيرِ: ارتفعا. والنَّوَافج: مؤخَّرات الضُّلوع، واحدتها نافجة([9]). والنَّفّاج: المفتخر بما ليس عنده. ونَفَجَتِ الرِّيح: جاءت بقُوَّة. والنَّفِيجة: الشّطبية من النَّبْع تُتَّخذ قوساً، كأنَّها تنتفج على الشّجرة.
(نفح)  النون والفاء والحاء: أصلٌ يدلُّ على اندفاعِ الشَّيء أو رَفْعِه. ونَفَحتْ رائحةُ الطِّيب نَفحاً: انتشرَتْ واندفعت. ولهذا الطِّيب نَفحةٌ طيِّبة. ثم قيس عليه فقيل: نَفَح بالمال نَفحاً، كأنَّه أرسله من يده إرسالاً. ولا تزالُ لفلانٍ نَفَحاتٌ من معروف. ونَفَحت الرِّيح. هبَّت. وقوسٌ نَفُوحٌ: بعيدة الدَّفع للسَّهم. ونَفَحت الدّابّةُ: رمَتْ بحافرها فضربَتْ به. وكذلك نَفَحَه بالسَّيف: تناوَله به. والنَّفوح من ا لنُّوق: ما يخرُج لبنُها من أحاليلها من غير حَلْب.
(نفخ)  النون والفاء والخاء: أصلٌ صحيح يدلُّ على انتفاخٍ وعلوّ. منه انتفَخَ الشّيءُ انتفاخاً. ويقال انتَفَخَ النَّهار: علا. ونَفْخَة الرَّبيع: إعْشابه([10])؛ لأنَّ الأرضَ تربو فيه وتنتفِخ. والمْنفُوخُ: الرَّجل السَّمين. والنَّفْخاء من الأرض مثلُ النَّبْخاء؛ وقد مَضَى.
(نفد)  النون والفاء والدال: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انقطاعِ شيء وفَنائِه. ونفِدَ الشّيءُ يَنفَد نَفاداً. وأنفَدُوا: فَنِيَ زادُهم. ويقال للخَصْم مُنافِدٌ، وذلك أن يَتخاصمَ الرَّجُلانِ يريد كلٌّ منهما إنفادَ حجَّةِ صاحِبه. وفي الحديث: "إنْ نافَدْتَهم نافَدُوك"، أي إنْ قلتَ لهم قالوا لك.
(نفذ)  النون والفاء والذال: أصلٌ صحيح يدلُّ على مَضاءٍ في أمْرٍ وغيرِه. ونَفذ السَّهمُ الرمية نَفاذاً([11]). وأنْفذْتُه أنا. وهو نافذٌ: ماضٍ في أمره.
(نفر)  النون والفاء والراء: أصلٌ صحيح يدلُّ على تجافٍ وتباعد. منه نَفَر الدّابّةُ وغيرُه نِفاراً، وذلك تَجافِيهِ وتباعُدُه عن مكانِه ومَقرِّه. ونَفَر جلدُه: وَرِمَ. وفي الحديث: "أنَّ رجلاً تخلَّلَ بالقَصَب فنَفَرَ فَمُه"، أي وَرِم. قال أبو عبيد: وإنَّما هو من نِفَار الشَّيءِ عن الشَّيءِ وتَجافِيهِ عنه؛ لأنَّ الجلد يَنفِر عن اللَّحم للدَّاء الحادثِ بينهما. ويوم النَّفْر: يومَ يَنفِر النّاسُ عن مِنىً. ويقولون: لقيته قبل صَيحٍ ونَفْر، أي قبلَ كلِّ صائح ونافر. والمنافرة: المحاكمة إلى القاضي بين اثنَين، قالوا: معناه أنَّ المُبتغَى تفضيلُ نَفَر على نفر([12]). وأنفرت أحدَهما على الآخر. والنَّفَر أيضاً من قياس الباب لأنَّهم يَنفِرون للنُّصْرة. والنَّفير: النَّفَر، وكذا النَّفْر والنَّفْرة: كلُّ ذلك قياسُه واحد. وأنشَدَ الفرّاء في النَّفْرة:
حَيَّتْكَ ثُمَّتَ قالتْ إنَّ نَفْرَتَنا *** اليومَ كلّهُمُ يا عُرْوَ مشتَغِلُ([13])وتقول العرب: نَفَّرْتُ عن الصَّبيِّ، أي لقَّبتُه لَقَباً، كأنَّه عِندهم تنفيرٌ للجِنّ عنه وللعَيْن. قال أعرابيّ: قيل لأبي لما وُلِدْت: نَفِّرْ عن ابنك! فسمَّاني قُنفُذاً، وكَنَّاني أبا العَدّاء.
(نفز)  النون والفاء والزاء أُصَيْلٌ يدلُّ على الوُثوب وشِبْه الوُثوب. ونَفَزَ الظَّبي: وَثَبَ في عَدْوِه. والمرأة تنفِّز ولدها: ترقِّصه. وأنْفَزتُ السَّهمَ على ظهر يدي: أدَرْتُه. قال:
يَخُرْنَ إذا أُنْفزْن في ساقِط النَّدَى *** وإن كانَ يوماً ذا أهاضيبَ مُخْضِلا([14])(نفس)  النون والفاء والسين أصلٌ واحد يدلُّ على خُروج النَّسيم كيف كان، من ريح أو غيرها، وإليه يرجعُ فروعه. منه التَّنَفُّس: خُروج النَّسِيم من الجوف. ونَفَّسَ الله كُربَته، وذلك أنَّ في خُروج النَّسيم رَوْحاً وراحةً*. والنَّفَس: كلُّ شيءٍ يفرَّجُ به عن مكروب. وفي الحديث: "لا تَسُبُّوا الرِّيح فإنَّها من نَفَس الرَّحمن" يعني أنَّها رَوحٌ يتنفَّس به عن المكروبين. وجاء في ذكر الأنصار: "أجِدُ نَفَس رَبِّكم من قِبَلِ اليَمَن"، يراد أن بالأنصار نُفِّسَ عن الذين كانوا يؤذَوْن من المؤمنين بمكَّة([15]). ويقال للعَيْن نَفَسٌ. وأصابت فلاناً نَفْسٌ. والنَّفْس: الدَّم، وهو صحيح، وذلك أنَّه إذا فُقِد الدّمُ من بَدَنِ الإنسان فَقَدَ نَفْسَه. والحائض تسمَّى النُّفَساءَ([16]) لخرُوج دَمِها. والنِّفاس: وِلادُ المرأة، فإذا وَضَعت فهي نُفَساء. ويقال: ورِثْتُ هذا قبل أن يُنْفَسَ فلانٌ، أي يولَد. والولدُ منفوس. والنِّفاس أيضاً: جمع نُفَساء. ويقال: كرَعَ في الإناء نَفَساً أو نَفَسَيْن. ويقال: للماء نَفَسٌ، وهذا على تسميته الشَّيء باسم غيرِه، ولأنَّ قِوام النَّفس به. والنَّفسُ قِوامُها بالنَّفَس. قال:
تَبِيت الثَّلاثُ السُّودُ وهي مناخةٌ ***على نَفَسٍ من [ماءِ] ماوِيّةَ العَذْبِ([17])ومن الاستعارة: تَنفّسَت القَوسُ: انشقَّت. وشيءٌ نفيس، أي ذو نفس وخَطَر يُتنافَسُ به. والتّنافُس: أن يُبرِزَ كلُّ واحد من المتبارزَين قوَّةَ نَفْسه. وقولُهم في الدِّباغ نَفس([18])، هذا هو القياس، أي يَسير منه، قَدرُ ما يُدبَغ به الإهاب مَرَّة، شبّهه في قلَّته بنَفَسٍ يُتَنفَّس. وقياس الباب في هذا وفيما معناه واحد([19]).
(نفش)  النون والفاء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على انتشار. من ذلك نَفْش الصُّوف، وهو أن يُطْرَق حَتَّى يتنفّش. ونَفَش الطّائرُ جناحَيه. ونَفَشَت الإبلُ: تردَّدَتْ وانتشرَتْ بلا راع. وفِعلُها النَّفْش؛ وإبلٌ نُفّاشٌ ونَوافش.
(نفص)  النون والفاء والصاد كلماتٌ يتقارب قِياسُها، وهي تدلُّ على إخْراج شيءٍ من البدن أو إلقائِهِ بقُوّة. منه أنفَصَ فلانٌ في ضَحِكه: استغْربَ.
وأنفصَ ببَولِه مثل أوْزَعَ. ويقال إنَّ النُّفَص: أنضاحُ الدّم، الواحدة نُفْصَة. قال:
* تَرَى الدِّماءَ على أكتافها نُفَصا([20]) *
قال ابن دريد([21]): والنُّفَاص: داءٌ يصيب الغَنَم فيبول حتى يموت.
(نفض)  النون والفاء والضاد أصلٌ صحيح يدلُ على تحريكِ شيءٍ لتنظيفه من غبارٍ أو نحوه، ثم يُستَعار. ونَفَضت الثّوبَ وغيرَه نَفْضاً. والنَّفَض: ما نفضَتْه الشَّجرةُ من ثَمَرِها. وامرأةٌ نَفوضٌ: نَفَضَتْ بطنَها عن وَلدها. والنَّافض: الحُمَّى ذات الرِّعْدة، لأنَّها تَنفُض البَدن نَفْضاً. وأنْفَضوا: فَنِيَ زادُهم، أي لمَّا نفِدَ زادُهم وَفَنِيَ نَفَضُوا أوعيتَهم. وتقول العربُ مثلاً: "النُّفاض([22]) يُقطِّرُ الجَلَب"، إذا أنْفَضُوا وقلَّ ما عِندهم جَلَبوا إبلَهم للبيْع.
ويُستعار من الباب قولهم: نَفَضْتُ الأرضَ، إذا بَعَثْتَ مَن ينظر أبِها عدوٌّ أم لا. ونَفَضْتُ اللَّيلَ، إذا عَسَسْتَ لتنفُض عن أهل الرِّيبة. والنَّفِيضة والنَّفَضَة: القومُ يفعلون ذلك. قال:
يَرِدُ المياهَ حضيرَةً ونَفِيضةً *** وِرْدَ القطاةِ إذا اسْمَألَّ التُّبَّعُ([23])وتقول العرب: "إذا تكلَّمتَ ليلاً فاخفِضْ، وإذا تكلَّمت النّهارَ فانْفُض". تقول: انظر حَوالَيْك، فلعلَّ ثَمَّ مَنْ لا يَصلُح أن يَسمَع كلامَك. والنِّفاض: إزار الصِّبْيان. ويمكن أن يكون من الباب. قال:
* جارية بيضاء في نِفَاضِ([24]) *
(نفط)  النون والفاء والطاء: ثلاثُ كلماتٍ: النِّفط معروف، مكسور النون. والنَّفَط: قَرْحٌ يخرج في اليَدِ من العمل. ونَفَطَ الصَّبِيُّ نَفِيطاً: صَوّت. وماله عافطَةٌ ولا نافطة. فالنَّافطة: الشاة تَنْفِط من أنْفها.
(نفع)  النون والفاء والعين: كلمة تدلُّ على خلاف الضَّرّ. ونَفَعَه ينفَعُه نَفْعاً ومَنفَعة. وانتفَعَ بكذا. والله أعلَمُ بالصَّواب.
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (3، 155)، ونصها: "ونئفق القميص مهموز مكسور الفاء فارسي معرب".
([2]) لأعشى باهلة في اللسان (زفر) من قصيدة يرثي بها المنتشر بن وهب الباهلي. انظر الأصمعيات 89 طبع المعارف وجمهرة أشعار العرب 135 ومختارات ابن الشجري 10 وأمالي المرتضى
(3: 105-113) والخزانة (1: 79-97). وقد سبق في (زفر). وصدره:
* أخو رغائب يعطيها ويسألها *
([3])  ديوان المتلمس الورقة 1 ومخطوطة الشنقيطي، واللسان (نفل).
([4])  لرؤبة في ديوانه 167 واللسان (نفه). وقبله:
* به تمطت غول كل ميله *
([5])  في الأصل: "تغرية".
([6])  في الأصل: "عن"، صوابه في المجمل واللسان.
([7])  للأسود بن يعفر في المفضليات (2: 19) واللسان (نفأ).
([8])  انظر البيان (2: 97/ 4: 46). وأنشد في المختار من شعر بشار وحواشيه 146:
لا بد للمصدور أن ينفثا *** وللذي في الصدر أن يبعثا
 ([9])  ونافج أيضاً.
([10])  بدله في المجمل واللسان: "حين أعشب".
([11])  يقال: نفذ السهم الرمية، ونفذ فيها أيضاً.
([12])  في الأصل: "عن نفر". وفي المجمل: "كأن معناها تفضيل أحد الرجلين على الآخر".
([13])  في الأصل: "ياعز"، صوابه في اللسان (نفر).
([14]) لأوس بن حجر في ديوانه 22 والمجمل (نفز) واللسان (نفز، خور). وفي الأصل: "وإن كان ما بوذا أهاديب"، صوابه في المراجع السابقة. وبعده:
خوار المطافيل الملمعة الشوى *** وأطلائها صادفن عرنان مبقلا
 ([15]) والأنصار يمانون، لأنهم من الأزد. اللسان (نفس).
([16]) في اللسان: "ثعلب: النفساء: الوالدة، والحامل، والحائض".
([17]) أنشده في المجمل، وكذا أنشده ياقوت في معجم البلدان (رسم ماوية).
([18]) كذا ضبط في الأصل والمجمل، وهو ما يقتضيه التعليل بعده. لكن ضبط في اللسان والقاموس بسكون الفاء. وأنشد في اللسان:
أتجعل النفس التي تدير *** في جلد شاة ثم لا تسير
 ([19]) كذا وردت هذه العبارة.
([20]) أنشده في المجمل واللسان (نفص).
([21])  في الجمهرة (3: 83).
([22])  يقال بضم النون وفتحها.
([23])  لسعدى بنت الشمردل الجهنية، من قصيدة في الأصمعيات 41-43. وسبق إنشاده في (تبع).
([24])  بعده في اللسان (نفض): * تنهض فيه أيما انتهاض *

