# نفع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نفع

النفع، كالمنع: ضد الضر، وهو م معروف وفي البصائر: هو ما يستعان به في الوصول إلى الخير، وقد نفعه نفعا، وانتفع به، والاسم: المنفعة، وعليه اقتصر الجوهري وزاد ابن عباد: النفاع كسحاب. وعن اللحياني: النفيعة كسفينة، شاهد المنفعة قول الراجز:
  كلا ومن منفعتي وضيري
  بكفه ومبدئي وحوري وشاهد النفيعة قول الشاعر:
  وإني لأرجو من سعاد نفيعة                      وإني من عيني جمال لأوجر أوجر: أي مرتاب.
 ورجل نفوع ونفاع كصبور، وشداد: كثير النفع، قال المرار بن سعيد:
  فدى لأب إذا فاخرت قوما                      وجدت بلاءه حسنا نفوعا وأنشد سيبويه:
  كم في بني سعد بن بكر سيد                      ضخم الدسيعة ماجد نفـاع ج: نفع، بالضم كصبور وصبر.
 ومنفعة بن كليب الحنفي: تابعي، وأبوه كليب: صحابي، روى منفعة عن أبيه، وعنه ابنه كليب، و الذي في التبصير: أن كليبا روى عن جده، فانظر ذلك وأبو منفعة الثقفي: صحابي رضي الله عنه، بصري، له حديث في بر الأم وليس مصحف أبو منقعة الأنماري، بالقاف، كما توهمه بعض، وسيأتي في التي تليها.
 ونافع: مولى للنبي صلى الله عليه وسلم ورضي الله عنه، وآخر: لابن عمر، رضي الله تعالى عنهما، الأخير روى عنه الزهري وغيره.

  وفاته: نافع بن أبي نافع الرواسي جد علقمة: صحابي، رضي الله عنه، وأما نافع بن يزيد الثقفي، الذي روى عنه الحسن فإنه تابعي.
 ونافع: سجن كان بناه علي رضي الله تعالى عنه فنقب، وكان من القصب، فبنى من الطين سجنا، وسماه مخيسا، كما تقدم ذلك في السين.
 ونافع: مخلاف باليمن نقله الصاغاني.
 ونفيع كزبير: جبل بمكة، حرسها الله تعالى، كان الحارث بن عبيد بن عمر بن مخزوم المخزومي يحبس فيه سفهاء قومه.
 قلت: وهو أبو حنطب جد الحكم بن المطلب، نزيل منبج، أحد الأجواد.
 ومولى للنبي صلى الله عليه وسلم مكرر فإنه قد سبق ذكره.
 ونفاع، كشداد: اسم.
 والنفيعية، كحسينية: ة، بسنجار، نقله الصاغاني.
 والنفعة بالفتح: العصا، عن أبي زيد، فعلة مرة واحدة من النفع.
 ج: نفعات، محركة.
 وقال أبو عمرو: أنفع الرجل: إذا اتجر فيها أي: في العصي.
 وقال الليث: النفعة، بالكسر: يكون في جانبي المزادة يشق أديم فيجعل في كل جانب نفعة، وأخصر من هذا: النفعة: جلدة تشق فتجعل في جانبي المزادة، ولو قال هذا كان أحسن ج: نفع بالكسر، وكعنب عن ثعلب.
 ومما يستدرك عليه: النافع من أسماء الله الحسنى، وهو الذي يوصل النفع إلى من يشاء من خلقه، حيث هو خالق النفع والضر، والخير والشر.
 والمنفوع، استعمله جماعة، والقياس يقتضيه ولكن صرح أبو حيان أنه لا يقال من نفع: منفوع، لأنه غير مسموع.
 قال شيخنا: والبيضاوي، وجماعة، يستعملون أنفع رباعيا، وهو أيضا معروف.
 قلت: إن كان المراد به تعدية النفع، فكما قال، وإن كان غير ذلك كالتجارة في النفعات، فمسموع نقله أبو عمرو وغيره، كما تقدم.
 والنفاعة، بالضم: ما ينتفع به.
 واستنفعه: طلب نفعه، عن ابن الأعرابي وأنشد:
  ومستنفع لم يجـزه بـبـلائه                      نفعنا، ومولى قد أجبنا لينصرا ونفعة، بالفتح: اسم للإداوة يشرب منها، جاء ذلك في حديث ابن عمر، قال ابن الأثير: سماها بالمرة الواحدة من النفع، ومنعها من الصرف للعلمية والتأنيث، وقال: هكذا جاء في الفائق، فإن صح النقل وإلا فما أشبه الكلمة أن تكون بالقاف من النقع، وهو الري.
 وقد يأتي استنفع بمعنى انتفع.
 ونفعه تنفيعا: أوصل إليه النفع.
 والنفعة، والتنفعة: ما يأخذه الحاكم من الشكوى، يمانية، يقال: نفعه بكذا، يعنون به ذلك.
 وأبو بكرة: نفيع بن مسروح، ونفيع بن الحارث، ونفيع بن المعلى: صحابيون.
 ونفيع: شاعر من تميم، قال ابن الأعرابي: إما أن يكون تصغير نفع، أو نافع، أو نفاع، بعد الترخيم. وسموا نويفعا.
 والحسن بن مغيث النافعي عن أمه.
 وجيش بن محمد النافعي، المقرئ.
 وأبو علي الحسن بن سليمان النافعي الأنطاكي، منسوب إلى قراءة نافع.

