# نفق — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D9%82/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: نفق

نفق
نَفَقَ - يَنْفُقُ - نَفَقَة - أَنْفَقَ - يُنْفِقُ - إِنْفَاق
نَفَقَ - يَنْفُقُ + الشيء أو المال: ينقص ويضيع تدريجياً متجها نحو الذهاب والنفاد
نَفَقَة: على وزن " فَعَلَة" اسم فعل بمعنى مفعول متكرر من " نَفَقَ - يَنْفُقُ ": ما يُنْفَق بشكل دوري ومتكرر: المصاريف الثابتة المتكررة
أَنْفَقَ - يُنْفِقُ + كائن + شيئاً: على وزن " أفعـَلَ  من " نَفَقَ - يَنْفُقُ ": جعله " يَنْفُقُ ": جعله ينقص تدريجياً متجها نحو الذهاب والنفاد: صرفه أو أعطاه غيره باستمرار، أو روج له ليباع وينتهي مخزونه لديه.
أَنْفَقَ - يُنْفِقُ + كائن + شيئاً + على كائن أو شيء: جعله " يَنْفُقُ ": جعله ينقص تدريجياً متجها نحو الذهاب والنفاد، وذلك بصرفه على نفع له، أو على أمر يريده أو على كائن يهمه أمره
إِنْفاق: اسم فعل "  أَنْفَقَ - يُنْفِقُ ": إنقاص المال بصرفه حتى انتهاؤه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الضياع والطيش والخطأ عن الهدف قبيل انتهاء الحركة "، وهي:
ضَاعَ - يَضيْعُ، تَاهَ - يَتِيْهُ، ضَلَّ - يَضِلُّ، فَاتَ - يَفُوْتُ، نَفَقَ - يَنْفُقُ، خَطِئَ - يَخْطَأُ
يفرق لفظاً:
نَفَقَ - يَنْفُقُ + الشيء أو المال: ينقص تدريجياً متجها نحو الذهاب والنفاد
نَفِقَ - يَنْفَقُ + كائن + كائناً أو شيئاً: أخفاه وستره، وخاصة بإدخاله ضمن ساتر أو نفق
أنفق - يُنْفِقُ
الأمر بالإنفاق
ومما رزقناهم ينفقون	﴿الذين يؤمنون بالغيب ويقيمون الصلاة ومما رزقناهم ينفقون(3)﴾ البقرة ﴿الذين يقيمون الصلاة ومما رزقناهم ينفقون (3)﴾ الأنفال
 	﴿الذين إذا ذكر الله وجلت قلوبهم والصابرين على ما أصابهم والمقيم الصلاة ومما رزقناهم ينفقون(35)﴾ الحج ﴿والذين استجابوا لربهم وأقاموا الصلاة وأمرهم شورى بينهم ومما رزقناهم ينفقون (38)﴾ الشورى
 	﴿أولئك يؤتون أجرهم مرتين بما صبروا ويدرءون بالحسنة السيئة ومما رزقناهم ينفقون (54)﴾ القصص ﴿تتجافى جنوبهم عن المضاجع يدعون ربهم خوفا وطمعا ومما رزقناهم ينفقون (16)﴾ السجدة
وأنفقوا من ما رزقناكم من قبل أن يأتي أحدكم الموت	﴿وأنفقوا من ما رزقناكم من قبل أن يأتي أحدكم الموت فيقول رب لولا أخرتني إلى أجل قريب فأصدق وأكن من الصالحين (10)﴾ المنافقون
أنفقوا مما رزقناكم من قبل أن يأتي يوم لا بيع فيه ولا خلة ولا شفاعة	﴿ياأيها الذين آمنوا أنفقوا مما رزقناكم من قبل أن يأتي يوم لا بيع فيه ولا خلة ولا شفاعة والكافرون هم الظالمون(254)﴾ البقرة ﴿قل لعبادي الذين آمنوا يقيموا الصلاة وينفقوا مما رزقناهم سرا وعلانيةمن قبل أن يأتي يوم لا بيع فيه ولا خلال (31)﴾ إبراهيم
 	﴿الصابرين والصادقين والقانتين والمنفقين والمستغفرين بالأسحار(17)﴾ آل عمران
 	﴿وماذا عليهم لو آمنوا بالله واليوم الآخر وأنفقوا مما رزقهم الله وكان الله بهم عليما (39)﴾ النساء ﴿آمنوا بالله ورسوله وأنفقوا مما جعلكم مستخلفين فيه فالذين آمنوا منكم وأنفقوا لهم أجر كبير (7)﴾ الحديد
 	﴿وما لكم ألا تنفقوا في سبيل الله ولله ميراث السماوات والأرض لا يستوي منكم من أنفق من قبل الفتح وقاتل أولئك أعظم درجة من الذين أنفقوا من بعد وقاتلوا وكلا وعد الله الحسنى والله بما تعملون خبير(10)﴾ الحديد
ثواب الإنفاق
وما تفعلوا من خير فإن الله به عليم﴿يسألونك ماذا ينفقون قل ما أنفقتم من خير فللوالدين والأقربين واليتامى والمساكين وابن السبيل وما تفعلوا من خير فإن الله به عليم(215)﴾ البقرة ﴿وما أنفقتم من نفقة أو نذرتم من نذر فإن الله يعلمه وما للظالمين من أنصار (270)﴾ البقرة
وما تنفقوا من خير فإن الله به عليم	﴿للفقراء الذين أحصروا في سبيل الله لا يستطيعون ضربا في الأرض يحسبهم الجاهل أغنياء من التعفف تعرفهم بسيماهم لا يسألون الناس إلحافا وما تنفقوا من خير فإن الله به عليم (273)﴾ البقرة ﴿لن تنالوا البر حتى تنفقوا مما تحبون وما تنفقوا من شيء فإن الله به عليم(92)﴾ آل عمران
وما تنفقوا من خير فلأنفسكم	﴿ليس عليك هداهم ولكن الله يهدي من يشاء وما تنفقوا من خير فلأنفسكم وما تنفقون إلا ابتغاء وجه الله وما تنفقوا من خير يوف إليكم وأنتم لا تظلمون (272)﴾ البقرة ﴿فاتقوا الله ما استطعتم واسمعوا وأطيعوا وأنفقوا خيرا لأنفسكم ومن يوق شح نفسه فأولئك هم المفلحون(16)﴾ التغابن
وما تنفقوا من خير يوف إليكم وأنتم لا تظلمون	﴿ليس عليك هداهم ولكن الله يهدي من يشاء وما تنفقوا من خير فلأنفسكم وما تنفقون إلا ابتغاء وجه الله وما تنفقوا من خير يوف إليكم وأنتم لا تظلمون (272)﴾ البقرة ﴿وأعدوا لهم ما استطعتم من قوة ومن رباط الخيل ترهبون به عدو الله وعدوكم وآخرين من دونهم لا تعلمونهم الله يعلمهم وما تنفقوا من شيء في سبيل الله يوف إليكم وأنتم لا تظلمون (60)﴾ الأنفال
لهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون	﴿الذين ينفقون أموالهم بالليل والنهار سرا وعلانية فلهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون(274)﴾ البقرة ﴿الذين ينفقون أموالهم في سبيل الله ثم لا يتبعون ما أنفقوا منا ولا أذى لهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون (262)﴾ البقرة
أجر كبير	﴿آمنوا بالله ورسوله وأنفقوا مما جعلكم مستخلفين فيه فالذين آمنوا منكم وأنفقوا لهم أجر كبير (7)﴾ الحديد
والله يضاعف لمن يشاء والله واسع عليم	﴿مثل الذين ينفقون أموالهم في سبيل الله كمثل حبة أنبتت سبع سنابل في كل سنبلة مائة حبة والله يضاعف لمن يشاء والله واسع عليم(261)﴾ البقرة
إلا كتب لهم ليجزيهم الله أحسن ما كانوا يعملون	﴿ولا ينفقون نفقة صغيرة ولا كبيرة ولا يقطعون واديا إلا كتب لهم ليجزيهم الله أحسن ما كانوا يعملون (121)﴾ التوبة
وكلا وعد الله الحسنى	﴿وما لكم ألا تنفقوا في سبيل الله ولله ميراث السماوات والأرض لا يستوي منكم من أنفق من قبل الفتح وقاتل أولئك أعظم درجة من الذين أنفقوا من بعد وقاتلوا وكلا وعد الله الحسنى والله بما تعملون خبير(10)﴾ الحديد
وما أنفقتم من شيء فهو يخلفه	﴿قل إن ربي يبسط الرزق لمن يشاء من عباده ويقدر له وما أنفقتم من شيء فهو يخلفه وهو خير الرازقين(39)﴾ سبأ
قربة لهم سيدخلهم الله في رحمته	﴿ومن الأعراب من يؤمن بالله واليوم الآخر ويتخذ ما ينفق قربات عند الله وصلوات الرسول ألا إنها قربة لهم سيدخلهم الله في رحمته إن الله غفور رحيم (99)﴾ التوبة
شروط الإنفاق
ابتغاء مرضاة الله وتثبيتا من أنفسهم   ابتغاء وجه الله﴿ومثل الذين ينفقون أموالهم ابتغاء مرضاة الله وتثبيتا من أنفسهم كمثل جنة بربوة أصابها وابل فآتت أكلها ضعفين فإن لم يصبها وابل فطل والله بما تعملون بصير(265)﴾ البقرة ﴿ليس عليك هداهم ولكن الله يهدي من يشاء وما تنفقوا من خير فلأنفسكم وما تنفقون إلا ابتغاء وجه الله وما تنفقوا من خير يوف إليكم وأنتم لا تظلمون (272)﴾ البقرة