ـ

##### Türkçe

(**باب النون والفاء وما يثلثهما**)

(**نفق**)  **النون** ve **الفاء** ve **القاف** iki sahih asıldır; bunlardan biri bir şeyin kesilmesine ve gidip gitmesine delâlet eder, diğeri ise bir şeyi gizlemeye ve onu örtüp kapamaya delâlet eder. Ne zaman bu ikisi hakkında söz derlenip toparlansa birbirine yaklaşırlar.

Birincisi: **نَفَقَت** **الدّابةُ** **نُفوقاً**: öldü. Ve **نَفَق** **السِّعر** **نَفَاقاً**; bu, onun geçip gitmesidir; böylece ne kesada uğrar ne durur. Ve **أنْفَقوا**: onların pazarı **نَفَقت**. Ve **النَّفَقة** (nafaka) onun kendi yönüne doğru geçip gitmesi sebebiyledir. Ve **نفَق** şey: tükendi; “kavmin nafakası tükendi” denir: **قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم**. Ve **أنْفَق** adam: fakirleşti; yani yanında olan gitti. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Bundan, Yüce Allah’ın sözü: **﴿إذاً لأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإنْفَاقِ﴾** [الإسراء 100]. Ve “koşusu çabuk kesilen at”: **وفرسٌ نَفِقُ الجرْيِ**; yani koşusu çabuk kesilen.

Diğer asıl: **النَّفَق**: yerde bir tünel/galeri; onun bir yere çıkışı vardır. Ve **النَّافقاء**: **اليَربوع**’un yuvasından incelttiği yer; **القاصعاء** tarafından gelinince başıyla **النَّافقاء**’ya vurur da **انتفَقَ**; yani çıktı. Bundan **النِّفاق**’ın اشتقاقı (türeyişi)dir; çünkü onun sahibi, gösterdiğinin zıddını gizler; sanki iman ondan çıkar, yahut o imandan gizlice çıkar. Ve babın aslının bir olması mümkündür; o da çıkıştır. Ve **النَّفَق**: içinden çıkmanın mümkün olduğu nüfuz eden geçit/yol.

**نَيْفَق السَّراويل**’e gelince, Ebû Bekir([1]) dedi ki: O, Arapçalaştırılmış Farsçadır.

(**نفل**)  **النون** ve **الفاء** ve **اللام**: عطا ve verme üzerine delâlet eden sahih bir asıldır. Ondan **النَّافلة**: vacip olmadığı hâlde gönüllü olarak verilen عطية. Ondan namazın nafilesi. Ve **النَّوْفل**: çok veren adam. Dedi ki:
* يأبَى الظُّلامةَ منه النَّوفلُ الزُّفَر([2]) *

Ve babdan **النفَل**: ganimet. Çoğulu **أنفال**; bu, imamın savaşanlara **ينفِّل** etmesi (onlara ganimet verdirmesi) sebebiyledir; yani onlara ganimet aldıklarını verir. “Sana **نفَّلتُك**”: sana **نَفَلا** verdim, denir. Ve onların “**انتَفَلَ** şeyden” sözü “ondan uzaklaştı/çekildi” demektir; bu, ibdâldendir; **اللام** **الياء**’ın bedelidir. **المتلمِّس** dedi ki:
أَمنْتفِلاً من نَصْر بُهْثة خِلْتَني *** ألاَ إنَّني منهم وإن كنتُ أيْنَما([3])

(**نفه**)  **النون** ve **الفاء** ve **الهاء**: bir tek asıl; yorgunluk ve zayıflığa delâlet eder. Ondan: **نَفِهت** **النَّفسُ**: yoruldu ve bitkin düştü. O, **نافِهٌ** ve **نُفَّهٌ**’dir. Dedi ki:
* بنا حَرَاجِيجُ المَهَارِي النُّفَّهِ([4]) *
Ve o, **مُنَفَّهٌ** ve **مَنْفُوهٌ**’dur: zayıf, korkak.

(**نفي**)  **النون** ve **الفاء** ve illetli harf: bir asıl; bir şeyi bir şeyden soyup ayırmaya([5]) ve ondan uzaklaştırmaya delâlet eder. “Şeyi sürdüm/uzaklaştırdım”: **نَفَيتُ** **الشّيءَ** **أنفيه** **نفياً**; ve o da uzaklaştı: **انتفى** **انتفاء**. Ve **النُّفَاية**: kötü/adi olan; uzaklaştırılır. Ve **نَفِيُّ الرِّيحِ**: rüzgârın topraktan sürüp attığı şey; ta ki duvarların diplerinde olur. Ve **نَفِيُّ المطر**: rüzgârın sürüp attığı yahut serpiştirdiği şey. Ve **نَفِيُّ الماء**: su çekenin sırtı üzerinde ipten sıçrayan şey. Dedi ki:
* على تِلك الجِفَارِ من النّفيِّ *

Hemzeli olanından tek bir kelime vardır; o da **النُّفأُ**: otun büyük kısmından([6]) ayrı ayrı parçalar; tekili **نُفَأة**. Dedi ki:
جَادَتْ سوارِيه وآزَرَ نَبتَهُ *** نُفَأٌ من الصَّفراءِِ والزُّبَّادِ([7])

(**نفت**)  **النون** ve **الفاء** ve **التاء**. Derler ki: **نَفَتَت** **القِدرُ**: kaynadı ve suyu üzerinde kurudu. Dedi ki:
وصاحبٍ لِصدرِهِ كَتِيتُ *** عليَّ مثلَ المِرْجَلِ النَّفُوتِ
Ve “göğsü düşmanlıkla kaynadı”: **نفت صَدْرُه بالعَداوة**; kaynadı.

(**نفث**)  **النون** ve **الفاء** ve **الثاء**: sahih bir asıl; ağızdan yahut başkasından en az bir sesle bir şeyin çıkmasına delâlet eder. Ondan: **نَفَثَ** **الرّاقِي** tükürüğünü; o, **التَّفْل**’den daha azdır. Ve büyücü kadın zehri **تَنْفُِثُ** eder. Ve “**لابدَّ للمصدور أن يَنْفُث**” bir meseldir. Ve “**لو سألني نُفَاثَةَ سِوَاكٍ ما أعطيته**”; bu, dişlerinde kalıp da onu üfleyip attığı şeydir. Ve **دمٌ نفيثٌ**: yara onu **نَفَثَهُ**; yani onu ortaya çıkardı.