### Türkçe

**النفع**، **كالمنع**: **الضر**’un zıddıdır; o, bilinen bir (isim)dir. Ve **البصائر**’de: “O, hayra ulaşmada kendisiyle yardım olunan şeydir.” denilmiştir. Ve “ona fayda verdi” **نفعه نفعا**; “onunla faydalandı” **وانتفع به**. İsim: **المنفعة**. Cevherî bununla yetindi; İbn Abbâd artırdı: **النفاع** **كسحاب**. Lihyânî’den: **النفيعة** **كسفينة**. **المنفعة**’nin şahidi râcizin sözü:
  “Kallâ ve min menfa‘atî ve ḍayrî”
  “Bi-kaffihi ve mubde’î ve ḥawrî”
Ve **النفيعة**’nin şahidi şairin sözü:
  “Ve innî le-ercû min Su‘âd nefi‘aten                      Ve innî min ‘aynî Cemâl le-ûcer”
**أوجر**: yani “şüphelenen”.

Ve (bir) adam: **نفوع** ve **نفاع** **كصبور** ve **شداد**: faydası çok olan. Merâr b. Sa‘îd dedi:
  “Fidâ li-ebin izâ fâḫert kavmen                      Vecedte belâehu ḥasenen nefû‘â”
Sîbeveyh okuttu:
  “Kem fî Benî Sa‘d b. Bekr seyyidin                      Ḍaḫmi’d-desî‘ati mâcidin nefâ‘”
Çoğulu: **نفع**; zamme ile, **كصبور** ve **صبر**.

Ve **منفعة بن كليب الحنفي**: tâbiîdir; babası **كليب**: sahâbîdir. **منفعة** babasından rivayet etti; ondan oğlu **كليب** (rivayet etti). Ve **التبصير**’de olan: **كليب**’in dedesinden rivayet ettiğidir; öyleyse buna bak. Ve **أبو منفعة الثقفي**: sahâbîdir, Allah ondan razı olsun; Basralıdır; anneye iyilik hakkında bir hadisi vardır. Ve **أبو منقعة الأنماري** (değildir), **بالقاف**; bazılarının zannettiği gibi. Ve bir sonrakinde gelecektir.

Ve **نافع**: Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) mevlasıdır, Allah ondan razı olsun. Ve bir diğeri: İbn Ömer’indir, Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun; sonuncudan Zührî ve başkaları rivayet etti.

  Vefatı: **نافع بن أبي نافع الرواسي**; Alkame’nin dedesi: sahâbîdir, Allah ondan razı olsun. Ama **نافع بن يزيد الثقفي** ki Hasan ondan rivayet etti: o tâbiîdir.

Ve **نافع**: Ali’nin (Allah Teâlâ ondan razı olsun) bina ettiği bir zindandı; sonra delindi. Kamıştandı; bunun üzerine çamurdan bir zindan bina etti ve ona **مخيسا** adını verdi; sîn maddesinde geçtiği üzere.

Ve **نافع**: Yemen’de bir **مخلاف**; Sâgânî onu nakletti.

Ve **نفيع** **كزبير**: Mekke’de bir dağdır, Allah Teâlâ onu korusun; Mahzûmî, Mahzûm’dan Hâris b. Ubeyd b. Ömer, kavminin sefihlerini onda hapsederdi.

Dedim: O, **أبو حنطب**’tır; Muttalib’in oğlu Hakem’in dedesidir; Menbic sakini; cömertlerden biridir.

Ve Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) mevlası: tekrardır; çünkü onun zikri geçmişti.

Ve **نفاع** **كشداد**: bir isimdir.

Ve **النفيعية** **كحسينية**: (dişil **ة** ile), Sincar’dadır; Sâgânî onu nakletti.

Ve **النفعة** fetha ile: asa; Ebû Zeyd’den. (Bu,) **النفع**’tan bir defalık (kalıbı)dır.
Çoğulu: **نفعات**; harekeli.

Ebû Amr dedi: **أنفع الرجل**: onda ticaret yaptıysa; yani: asalar hakkında.

Leys dedi: **النفعة** kesra ile: kırbanın iki yanında olur; bir deri yarılır da her iki yana bir **نفعة** yapılır. Bundan daha kısa olan: **النفعة**: bir deridir; yarılır da kırbanın iki yanına yapılır. Bunu söyleseydi daha iyi olurdu. Çoğulu: **نفع** kesra ile; ve **كعنب**; Sa‘leb’den.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **النافع** Allah’ın güzel isimlerindendir; o, dilediği kullarına faydayı ulaştırandır; zira o, faydanın ve zararın, hayrın ve şerrin yaratıcısıdır.

Ve **المنفوع**: bir topluluk onu kullandı; kıyas onu gerektirir; fakat Ebû Hayyân açıkça söyledi ki: **نفع**’tan **منفوع** denilmez; çünkü işitilmiş değildir.

Şeyhimiz dedi: Beyzâvî ve bir topluluk, **أنفع**’ı dörtlü (fiil) olarak kullanırlar; o da bilinen (bir kullanımdır).

Dedim: Eğer bununla murad faydayı geçişli kılmak ise, onun dediği gibidir; eğer bunun dışında, **النفعات**’ta ticaret gibi ise, işitilmiştir; Ebû Amr ve başkaları onu nakletti; geçtiği üzere.

Ve **النفاعة** zamme ile: kendisiyle faydalanılan şey.

Ve **استنفعه**: onun faydasını istedi; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve okuttu:
  “Ve mustenfi‘in lem yucze bi-belâihi                      Nef‘anâ, ve mevlâ kad ecebnâ li-yenṣurâ”

Ve **نفعة** fetha ile: kendisinden içilen kırba için bir isimdir; bu, İbn Ömer hadîsinde geldi. İbnü’l-Esîr dedi: onu, **النفع**’tan bir defalık (kalıbı) ile adlandırdı; ve onu, özel isimlik ve dişillik sebebiyle gayr-i munsarif kıldı. Ve dedi: **الفائق**’te böyle geldi. Eğer nakil sahihse (öyledir); değilse kelimenin **النقع**’tan, yani sulanma olan (kökten), **بالقاف** olması ne kadar da benzer.

Ve **استنفع** bazen **انتفع** manasında gelebilir.

Ve “ona fayda ulaştırdı” **نفعه تنفيعا**: ona faydayı ulaştırdı.

Ve **النفعة** ve **التنفعة**: hâkimin şikâyetten aldığı şey; Yemenîdir. “Ona bununla fayda verdi” **نفعه بكذا** denir; bununla onu kastederler.

Ve **أبو بكرة**: **نفيع بن مسروح**; ve **نفيع بن الحارث**; ve **نفيع بن المعلى**: sahâbîlerdir.

Ve **نفيع**: Temîm’den bir şairdir. İbnü’l-A‘râbî dedi: ya **نفع**’ın küçültmesidir; yahut **نافع**’ın; yahut **نفاع**’ın, ترخيم’den sonra. Ve **نويفعا** diye adlandırdılar.

Ve **الحسن بن مغيث النافعي**: annesinden (rivayet eder).

Ve **جيش بن محمد النافعي**: kıraat âlimi.

Ve **أبو علي الحسن بن سليمان النافعي الأنطاكي**: Nâfi‘ kıraatına nispet edilmiştir.