في سبيل الله	﴿مثل الذين ينفقون أموالهم في سبيل الله كمثل حبة أنبتت سبع سنابل في كل سنبلة مائة حبة والله يضاعف لمن يشاء والله واسع عليم(261)﴾ البقرة ﴿وأعدوا لهم ما استطعتم من قوة ومن رباط الخيل ترهبون به عدو الله وعدوكم وآخرين من دونهم لا تعلمونهم الله يعلمهم وما تنفقوا من شيء في سبيل الله يوف إليكم وأنتم لا تظلمون (60)﴾ الأنفال ﴿وما لكم ألا تنفقوا في سبيل الله ولله ميراث السماوات والأرض لا يستوي منكم من أنفق من قبل الفتح وقاتل أولئك أعظم درجة من الذين أنفقوا من بعد وقاتلوا وكلا وعد الله الحسنى والله بما تعملون خبير(10)﴾ الحديد ﴿هاأنتم هؤلاء تدعون لتنفقوا في سبيل الله فمنكم من يبخل ومن يبخل فإنما يبخل عن نفسه والله الغني وأنتم الفقراء وإن تتولوا يستبدل قوما غيركم ثم لا يكونوا أمثالكم(38)﴾ محمد
ويتخذ ما ينفق قربات عند الله	﴿ومن الأعراب من يؤمن بالله واليوم الآخر ويتخذ ما ينفق قربات عند الله وصلوات الرسول ألا إنها قربة لهم سيدخلهم الله في رحمته إن الله غفور رحيم (99)﴾ التوبة
سرا وعلانية	﴿قل لعبادي الذين آمنوا يقيموا الصلاة وينفقوا مما رزقناهم سرا وعلانية من قبل أن يأتي يوم لا بيع فيه ولا خلال (31)﴾ إبراهيم ﴿إن الذين يتلون كتاب الله وأقاموا الصلاة وأنفقوا مما رزقناهم سرا وعلانية يرجون تجارة لن تبور (29)﴾ فاطر ﴿والذين صبروا ابتغاء وجه ربهم وأقاموا الصلاة وأنفقوا مما رزقناهم سرا وعلانية ويدرءون بالحسنة السيئة أولئك لهم عقبى الدار(22)﴾ الرعد ﴿الذين ينفقون أموالهم بالليل والنهار سرا وعلانية فلهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون (274)﴾ البقرة
بالليل والنهار	﴿الذين ينفقون أموالهم بالليل والنهار سرا وعلانية فلهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون (274)﴾ البقرة
لا يتبعون ما أنفقوا منا ولا أذى	﴿الذين ينفقون أموالهم في سبيل الله ثم لا يتبعون ما أنفقوا منا ولا أذى لهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون (262)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تبطلوا صدقاتكم بالمن والأذى كالذي ينفق ماله رئاء الناس ولا يؤمن بالله واليوم الآخر فمثله كمثل صفوان عليه تراب فأصابه وابل فتركه صلدا لا يقدرون على شيء مما كسبوا والله لا يهدي القوم الكافرين(264)﴾ البقرة
لم يسرفوا ولم يقتروا وكان بين ذلك قواما	﴿والذين إذا أنفقوا لم يسرفوا ولم يقتروا وكان بين ذلك قواما (67)﴾ الفرقان ﴿وأنفقوا في سبيل الله ولا تلقوا بأيديكم إلى التهلكة وأحسنوا إن الله يحب المحسنين (195)﴾ البقرة
من نفقة أو نذرتم من نذر	﴿وما أنفقتم من نفقة أو نذرتم من نذر فإن الله يعلمه وما للظالمين من أنصار (270)﴾ البقرة
في السراء والضراء	﴿الذين ينفقون في السراء والضراء والكاظمين الغيظ والعافين عن الناس والله يحب المحسنين(134)﴾ آل عمران
ذو سعة من سعته	﴿لينفق ذو سعة من سعته ومن قدر عليه رزقه فلينفق مما آتاه الله لا يكلف الله نفسا إلا ما آتاها سيجعل الله بعد عسر يسرا(7)﴾ الطلاق
ليس على الضعفاء ولا على المرضى ولا على الذين لا يجدون ما ينفقون حرج	﴿ليس على الضعفاء ولا على المرضى ولا على الذين لا يجدون ما ينفقون حرج إذا نصحوا لله ورسوله ما على المحسنين من سبيل والله غفور رحيم(91)﴾ التوبة ﴿ولا على الذين إذا ما أتوك لتحملهم قلت لا أجد ما أحملكم عليه تولوا وأعينهم تفيض من الدمع حزنا ألا يجدوا ما ينفقون (92)﴾ التوبة
ماذا ينفقون
من خير﴿يسألونك ماذا ينفقون قل ما أنفقتم من خير فللوالدين والأقربين واليتامى والمساكين وابن السبيل وما تفعلوا من خير فإن الله به عليم(215)﴾ البقرة ﴿ليس عليك هداهم ولكن الله يهدي من يشاء وما تنفقوا من خير فلأنفسكم وما تنفقون إلا ابتغاء وجه الله وما تنفقوا من خير يوف إليكم وأنتم لا تظلمون (272)﴾ البقرة
من خير	﴿ليس عليك هداهم ولكن الله يهدي من يشاء وما تنفقوا من خير فلأنفسكم وما تنفقون إلا ابتغاء وجه الله وما تنفقوا من خير يوف إليكم وأنتم لا تظلمون (272)﴾ البقرة ﴿فاتقوا الله ما استطعتم واسمعوا وأطيعوا وأنفقوا خيرا لأنفسكم ومن يوق شح نفسه فأولئك هم المفلحون(16)﴾ التغابن
من شيء	﴿لن تنالوا البر حتى تنفقوا مما تحبون وما تنفقوا من شيء فإن الله به عليم (92)﴾ آل عمران ﴿وأعدوا لهم ما استطعتم من قوة ومن رباط الخيل ترهبون به عدو الله وعدوكم وآخرين من دونهم لا تعلمونهم الله يعلمهم وما تنفقوا من شيء في سبيل الله يوف إليكم وأنتم لا تظلمون (60)﴾ الأنفال
أموالهم	﴿الذين ينفقون أموالهم بالليل والنهار سرا وعلانية فلهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون(274)﴾ البقرة ﴿الذين ينفقون أموالهم في سبيل الله ثم لا يتبعون ما أنفقوا منا ولا أذى لهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون (262)﴾ البقرة
العفو	﴿يسألونك عن الخمر والميسر قل فيهما إثم كبير ومنافع للناس وإثمهما أكبر من نفعهما ويسألونك ماذا ينفقون قل العفو كذلك يبين الله لكم الآيات لعلكم تتفكرون (219)﴾ البقرة
من طيبات ما كسبتم ومما أخرجنا لكم من الأرض ولا تيمموا الخبيث منه تنفقون مما تحبون	﴿ياأيها الذين آمنوا أنفقوا من طيبات ما كسبتم ومما أخرجنا لكم من الأرض ولا تيمموا الخبيث منه تنفقون ولستم بآخذيه إلا أن تغمضوا فيه واعلموا أن الله غني حميد(267)﴾ البقرة ﴿لن تنالوا البر حتى تنفقوا مما تحبون وما تنفقوا من شيء فإن الله به عليم (92)﴾ آل عمران
الذين لا يستجيبون لأمر الإنفاق كما أمر به الله
يبخل﴿هاأنتم هؤلاء تدعون لتنفقوا في سبيل الله فمنكم من يبخل ومن يبخل فإنما يبخل عن نفسه والله الغني وأنتم الفقراء وإن تتولوا يستبدل قوما غيركم ثم لا يكونوا أمثالكم(38)﴾ محمد
طوعا أو كرها ولا ينفقون إلا وهم كارهون	﴿قل أنفقوا طوعا أو كرها لن يتقبل منكم إنكم كنتم قوما فاسقين(53)﴾ التوبة ﴿وما منعهم أن تقبل منهم نفقاتهم إلا أنهم كفروا بالله وبرسوله ولا يأتون الصلاة إلا وهم كسالى ولا ينفقون إلا وهم كارهون (54)﴾ التوبة
رئاء الناس	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تبطلوا صدقاتكم بالمن والأذى كالذي ينفق ماله رئاء الناس ولا يؤمن بالله واليوم الآخرفمثله كمثل صفوان عليه تراب فأصابه وابل فتركه صلدا لا يقدرون على شيء مما كسبوا والله لا يهدي القوم الكافرين(264)﴾ البقرة ﴿والذين ينفقون أموالهم رئاء الناس ولا يؤمنون بالله ولا باليوم الآخر ومن يكن الشيطان له قرينا فساء قرينا(38)﴾ النساء
يتبعون ما أنفقوا منا وأذى	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تبطلوا صدقاتكم بالمن والأذى كالذي ينفق ماله رئاء الناس ولا يؤمن بالله واليوم الآخرفمثله كمثل صفوان عليه تراب فأصابه وابل فتركه صلدا لا يقدرون على شيء مما كسبوا والله لا يهدي القوم الكافرين(264)﴾ البقرة ﴿الذين ينفقون أموالهم في سبيل الله ثم لا يتبعون ما أنفقوا منا ولا أذى لهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون (262)﴾ البقرة