(**نفج**)  **النون** ve **الفاء** ve **الجيم**: bir asıl; bir şeyin kabarmasına ve yükselmesine delâlet eder. **نفجَ** **اليَربوعُ**: kabardı/taştı. Ve avcısı onu **أنْفَجَه**. Ve **نَفَجَت** **الفَرُّوجة** yumurtasından: çıktı. Ve devenin iki yanı **انتَفَجَ**: yükseldi. Ve **النَّوَافج**: kaburgaların arka kısımları; tekili **نافجة**([9]). Ve **النَّفّاج**: kendisinde olmayanla övünen. Ve **نَفَجَتِ** **الرِّيح**: kuvvetle geldi. Ve **النَّفِيجة**: **النَّبْع**’dan olan **الشّطبية**; yay yapılır; sanki ağaç üzerinde kabarıp yükselir.

(**نفح**)  **النون** ve **الفاء** ve **الحاء**: bir asıl; şeyin itilişine yahut kaldırılışına delâlet eder. **نَفَحتْ** güzel koku kokusu **نَفحاً**: yayıldı ve itildi. Ve bu güzel kokunun hoş bir **نَفحةٌ**’sı vardır. Sonra buna kıyas edildi de denildi ki: mal ile **نَفَح** **نَفحاً**; sanki onu elinden salıvererek göndermiş gibi. Ve falanın sürekli iyilikten **نَفَحاتٌ**’ı vardır. Ve **نَفَحت** **الرِّيح**: esti. Ve **قوسٌ نَفُوحٌ**: oka uzak itişlidir. Ve **نَفَحت** binek hayvanı: tırnağıyla attı da onunla vurdu. Aynı şekilde “onu kılıçla vurdu”: **نَفَحَه بالسَّيف**; onunla ona uzandı. Ve develerden **النَّفوح**: sütü, sağım olmaksızın meme deliklerinden çıkan.

(**نفخ**)  **النون** ve **الفاء** ve **الخاء**: sahih bir asıl; şişme ve yükselmeye delâlet eder. Ondan: şey **انتفَخَ** **انتفاخاً**. Ve “gündüz **انتَفَخَ**”: yükseldi, denir. Ve **نَفْخَة** **الرَّبيع**: otlanması([10]); çünkü yer onda kabarır ve şişer. Ve **المْنفُوخُ**: şişman adam. Ve yerden **النَّفْخاء** **النَّبْخاء** gibidir; geçmişti.

(**نفد**)  **النون** ve **الفاء** ve **الدال**: sahih bir asıl; bir şeyin kesilmesine ve tükenmesine delâlet eder. Şey **نفِدَ** **يَنفَد** **نَفاداً**. Ve **أنفَدُوا**: azıkları tükendi. Ve hasma **مُنافِدٌ** denir; bu, iki adamın çekişmesi ve her birinin, sahibinin delilini tüketmeyi istemesidir. Hadiste: “**إنْ نافَدْتَهم نافَدُوك**”; yani onlara söylersen sana söylerler.

(**نفذ**)  **النون** ve **الفاء** ve **الذال**: sahih bir asıl; bir işte ve başkasında geçip gitmeye delâlet eder. Ok, atışı **نَفذ** **نَفاذاً**([11]). Ve ben onu **أنْفذْتُه**. Ve o **نافذٌ**’dir: işinde yürüyüp giden.

(**نفر**)  **النون** ve **الفاء** ve **الراء**: sahih bir asıl; uzak durma ve uzaklaşmaya delâlet eder. Ondan: binek hayvanı ve başkası **نَفَر** **نِفاراً**; bu, onun yerinden ve karar ettiği yerden uzak durması ve uzaklaşmasıdır. Ve derisi **نَفَر**: şişti. Hadiste: “Bir adam kamışla diş araladı da ağzı **نَفَرَ**”; yani şişti. Ebû Ubeyd dedi ki: Bu ancak bir şeyin bir şeyden **نِفَار**’ından ve ondan uzak durmasındandır; çünkü deri, aralarında meydana gelen hastalık sebebiyle etten uzaklaşır. Ve **يوم النَّفْر**: insanların Minâ’dan ayrılıp gittiği gün. Ve derler ki: “Onu **صَيحٍ** ve **نَفْر**’den önce gördüm”; yani her bağırandan ve ürküp kaçandan önce. Ve **المنافرة**: iki kişi arasında kadıya muhakeme; dediler ki: manası, bir **نَفَر**’i bir **نَفَر** üzerine üstün kılmayı istemektir([12]). Ve birini diğerine karşı **أنفرت**. Ve **النَّفَر** da babın kıyasındandır; çünkü onlar yardıma koşmak için ürküp fırlarlar. Ve **النَّفير**: **النَّفَر**; aynı şekilde **النَّفْر** ve **النَّفْرة**: bunların hepsinin kıyası birdir. **الفرّاء** **النَّفْرة** hakkında inşad etti:
حَيَّتْكَ ثُمَّتَ قالتْ إنَّ نَفْرَتَنا *** اليومَ كلّهُمُ يا عُرْوَ مشتَغِلُ([13])

Ve Araplar der ki: “Çocuktan **نَفَّرْتُ**”; yani ona bir lakap taktım; sanki onlara göre bu, cini ondan ve gözü (nazar) ondan uzaklaştırmadır. Bir bedevî dedi ki: Doğduğumda babama denildi: “Oğlundan **نَفِّرْ**!”; beni **قُنفُذاً** diye adlandırdı ve künyemi **أبا العَدّاء** yaptı.

(**نفز**)  **النون** ve **الفاء** ve **الزاء**: sıçramaya ve sıçramaya benzer şeye delâlet eden bir asıldır. **نَفَزَ** ceylan: koşusunda sıçradı. Ve kadın çocuğunu **تَنفِّز** eder: onu zıplatıp oynatır. Ve oku elimin üstünde **أنْفَزتُ**: onu çevirdim. Dedi ki:
يَخُرْنَ إذا أُنْفزْن في ساقِط النَّدَى *** وإن كانَ يوماً ذا أهاضيبَ مُخْضِلا([14])

(**نفس**)  **النون** ve **الفاء** ve **السين**: bir tek asıl; rüzgârdan yahut başkasından her ne olursa olsun esintinin çıkışına delâlet eder; dalları ona döner. Ondan **التَّنَفُّس**: içten esintinin çıkması. Ve Allah onun sıkıntısını **نَفَّسَ** etti; bu, esintinin çıkışında bir ferahlık ve rahatlık olması sebebiyledir. Ve **النَّفَس**: sıkıntı içindekinden onunla ferahlık verilen her şey. Hadiste: “Rüzgâra sövmeyin; çünkü o **نَفَس** **الرَّحمن**’dandır”; yani o, sıkıntı içindekilerden onunla nefes alınan bir ferahlıktır. Ensar zikrinde geldi: “Sizin Rabbinizin **نَفَس**’ini Yemen tarafından buluyorum”; bununla, Mekke’de müminlerden eziyet görenlerden Ensar sebebiyle ferahlık verildiği kastedilir([15]). Ve göze **نَفَسٌ** denir. “Falanı bir **نَفْسٌ** isabet etti.” Ve **النَّفْس**: kandır; bu sahihtir; çünkü insan bedeninden kan kaybolduğunda **نَفْس**’ini kaybeder. Hayızlı kadına **النُّفَساءَ**([16]) denir; kanının çıkması sebebiyle. Ve **النِّفاس**: kadının doğurmasıdır; doğurduğunda o **نُفَساء**’dır. Ve “Bunu, falan **يُنْفَسَ** edilmeden önce miras aldım” denir; yani doğmadan önce. Ve çocuk **منفوس**’tur. Ve **النِّفاس** ayrıca **نُفَساء**’ın çoğuludur. Ve “Kapta bir **نَفَساً** yahut iki **نَفَسَيْن** içti” denir. Ve suya da **نَفَسٌ** denir; bu, bir şeyi başkasının adıyla adlandırmadandır; ve çünkü canın ayakta durması onunladır. Ve canın ayakta durması **النَّفَس** iledir. Dedi ki:
تَبِيت الثَّلاثُ السُّودُ وهي مناخةٌ ***على نَفَسٍ من [ماءِ] ماوِيّةَ العَذْبِ([17])

İstiare olarak: “Yay **تَنفّسَت**”: yarıldı. Ve **شيءٌ نفيس**: yani nefsi ve değeri olan; onunla yarışılır. Ve **التّنافُس**: iki karşılaşanın her birinin kendi **نَفْس**’inin gücünü ortaya koymasıdır. Ve tabaklamada “**نَفس**” sözleri([18]); bu kıyastır; yani ondan az bir miktar; derinin bir defa tabaklanacağı kadar; onu azlığında nefes alınan bir **نَفَسٍ**’e benzetti. Bu ve manası bununla olan şeylerde babın kıyası birdir([19]).

(**نفش**)  **النون** ve **الفاء** ve **الشين**: sahih bir asıl; yayılmaya delâlet eder. Bundan: yünün **نَفْش**’i; o, vurulmasıdır; ta ki kabarıp yayılıncaya kadar. Ve kuş kanatlarını **نَفَش** etti. Ve develer **نَفَشَت**: çobansız dönüp dolaştı ve yayıldı. Fiili **النَّفْش**’tir; ve **إبلٌ نُفّاشٌ** ve **نَوافش**.

(**نفص**)  **النون** ve **الفاء** ve **الصاد**: kıyasları birbirine yaklaşan kelimelerdir; bedenden bir şeyi çıkarmaya yahut onu kuvvetle atmaya delâlet ederler. Ondan: falan gülmesinde **أنفَصَ**: aşırıya vardı.
Ve “idrarında **أنفصَ** etti”: **أوْزَعَ** gibi. Ve denir ki: **النُّفَص**: kanın sıçramasıdır; tekili **نُفْصَة**. Dedi ki:
* تَرَى الدِّماءَ على أكتافها نُفَصا([20]) *
İbn Düreyd([21]) dedi ki: **النُّفَاص**: koyuna isabet eden bir hastalıktır; idrar yapar da ölünceye kadar.

(**نفض**)  **النون** ve **الفاء** ve **الضاد**: sahih bir asıl; bir şeyi, tozdan yahut benzerinden temizlemek için hareket ettirmeye delâlet eder; sonra istiare edilir. Elbiseyi ve başkasını **نَفَضتُ** **نَفْضاً**. Ve **النَّفَض**: ağacın meyvesinden silkip düşürdüğü şey. Ve **امرأةٌ نَفوضٌ**: karnını çocuğundan silkip attı (düşük yaptı). Ve **النَّافض**: titremeli humma; çünkü bedeni **نَفْضاً** sallar. Ve **أنْفَضوا**: azıkları tükendi; yani azıkları tükenip yok olunca kaplarını silkip boşalttılar. Ve Araplar mesel olarak der ki: “**النُّفاض**([22]) **يُقطِّرُ الجَلَب**”; yani **أنْفَضوا** ettiklerinde ve yanlarındaki azaldığında develerini satış için getirdiler.

