# نفغ — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%BA/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D8%BA/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نفغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%BA.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: نفغ

غ ن ف
نغف ، نفغ ، غنف
استعمل من وجوهه : نغف نفغ غنف .
غنف : قال الليث : الغَيْنَفُ : غَيْلَمُ الماء في منبع الآبار والعيون ، وبحرٌ ذو غَيْنَفٍ .
وأنشد :
نَغْرِفُ من ذي غَيْنَف ونُؤْزِي
قلت : لم أسمع الغَيْنَفَ بمعنى غَيْلَم الماء إلا ها هنا ، والبيت الذي به استشهد الليثُ لرؤبة أقرأنيهِ الإياديُّ لشمر أنه أنشده :
نَغْرِفُ من ذي غَيِّثٍ ونُوزي
قال : وبئر ذات غَيِّثٍ ، أي لها نائبٌ من الماء ، ومعنى نُؤْزِي : أي نُضْعفُ ولا آمنُ أن يكون الليث صحَّف الغيِّث فجعله الغَيْنَفَ فإن رواه ثقة لرؤبة وإلا فالصواب غَيِّثٌ ، وهكذا رأيته في شعر رؤبة .
نغف : قال الليث : النَّغَفُ : دودٌ غُضْفٌ ينسلخُ عن الخنافس ونحوها ، ويقال : النَّغَفُ : دودٌ بيضٌ يكون فيها ماءٌ .
قال : وفي عظمي الوَجنتين لكلِّ رأسٍ نَغَفَتَانِ : أي عظمان ، ومن تحرُّكِهما يكون العُطاس ، قال : وربَّما نَغِفَ البعير فكثُر نَغَفُهُ .
قلت : الذي قاله الليث في عظْمي الوجنتين لكل رأسٍ نَغَفَتان مُريبٌ ، والمسموع من العرب فيهما : النَّكَفَتان ، وهما حدَّا اللَّحْيَيْنِ من تحت ، وقد فسَّرتهُما في موضعهما من كتاب الكاف ، وأما النَّغَفَتَان بمعناهما فما سمعته لغير الليث .
والنَّغَفُ عند العرب ديدانُ تولدُ في أجواف الحيوان من الناس وغيرهم وفي غَراضِيفِ الخياشيم من رُؤوس الشاءِ والإبل ، والعرب تقول لكل ذليل حقيرٍ : ما هو إلا نَغَفَةٌ ، يُشَبَّه بهذه الدُّودة من ذلِّهِ .
وفي حديث يأجُوج ومأجُوج وهلاكِهم : ( يبعث الله عليهم النَّغَفَ فيُهلكهم ) .
نفغ : النَّفَغُ : التَّنَفُّطُ ، يقال : نَفَغَتْ يده تَنْفَغُ إذا تَنَفَّطَتْ ، قال ذلك أبو مالك وغيره .

### Türkçe

غ ن ف
**نغف** ، **نفغ** ، **غنف**
Yönlerinden kullanılmıştır: **نغف** **نفغ** **غنف** .

**غنف** : Leys dedi: **الغَيْنَفُ** : kuyuların ve pınarların kaynağında suyun **غَيْلَمُ**’udur; ve **غَيْنَفٍ** sahibi bir deniz.

Ve inşad etti:
نَغْرِفُ من ذي غَيْنَف ونُؤْزِي

Dedim: **الغَيْنَفَ**’i suyun **غَيْلَم**’ı manasında ancak burada işitmedim; Leys’in onunla istişhad ettiği beyit Rü’be’nindir; onu bana İyâdî, Şemr için, onun onu inşad ettiğini okuyup aktardı:
نَغْرِفُ من ذي غَيِّثٍ ونُوزي

Dedi: Ve **غَيِّثٍ** sahibi bir kuyu; yani onun su’dan bir nöbetçisi vardır. Ve **نُؤْزِي**’nin manası: yani zayıflatırız. Ve Leys’in **الغيِّث**’i tashîf edip onu **الغَيْنَفَ** kılmış olmasından emin değilim; eğer onu Rü’be’den sika biri rivayet etmişse (öyledir), yoksa doğru olan **غَيِّثٌ**’tir; ve ben onu Rü’be’nin şiirinde böyle gördüm.

**نغف** : Leys dedi: **النَّغَفُ** : böceklerden ve benzerlerinden soyulup çıkan yumuşak bir kurtçuktur; ve denilir: **النَّغَفُ** : içinde su bulunan beyaz bir kurtçuktur.

Dedi: Ve iki elmacık kemiğinde her baş için iki **نَغَفَتَانِ** vardır: yani iki kemik; ve onların hareketinden hapşırma olur. Dedi: Ve belki deve **نَغِفَ** olur da onun **نَغَفُهُ** çoğalır.

Dedim: Leys’in her baş için elmacık kemiklerinde iki **نَغَفَتان** bulunduğu hakkında söylediği şüphelidir; Araplardan işitilen onda: **النَّكَفَتان**’dır; ve onlar, aşağıdan iki çenenin sınırlarıdır. Onları **الكاف** kitabının yerinde tefsir ettim. **النَّغَفَتان**’a gelince, onların manasında onu Leys’ten başkası için işitmedim.

Ve **النَّغَفُ** Arapların yanında, insanlardan ve başkalarından hayvanın iç boşluklarında ve koyunların ve develerin başlarından burun kıkırdaklarında doğan kurtçuklardır. Ve Araplar her zelil hakir için derler: O ancak bir **نَغَفَةٌ**’dir; zilletinden dolayı bu kurtçuğa benzetilir.

Ve Ye’cûc ve Me’cûc ve onların helâki hakkında bir hadiste: (Allah onların üzerine **النَّغَفَ**’i gönderir de onları helâk eder).

**نفغ** : **النَّفَغُ** : kabarcıklanmadır; denilir: **نَفَغَتْ** eli **تَنْفَغُ**; eğer **تَنَفَّطَتْ** ise. Bunu Ebû Mâlik ve başkaları söyledi.