ليصدوا عن سبيل الله	﴿إن الذين كفروا ينفقون أموالهم ليصدوا عن سبيل الله فسينفقونها ثم تكون عليهم حسرة ثم يغلبون والذين كفروا إلى جهنم يحشرون(36)﴾ الأنفال ﴿ياأيها الذين آمنوا إن كثيرا من الأحبار والرهبان ليأكلون أموال الناس بالباطل ويصدون عن سبيل الله والذين يكنزون الذهب والفضة ولا ينفقونها في سبيل الله فبشرهم بعذاب أليم (34)﴾ التوبة
أنطعم من لو يشاء الله أطعمه	﴿وإذا قيل لهم أنفقوا مما رزقكم الله قال الذين كفروا للذين آمنوا أنطعم من لو يشاء الله أطعمه إن أنتم إلا في ضلال مبين(47)﴾ يس
لا تنفقوا على من عند رسول الله	﴿هم الذين يقولون لا تنفقوا على من عند رسول الله حتى ينفضوا ولله خزائن السماوات والأرض ولكن المنافقين لا يفقهون(7)﴾ المنافقون
يتخذ ما ينفق مغرما	﴿ومن الأعراب من يتخذ ما ينفق مغرما ويتربص بكم الدوائر عليهم دائرة السوء والله سميع عليم(98)﴾ التوبة ﴿ومن الأعراب من يؤمن بالله واليوم الآخر ويتخذ ما ينفق قربات عند الله وصلوات الرسول ألا إنها قربة لهم سيدخلهم الله في رحمته إن الله غفور رحيم (99)﴾ التوبة
	﴿مثل ما ينفقون في هذه الحياة الدنيا كمثل ريح فيها صر أصابت حرث قوم ظلموا أنفسهم فأهلكته وما ظلمهم الله ولكن أنفسهم يظلمون(117)﴾ آل عمران
لمن الإنفاق  على من ينفقون : على من تجب النفقة
1) على نفسه
 ﴿ضرب الله مثلا عبدا مملوكا لا يقدر على شيء ومن رزقناه منا رزقا حسنا فهو ينفق منه سرا وجهرا هل يستوون الحمد لله بل أكثرهم لا يعلمون(75)﴾ النحل
2) على الزوجات عند عقد النكاح
 ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا جاءكم المؤمنات مهاجرات فامتحنوهن الله أعلم بإيمانهن فإن علمتموهن مؤمنات فلا ترجعوهن إلى الكفار لا هن حل لهم ولا هم يحلون لهن وآتوهم ما أنفقوا ولا جناح عليكم أن تنكحوهن إذا آتيتموهن أجورهن ولا تمسكوا بعصم الكوافر واسألوا ما أنفقتم وليسألوا ما أنفقوا ذلكم حكم الله يحكم بينكم والله عليم حكيم(10)﴾ الممتحنة ﴿وإن فاتكم شيء من أزواجكم إلى الكفار فعاقبتم فآتوا الذين ذهبت أزواجهم مثل ما أنفقوا واتقوا الله الذي أنتم به مؤمنون(11)﴾ الممتحنة
3) على الزوجات والأولاد بعد النكاح
 ﴿الرجال قوامون على النساء بما فضل الله بعضهم على بعض وبما أنفقوا من أموالهم فالصالحات قانتات حافظات للغيب بما حفظ الله واللاتي تخافون نشوزهن فعظوهن واهجروهن في المضاجع واضربوهن فإن أطعنكم فلا تبغوا عليهن سبيلا إن الله كان عليا كبيرا(34)﴾ النساء ﴿أسكنوهن من حيث سكنتم من وجدكم ولا تضاروهن لتضيقوا عليهن وإن كن أولات حمل فأنفقوا عليهن حتى يضعن حملهن فإن أرضعن لكم فآتوهن أجورهن وأتمروا بينكم بمعروف وإن تعاسرتم فسترضع له أخرى(6)﴾ الطلاق
 	﴿والوالدات يرضعن أولادهن حولين كاملين لمن أراد أن يتم الرضاعة وعلى المولود له رزقهن وكسوتهن بالمعروف لا تكلف نفس إلا وسعها لا تضار والدة بولدها ولا مولود له بولده وعلى الوارث مثل ذلك فإن أرادا فصالا عن تراض منهما وتشاور فلا جناح عليهما وإن أردتم أن تسترضعوا أولادكم فلا جناح عليكم إذا سلمتم ما آتيتم بالمعروف واتقوا الله واعلموا أن الله بما تعملون بصير(233)﴾ البقرة
4) على الثمر والحرث ( المزرعة والاستراحات )
 ﴿وأحيط بثمره فأصبح يقلب كفيه على ما أنفق فيها وهي خاوية على عروشها ويقول ياليتني لم أشرك بربي أحدا(42)﴾ الكهف
5) للوالدين والأقربين واليتامى والمساكين وابن السبيل
 ﴿يسألونك ماذا ينفقون قل ما أنفقتم من خير فللوالدين والأقربين واليتامى والمساكين وابن السبيل وما تفعلوا من خير فإن الله به عليم(215)﴾ البقرة ﴿ولا يأتل أولوا الفضل منكم والسعة أن يؤتوا أولي القربى والمساكين والمهاجرين في سبيل الله وليعفوا وليصفحوا ألا تحبون أن يغفر الله لكم والله غفور رحيم(22)﴾ النور
الإنفاق على اليتيم من ماله  	﴿ولا تقربوا مال اليتيم إلا بالتي هي أحسن حتى يبلغ أشده وأوفوا الكيل والميزان بالقسط لا نكلف نفسا إلا وسعهاوإذا قلتم فاعدلوا ولو كان ذا قربى وبعهد الله أوفوا ذلكم وصاكم به لعلكم تذكرون(152)﴾ الأنعام
6) النذر
 ﴿وما أنفقتم من نفقة أو نذرتم من نذر فإن الله يعلمه وما للظالمين من أنصار (270)﴾ البقرة
7) للفقراء
 ﴿للفقراء الذين أحصروا في سبيل الله لا يستطيعون ضربا في الأرض يحسبهم الجاهل أغنياء من التعفف تعرفهم بسيماهم لا يسألون الناس إلحافا وما تنفقوا من خير فإن الله به عليم (273)﴾ البقرة ﴿وإذا قيل لهم أنفقوا مما رزقكم الله قال الذين كفروا للذين آمنوا أنطعم من لو يشاء الله أطعمه إن أنتم إلا في ضلال مبين(47)﴾ يس
8) في سبيل الله
 ﴿وأعدوا لهم ما استطعتم من قوة ومن رباط الخيل ترهبون به عدو الله وعدوكم وآخرين من دونهم لا تعلمونهم الله يعلمهم وما تنفقوا من شيء في سبيل الله يوف إليكم وأنتم لا تظلمون (60)﴾ الأنفال ﴿الذين ينفقون أموالهم في سبيل الله ثم لا يتبعون ما أنفقوا منا ولا أذى لهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون (262)﴾ البقرة
 	﴿مثل الذين ينفقون أموالهم في سبيل الله كمثل حبة أنبتت سبع سنابل في كل سنبلة مائة حبة والله يضاعف لمن يشاء والله واسع عليم(261)﴾ البقرة
 	﴿ولا ينفقون نفقة صغيرة ولا كبيرة ولا يقطعون واديا إلا كتب لهم ليجزيهم الله أحسن ما كانوا يعملون (121)﴾ التوبة ﴿وأعدوا لهم ما استطعتم من قوة ومن رباط الخيل ترهبون به عدو الله وعدوكم وآخرين من دونهم لا تعلمونهم الله يعلمهم وما تنفقوا من شيء في سبيل الله يوف إليكم وأنتم لا تظلمون (60)﴾ الأنفال
 	﴿وما لكم ألا تنفقوا في سبيل الله ولله ميراث السماوات والأرض لا يستوي منكم من أنفق من قبل الفتح وقاتل أولئك أعظم درجة من الذين أنفقوا من بعد وقاتلوا وكلا وعد الله الحسنى والله بما تعملون خبير(10)﴾ الحديد ﴿هاأنتم هؤلاء تدعون لتنفقوا في سبيل الله فمنكم من يبخل ومن يبخل فإنما يبخل عن نفسه والله الغني وأنتم الفقراء وإن تتولوا يستبدل قوما غيركم ثم لا يكونوا أمثالكم(38)﴾ محمد
 	﴿ومن الأعراب من يؤمن بالله واليوم الآخر ويتخذ ما ينفق قربات عند الله وصلوات الرسول ألا إنها قربة لهم سيدخلهم الله في رحمته إن الله غفور رحيم (99)﴾ التوبة
 	﴿الذين ينفقون أموالهم في سبيل الله ثم لا يتبعون ما أنفقوا منا ولا أذى لهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون (262)﴾ البقرة
 	﴿وأنفقوا في سبيل الله ولا تلقوا بأيديكم إلى التهلكة وأحسنوا إن الله يحب المحسنين (195)﴾ البقرة
 	﴿ولا ينفقون نفقة صغيرة ولا كبيرة ولا يقطعون واديا إلا كتب لهم ليجزيهم الله أحسن ما كانوا يعملون (121)﴾ التوبة ﴿وما أنفقتم من نفقة أو نذرتم من نذر فإن الله يعلمه وما للظالمين من أنصار (270)﴾ البقرة
 	﴿ولا يأتل أولوا الفضل منكم والسعة أن يؤتوا أولي القربى والمساكين والمهاجرين في سبيل الله وليعفوا وليصفحوا ألا تحبون أن يغفر الله لكم والله غفور رحيم(22)﴾ النور
9) على من عند رسول الله
 ﴿هم الذين يقولون لا تنفقوا على من عند رسول الله حتى ينفضوا ولله خزائن السماوات والأرض ولكن المنافقين لا يفقهون(7)﴾ المنافقون
10) على التأليف بين قلوب المؤمنين
 ﴿وألف بين قلوبهم لو أنفقت ما في الأرض جميعا ما ألفت بين قلوبهم ولكن الله ألف بينهم إنه عزيز حكيم(63)﴾ الأنفال