Ve babdan istiare olarak onların “Yeri **نَفَضْتُ**” sözü: orada düşman var mı yok mu baksın diye birini gönderdiğinde. Ve “Geceyi **نَفَضْتُ**”: şüphe ehlinin üzerinden silkip atmak için gece bekçiliği yaptığında. Ve **النَّفِيضة** ve **النَّفَضَة**: bunu yapan topluluktur. Dedi ki:
يَرِدُ المياهَ حضيرَةً ونَفِيضةً *** وِرْدَ القطاةِ إذا اسْمَألَّ التُّبَّعُ([23])

Ve Araplar der ki: “Gece konuştuğunda alçalt; gündüz konuştuğunda **انْفُض**.” Yani: çevrene bak; belki orada sözünü işitmesi uygun olmayan biri vardır. Ve **النِّفاض**: çocukların peştamalı. Babdan olması mümkündür. Dedi ki:
* جارية بيضاء في نِفَاضِ([24]) *

(**نفط**)  **النون** ve **الفاء** ve **الطاء**: üç kelime: **النِّفط** bilinen (şey)dir; **النون** kesralıdır. Ve **النَّفَط**: işten elde çıkan bir yara/çıban. Ve çocuk **نَفَطَ** **نَفِيطاً**: ses çıkardı. Ve onun ne **عافطَةٌ**’si vardır ne **نافطة**’sı. **النَّافطة**: burnundan **تَنْفِط** eden koyundur.

(**نفع**)  **النون** ve **الفاء** ve **العين**: zarar zıddına delâlet eden bir kelime. Ona fayda verdi: **نَفَعَه** **ينفَعُه** **نَفْعاً** ve **مَنفَعة**. Ve bununla faydalandı: **انتفَعَ** **بكذا**. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ف ط
رمى بالنّفط‏.‏
وخرجوا ومعهم النّفّاطة‏:‏ جماعة الرّماة بالنّفط وخرج النّفّاطون وبأيديهم النّفّاطات‏:‏ مراميهم التي يرمون فيها بالنّفط‏.‏
واستعمل فلان على النّفّاطات وهي معادن النّفط‏.‏
ونفطت يده من العمل وتنفّطت وأنفطها العمل‏.‏
وخرجت بيده نفطة ونفطة ونافِطَةٌ‏.‏
وهُذَيْل تقول: بالصبيان والغنم نَفْطٌ كثير: أي جُدَرِيٌّ. و"ما له عافِطة ولا نافِطة": ضائنة ولا ماعِزةٌ.

##### Türkçe

ن ف ط
**رمى بالنّفط**: **النّفط** ile attı.‏
Ve çıktılar, yanlarında **النّفّاطة** olduğu hâlde: **النّفط** ile atan atıcılar topluluğu; ve **النّفّاطون** çıktılar, ellerinde **النّفّاطات** olduğu hâlde: **النّفط** ile attıkları atış yerleri, ki orada **النّفط** ile atarlar.‏
Ve falanı **النّفّاطات** üzerine kullandı; ve onlar **النّفط** madenleridir.‏
Ve **نفطت** eli işten; ve **تَنفّطت**; ve işi onu **أنفطها**.‏
Ve elinde bir **نفطة** ve bir **نفطة** ve bir **نافِطَةٌ** çıktı.‏
Ve **هُذَيْل** der ki: oğlan çocuklarında ve koyunda çok **نَفْطٌ** (vardır): yani çiçek hastalığıdır. Ve “Onun ne **عافِطة**sı ne de **نافِطة**sı vardır”: ne koyun ne de keçi.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّفْطُ والنَّفْطُ: دُهْن، والكسر أَفصح. وقال ابن سيده: النِّفْط والنَّفط الذي تُطْلى به الإِبل للجَرب والدَّبَر والقِرْدانِ وهو دون الكُحَيْلِ. وروى أَبو حنيفة أَن النفط والنفط هو الكحيل. قال أَبو عبيد: النفط عامَّةُ القَطِرانِ، وردّ عليه ذلك أَبو حنيفة قال: وقول أَبي عبيد فاسد، قال والنفط والنفط حلابة جبل في قعر بئر توقد به النار، والكسر أَفصح. والنَّفَّاطةُ والنَّفَاطة: الموضع الذي يستخرج منه النفط. والنَّفَاطاتُ والنَّفَّاطاتُ: ضَرْب من السُّرُج يُرْمى بها بالنفط، والتشديدُ في كل ذلك أَعرفُ. التهذيب: والنَّفَّاطات ضرب من السُّرُج يُسْتَصْبح بها، والنفَّاطاتُ أَدواتٌ تُعمل من النُّحاس يرمى فيها بالنفْط والنار. ونَفَط الرجلُ يَنْفِطُ نَفْطاً: غَضِبَ، وإِنه ليَنْفِطُ غَضباً أَي يتحرّك مثل يَنْفِتُ. والقِدر تنْفِطُ نَفِيطاً: لغة في تَنْفِت إِذا غَلَتْ وتبَجَّسَتْ. والنفَطانُ: شبيه بالسُّعال، والنفْخُ عند الغضب. والنفَطُ، بالتحريك: المَجْلُ. وقد نَفِطَتْ يدُه، بالكسر، نَفْطاً ونفَطاً ونَفِيطاً وتنفَّطَتْ: قَرِحَتْ من العمل، وقيل: هو ما يصيبها بين الجلد واللحم، وقد أَنْفَطها العمل، ويدٌ نافِطةٌ ونَفِيطةٌ ومَنْفُوطة. قال ابن سيده: كذا حكى أَهل اللغة مَنفوطة، قال: ولا وجه له عندي لأَنه من أَنفطها العمل، والنَّفَطُ ما يُصيبها من ذلك.
الليث: والنَّفْطةُ بَثْرةٌ تخرج في اليد من العمل ملأى ماء. أَبو زيد: إِذا كان بين الجلد واللحم ماء قيل: نَفِطَت تَنْفَط نَفَطاً ونَفِيطاً. ورَغْوة نافِطةٌ: ذاتُ نَفّاطاتٍ؛ وأَنشد:
وحَلَب فيه رُغاً نَوافِطُ
ونَفَطَ الظبْيُ يَنْفِطُ نَفِيطاً: صوّت، وكذلك نَزَبَ نَزِيباً. ونَفَطَتِ الماعِزةُ، بالفتح، تَنْفِطُ نَفْطاً ونَفِيطاً: عَطَسَتْ، وقيل: نَفَطت العنزُ إِذا نَثَرَتْ بأَنْفِها؛ عن أَبي الدُّقَيْشِ. ويقال في المثل: ما له عافِطةٌ ولا نافِطةٌ أَي ما له شيء؛ وقيل: العَفْطُ الضَّرِطُ، والنفْطُ العُطاسُ، فالعافِطةُ من دُبُرها، والنافِطةُ من أَنفها، وقيل: العافِطةُ الضّائنةُ، والنَّافطةُ الماعِزةُ، وقيل: العافطة الماعزة إِذا عطَسَت، والنافطة إِتباع. قال أَبو الدقيش: العافِطةُ النعْجة، والنافطة العنز، وقال غيره: العافطة الأَمة، والنافطة الشاةُ، وقال ابن الأَعرابي: العفْط الحُصاص للشاة، والنفْط عُطاسها، والعَفِيط نَثِير الضأْن، والنَّفِيطُ نثير المعز. وقولهم في المثل: لا يَنْفِطُ فيه عَناق أَي لا يؤخذ لهذا القَتِيل بثأْر.

##### Türkçe

**النَّفْطُ** ve **النَّفْطُ**: yağ; kesre (ile olanı) daha fasîhtir. İbn Sîde dedi ki:
**النِّفْط** ve **النَّفط**: develere uyuz, sırt yarası ve kene için sürülen şeydir; **الكُحَيْلِ**’den aşağıdır. Ebû Hanîfe, **النفط** ve **النفط**’un **الكحيل** olduğunu rivayet etti. Ebû Ubeyd dedi ki: **النفط** katranın geneli(=tümü)dür; buna Ebû Hanîfe karşılık verdi, dedi ki: Ebû Ubeyd’in sözü bozuk(=fasid)tir. Dedi ki: **والنفط** ve **والنفط** bir kuyunun dibinde bir dağ sızıntısıdır; onunla ateş yakılır; kesre (ile olanı) daha fasîhtir. **والنَّفَّاطةُ** ve **النَّفَاطة**: **النفط**’un çıkarıldığı yer. **والنَّفَاطاتُ** ve **النَّفَّاطاتُ**: **بالنفط** ile atılan kandillerden bir tür; bu (lafızların) hepsinde şeddeli olan daha bilinir. **التهذيب**: **والنَّفَّاطات** kendisiyle aydınlanılan kandillerden bir türdür; **والنفَّاطاتُ** bakırdan yapılan aletlerdir; içine **بالنفْط** ve ateş atılır.
**ونَفَط** adam **يَنْفِطُ نَفْطاً**: öfkelendi; ve gerçekten o, öfkeyle **ليَنْفِطُ**; yani **يَنْفِتُ** gibi hareket eder. Tencere **تنْفِطُ نَفِيطاً**: **تَنْفِت** hakkında bir dildir; kaynadığı ve fışkırdığı zaman. **والنفَطانُ**: öksürüğe benzer; ve öfke anında şişirme(=üfleme). **والنفَطُ** (harekeli olarak): su toplaması(=kabarcık). Ve eli kesre ile **نَفِطَتْ**: **نَفْطاً** ve **نفَطاً** ve **نَفِيطاً**; ve **تَنفَّطَتْ**: işten dolayı yaralandı; ve denildi ki: derinin ve etin arasına isabet eden şeydir; ve iş onu **أَنْفَطها**; ve **يدٌ نافِطةٌ** ve **نَفِيطةٌ** ve **مَنْفُوطة**. İbn Sîde dedi ki: dil ehli **مَنفوطة**’yı böyle nakletti; dedi ki: bence onun için bir yön yoktur; çünkü “iş onu **أَنفطها**”dandır; ve **النَّفَطُ** ondan (bu durumdan) ona isabet eden şeydir.
**الليث**: **والنَّفْطةُ** işten dolayı elde çıkan, suyla dolu bir kabarcıktır. Ebû Zeyd: deri ile et arasında su olunca “**نَفِطَت** **تَنْفَط** **نَفَطاً** ve **نَفِيطاً**” denir. **ورَغْوة نافِطةٌ**: **نَفّاطاتٍ** sahibi; ve inşad etti:
وحَلَب فيه رُغاً نَوافِطُ
**ونَفَطَ** ceylan **يَنْفِطُ نَفِيطاً**: ses çıkardı; **نَزَبَ نَزِيباً** da böyledir.
**ونَفَطَتِ** keçi, fetha ile, **تَنْفِطُ نَفْطاً** ve **نَفِيطاً**: hapşırdı; ve denildi ki: dişi keçi, burnuyla saçtığı zaman **نَفَطت**; Ebû’d-Dukayş’ten.
Ve meselde denir: “ما له **عافِطةٌ** ولا **نافِطةٌ**” yani onun hiçbir şeyi yok; ve denildi ki: **العَفْطُ** yellenmedir, **والنفْطُ** hapşırmadır; öyleyse **العافِطةُ** arka tarafından, **والنافِطةُ** burnundan; ve denildi ki: **العافِطةُ** koyundur, **والنَّافطةُ** keçidir; ve denildi ki: **العافطة** hapşırdığı zaman keçidir, **والنافطة** (ona) tâbidir. Ebû’d-Dukayş dedi ki: **العافِطةُ** dişi koyundur, **والنافطة** dişi keçidir. Başkası dedi ki: **العافطة** cariyedir, **والنافطة** koyundur. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **العفْط** koyun için burun akıntısıdır, **والنفْط** onun hapşırmasıdır, **والعَفِيط** koyunun saçmasıdır, **والنَّفِيطُ** keçinin saçmasıdır. Ve onların meseldeki sözü: “لا **يَنْفِطُ** فيه **عَناق**” yani bu öldürülen için kan davası alınmaz.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ف ط * * النَّفَطُ * بفتحتين المجل وقد * نَفِطَتْ * يده من باب طرب و * نَفِيطا * أيضا و * تَنَفَّطَتْ * و * النَّفْطُ * و * النِّفْطُ * دهن والكسر فيه أفصح