 ﴿وقالت اليهود يد الله مغلولة غلت أيديهم ولعنوا بما قالوا بل يداه مبسوطتان ينفق كيف يشاء وليزيدن كثيرا منهم ما أنزل إليك من ربك طغيانا وكفرا وألقينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله ويسعون في الأرض فسادا والله لا يحب المفسدين(64)﴾ المائدة ﴿ضرب الله مثلا عبدا مملوكا لا يقدر على شيء ومن رزقناه منا رزقا حسنا فهو ينفق منه سرا وجهرا هل يستوون الحمد لله بل أكثرهم لا يعلمون(75)﴾ النحل
الإنفاق
 ﴿قل لو أنتم تملكون خزائن رحمة ربي إذا لأمسكتم خشية الإنفاق وكان الإنسان قتورا(100)﴾ الإسراء
نفقة
 ﴿ولا ينفقون نفقة صغيرة ولا كبيرة ولا يقطعون واديا إلا كتب لهم ليجزيهم الله أحسن ما كانوا يعملون (121)﴾ التوبة ﴿وما أنفقتم من نفقة أو نذرتم من نذر فإن الله يعلمه وما للظالمين من أنصار (270)﴾ البقرة
مختار الصحاح
● [نفق] ن ف ق: نَفَقَتِ الدابة ماتت وبابه دخل و نَفَقَ البيع ينفُقُ بالضم نَفَاقا راج و النِّفَاقُ بالكسر فعل المُنَافِقِ و أَنْفَقَ الرجل افتقر وذهب ماله ومنه قوله تعالى ﴿إذاً لأمسكتم خشية الإنفاق﴾ وأنفق الدراهم من النَّفقة و النَّفَقُ بفتحتين سرب في الأرض له مخلص إلى مكان و نَيْفَقُ السراويل الموضع المتسع والعامة تقوله بكسر النون
الراغب
نفق
- نفق الشيء: مضى ونفد، ينفق؛ إما بالبيع نحو: نفق البيع نفاقا، ومنه: نفاق الأيم، ونفق القوم: إذا نفق سوقهم؛ وإما بالموت نحو: نفقت الدابة نفوقا؛ وإما بالفناء نحو: نفقت الدراهم تنفق وأنفقتها. والإنفاق قد يكون في المال، وفي غيره، وقد يكون واجبا وتطوعا، قال تعالى: }وأنفقوا في سبيل الله﴿[البقرة/195]، و﴾أنفقوا مما رزقناكم﴿[البقرة/254] وقال:﴾لن تنالوا البر حتى تنفقوا مما تحبون وما تنفقوا من شيء فإن الله به عليم﴿[آل عمران/92]،﴾وما أنفقتم من شيء فهو يخلفه﴿[سبأ/39]،﴾لا يستوي منكم من أنفق من قبل الفتح﴿[الحديد/10] إلى غير ذلك من الآيات. وقوله:﴾قل لو أنتم تملكون خزائن رحمة ربي إذا لامسكتم خشية الإنفاق﴿[الإسراء/100] أي: خشية الإقتار، يقال: أنفق فلان: إذا نفق ماله فافتقر، فالإنفاق ههنا كالإملاق في قوله:﴾ولا تقتلوا أولادكم خشية إملاق﴿[الإسراء/31] والنفقة اسم لما ينفق، قال:﴾وما أنفقتم من نفقة﴿[البقرة/270]،﴾ولا ينفقون ينفقة﴿[التوبة/121]، والنفق: الطريق النافذ، والسرب في الأرض النافذ فيه. قال:﴾فإن استطعت أن تبتغي نفقا في الأرض﴿[الأنعام/35] ومنه: نافقاء اليربوع، وقد نافق اليربوع، ونفق، ومنه: النفاق، وهو الدخول في الشرع من باب والخروج عنه من باب، وعلى ذلك نبه بقوله:﴾إن المنافقين هم الفاسقون﴿[التوبة/67] أي: الخارجون من الشرع، وجعل الله المنافقين شرا من الكافرين. فقال:﴾إن المنافقين في الدرك الأسفل من النار{ [النساء/145] ونيفق السراويل معروف (نيفق السراويل هو الموضع المتسع منه. وهو فارسي معرب. اللسان (نفق) ).
ملخص اللسان
1.     نَفَقَ الفرسُ والدابةُ وسائر البهائم يَنْفُقُ نُفُوقاً: مات؛
2.  ونَفَقَ البيع نَفَاقاً: راج. ونَفَقت السِّلْعة تَنْفُق نَفاقاً، بالفتح: غَلَتْ ورغب فيها، وأَنْفَقَها هو ونَفَّقها. وفي الحديث: المُنَفِّق سلْعته بالحلف الكاذب؛ المُنَفِّقُ، بالتشديد: من النَّفَاق وهو ضد الكَسَاد؛وأَنْفَقَ القوم: نَفَقت سوقهم.
3.  ونَفَق مالُه ودرهمه وطعامه نَفْقاً ونَفاقاً، كلاهما: نقص وقلّ، وقيل فني وذهب. وأَنْفَقُوا: نَفَقت أَموالهم.    وأَنفَقَ الرجل إذا افتقر؛ ومنه قوله تعالى: إذاً لأَمسكتم خشية الإنْفَاقِ؛ أَي خشية الفناء والنَّفَاد. وأَنْفَقَ المال: صرفه. والنَّفقة: ما أُنِفق، والجمع   نِفاق ،ونَفِقَ الزاد يَنْفَقُ نَفَقاً أي نفد،والنَّفِقُ: السريع الانقطاعِ من كل شيء
4.     والنَّفَقُ: سَرَبٌ في الأَرض مشتق إلى موضع آخر، وفي التهذيب: له مَخْلَصٌ إلى مكان اخر. وفي التنزيل: فإن استطعت أَن تبتغي نَفَقاً في الأرض، والجمع أَنْفَاق؛ واستعاره ، والنُّفَقةُ والنَّافِقاء: جُحْر الضَّبّ واليَرْبوع، وقيل: النُّفقةُ والنافِقاء موضع يرققه اليربوع من جُحره، فإذا أُتِيَ من قبل القاصِعاء ضرب النافِقاء برأْسه فخرج. ونَفِقَ اليربوع ونَفَق وانْتَفَقَ ونَفَّق:خرج منه.
5.     سمي المنافقُ مُنافقاً للنَّفَق وهو السَّرَب في الأَرض،وقيل: إنما سمي مُنافقاً لأنه نافَقَ كاليربوع وهو دخوله نافقاءه
6.     وقد نافَقَ مُنافَقَةً ونِفاقاً، وقد تكرر  في الحديث ذكر النِّفاق وما تصرّف منه اسماً وفعلاً، وهو اسم إسلاميّ لم    تعرفه العرب بالمعنى المخصوص به، وهو الذي يَسْترُ كُفْره ويظهر إيمانَه وإن كان أَصله في اللغة معروفاً. يقال: نافَقَ يُنافِق مُنافقة ونِفاقاً،وهو مأْخوذ من النافقاء لا من النَّفَق وهو السَّرَب الذي يستتر فيه لستره كُفْره
7.     ونَفَق الجُرْح إذا تقشَّر
لسان العرب
● - نفق: نَفَقَ الفرسُ والدابةُ وسائر البهائم يَنْفُقُ نُفُوقاً: مات؛ قال    ابن بري أَنشد ثعلب:    فما أَشْياءُ نَشْرِيها بمالٍ،    فإن نَفَقَتْ فأَكْسَد ما تكونُ    وفي حديث ابن عباس: والجَزور نافقة أَي ميتة من نَفَقت الدابة إذا ماتت؛    وقال الشاعر:    نَفَقَ البغلُ وأَوْدَى سَرْجه،    في سبيل الله سَرْجي وبَغَلْ    وأورده ابن بري: سرجي والبَغَلْ.    ونَفَقَ البيع نَفَاقاً: راج. ونَفَقت السِّلْعة تَنْفُق نَفاقاً،    بالفتح: غَلَتْ ورغب فيها، وأَنْفَقَها هو ونَفَّقها. وفي الحديث: المُنَفِّق    سلْعته بالحلف الكاذب؛ المُنَفِّقُ، بالتشديد: من النَّفَاق وهو ضد    الكَسَاد؛ ومنه الحديث: اليمين الكاذبة مَنْفَقَة للسِّلْعة مَمْحَقة للبركة    أي هي مَظِنة لنفَاقها وموضع له. وفي الحديث عن ابن عباس: لا يُنَفِّقْ    بعضُكم بعضاً أَي لا يقصد أَن يُنَفِّقَ سِلْعته على جهة النَّجْش، فإنه    بزيادته فيها يرغب السامع فيكون قوله سبباً لابتياعها ومُنفِّقاً لها.    ونعفَقَ الدرهم يَنْفُق نَفَاقاً: كذلك؛ هذه عن اللحياني كأَن الدرهم قَلَّ    فرغب فيه.    وأَنْفَقَ القوم: نَفَقت سوقهم. ونَفَق مالُه ودرهمه وطعامه نَفْقاً    ونَفاقاً، كلاهما: نقص وقلّ، وقيل فني وذهب. وأَنْفَقُوا: نَفَقت أَموالهم.    وأَنفَقَ الرجل إذا افتقر؛ ومنه قوله تعالى: إذاً لأَمسكتم خشية    الإنْفَاقِ؛ أَي خشية الفناء والنَّفَاد. وأَنْفَقَ المال: صرفه. وفي التنزيل:    وإذا قيل لهم أَنْفِقُوا مما رزقكم الله؛ أَي أَنفقوا في سبيل الله    وأَطعموا وتصدقوا. واسْتَنْفَقه: أَذهبه. والنَّفقة: ما أُنِفق، والجمع    نِفاق.حكى اللحياني: نَفِدت نِفاقُ القوم ونفَقَاتهم، بالكسر، إذا نفدت وفنيت.    والنِّفاقُ، بالكسر: جمع النَّفَقة من الدراهم، ونَفِقَ الزاد يَنْفَقُ    نَفَقاً أي نفد، وقد أَنفَقت الدراهم من النَّفقة. ورجل مِنْفاقٌ أي كثير    النَّفَقة. والنَّفَقة: ما أَنفَقْت، واستنفقت على العيال وعلى نفسك.    التهذيب: الليث نَفَقَ السعر    (* قوله «السعر» كذا هو في الأصل ولعله    الشيء). يَنْفُق نُفُوقاً إذا كثر مشتروه، وأَنْفَقَ الرجل إنْفاقاً إذا وجد    نَفاقاً لمتاعه. وفي مثل من أَمثالهم: من باع عِرْضه أَنْفَقَ أَي من شاتم    الناس شُتِمَ، ومعناه أَنه يجد نَفاقاً بعِرْضه ينال منه؛ ومنه قول كعب    بن زهير:    أبِيتُ ولا أَهجُو الصديقَ، ومن يَبِعْ    بعِرْض أَبيه في المَعاشِرِ يُنْفِقِ    أَي يجد نَفاقاً، والباء مقحمة في قوله بعِرض أَبيه. ونَفَقَت الأَيّم    تَنْفُق نَفاقاً إذا كثر خُطّابها. وفي حديث عمر: من حَظّ المَرْء نَفاق    أَيّمه أَي من سعادته أن تخطب نساؤه من بناته وأَخواته ولا يَكْسَدْنَ    كَساد السِّلَع التي لا تَنْفُق. والنَّفِقُ: السريع الانقطاعِ من كل شيء،    يقال: سير نَفِقٌ أي منقطع؛ قال لبيد:    شَدّاً ومَرْفوعاً بقُرْبِ مثله    للوِرْدِ، لا نَفِق ولا مَسْؤُوم    أَي عَدْو غير منقطع. وفرس نَفِقُ الجَرْي إذا كان سريع انقطاع الجري:    قال علقمة بن عبدة يصف ظليماً:    فلا تَزَيُّده في مشيه نَفِقٌ،    ولا الزَّفيف دُوَيْن الشّدِّ مَسْؤُوم    والنَّفَقُ: سَرَبٌ في الأَرض مشتق إلى موضع آخر، وفي التهذيب: له    مَخْلَصٌ إلى مكان اخر. وفي المثل: ضَلَّ دُرَيْصٌ نَفَقه أي جُحْره. وفي    التنزيل: فإن استطعت أَن تبتغي نَفَقاً في الأرض، والجمع أَنْفَاق؛ واستعاره    امرؤ القيس لجِحَرة الفِئَرة فقال يصف فرساً:    خَفَاهُنَّ من أَنْفاقِهِنَّ، كأَنما    خَفاهنَّ ودْقٌ من عَشِيّ مُجَلِّبِ    والنُّفَقةُ والنَّافِقاء: جُحْر الضَّبّ واليَرْبوع، وقيل: النُّفقةُ    والنافِقاء موضع يرققه اليربوع من جُحره، فإذا أُتِيَ من قبل القاصِعاء    ضرب النافِقاء برأْسه فخرج. ونَفِقَ اليربوع ونَفَق وانْتَفَقَ ونَفَّق:    خرج منه. وتَنَفَّقَه الحارِشُ وانْتَفقه: استخرجه من نافِقائه؛ واستعاره    بعضهم للشيطان فقال:    إذا الشيطانُ قَصَّعَ في قَفاها،    تَنَفَّقْناهُ بالحَبْل التُّؤام    أَي استخرجناه استخراج الضَّبّ من نافِقائه. وأَنْفَقَ الضَّبّ واليربوع    إذا لم يَرْفُق به حتى ينْتَفِقَ ويذهب. ابن الأَعرابي: قُصَعَةُ    اليربوع أَن يحفر حفيرة ثم يسد بابها بترابها، ويسمى ذلك التراب الدَّامّاء، ثم    يحفر حفراً آخر يقال له النافِقاء والنُّفَقَة والنَّفَق فلا ينفذها،    ولكنه يحفرها حتى ترقّ، فإذا أُخِذَ عليه بقاصِعائه عدا إلى النافِقاء    فضربها برأْسه ومَرَق منها، وتراب النُّفَقَةِ يقال له الراهِطَاء؛    وأَنشد:وما أُمُّ الرُّدَيْنِ، وإن أَدلَّتْ،    بعالِمةٍ بأَخلاق الكِرام    إذا الشيطانُ قَصَّع في قفاها    تَنَفّقْناه بالحبْل التُّؤام    أَي إذا سكن في قاصعاء قفاها تنفَّقناه أَي استخرجناه كما يُستخرج    اليربوع من نافقائه. قال الأَصمعي في القاصعاء. إنما قيل له ذلك لأَن    اليَرْبوع يخرج تراب الجحر ثم يسدّ به فم الآخر من قولهم قَصَع الكَلْمُ بالدم    إذا امتلأَ به، وقيل له الدامَّاء لأنه يخرج تراب الجحر ويطلي به فم الآخر    من قولك ادْمُمْ قِدْرك أَي اطْلِها بالطِّحال والرَّماد. ويقال: نافَقَ    اليربوعُ إذا دخل في نافِقائه، وقَصَّع إذا خرج من القاصِعاء. وتَنَفَّق:    خرج؛ قال ذو الرمة:    إذا أَرادوا دَسْمَهُ تَنَفَّقا    أَبو عبيد: سمي المنافقُ مُنافقاً للنَّفَق وهو السَّرَب في الأَرض،    وقيل: إنما سمي مُنافقاً لأنه نافَقَ كاليربوع وهو دخوله نافقاءه. يقال: قد    نفق به ونافَقَ، وله جحر آخر يقال له القاصِعاء، فإذا طلِبَ قَصَّع فخرج    من القاصِعاء، فهو يدخل في النافِقاء ويخرج من القاصِعاء، أو يدخل في    القاصِعاء ويخرج من النافِقاء، فيقال هكذا يفعل المُنافق، يدخل في الإسلام    ثم يخرج منه من غير الوجه الذي دخل فيه. الجوهري: والنافِقاء إحدى جِحَرةَ    اليَرْبوع يكتمها ويُظْهر غيرها وهو موضع يرققه، فإذا أُتِيَ من قِبَلِ    القاصِعاء ضرب النافِقاء برأْسه فانْتَفَق أَي خرج، والجمع النَّوَافِقُ.    قال ابن بري: جِحَرة اليربوع سبعة: القاصِعاء والنافِقاء والدامَّاء    والراهِطاءُ والعَانِقاء والحَاثياء واللُّغَزُ، وهي اللُّغَّيْزَى أَيضاً.    قال أَبو زيد: هي النافِقاء والنُّفَقاء والنُّفَقة والرُّهطاء    والرُّهَطة والقُصَعاء والقُصَعة، وما جاء على فاعِلاء أَيضاً حاوياء وسافياءُ    وسابياء والسموأَل ابن عادِياء، والخافِيَاء الجنّ، والكارِـاء    (* قوله    «الكارـاء» هكذا هو في الأصل بدون نقط.) واللأَّوِياء والجاسِياء للصَّلابة    والبَالغاء للأَكارع، وبنُو قَابِعاء للسَّبّ. والنُّفَقة مثال الهُمَزة:    النَّافِقاء، تقول منه: نَفَّق اليَرْبوع تَنْفيقاً ونافَقَ أَي دخل في    نافِقائه، ومنه اشتقاق المُنافق في الدين. والنِّفاق، بالكسر، فعل    المنافِق. والنِّفاقُ: الدخول في الإسلام من وَجْه والخروُج عنه من آخر، مشتقّ    من نَافِقَاء اليربوع إسلامية، وقد نافَقَ مُنافَقَةً ونِفاقاً، وقد تكرر    في الحديث ذكر النِّفاق وما تصرّف منه اسماً وفعلاً، وهو اسم إسلاميّ لم    تعرفه العرب بالمعنى المخصوص به، وهو الذي يَسْترُ كُفْره ويظهر إيمانَه    وإن كان أَصله في اللغة معروفاً. يقال: نافَقَ يُنافِق مُنافقة ونِفاقاً،    وهو مأْخوذ من النافقاء لا من النَّفَق وهو السَّرَب الذي يستتر فيه    لستره كُفْره. وفي حديث حنظلة: نافَقَ حَنْظَلة أَراد أَنه إذا كان عند    النبي، صلى الله عليه وسلم، أخلص وزهد في الدنيا، وإذا خرج عنه ترك ما كان    عليه ورغب فيها، فكأَنه نوع من الظاهر والباطن ما كان يرضى أَن يسامح به    نفسه. وفي الحديث: أَكثر مُنافِقِي هذه الأُمَّة قُرَّاؤها؛ أَراد    بالنِّفاق ههنا الرياء لأَن كليهما إظْهار غير ما في الباطن؛ وقول أبي    وجزة:يَهْدِي قلائِص خُضَّعاً يَكنفْنَهُ،    صُعْرَ الخدُودِ نوَافِقَ الأَوْبَارِ    أَي نُسِلَتْ أَوبارُها من السِّمَن، وفي نوادر الأَعراب: أَنْفَقَت    الإبُل إذا انْتَثَرَتْ أَوبارُها عن سِمَن. قالوا: ونَفَق الجُرْح إذا    تقشَّر، ويقال زيْت انفاق؛ قال الراجز:    إذا سَمِعْنَ صَوْتَ فَحْلٍ شَقْشاق،    قَطَعْنَ مُصْفَرّاً كزيت الانْفاق    والنَّافِقة: نافِقة المِسْك، دخيل، وهي فأْرة المسك وهي وعاؤه.    ومالك بن المُنْتَفِقِ الضَّبيّ أَحد بني صُبَاح بن طريف قاتل بِسْطَامِ    بن قَيْس.    والنُّفَيْقُ: موضع. ونَيْقَقُ القميص والسراويل: معروف، وهو قارسي    معرب، وهو المُنَفَّقُ، وقيل النَّيْقَقُ دخيل، نَيْفق السراويل. الجوهري:    ونيفق السروايل الموضع المتسع منها، والعامة تقول نِيفَق، بكسر النون،    والمُنْتَفِقُ: اسم رجل.
مقاييس اللغة:
(نفق) النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا.
فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم. وأنْفَق الرّجُل: افتَقَر، أي ذهب ما عِندَه. قال ابنُ الأعرابي: ومنه قوله تعالى: ﴿إذاً لأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإنْفَاقِ﴾ [الإسراء 100].وفرسٌ نَفِقُ الجرْيِ، أي سريعُ انقطاع الجري.
والأصل الآخر النَّفَق: سَرَبٌ في الأرض لـه مَخْلَصٌ إلى مكان. والنَّافقاء: موضِعٌ يرقِّقه اليَربوعُ من جُحْرِه فإذا أُتِيَ من قِبَل القاصعاء ضَرَب النَّافقاءَ برأسه فانتفَقَ، أي خرج. ومنه اشتقاق النِّفاق، لأن صاحبَه يكتُم خلافَ ما يُظهِر، فكأن الإيمان يَخرُج منه، أو يخرج هو من الإيمانِ في خفاء. ويمكن أنَّ الأصلَ في الباب واحد، وهو الخُرُوجُ. والنَّفَق: المَسلك النَّافذ الذي يُمكن الخروجُ منه.
أمَّا نَيْفَق السَّراويل فقد قال أبو بكر([1]): هو فارسيٌّ معرَّب.
القاموس المحيط:
نَفَقَ البَيْعُ نَفاقاً، كسحابٍ راجَ، و السُّوقُ قامَتْ، و الرجُلُ والدابَّةُ نُفوقاً ماتا، و الجُرْحُ تَقَشَّرَ. وكفرِحَ ونَصَرَ نَفِدَ وفَنِيَ، أو قَلَّ. وككِتابٍ فِعْلُ المُنافِقِ، وجمعُ نَفَقَةٍ. ونَفِقَتْ نِفاقُهُم فَنِيَتْ نَفَقاتُهُم. ورجُلٌ مِنْفاقٌ كثيرُ النَّفَقَةِ. وفَرَسٌ نَفِقُ الجَرْيِ، ككتِفٍ سريعُ انْقِطاعِهِ.
وكزُبَيْرٍ: ع. ونافِقانُ: ة بمَرْوَ. والنَّفَقُ، محرَّكةً: سَرَبٌ في الأرضِ له مَخْلَصٌ إلى مكانٍ.
وانْتَفَقَ: دَخَلَهُ. و " ضَلَّ دُرَيْصٌ نَفَقَهُ " : في: د ر ص، وبهاءٍ: ماتُنْفِقُهُ من الدراهِمِ ونحوِها.
والنافِقَةُ: نافِجَةُ المسْكِ، وجَبَلٌ. والنافِقَاءُ والنُّفَقَةُ، كهُمَزَةٍ: إِحْدَى جِحَرَةِ اليَرْبوعِ، يَكْتُمُها ويُظْهِرُ غيرَها، فإِذا أُتِيَ من جِهَةِ القاصِعاءِ، ضَرَبَ النافِقاءَ برأسِه فانْتَفَقَ. ونَفَقَ، كنَصَرَ وسَمِعَ، ونَفَّقَ وانْتَفَقَ: خَرَجَ من نافِقائِه. ونَيْفَقُ السراويلِ، بالفتح: الموضِعُ المُتَّسِعُ منه. وأنْفَقَ: افْتَقَرَ، و مالَهُ: أنْفَدَه، كاسْتَنْفَقَه، و القومُ: نَفَقَتْ سوقُهُم، و الإِبِلُ: انْتَشَرَتْ أوبارُها سِمَناً.
ونَفَّقَ السِّلْعَةَ تَنْفِيقاً: رَوَّجَها، كأَنْفَقَها. والمُنْتَفِقُ: أبو قبيلةٍ. ومالكُ بنُ المُنْتَفِقِ: قاتِلُ بِسْطامِ بنِ قَيْسٍ. ونافَقَ في الدينِ: سَتَرَ كُفْرَهُ وأظْهَرَ إيمانَهُ، و اليَرْبوعُ: أخَذَ في نافِقائِه، كانْتَفَقَ.
وتَنَفَّقْتُه: اسْتَخْرَجْتُه.
تاج العروس:
ن ف ق
نفَقَ البيعُ ينْفُقُ نَفاقاً كسَحاب : رَاجَ وكذلك السِّلْعَةُ تنْفُق : إذا غلَت ورُغِبَ فيها ونفَق الدّرْهَمُ نَفاقاً كذلك وهذه عن اللّحياني كأنّه قَلّ فرُغِبَ فيه . ومن المجاز : نفَقَت السّوقُ أي : قامت وراجَتْ . ومن المَجاز : نفَقَ الرّجلُ وكذا الدّابّةُ كالفَرَسِ والبَغْل وسائِرِ البهائِم ينفُقُ نُفوقاً بالضم : ماتا قال ابنُ برّي وأنشد ثعْلب :
فما أشياءُ نشْريها بمالٍ ... فإنْ نفقَتْ فأكسدُ ما تكونُ وفي حديث ابنِ عبّاس : والجَزورُ نافِقَةٌ أي : ميِّتَة . وقال الشاعر :