##### Türkçe

* ن ف ط * * **النَّفَطُ** * (iki fetha ile) kabarcık; ve muhakkak ki * **نَفِطَتْ** * onun eli, طرب بابından; ve * **نَفِيطا** * da; ve * **تَنَفَّطَتْ** *; ve * **النَّفْطُ** * ve * **النِّفْطُ** * yağdır; ve onda kesre daha fasîhtir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النفط، بالكسر، وقد يفتح، أو الفتح خطأ، قاله الأصمعي، وأنشد:
  كأن بين إبطهـا والإبـط
  ثوبا من الثوم ثوى في نفط

  وفي الصحاح: والكسر أفصح: م قال الجوهري: دهن. وقال ابن سيده: الذي تطلى به الإبل للجرب والدبر والقردان، وهو دون الكحيل. وروى أبو حنيفة أن النفط هو الكحيل.
 قال أبو عبيد: النفط عامة القطران، ورد عليه ذلك أبو حنيفة. قال: وقول أبي عبيد فاسد. قال: والنفط: حلابة جبل في قعر بئر توقد به النار. انتهى. وأحسنه الأبيض محلل مذيب مفتح للسدد والمغص، قتال للديدان الكائنة في الفرج احتمالا في فرزجة، كما ذكره الأطباء.
 والنفاطة، مشددة: موضع يستخرج منه النفط. وضرب من السرج يستصبح به، وفي التهذيب: بها. وقال غيره: ضرب من السرج يرمى بها بالنفط ويخفف فيهما، والتشديد أعرف.
 والنفاطة أيضا: أداة تعمل من النحاس يرمى فيها بالنفط والنار. والنفطة، بالفتح، ويكسر، والنفطة، كفرحة: الجدري. نقل الصاغاني اللغات الثلاثة. وقال الزمخشري: النفط بلغة هذيل: الجدري يكون بالصبيان والغنم. والبثرة قال الليث: النفطة: بثرة تخرج في اليد من العمل ملأى ماء.
 وكف نفيطة، ومنفوطة، ونافطة، قال ابن سيده: كذا حكى أهل اللغة: منفوطة، ولا وجه له عندي، لأنه من أنفطها العمل. وقد نفطت يده كفرح نفطا، بالفتح، ونفطا، بالتحريك، ونفيطا، كأمير: قرحت عملا أو مجلت، وهذا في الصحاح. واقتصر في المصادر على الأخيرين.
 وقد أنفطها العمل، نقله ابن سيده والزمخشري. وفي الصحاح: النفط بالتحريك المجل، وقال غيره: هو ما يصيب اليد بين الجلد واللحم. وقال أبو زيد: إذا كان بين الجلد واللحم ماء قيل نفطت تنفط نفطا ونفيطا.
 ومن المجاز: نفط ينفط، أي غضب، أو احترق غضبا، كتنفط. وإن فلانا لينفط غضبا، أي يتحرق، مثل ينفت، نقله الجوهري. ونفطت العنز نفيطا: نثرت بأنفها، وهو من حد ضرب، كما نقله الجوهري عن أبي الدقيش، وزاد غيره في مصادره نفطا، بالفتح أيضا، أو عطست، عن ابن الأعرابي. ونفطت القدر تنفط نفيطا: غلت، وتبجست، لغة في تنفت، كما في الصحاح. وزاد غيره: فصارت ترمي بمثل السهام.
 ونفط الصبي، هكذا في سائر النسخ وهو غلط، صوابه الظبي، ينفط نفيطا: صوت كما في اللسان والتكملة. ونفط فلان: تكلم بما لا يفهم، كأنه من غضبه.
 ونفطت استه: فقعت، عن ابن عباد، أي حبقت. ويقال في المثل: ماله عافطة ولا نافطة، اختلف فيه، فقيل: العافطة: الضائنة، والنافطة: الماعزة، نقله الزمخشري وصاحب اللسان.
 أو العافطة: الماعزة إذا عطستن والنافطة إتباع للعافطة، والمعنى: ماله شيء. وقيل: العفط: الضرط. والنفط: العطاس، فالعافطة من دبرها، والنافطة من أنفها.
 وقيل: النافطة: التي تنفط ببولها، أي تدفعه دفعا. وقال أبو الدقيش: العافطة: النعجة، والنافطة: العنز. وقال غيره: العافطة: الأمة. والنافطة: الشاة.

  ونفطة، بالفتح: د، بإفريقية، أهلها إباضية متمردون، بينه وبين توزر مرحلة، وإلى قفصة مرحلتان. ومنه أبو القاسم عبد الرحمن بن محمد بن أحمد النفطي يعرف بابن الصوفي ورحل إلى العراق، فدخل دمشق وأجاز الحافظ أبا القاسم ابن عساكر، ثم رجع إلى بلده.
 والنفطة، كهمزة: من يغضب سريعا، ويحمر وجهه، عن ابن عباد.
 والتنافيط: أن ينزع شعر الجلد فيلقيه في النار ليؤكل، يفعل ذلك في الجدب وشدة الدهر وعجف المال، قال يونس. وقال الفراء: أنفطت العنز ببولها، أي رمت، قال: والناس يقولون: أنفصت، بالصاد. والقدر تنافط، أي ترمي بالزبد، لغة في تنافت. ومما يستدرك عليه: النفاطة: بالتشديد: جماعة الرماة بالنفط. ويقال: خرج النفاطون ومعهم النفاطات، وتنفطت يده من العمل كنفطت، نقله الجوهري. والنفطان، محركة: شبيه بالسعال، والنفخ عند الغضب. وكذلك النفتان، وقد ذكر في موضعه.
 ورغوة نافطة: ذات نفاطات، وأنشد أبو زيد.

  وحلب فيه رغا نوافط ومن أمثالهم: لا ينفط فيه عناق أي لا يؤخذ لهذا القتيل بثأر ونفطويه: لقب أبي محمد النحوي المشهور، أخذ عن ثعلب. ومنفطة: قرية من أعمال أسيوط بالصعيد.

##### Türkçe

**النفط**, kesre ile; ve bazen fetha ile; yahut fetha hatadır; bunu **الأصمعي** söyledi; ve inşad etti:
  Sanki onun koltuğu ile koltuk arası
  **نفط** içinde yerleşip kalmış sarımsaktan bir elbise

  **الصحاح**’ta: ve kesre daha fasih: **م** dedi **الجوهري**: yağ. Ve dedi **ابن سيده**: develere uyuz, sırt yarası ve kene için sürülen şeydir; ve o, **الكحيل**’den aşağıdır. Ve rivayet etti **أبو حنيفة**: **النفط** **الكحيل**’dir.
 Dedi **أبو عبيد**: **النفط** katranın geneli(=tümü)dür; buna **أبو حنيفة** karşılık verdi. Dedi: ve **أبو عبيد**’in sözü bozuktur. Dedi: ve **النفط**: bir kuyunun dibinde bir dağın sağımıdır; onunla ateş yakılır. Bitti. Ve en iyisi beyaz olanıdır; çözücü, eritici, tıkanıklıkları ve sancıyı açıcı; ferçte bulunan kurtları, bir fitil içinde ihtimal (yoluyla) öldürücü; tabiplerin zikrettiği gibi.
 Ve **النفاطة**, şeddeli: **النفط**’un çıkarıldığı yer. Ve onunla aydınlanılan bir çeşit kandil; **التهذيب**’te: onunla. Ve başkası dedi: **النفط** ile atılan bir çeşit kandildir; ikisinde de tahfif edilir; ve teşdid daha bilinir.
 Ve **النفاطة** ayrıca: bakırdan yapılan bir alettir; onun içinde **النفط** ve ateş atılır. Ve **النفطة**, fetha ile, ve kesrelenir; ve **النفطة**, **فرحة** gibi: çiçek hastalığı. **الصاغاني** üç dili nakletti. Ve dedi **الزمخشري**: **النفط** Hüzeyl dilinde: oğlanlarda ve koyunlarda olan çiçek hastalığıdır. Ve kabarcık; dedi **الليث**: **النفطة**: işten dolayı elde çıkan, su dolu bir kabarcıktır.
 Ve **كف نفيطة**, ve **منفوطة**, ve **نافطة**; dedi **ابن سيده**: dil ehli böyle rivayet etti: **منفوطة**; ve benim yanımda ona bir yön yoktur; çünkü o, “iş onu **أنفطها** etti”dendir. Ve onun eli **نفطت**; **فرح** gibi; **نفطا**, fetha ile; ve **نفطا**, hareke ile; ve **نفيطا**, **أمير** gibi: çalışmaktan yaralandı yahut su topladı; ve bu **الصحاح**’tadır. Ve masdarlarda yalnız son ikisiyle yetindi.
 Ve iş onu **أنفطها** etti; bunu **ابن سيده** ve **الزمخشري** nakletti. Ve **الصحاح**’ta: **النفط** hareke ile, su toplama(=mecel)dir. Ve başkası dedi: o, elin derisi ile eti arasına isabet eden şeydir. Ve dedi **أبو زيد**: deri ile et arasında su olursa “**نفطت** **تنفط** **نفطا** ve **نفيطا**” denir.
 Ve mecazdan: **نفط** **ينفط**, yani öfkelendi; yahut öfkeyle yandı; **تنفط** gibi. Ve muhakkak falan öfkeyle **لينفط** eder; yani içten içe yanar; **ينفت** gibi; bunu **الجوهري** nakletti. Ve **نفطت** keçi **نفيطا**: burnuyla saçtı; ve o, **ضرب** babındandır; bunu **الجوهري** **أبي الدقيش**’ten nakletti; ve başkası masdarlarına **نفطا**yı da, fetha ile, ekledi; yahut hapşırdı; **ابن الأعرابي**’den. Ve **نفطت** tencere **تنفط** **نفيطا**: kaynadı ve fışkırdı; **تنفت**’te bir dildir; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve başkası ekledi: böylece oklar gibi atar oldu.
 Ve **نفط** çocuk; bütün nüshalarda böyle; ve o yanlıştır; doğrusu **الظبي**’dir; **ينفط** **نفيطا**: ses çıkardı; **اللسان** ve **التكملة**’de olduğu gibi. Ve **نفط** falan: anlaşılmayan şeyle konuştu; sanki onun öfkesindendir.
 Ve **نفطت** onun makat(ı): patladı; **ابن عباد**’dan; yani yellenledi. Ve meselde denir: “Onun ne **عافطة**’sı var ne **نافطة**’sı”; onda ihtilaf edildi; denildi ki: **العافطة**: koyun; **النافطة**: keçi; bunu **الزمخشري** ve **اللسان** sahibi nakletti.
 Yahut **العافطة**: hapşırdıkları vakit keçidir; ve **النافطة** **العافطة**’ya tabi kılmadır; mana: onun hiçbir şeyi yoktur. Ve denildi ki: **العفط**: yellenmedir. Ve **النفط**: hapşırmadır; öyleyse **العافطة** arkasından, **النافطة** burnundandır.
 Ve denildi ki: **النافطة**: idrarıyla **تنفط** eden(=fışkırtan)dır; yani onu iterek iter. Ve dedi **أبو الدقيش**: **العافطة**: dişi koyun; **النافطة**: dişi keçi. Ve başkası dedi: **العافطة**: cariye; **النافطة**: koyun.

  Ve **نفطة**, fetha ile: İfrîkıye’de bir belde; ahalisi İbâzî, başkaldırmış kimselerdir; onunla **توزر** arasında bir merhale; ve **قفصة**’ye iki merhale. Ve ondandır **أبو القاسم عبد الرحمن بن محمد بن أحمد النفطي**; **ابن الصوفي** diye bilinir; ve Irak’a yolculuk etti; sonra Şam’a girdi ve hâfız **أبا القاسم ابن عساكر**’e icazet verdi; sonra beldesine döndü.
 Ve **النفطة**, **همزة** gibi: çabuk öfkelenen ve yüzü kızaran kimse; **ابن عباد**’dan.
 Ve **التنافيط**: derinin kılını yolup onu ateşe atmasıdır ki yenilsin; bunu kıtlıkta, zamanın şiddetinde ve malın zayıflığında yaparlar; dedi **يونس**. Ve dedi **الفراء**: keçi idrarıyla **أنفطت**; yani attı. Dedi: ve insanlar “**أنفصت**”, **الصاد** ile, derler. Ve tencere **تنافط** etti; yani köpük atar; **تنافت**’te bir dildir. Ve ona istidrâk edilenden: **النفاطة**, teşdid ile: **النفط** atanların topluluğu. Ve denir: **النفاطون** çıktılar ve yanlarında **النفاطات** vardı. Ve onun eli işten **تَنفطت**; **نفطت** gibi; bunu **الجوهري** nakletti. Ve **النفطان**, harekeli: öksürüğe benzer ve öfke anında nefes üflemedir. Ve كذلك **النفتان**; ve o, yerinde zikredilmiştir.
 Ve **رغوة نافطة**: **نفاطات** sahibi. Ve **أبو زيد** inşad etti.

  Ve onda **رغا نوافط** köpük sağdı. Ve onların emsallerinden: “Onda **عناق** **ينفط** etmez”; yani bu öldürülen için bir kan bedeliyle öç alınmaz. Ve **نفطويه**: meşhur nahivci **أبي محمد**’un lakabıdır; **ثعلب**’den aldı. Ve **منفطة**: Saîd’de **أسيوط** amellerinden bir köydür.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَفِطَتْ يَدُهُ
1 نَفِطَتْ يَدُهُ ذ , (S, Msb,) or كَفُّهُ, (K,) aor. نَفَطَ , (Msb, K,) inf. n. نَفَطٌ and نَفِيطٌ (S, Msb, K,) and نَفْطٌ; (K;) or, accord. to AZ, نَفَطتْ, aor. 2, inf. n. نَفْطٌ and نَفِيطٌ; (TA;) His hand became blistered, or vesicated; it had water, or fluid, between the skin and the flesh; (AZ, Msb;) i. q. مَجِلَتْ; (S, K;) as also ↓ تنفّطت: (S:) or it became ulcerated by work. (K.) -A2- نَفَطَتْ aor. نَفِطَ , inf. n. نَفِيطٌ (ADk, S, K) and نَفْطٌ. (TA,) She (a goat) did what was like sneezing (نَثَرَتْ [app. meaning scattered forth moisture or the like]) with her nose: (ADk, S, K:) or sneezed. (K.) It is said in a proverb, لَا تَنْفِطُ فِيهِ عَنَاقٌ meaning (assumed tropical:) Blood-revenge will not be taken for him; i. e. for this slain person. (TA.) ― -b2- Also, (S, K,) aor. نَفِطَ , inf. n. نَفِيطٌ, (S,) It (a cookingpot, قِدْرٌ,) boiled, (S, K,) and poured forth [some of its contents], (S,) or so that it threw forth what resembled arrows; (TA;) a dial. var. of نَفَتَتْ. (S.) ― -b3- نَفَطَ, aor. نَفِطَ , (assumed tropical:) He was angry: or he burned with anger: as also ↓ تنفّط. (K, TA.) You say, اِنَّ فُلَانًا لَيَنْفِطُ غَضَبًا, (S, TA,) (tropical:) Verily such a one burns with anger: (TA:) or it is like يَنْفِتُ [meaning boils with anger; or makes a noise like coughing, in anger; or blows, in anger]: (S:) [for the inf. n.] نَفَطَانٌ signifies the doing what resembles coughing: and blowing, on an occasion of anger: and so نَفَتَانٌ. (TA.) ― -b4- Also, (K,) aor. نَفِطَ , inf. n. نَفِيطٌ, said of an antelope; الصَّبِىُّ in the K, being a mistake for الظَّبْىِ, as in the TS and L, (TA,) (assumed tropical:) He uttered a sound, or cry. (TS, L, K.) ― -b5- (assumed tropical:) He (a man) spoke, or talked, unintelligibly; (K, TA;) as though by reason of his anger. (TA.) ― -b6- نَفَطَتِ اسْتُهُ (assumed tropical:) His anus emitted wind with a sound. (Ibn-'Abbلd, K.)

3 نَاْفَطَ see 6.

انفط
4 انفط ذ It (work) caused the hand to become blistered, or vesicated: or caused it to become ulcerated. (K.) [See 1, first sentence.]

5 تَنَفَّطَ see 1, in two places.

القِدْرُ تَنَافَطُ
6 القِدْرُ تَنَافَطُ ذ [for تَتَنَافَطُ, in the CK ↓ تُنافِطُ,] The cooking-pot throws forth foam; (K;) a dial. var. of تَنَافَتُ [q. v.] (TA.)

نَفْطٌ
نَفْطٌ ذ , accord. to the T, Pustules which come forth upon the hand, in consequence of work, full of water, or fluid; (Mgh;) blisters, or vesicles, upon the hand; a contraction of ↓ نَفِطٌ; which is pl. [or rather coll. gen. n.] of ↓ نَفِطَةٌ, sometimes contracted into ↓ نَفْطَةٌ; and sometimes نَفِطَاتٌ is used as pl. of نَفِطَةٌ: (Msb:) or ↓ نَفِطَةٌ signifies [simply] a pustule; as also ↓ نَفْطَةٌ and ↓ نِفْطَةٌ; (K;) and the lawyers call it ↓ نَفَّاطَةٌ, from this word as signifying “ a place whence نِفْط issues, ” or it may be [originally] an intensive act. part. n. (Msb.) ― -b2- Also, and ↓ نَفِطٌ, (Msb,) or ↓ نَفِطَةٌ and ↓ نَفْطَةٌ and ↓ نِفْطَةٌ, (Mgh, Sgh, K,) The small-pox: (Mgh, Sgh, Msb, K:) accord. to Z, ↓ نفظ [so in the TA, without any syll. signs,] signifies, in the dial. of Hudheyl, the small-pox in children and in sheep or goats. (TA.) -A2- See also what next follows.

نِفْطٌ
نِفْطٌ ذ and ↓ نَفْطٌ, (S, Msb, K,) the former of which is the more chaste, (ISk, S, Msb, K, *) or, as some say, the latter, (Msb,) or the latter is a mistake, (As, K,) [Naphtha: and petroleum: both so called in the present day:] a certain oil, (S,) well known, (K,) with which camels are smeared for the mange, or scab, and galls on the back, and tikes; it does not include what is termed كُحَيْل: (ISd, TA:) or, accord. to AHn, i. q. كُحَيْلٌ: accord. to A'Obeyd, i. q. قَطِرَانٌ; but AHn denies this; and says that it is an exuding fluid (حِلَابَة) of a mountain, [found] in the bottom of a well, with which fire is kindled: (TA:) the best is the white: it is a dissolvent; and opens obstructions; removes the colic; and kills worms that are in the vulva, when used in the manner of a suppository. (K.)