نفَقَ البَغلُ وأوْدَى سرْجُه ... في سبيلِ الله سرْجي وبَغَلْ وروايةُ ابنِ برّي : سرْجي والبَغَل . ثم إنّ ظاهرَ سِياق المُصنّف كالجوْهَريّ وغيرِه من الأئمّة أنه من حدِّ كتَبَ لا غير . قال شيخُنا : وزادُ ابنُ القَطّاع أنه يقال : نفِقَت الدّابةُ كفرِح ووافَقَه ابنُ السِّيد في الفَرْقِ فتأمّل ذلك . ونَفَق الجُرحُ نُفوقاً : تقشّر وهو مجاز . ونَفِقَ مالُه ودِرْهَمُه وطَعامُه كفرِح ونَصَر نَفْقاً ونَفاقاً : نَفِد وفَنِيَ وذهَبَ أو نقَص أو قلّ فرُغِب فيه وراجَ وهذا عن اللِّحياني . والنِّفاق ككِتاب : فِعْلُ المُنافِق وهو الدّخولِ في الإسلام من وجهٍ والخُروج عنه من آخر وقد نافَقَ مُنافَقَةً ونِفاقاً وقد تكرّر في الحديثِ النِّفاق وما تصرّفَ منه اسْماً وفِعْلاً وهو اسمٌ إسلاميٌّ لم تعْرِفْهُ العربُ بالمَعْنى المَخْصوصِ به وهوَ الذي يسْتُر كُفرَه ويُظْهِرُ إسمانَه وإن كان أصلُه في اللّغة معْروفاً صرّح بذلك ابنُ فارس وابنُ الأثير وعقَد له السُّيوطيّ في المُزْهِرِ نوْعاً خاصاً وبسَطه الشِّهابُ في العنايَة وفي مواضِعَ من شرْحِ الشِّفاءِ . ونقَل الصاغانيّ عن ابنِ الأنْباريّ - في الاعتِلال لتَسْمِية المُنافق مُنافِقاً - ثَلاثَة أقْوال : أحدها : أنّه سُمّي به لأنّه يسْتُر كُفرَه ويُغيِّبه فشُبِّه بالذي يدْخُل النَّفَق وهو السَّرَبُ يسْتتِرُ فيه . والثاني : أنه نافَقَ كاليَرْبوع فشُبِّه به ؛ لأنه يخْرُج من الإيمان من غيرِ الوجْه الذي دخَل فيه . والثالِث : أنّه سُمّي به لإظهارِه غيرَ ما يُضمِر تشْبيهاً باليَرْبوع فكذلك المُنافِقُ ظاهِرُه إيمانٌ وباطنُه كُفْر . قلت : وعلى هذا يُحمَلُ حديثُ : أكْثرُ مُنافِقي هذه الأمّة قُرّاؤها أراد بالنِّفاق هُنا الرِّياءَ ؛ لأنّ كِلاهُما إظهارُ غيرِ ما في الباطِن . والنِّفاقُ أيضاً : جمْع نفَقَةٍ مُحرَّكة كثَمَرة وثِمار . وحَكى اللِّحياني : نفِقَت نِفاقُهُم كفرِح أي : فنِيَتْ نَفَقاتُهم ونَفِدَتْ . ورجُلٌ مِنْفاقٌ بالكَسْر : كثيرُ النّفَقَة لِما يصْرِفُه من الدّراهِم وغيرِها . ومن المَجاز : فرَسٌ نفِقُ الجرْيِ ككتِفٍ : إذا كان سريع انْقِطاعِه نقله الجوهريّ وأنشد لعَلْقَمَة بنِ عبَدَة يصِف ظليماً :
فلا تزيُّدُهُ في مشْيِه نفِقٌ ... ولا الزَّفيفُ دُوَيْنَ الشّدِّ مسْؤومُ
أي : عدْو غيْر مُنْقَطِع . والنُّفَيْق كزُبَيْر : ع . ونافِقان : ة بمَرْو . والنَّفَق مُحرّكة : سرَبٌ في الأرض مشتَقٌّ الى موضِعٍ آخر . وفي الصِّحاح والتّهذيب : له مَخْلَصٌ الى مكان آخر . ومنه قولُه تعالى : ( فإنْ استَطَعْتَ أن تبْتَغي نفَقاً في الأرض أو سُلَّماً في السّماء ) . وانْتَفَق الرجلُ : دخلَه . وفي المثَل : ضلَّ دُرَيْصٌ نفَقَه أي : جُحْرَه كما في الصِّحاح . يُضرَبُ لمَنْ يعْيا بأمرِه ويَعُدُّ حُجّة لخَصْمه فيَنْسى عند الحاجةِ وقد ذُكِر في د ر ص . والنّفَقَة بهاءٍ : ما تُنْفِقُه من الدّراهم ونحوِها على نفْسِك وعلى العِيال . والنافِقَةُ : نافِجَةُ المِسْكِ . وجَبَلٌ . والنافِقاءُ والنُّفَقَة كهُمَزة : إحدَى جِحَرةِ اليَرْبوع يكتُمُها ويُظهِر غيرَها وهو موضع يرقِّقه فإذا أُتي من قِبَل القاصِعاء ضرَبَ النّافِقاءَ برأسِه فانْتَفَ أي : خرج والجمعُ النّوافِقُ كما في الصِّحاح . وقال أبو عُبيد : وله جُحْر آخرُ يُقال له : القاصِعاءُ فإذا طُلِب قصَع فخرَج من القاصِعاءِ فهو يدخُل في النّافِقاء ويخْرجُ من القاصِعاء أو يدخُلُ في القاصِعاءِ ويخرُج من النّافِقاءِ . وقال ابنُ الأعرابيّ : قُصَعَةُ اليرْبوع : أن يحفِرَ حَفيرةً ثم يسُدَّ بابَها بتُرابِها - ويُسمّى ذلك التّراب الدّامّاء - ثم يَحفر حَفْراً آخر يُقال له : النّآفِقاء والنُّفَقَة والنَّفَق فلا يُنْفِذُها ولكنه يحفرُها حتى ترِقّ فإذا أُخِذ عليه بقاصِعائِه عدا الى النّافِقاءِ فضرَبها برأسه ومَرَق منها . وتُرابُ النُّفَقَة يُقال له : الرّاهِطاء . وقال ابنُ برّي : جِحَرَةُ اليَرْبوع سَبْعَة : القاصِعاءُ والنّافِقاءُ والدّامّاءُ والرّاهِطاءُ والعانِقاءُ والحاثِياءُ واللُّغَّيْزَى . وقال أبو زيْد : النّافِقاءُ والنُّفَقاءُ والنُّفَقَة والرّاهِطاءُ والرُّهَطَة والقُصَعاءُ والقُصَعَة . ونفَقَ اليرْبوع كنصَر وسمِع ونفّقَ تنْفيقاً وانْتَفَق : خرَج من نافِقائِه . ونيْفَقُ السّراويل بالفَتْح : الموضِعُ المتّسِعُ منه . قال الجوهريّ : والعامّة تقول : نيفَق بكسْر النّون . وقال غيرُه : وكذلك نيْفَقُ القَميص وهو فارسيٌّ معرَّب . قلت : فإذَنْ ينبَغي أن يُذْكَرَ في ترْكيب مُستَقِل . وأنْفَقَ لازم متعَدٍّ يُقال : أنفقَ : إذا افْتَقر وذهَب ماله . وأنفَقَ مالَه : أنْفَدَهُ وأفْناه وقولُه تعالى : ( إذاً لأمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإنْفاق ) أي : خشْية الفَناءِ والنّفاد وقال قَتادَةُ : أي خشيةَ إنْفاقِه والكلامُ عليه كالكلامِ على أمْلَق وقد تقدّم . كاسْتَنْفَقَه أي أنْفَقَه وأذْهَبه . ومنه حديثُ خالِد بن زيْدٍ الجُهَنيّ رضي الله عنه : فإن جاءَ أحدٌ يُخْبِرُك بها وإلا فاسْتَنفِقْها نقَله الزّمَخشَريّ والصاغانيّ . وأنْفَقَ القومُ : نفَقَت سوقُهم أي : راجَتْ . ومن المَجاز : أنفَقَت الإبلُ : إذا انْتَشَرت . وفي النّوادِر : انتثَرت بالثّاءِ أوبارُها سِمَناً أي : عن سِمَن . ونفّق السِّلعةَ تنْفيقاً : روّجَها ورغّب فيها . ومنه حديثُ ابنِ عبّاس رضي الله عنهما : لا يُنفِّقْ بعضُكم بعْضاً أي : لا يقْصِد أن يُروّج سِلعَتَه على جِهة النّجْش فإنه يزيادَتِه فيها يُرغِّب السّامِعَ فيكون قولُه سَبباً لابْتِياعِها ومُنفِّقاً لها وكذا الحديث : المُنفِّقُ سِلْعَتَه بالحَلِفِ الكاذِب كأنْفَقَها يُنفِقُها إنفاقاً . والمُنْتَفِق : أبو قَبيلة وهو المُنتَفِقُ بنُ عامِر بن عُقَيل بن كعْبِ بنِ رَبيعةَ بن عامِر بن صعْصَعَة . ومالِكُ بنُ المُنْتَفِق الضّبيّ : أحدُ بَني صُباحِ بنِ طريف قاتِلُ بِسْطامِ بنِ قيْس بنِ مسْعود الشّيْباني . قُلت : والذي في أنْسابِ أبي عُبيد القاسِمِ بنِ سلاّم أنّ قاتِلَ بسْطام بن قيْس هو عاصِمُ بن خليفة بن مَعْقِل بن صُباح بن طَريف بنِ زيْد بنِ عمْرو بنِ عامِر بنِ رَبيعة بنِ كعْب بن رَبيعة بنِ ثعْلَبَة بن سعْدِ بنِ ضبّة فانظر ذلك . ومن المجاز : نافَق في الدّين : إذا سَتَر كُفرَه وأظْهَر إيمانَه ومصْدرُه النِّفاق وقد تقدّم ما فيه وهو مأخوذ من قولِهم : نافَقَ اليرْبوع : إذا أخذَ في نافِقائِه وكذلك نفق به كانْتَفَق وذلك إذا أتى في قاصِعائِه . وتنفَّقْتُه : استَخْرَجْتُه من نافِقائِه بالحَرْش واسْتَعارَه بعضُهم للشّيطانِ أنشدَ ابنُ الأعرابيّ :
وما أُمُّ الرُّدَيْنِ وإنْ أدَلّتْ ... بعالمةٍ بأخْلاقِ الكِرامِ
إذا الشّيطانُ قصّع في قَفاها ... تنفّقْناه بالحبْلِ التُّؤامِ أي : استَخرجْناه استِخْراجَ الضّبِّ من نافِقائِه . ومما يُسْتَدْرَكُ عليه : في الحديث : اليَمينُ الكاذِبةُ منْفَقَةٌ للسِّلْعة مَمْحَقَةٌ للبَرَكةِ أي : هي مظنّة لنَفاقِها وموْضِع له . وأنْفَقوا : نفَقت أموالُهم . وجمع النَّفَقة أنْفاق . وكذلك جمْع النَّفَق بمعنى السَّرَب . واستَعارَه امرؤ القيْس لجِحَرَةِ الفِئَرةِ فقال يصِف فرساً :
خَفاهُنّ من أنْفاقِهِنّ كأنّما ... خفاهُنّ ودْقٌ من عشيٍّ مُجَلِّبِ ونفَقَ السِّعرُ نُفوقاً : كَثُر مُشْتَروه عن اللّيثِ . وأنفَقَ الرّجلُ : وجد نَفاقاً لمتاعِه . وفي المثَل : منْ باعَ عِرضَه أنْفَقَ أي : من شاتَم النّاسَ شُتِم . ومعناه أنه يجِدُ نَفاقاً بعِرْضِه ينالُ منه . ومنه قولُ كعْبِ بنِ زُهير رضي الله عنه :
أبَيتُ ولا أهْجو الصّديق ومن يَبِعْ ... بعِرْضِ أبيه في المَعاشِرِ يُنْفِقِ أي : يجِدُ نَفاقاً والباءُ مُقْحَمَة في قوْله : بعِرْضِ أبيه . ونفَقَت الأيّم تنْفُق نَفاقاً : إذا كثُر خُطّابُها . وفي حديث عُمَر : منْ حَظِّ المرْءِ نَفاقُ أيِّمه أي : من سَعادتِه أن تُخطَب نِساؤُه من بَناتِه وأخَواتِه ولا يكْسَدْنَ كسادَ السِّلَعِ التي لا تنْفُق . وانْتَفَق الحارِشُ اليرْبوعَ : استَخْرجه من نافِقائِه . وأنْفَقَ الضّبَّ والسرْبوعَ : إذا لم يرْفُقْ به حتى ينْتَفِقَ ويذْهَبَ . وقولُ أبي وجْزة :
يهدي قلائِصَ خُضَّعاً يكْنُفْنَه ... صُعْرَ الخُدودِ نَوافِقَ الأوْبارِ أي : نسَلَت أوبارُها من السِّمَنِ . وزيْت أنفاق : غضٌّ . قال الراجز :
" إذا سمِعْن صوْتَ فحْلٍ شَقْشاقْ
" قطَعْنَ مُصْفَرّاً كزَيْتِ الأنْفاقْ وقد ذكر في ف و ق . وفي المثل : دونَ ذا وينْفُقُ الحِمار وأصلُه أنّ إنساناً أرادَ بيْعَ حِمار له فقال لمُشَوِّرٍ : أطْرِ حِماري ولكَ عليّ جُعْلٌ فلما دخَل به السّوقَ قال له المُشوِّر : هذا حِمارُك الذي كُنتَ تصيدُ عليه الوحْشَ فقال الرّجل : دونَ ذا وينْفُق الحِمار أي : الزَمْ قوْلاً دون الذي تقول أي : أقلَّ منه والحِمار ينْفقُ الآنَ دونَ هذا والواو للحال . ومُنفَّقُ السّراويل كمُعظَمٍ : نيْفَقُها . يُقال : وسِّع مُنفَّقَها وخدِّلْ مُسَوَّقَها وأحْكِم منَطَّقَها كما في الأساس . وطعام نفِقٌ ككتِف : نقيضُ نزِلٍ وهو الذي لا ريْع له . ونفَقَ روحُه : خرَج وهو مجاز . وكذا امرأةٌ نُفُقٌ بضمّتَيْن : إذا كانت تْفُق عند الأزواج وتَحظى عندهم