نَفِطٌ
نَفِطٌ ذ : see نَفْطٌ, throughout: ― -b2- and for the last, see also نَفِيطَةٌ.

نَفْطَةٌ
نَفْطَةٌ ذ : see نَفْيطٌ, throughout: ― -b2- and for the last, see also نَفِيطَةٌ.

نِفْطَةٌ
نِفْطَةٌ ذ : see نَفْطٌ, throughout: ― -b2- and for the last, see also نَفِيطَةٌ.

نَفِطَةٌ
نَفِطَةٌ ذ : see نَفْطٌ, throughout: ― -b2- and for the last, see also نَفِيطَةٌ.

نَفَاطَةٌ
نَفَاطَةٌ ذ [accord. to the CK, but erroneously, نَفَاطٌ]: see نَفَّاطَةٌ, in two places.

كَفٌّ نَفِيطَةٌ
كَفٌّ نَفِيطَةٌ ذ A hand ulcerated by work: or blistered, or vesicated; having water or fluid, between the skin and the flesh: and ↓ نَافِطَةٌ signifies the same; and so ↓ مَنْفُوطَةٌ; (K;) of which last, however, ISd says, it is thus related by the lexicologists; but there is no way of accounting for it in my opinion; for it is from أَنْفَطَ. (TA.) [Golius also mentions ↓ نَفِطَةٌ as signifying A hand affected with pustules; on the authority of Meyd; and it is agreeable with analogy.]

نَفَّاطٌ
نَفَّاطٌ ذ A thrower of نِفْط [or naphtha]: pl. ↓ نَفَّاطَةٌ, [or rather this is a coll. gen. n.,] (Msb,) and نَفَّاطُونَ. (Mgh.)

نَفَّاطَةٌ
نَفَّاطَةٌ ذ A place whence نِفْط [or naphtha] is extracted; (El-Fلrلbee, Msb, K;) as also ↓ نَفَاطَةٌ; (K;) but the former is the more known; (TA;) a place where it is generated; a mine, or source, thereof; a word similar to مَلَّاحَةٌ (Mgh, Msb) and قَيَّارَةٌ: (Mgh:) pl. نَفَّاطَاتٌ. (Msb.) ― -b2- A kind of lamp made to give light by means thereof; as also ↓ نَفَاطَةٌ; (K;) but the former is the more known. (TA.) ― -b3- An instrument with which نِفْط is thrown; (Mgh;) an instrument of copper, or brass, in which نِفْط is thrown, (K, TA,) and fire; (TA;) a قَارُورَة of نِفْط, which is thrown: (Msb:) pl. as above. (Mgh.) You say, خَرَجَ النَّفَّاطُونَ بِأَيْدِيِهمُ النَّفَّاطَاتُ [The throwers of naphtha went forth, having in their hands the instruments with which to throw it]. (Mgh.) ― -b4- See also نَفَّاطٌ. ― -b5- And see نَفْطٌ.

كَفٌّ نَافِطَةٌ
كَفٌّ نَافِطَةٌ ذ : see نَفِيطَةٌ. ― -b2- رَغْوَةٌ نَافِطَةٌ Froth, or foam, having bubbles: (Az, Msb:) pl. نَوَافِطُ (TA.)

كَفٌّ مَنْفُوطَةٌ
كَفٌّ مَنْفُوطَةٌ ذ : see نَفِيطَةٌ.

##### Türkçe

نَفِطَتْ يَدُهُ
1 **نَفِطَتْ يَدُهُ** ذ, (S, Msb,) yahut **كَفُّهُ**, (K,) muzârîsi **نَفَطَ**, (Msb, K,) mastarı **نَفَطٌ** ve **نَفِيطٌ** (S, Msb, K,) ve **نَفْطٌ**; (K;) yahut, AZ’ye göre, **نَفَطتْ**, muzârîsi 2, mastarı **نَفْطٌ** ve **نَفِيطٌ**; (TA;) Eli kabarcıklandı, yahut su topladı; derinin ile etin arasında su, yahut sıvı vardı; (AZ, Msb;) **مَجِلَتْ** ile aynı; (S, K;) bunun gibi ↓ **تنفّطت** de: (S:) yahut iş sebebiyle yaralandı. (K.) -A2- **نَفَطَتْ** muzârîsi **نَفِطَ**, mastarı **نَفِيطٌ** (ADk, S, K) ve **نَفْطٌ**. (TA,) O (bir keçi) burnuyla hapşırmaya benzer bir şey yaptı (**نَثَرَتْ** [görünüşe göre anlamı: nemi yahut benzerini saçtı]) : (ADk, S, K:) yahut hapşırdı. (K.) Bir darbımeselde şöyle denir: **لَا تَنْفِطُ فِيهِ عَنَاقٌ**; anlamı (mecaz olduğu varsayılarak:) Onun için kan davası alınmayacaktır; yani bu öldürülmüş kişi için. (TA.) ― -b2- Yine, (S, K,) muzârîsi **نَفِطَ**, mastarı **نَفِيطٌ**, (S,) O (bir tencere, **قِدْرٌ,**) kaynadı, (S, K,) ve [içindekinden bir kısmını] dışarı döktü, (S,) yahut okları andıran şeyler fırlatacak şekilde; (TA;) **نَفَتَتْ**’in bir lehçe varyantıdır. (S.) ― -b3- **نَفَطَ**, muzârîsi **نَفِطَ**, (mecaz olduğu varsayılarak:) Öfkelendi: yahut öfkeyle yandı: bunun gibi ↓ **تنفّط** da. (K, TA.) Şöyle dersin: **اِنَّ فُلَانًا لَيَنْفِطُ غَضَبًا**, (S, TA,) (mecaz:) Şüphesiz falan kimse öfkeyle yanar: (TA:) yahut **يَنْفِتُ** gibidir [anlamı: öfkeyle kaynar; yahut öfkede öksürmeye benzer bir ses çıkarır; yahut öfkede üfler]: (S:) [mastarı olarak] **نَفَطَانٌ**, öksürmeye benzeyen şeyi yapmayı; ve öfke anında üflemeyi ifade eder: ve aynı şekilde **نَفَتَانٌ**. (TA.) ― -b4- Yine, (K,) muzârîsi **نَفِطَ**, mastarı **نَفِيطٌ**, bir ceylan hakkında söylenir; K’deki **الصَّبِىُّ**, TS ve L’de olduğu üzere **الظَّبْىِ** yerine bir hatadır, (TA,) (mecaz olduğu varsayılarak:) Bir ses, yahut çığlık çıkardı. (TS, L, K.) ― -b5- (mecaz olduğu varsayılarak:) O (bir adam) anlaşılmaz biçimde konuştu, yahut konuştu; (K, TA;) sanki öfkesinden dolayı. (TA.) ― -b6- **نَفَطَتِ اسْتُهُ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Makatı sesle yel çıkardı. (Ibn-'Abbلd, K.)

3 **نَاْفَطَ**: 6’ya bak.

انفط
4 **انفط** ذ O (iş) eli kabarcıklandırdı, yahut su toplattı: yahut onu iş sebebiyle yaraladı. (K.) [1’in ilk cümlesine bak.]

5 **تَنَفَّطَ**: 1’e, iki yerde, bak.

القِدْرُ تَنَافَطُ
6 **القِدْرُ تَنَافَطُ** ذ [CK’de **تَتَنَافَطُ** yerine, aşağıda ↓ **تُنافِطُ**,] Tencere köpük fırlatır; (K;) **تَنَافَتُ**’un [bkz.] bir lehçe varyantıdır. (TA.)

نَفْطٌ
**نَفْطٌ** ذ, T’ye göre, iş sebebiyle elde çıkan, su yahut sıvı dolu püstüller; (Mgh;) elde kabarcıklar, yahut su toplamaları; ↓ **نَفِطٌ**’un kısaltmasıdır; bu da ↓ **نَفِطَةٌ**’nin çoğuludur [yahut daha doğrusu cins-isimdir]; bazen ↓ **نَفْطَةٌ**’ye kısaltılır; ve bazen **نَفِطَاتٌ**, **نَفِطَةٌ**’nin çoğulu olarak kullanılır: (Msb:) yahut ↓ **نَفِطَةٌ** [sadece] bir püstül demektir; bunun gibi ↓ **نَفْطَةٌ** ve ↓ **نِفْطَةٌ** da; (K;) ve fakihler ona, bu kelimeden, “**نِفْط**’un çıktığı yer” anlamında olarak ↓ **نَفَّاطَةٌ** derler; yahut [aslında] mübalağalı ism-i fâil olabilir. (Msb.) ― -b2- Yine, ve ↓ **نَفِطٌ**, (Msb,) yahut ↓ **نَفِطَةٌ** ve ↓ **نَفْطَةٌ** ve ↓ **نِفْطَةٌ**, (Mgh, Sgh, K,) Çiçek hastalığı: (Mgh, Sgh, Msb, K:) Z’ye göre, ↓ **نفظ** [TA’da harekesiz böyle,] Huzeyl lehçesinde, çocuklarda ve koyunlarda yahut keçilerde çiçek hastalığı demektir. (TA.) -A2- Bundan sonra gelen şeye de bak.

نِفْطٌ
**نِفْطٌ** ذ ve ↓ **نَفْطٌ**, (S, Msb, K,) bunlardan birincisi daha fasih olandır, (ISk, S, Msb, K, *) yahut bazılarına göre ikincisi, (Msb,) yahut ikincisi hatadır, (As, K,) [günümüzde her ikisiyle de adlandırılan: nafta ve petrol:] belli bir yağ, (S,) iyi bilinen, (K,) develere uyuz yahut kabuk ve sırttaki yaralar ve keneler için sürülen; **كُحَيْل** denileni kapsamaz: (ISd, TA:) yahut, AHn’ye göre, **كُحَيْلٌ** ile aynı; A'Obeyd’e göre, **قَطِرَانٌ** ile aynı; fakat AHn bunu reddeder; ve onun, bir dağın sızan sıvısı (**حِلَابَة**) olduğunu, bir kuyunun dibinde [bulunan], onunla ateş yakıldığını söyler: (TA:) en iyisi beyaz olanıdır: çözücüdür; ve tıkanıklıkları açar; kolik ağrısını giderir; fitil tarzında kullanıldığında vulvada bulunan kurtları öldürür. (K.)