### Türkçe

نفق
**نَفَقَ - يَنْفُقُ - نَفَقَة - أَنْفَقَ - يُنْفِقُ - إِنْفَاق**

**نَفَقَ - يَنْفُقُ** + şey veya mal: yavaş yavaş eksilir ve kaybolur; gitmeye ve tükenmeye doğru yönelerek.

**نَفَقَة**: “**فَعَلَة**” vezninde, **نَفَقَ - يَنْفُقُ**’tan, tekrarlanan mef‘ûl anlamında fiil ismi: dönemsel ve tekrarlı biçimde harcanan şey: tekrarlanan sabit masraflar.

**أَنْفَقَ - يُنْفِقُ** + bir varlık + bir şeyi: **نَفَقَ - يَنْفُقُ**’tan “**أفعـَلَ**” vezninde: onu “**يَنْفُقُ**” kıldı; onu yavaş yavaş eksilir kıldı, gitmeye ve tükenmeye doğru yönelerek: onu harcadı veya onu başkasına sürekli verdi; yahut onu satılsın diye revaçlandırdı ve yanındaki stoğu tükensin diye.

**أَنْفَقَ - يُنْفِقُ** + bir varlık + bir şeyi + bir varlık veya şey üzerine: onu “**يَنْفُقُ**” kıldı; onu yavaş yavaş eksilir kıldı, gitmeye ve tükenmeye doğru yönelerek; bu da onu, kendisine faydası olan bir yarar üzerine, yahut istediği bir iş üzerine, yahut işi kendisini ilgilendiren bir varlık üzerine harcamasıyla.

**إِنْفاق**: **أَنْفَقَ - يُنْفِقُ** fiilinin fiil ismi: malı, harcayarak eksiltmek; ta bitişine kadar.

Ve lafız, “hareketin bitişi öncesinde hedefi şaşma, savrulma ve kaybolma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**ضَاعَ - يَضيْعُ**، **تَاهَ - يَتِيْهُ**، **ضَلَّ - يَضِلُّ**، **فَاتَ - يَفُوْتُ**، **نَفَقَ - يَنْفُقُ**، **خَطِئَ - يَخْطَأُ**

Lafız bakımından ayırt eder:
**نَفَقَ - يَنْفُقُ** + şey veya mal: yavaş yavaş eksilir; gitmeye ve tükenmeye doğru yönelerek.
**نَفِقَ - يَنْفَقُ** + bir varlık + bir varlığı veya bir şeyi: onu gizledi ve örttü; özellikle onu bir örtü yahut bir tünel içine sokmakla.

**أنفق - يُنْفِقُ**

Harcama emri

**ومما رزقناهم ينفقون**	﴿**الذين يؤمنون بالغيب ويقيمون الصلاة ومما رزقناهم ينفقون(3)**﴾ البقرة ﴿**الذين يقيمون الصلاة ومما رزقناهم ينفقون (3)**﴾ الأنفال
 	﴿**الذين إذا ذكر الله وجلت قلوبهم والصابرين على ما أصابهم والمقيم الصلاة ومما رزقناهم ينفقون(35)**﴾ الحج ﴿**والذين استجابوا لربهم وأقاموا الصلاة وأمرهم شورى بينهم ومما رزقناهم ينفقون (38)**﴾ الشورى
 	﴿**أولئك يؤتون أجرهم مرتين بما صبروا ويدرءون بالحسنة السيئة ومما رزقناهم ينفقون (54)**﴾ القصص ﴿**تتجافى جنوبهم عن المضاجع يدعون ربهم خوفا وطمعا ومما رزقناهم ينفقون (16)**﴾ السجدة

Ve sizden birinize ölüm gelmeden önce size rızık olarak verdiklerimizden harcayın	﴿**وأنفقوا من ما رزقناكم من قبل أن يأتي أحدكم الموت فيقول رب لولا أخرتني إلى أجل قريب فأصدق وأكن من الصالحين (10)**﴾ المنافقون

İçinde ne alışveriş, ne dostluk, ne de şefaat bulunan bir gün gelmeden önce size rızık olarak verdiklerimizden harcayın	﴿**ياأيها الذين آمنوا أنفقوا مما رزقناكم من قبل أن يأتي يوم لا بيع فيه ولا خلة ولا شفاعة والكافرون هم الظالمون(254)**﴾ البقرة ﴿**قل لعبادي الذين آمنوا يقيموا الصلاة وينفقوا مما رزقناهم سرا وعلانيةمن قبل أن يأتي يوم لا بيع فيه ولا خلال (31)**﴾ إبراهيم
 	﴿**الصابرين والصادقين والقانتين والمنفقين والمستغفرين بالأسحار(17)**﴾ آل عمران
 	﴿**وماذا عليهم لو آمنوا بالله واليوم الآخر وأنفقوا مما رزقهم الله وكان الله بهم عليما (39)**﴾ النساء ﴿**آمنوا بالله ورسوله وأنفقوا مما جعلكم مستخلفين فيه فالذين آمنوا منكم وأنفقوا لهم أجر كبير (7)**﴾ الحديد
 	﴿**وما لكم ألا تنفقوا في سبيل الله ولله ميراث السماوات والأرض لا يستوي منكم من أنفق من قبل الفتح وقاتل أولئك أعظم درجة من الذين أنفقوا من بعد وقاتلوا وكلا وعد الله الحسنى والله بما تعملون خبير(10)**﴾ الحديد

Harcamanın sevabı

Ve hayırdan her ne yaparsanız, şüphesiz Allah onu bilendir﴿**يسألونك ماذا ينفقون قل ما أنفقتم من خير فللوالدين والأقربين واليتامى والمساكين وابن السبيل وما تفعلوا من خير فإن الله به عليم(215)**﴾ البقرة ﴿**وما أنفقتم من نفقة أو نذرتم من نذر فإن الله يعلمه وما للظالمين من أنصار (270)**﴾ البقرة

Ve hayırdan her ne harcarsanız, Allah onu bilendir	﴿**للفقراء الذين أحصروا في سبيل الله لا يستطيعون ضربا في الأرض يحسبهم الجاهل أغنياء من التعفف تعرفهم بسيماهم لا يسألون الناس إلحافا وما تنفقوا من خير فإن الله به عليم (273)**﴾ البقرة ﴿**لن تنالوا البر حتى تنفقوا مما تحبون وما تنفقوا من شيء فإن الله به عليم(92)**﴾ آل عمران

Ve hayırdan her ne harcarsanız, kendiniz içindir	﴿**ليس عليك هداهم ولكن الله يهدي من يشاء وما تنفقوا من خير فلأنفسكم وما تنفقون إلا ابتغاء وجه الله وما تنفقوا من خير يوف إليكم وأنتم لا تظلمون (272)**﴾ البقرة ﴿**فاتقوا الله ما استطعتم واسمعوا وأطيعوا وأنفقوا خيرا لأنفسكم ومن يوق شح نفسه فأولئك هم المفلحون(16)**﴾ التغابن

Ve hayırdan her ne harcarsanız, size tam olarak ödenir ve siz zulme uğratılmazsınız	﴿**ليس عليك هداهم ولكن الله يهدي من يشاء وما تنفقوا من خير فلأنفسكم وما تنفقون إلا ابتغاء وجه الله وما تنفقوا من خير يوف إليكم وأنتم لا تظلمون (272)**﴾ البقرة ﴿**وأعدوا لهم ما استطعتم من قوة ومن رباط الخيل ترهبون به عدو الله وعدوكم وآخرين من دونهم لا تعلمونهم الله يعلمهم وما تنفقوا من شيء في سبيل الله يوف إليكم وأنتم لا تظلمون (60)**﴾ الأنفال

Onların ecirleri Rableri katındadır; onlara korku yoktur ve onlar mahzun olmazlar	﴿**الذين ينفقون أموالهم بالليل والنهار سرا وعلانية فلهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون(274)**﴾ البقرة ﴿**الذين ينفقون أموالهم في سبيل الله ثم لا يتبعون ما أنفقوا منا ولا أذى لهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون (262)**﴾ البقرة

Büyük ecir	﴿**آمنوا بالله ورسوله وأنفقوا مما جعلكم مستخلفين فيه فالذين آمنوا منكم وأنفقوا لهم أجر كبير (7)**﴾ الحديد

Ve Allah dilediğine kat kat verir; Allah vâsi‘dir, bilendir	﴿**مثل الذين ينفقون أموالهم في سبيل الله كمثل حبة أنبتت سبع سنابل في كل سنبلة مائة حبة والله يضاعف لمن يشاء والله واسع عليم(261)**﴾ البقرة

Onlar için yazılır; Allah onları, yapmakta olduklarının en güzeliyle mükâfatlandırsın diye	﴿**ولا ينفقون نفقة صغيرة ولا كبيرة ولا يقطعون واديا إلا كتب لهم ليجزيهم الله أحسن ما كانوا يعملون (121)**﴾ التوبة

Ve Allah hepsine en güzeli vaad etti	﴿**وما لكم ألا تنفقوا في سبيل الله ولله ميراث السماوات والأرض لا يستوي منكم من أنفق من قبل الفتح وقاتل أولئك أعظم درجة من الذين أنفقوا من بعد وقاتلوا وكلا وعد الله الحسنى والله بما تعملون خبير(10)**﴾ الحديد

Ve bir şeyden her ne harcarsanız, O onun yerine verir	﴿**قل إن ربي يبسط الرزق لمن يشاء من عباده ويقدر له وما أنفقتم من شيء فهو يخلفه وهو خير الرازقين(39)**﴾ سبأ