نَفِطٌ
**نَفِطٌ** ذ: baştan sona **نَفْطٌ**’a bak: ― -b2- ve sonuncusu için, **نَفِيطَةٌ**’ye de bak.

نَفْطَةٌ
**نَفْطَةٌ** ذ: baştan sona **نَفْيطٌ**’a bak: ― -b2- ve sonuncusu için, **نَفِيطَةٌ**’ye de bak.

نِفْطَةٌ
**نِفْطَةٌ** ذ: baştan sona **نَفْطٌ**’a bak: ― -b2- ve sonuncusu için, **نَفِيطَةٌ**’ye de bak.

نَفِطَةٌ
**نَفِطَةٌ** ذ: baştan sona **نَفْطٌ**’a bak: ― -b2- ve sonuncusu için, **نَفِيطَةٌ**’ye de bak.

نَفَاطَةٌ
**نَفَاطَةٌ** ذ [CK’ye göre, fakat yanlış olarak, **نَفَاطٌ**]: iki yerde **نَفَّاطَةٌ**’ye bak.

كَفٌّ نَفِيطَةٌ
**كَفٌّ نَفِيطَةٌ** ذ İş sebebiyle yaralanmış bir el: yahut kabarcıklanmış, yahut su toplamış; derinin ile etin arasında su yahut sıvı bulunan: ve ↓ **نَافِطَةٌ** de aynı anlama gelir; ve aynı şekilde ↓ **مَنْفُوطَةٌ**; (K;) ancak bu sonuncusu hakkında ISd der ki, lugatçılar tarafından böyle rivayet edilmiştir; fakat benim kanaatimce bunun bir izah yolu yoktur; çünkü o, **أَنْفَطَ**’tandır. (TA.) [Golius da ↓ **نَفِطَةٌ**’yi “püstüllerle etkilenmiş bir el” anlamında zikreder; Meyd’e dayanarak; ve kıyasla uyumludur.]

نَفَّاطٌ
**نَفَّاطٌ** ذ **نِفْط** [yahut nafta] atan kimse: çoğulu ↓ **نَفَّاطَةٌ**, [yahut daha doğrusu bu bir cins-isimdir,] (Msb,) ve **نَفَّاطُونَ**. (Mgh.)

نَفَّاطَةٌ
**نَفَّاطَةٌ** ذ **نِفْط** [yahut nafta] çıkarılan yer; (El-Fلrلbee, Msb, K;) bunun gibi ↓ **نَفَاطَةٌ** da; (K;) fakat birincisi daha meşhurdur; (TA;) onun meydana geldiği yer; onun madeni, yahut kaynağı; **مَلَّاحَةٌ** (Mgh, Msb) ve **قَيَّارَةٌ**’ye benzer bir kelime: (Mgh:) çoğulu **نَفَّاطَاتٌ**. (Msb.) ― -b2- Onunla aydınlatmak için yapılmış bir çeşit lamba; bunun gibi ↓ **نَفَاطَةٌ** da; (K;) fakat birincisi daha meşhurdur. (TA.) ― -b3- **نِفْط**’un atıldığı bir alet; (Mgh;) **نِفْط**’un atıldığı, (K, TA,) ve ateşin; (TA;) **نِفْط** dolu bir **قَارُورَة**, atılan: (Msb:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (Mgh.) Şöyle dersin: **خَرَجَ النَّفَّاطُونَ بِأَيْدِيِهمُ النَّفَّاطَاتُ** [Nafta atanlar, ellerinde onu atmaya yarayan aletler olduğu hâlde dışarı çıktılar]. (Mgh.) ― -b4- **نَفَّاطٌ**’a da bak. ― -b5- Ve **نَفْطٌ**’a da bak.

كَفٌّ نَافِطَةٌ
**كَفٌّ نَافِطَةٌ** ذ: **نَفِيطَةٌ**’ye bak. ― -b2- **رَغْوَةٌ نَافِطَةٌ** Kabarcıkları olan köpük; (Az, Msb:) çoğulu **نَوَافِطُ** (TA.)

كَفٌّ مَنْفُوطَةٌ
**كَفٌّ مَنْفُوطَةٌ** ذ: **نَفِيطَةٌ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَفَطَ
نَفَطَ I ( n. ac. نَفْط 1 ,  نَفِيْط 25 ),
a.  Sneezed ( goat ).

b.  Boiled; snorted with rage.

c.  Spoke incoherently.

d.  Broke wind.

e.  [ Bi ], Sprinkled about.

نَفِطَ
نَفِطَ A ( n. ac. نَفْط 1 ,  نَفَط 4 ,  نَفِيْط 25 ),
a.  Was blistered.

نَاْفَطَ
نَاْفَطَ III ,
a.  see VI .

أَنْفَطَ
أَنْفَطَ IV ,
a.  Blistered, vesicated.

b.  Pitched.

تَنَفَّطَ
تَنَفَّطَ V ,
a.  see I (a) , ( b ) & ( نَفِطَ ).

تَنَاْفَطَ
تَنَاْفَطَ VI ,
a.  Foamed, frothed.

نَفْط
نَفْط 1
a.  [ coll. ], Phosphor-matches.

b.  see 1t &  2 .

نَفْطَة
نَفْطَة 1t ,
a.  Blisters; eruption.

b.  Small-pox.

نِفْط
نِفْط 2 ,
a.  Bitumen; naphtha; petroleum.

نِفْطَة
نِفْطَة 2t ,
a.  see 1t .

نَفَطَة
نَفَطَة 4t ,
a.  Ear.

نَفِطَة
نَفِطَة 5t ,
a.  see 1t &  نَفِيْطَة 25t .

نُفَطَة
نُفَطَة 9t ,
a.  Irritable, irascible, choleric, passionate.

نَاْفِط
نَاْفِط 21 ,
a.  see 25t .

نَاْفِطَة
نَاْفِطَة 21t ,
a.  see 25t .

b.  ( pl. نَوَاْفِطُ 41 ), Bubbling, foaming ( froth ).

نَفَاْط
نَفَاْط 22 ,
a.  see 28t (a) .

نَفَاْطَة
نَفَاْطَة 22t ,
a.  see 28t (b) .

نَفِيْطَة
نَفِيْطَة 25t ,
a.  Blistered ( hand ).

نَفَّاْط
نَفَّاْط 28 , ( pl. reg. &  نَفَّاْطَة 28t ),
a.  see 28t (b) .

نَفَّاْطَة
نَفَّاْطَة 28t ,
a.  Spring of naphtha.

b.  Naphtha-ball; engine for throwing naphtha.

c.  Petroleum-lamp.

نَفَطَاْن
نَفَطَاْن 36 ,
a.  Snorts, snorting.

نَفَّطَ
N. Ag. نَفَّطَ II
a.  [ coll. ], Plaster, blister.

مَنْفُوْطَة
مَنْفُوْطَة
a.  see 25t .

نُفْطُوْرَة
نُفْطُوْرَة ( pl. نَفَاطِيْر ),
a.  Springgrass; patch of fodder.

##### Türkçe

**نَفَطَ**
**نَفَطَ** I (mastar: **نَفْط** 1, **نَفِيْط** 25),
a. Hapşırdı (keçi).

b. Kaynadı; öfkeyle homurdandı.

c. Tutarsız konuştu.

d. Yellenme çıkardı.

e. [Bi], etrafa serpti.

**نَفِطَ**
**نَفِطَ** A (mastar: **نَفْط** 1, **نَفَط** 4, **نَفِيْط** 25),
a. Kabarcıklandı.

**نَاْفَطَ**
**نَاْفَطَ** III,
a. VI’ya bak.

**أَنْفَطَ**
**أَنْفَطَ** IV,
a. Kabarcıklandırdı, su toplattı.

b. Ziftledi.

**تَنَفَّطَ**
**تَنَفَّطَ** V,
a. I (a), (b) ve (**نَفِطَ**)’e bak.

**تَنَاْفَطَ**
**تَنَاْفَطَ** VI,
a. Köpürdü, köpük çıkardı.

**نَفْط**
**نَفْط** 1
a. [topluluk ismi], fosforlu kibritler.

b. 1t ve 2’ye bak.

**نَفْطَة**
**نَفْطَة** 1t,
a. Kabarcıklar; döküntü.

b. Çiçek hastalığı.

**نِفْط**
**نِفْط** 2,
a. Bitüm; nafta; petrol.

**نِفْطَة**
**نِفْطَة** 2t,
a. 1t’ye bak.

**نَفَطَة**
**نَفَطَة** 4t,
a. Kulak.

**نَفِطَة**
**نَفِطَة** 5t,
a. 1t ve **نَفِيْطَة** 25t’ye bak.

**نُفَطَة**
**نُفَطَة** 9t,
a. Huysuz, çabuk öfkelenen, safralı, tutkulu.

**نَاْفِط**
**نَاْفِط** 21,
a. 25t’ye bak.

**نَاْفِطَة**
**نَاْفِطَة** 21t,
a. 25t’ye bak.

b. (çoğulu **نَوَاْفِطُ** 41), kabarcıklanan, köpüren (köpük).

**نَفَاْط**
**نَفَاْط** 22,
a. 28t (a)’ya bak.

**نَفَاْطَة**
**نَفَاْطَة** 22t,
a. 28t (b)’ye bak.

**نَفِيْطَة**
**نَفِيْطَة** 25t,
a. Kabarcıklanmış (el).

**نَفَّاْط**
**نَفَّاْط** 28, (düzenli çoğulu ve **نَفَّاْطَة** 28t),
a. 28t (b)’ye bak.

**نَفَّاْطَة**
**نَفَّاْطَة** 28t,
a. Nafta kaynağı.

b. Nafta topu; nafta fırlatma aleti.

c. Petrol lambası.

**نَفَطَاْن**
**نَفَطَاْن** 36,
a. Homurtular, homurtlama.

**نَفَّطَ**
Etken isim: **نَفَّطَ** II
a. [topluluk ismi], sıva, kabarcık.

**مَنْفُوْطَة**
**مَنْفُوْطَة**
a. 25t’ye bak.

**نُفْطُوْرَة**
**نُفْطُوْرَة** (çoğulu **نَفَاطِيْر**),
a. Yaylı ot; yem yaması.