Onlar için bir قربات; Allah onları rahmetine sokacaktır	﴿**ومن الأعراب من يؤمن بالله واليوم الآخر ويتخذ ما ينفق قربات عند الله وصلوات الرسول ألا إنها قربة لهم سيدخلهم الله في رحمته إن الله غفور رحيم (99)**﴾ التوبة

Harcamanın şartları

Allah’ın rızasını istemek ve nefislerinden (kaynaklanan) bir sağlamlaştırma olarak: ﴿**ومثل الذين ينفقون أموالهم ابتغاء مرضاة الله وتثبيتا من أنفسهم**; bir tepe üzerindeki bir bahçe misali gibidir; ona sağanak isabet etti de yemişini iki kat verdi; eğer ona sağanak isabet etmezse, çisinti (yeter). Ve Allah, yaptıklarınızı görendir (265)﴾ Bakara ﴿Sana onların hidayeti (yükümlülüğü) yoktur; fakat Allah dilediğini hidayete erdirir. Ve hayırdan her ne infak ederseniz, (o) kendiniz içindir. Ve siz ancak Allah’ın yüzünü istemek dışında infak etmezsiniz. Ve hayırdan her ne infak ederseniz size tastamam ödenir ve siz zulme uğratılmazsınız (272)﴾ Bakara

Allah yolunda	﴿**مثل الذين ينفقون أموالهم في سبيل الله**; yedi başak bitiren bir tane misali gibidir; her başakta yüz tane (vardır). Ve Allah dilediğine kat kat verir. Ve Allah (ihsanı) geniş, bilendir (261)﴾ Bakara ﴿Onlara karşı gücünüzün yettiği kadar kuvvet ve atlı birlik hazırlayın; onunla Allah’ın düşmanını ve sizin düşmanınızı ve onların dışında, sizin bilmediğiniz başkalarını korkutursunuz; Allah onları bilir. Ve Allah yolunda her ne infak ederseniz size tastamam ödenir ve siz zulme uğratılmazsınız (60)﴾ Enfâl ﴿Size ne oluyor ki Allah yolunda infak etmiyorsunuz? Göklerin ve yerin mirası Allah’ındır. Sizden fetihten önce infak eden ve savaşan (kimse), (sonradan) infak eden ve savaşanla bir olmaz; işte onlar, derece bakımından, sonradan infak eden ve savaşanlardan daha büyüktür. Ve Allah hepsine en güzeli vaad etmiştir. Ve Allah yaptıklarınızdan haberdardır (10)﴾ Hadîd ﴿İşte siz, şunlarsınız; Allah yolunda infak etmeye çağrılıyorsunuz; içinizden kimi cimrilik eder. Kim cimrilik ederse ancak kendi nefsi aleyhine cimrilik eder. Ve Allah zengindir, siz ise fakirlersiniz. Ve eğer yüz çevirirseniz, sizden başka bir kavmi getirir; sonra sizin emsaliniz olmazlar (38)﴾ Muhammed

İnfak ettiğini Allah katında yakınlıklar edinir	﴿Bedevîlerden kimi Allah’a ve âhiret gününe iman eder ve infak ettiğini Allah katında yakınlıklar ve Resûl’ün duaları edinir. Dikkat edin, o, onlar için bir yakınlıktır. Allah onları rahmetine sokacaktır. Şüphesiz Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir (99)﴾ Tevbe

Gizli ve açık	﴿De ki: İman eden kullarıma; namazı kılsınlar ve kendilerine rızık verdiğimizden, içinde ne alışveriş ne de dostluk bulunan bir gün gelmeden önce, gizli ve açık infak etsinler (31)﴾ İbrâhîm ﴿Şüphesiz Allah’ın kitabını okuyanlar, namazı kılanlar ve kendilerine rızık verdiğimizden gizli ve açık infak edenler; asla batmayacak bir ticaret umarlar (29)﴾ Fâtır ﴿Ve Rablerinin yüzünü istemek için sabredenler, namazı kılanlar ve kendilerine rızık verdiğimizden gizli ve açık infak edenler ve kötülüğü iyilikle savanlar; işte onlar için yurdun âkıbeti vardır (22)﴾ Ra‘d ﴿Mallarını gece ve gündüz, gizli ve açık infak edenler; onlar için Rableri katında ecir vardır; onlara korku yoktur ve onlar mahzun olmazlar (274)﴾ Bakara

Gece ve gündüz	﴿Mallarını gece ve gündüz, gizli ve açık infak edenler; onlar için Rableri katında ecir vardır; onlara korku yoktur ve onlar mahzun olmazlar (274)﴾ Bakara

İnfak ettiklerinin ardından başa kakma ve eziyet getirmezler	﴿Allah yolunda mallarını infak edenler, sonra infak ettiklerinin ardından başa kakma ve eziyet getirmeyenler; onlar için Rableri katında ecir vardır; onlara korku yoktur ve onlar mahzun olmazlar (262)﴾ Bakara ﴿Ey iman edenler! Sadakalarınızı başa kakma ve eziyet ile boşa çıkarmayın; tıpkı malını insanlara gösteriş için infak eden ve Allah’a ve âhiret gününe iman etmeyen kimse gibi. Onun misali, üzerinde toprak bulunan bir kaya gibidir; ona sağanak isabet eder de onu çıplak bırakır. Kazandıklarından hiçbir şeye güç yetiremezler. Ve Allah kâfirler topluluğunu hidayete erdirmez (264)﴾ Bakara

İsraf etmediler ve kısmadılar; bunun arasında bir kıvam oldu	﴿Ve onlar, infak ettiklerinde israf etmezler ve kısmadılar; bunun arasında bir kıvam olur (67)﴾ Furkân ﴿Allah yolunda infak edin ve ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın; ve ihsan edin; şüphesiz Allah muhsinleri sever (195)﴾ Bakara

Bir nafakadan veya adadığınız bir adaktan	﴿Bir nafakadan her ne infak ederseniz veya bir adak olarak her ne adarsanız, şüphesiz Allah onu bilir. Ve zalimler için yardımcılar yoktur (270)﴾ Bakara

Bollukta ve darlıkta	﴿Bollukta ve darlıkta infak edenler, öfkeyi yutanlar ve insanları affedenler; ve Allah muhsinleri sever (134)﴾ Âl-i İmrân

Genişlik sahibi, genişliğinden	﴿Genişlik sahibi, genişliğinden infak etsin; rızkı kendisine daraltılmış olan da Allah’ın kendisine verdiğinden infak etsin. Allah hiçbir nefsi, ona verdiğinden başkasıyla yükümlü kılmaz. Allah bir zorluktan sonra bir kolaylık kılacaktır (7)﴾ Talâk

Zayıflara, hastalara ve infak edecek bir şey bulamayanlara bir günah yoktur	﴿Zayıflara, hastalara ve infak edecek bir şey bulamayanlara, Allah’a ve Resûlü’ne nasihat ettikleri takdirde, bir günah yoktur. Muhsinler üzerine bir yol yoktur. Ve Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir (91)﴾ Tevbe ﴿Ve (binek) yüklemen için sana geldiklerinde, “Sizi bindirecek bir şey bulamıyorum” dediğin kimselere de (günah yoktur); infak edecek bir şey bulamamaları sebebiyle üzüntüden gözleri yaş döke döke geri döndüler (92)﴾ Tevbe

Ne infak ederler?
Hayırdan ﴿Sana ne infak edeceklerini sorarlar. De ki: Hayırdan her ne infak ederseniz; ana-baba, yakınlar, yetimler, miskinler ve yolcu içindir. Ve hayırdan her ne yaparsanız, şüphesiz Allah onu bilendir (215)﴾ Bakara ﴿Sana onların hidayeti (yükümlülüğü) yoktur; fakat Allah dilediğini hidayete erdirir. Ve hayırdan her ne infak ederseniz, (o) kendiniz içindir. Ve siz ancak Allah’ın yüzünü istemek dışında infak etmezsiniz. Ve hayırdan her ne infak ederseniz size tastamam ödenir ve siz zulme uğratılmazsınız (272)﴾ Bakara

Hayırdan	﴿Sana onların hidayeti (yükümlülüğü) yoktur; fakat Allah dilediğini hidayete erdirir. Ve hayırdan her ne infak ederseniz, (o) kendiniz içindir. Ve siz ancak Allah’ın yüzünü istemek dışında infak etmezsiniz. Ve hayırdan her ne infak ederseniz size tastamam ödenir ve siz zulme uğratılmazsınız (272)﴾ Bakara ﴿Allah’tan gücünüz yettiği kadar sakının; dinleyin, itaat edin ve kendiniz için hayır olarak infak edin. Kim nefsinin cimriliğinden korunursa, işte onlar kurtuluşa erenlerdir (16)﴾ Tegâbün

Bir şeyden	﴿Sevdiğiniz şeylerden infak etmedikçe birre erişemezsiniz. Ve bir şeyden her ne infak ederseniz, şüphesiz Allah onu bilendir (92)﴾ Âl-i İmrân ﴿Onlara karşı gücünüzün yettiği kadar kuvvet ve atlı birlik hazırlayın; onunla Allah’ın düşmanını ve sizin düşmanınızı ve onların dışında, sizin bilmediğiniz başkalarını korkutursunuz; Allah onları bilir. Ve Allah yolunda bir şeyden her ne infak ederseniz size tastamam ödenir ve siz zulme uğratılmazsınız (60)﴾ Enfâl

Mallarını	﴿Mallarını gece ve gündüz, gizli ve açık infak edenler; onlar için Rableri katında ecir vardır; onlara korku yoktur ve onlar mahzun olmazlar(274)﴾ Bakara ﴿Allah yolunda mallarını infak edenler, sonra infak ettiklerinin ardından başa kakma ve eziyet getirmeyenler; onlar için Rableri katında ecir vardır; onlara korku yoktur ve onlar mahzun olmazlar (262)﴾ Bakara

**العفو**	﴿Sana şarap ve kumar hakkında sorarlar. De ki: İkisinde büyük günah ve insanlar için menfaatler vardır; fakat ikisinin günahı menfaatlerinden daha büyüktür. Ve sana ne infak edeceklerini sorarlar. De ki: **العفو**. İşte Allah size âyetleri böyle açıklar; umulur ki düşünürsünüz (219)﴾ Bakara

Kazandıklarınızın temizlerinden ve yerden sizin için çıkardıklarımızdan; ondan kötü olana yönelmeyin; (onu) infak ediyorsunuz; sevdiğiniz şeylerden	﴿Ey iman edenler! Kazandıklarınızın temizlerinden ve yerden sizin için çıkardıklarımızdan infak edin; ondan kötü olana yönelmeyin; (onu) infak ediyorsunuz; hâlbuki siz, onda göz yummadıkça onu alıcı değilsiniz. Ve bilin ki Allah zengindir, hamîddir (267)﴾ Bakara ﴿Sevdiğiniz şeylerden infak etmedikçe birre erişemezsiniz. Ve bir şeyden her ne infak ederseniz, şüphesiz Allah onu bilendir (92)﴾ Âl-i İmrân

Allah’ın emrettiği gibi infak emrine icabet etmeyenler
Cimrilik eder	﴿İşte siz, şunlarsınız; Allah yolunda infak etmeye çağrılıyorsunuz; içinizden kimi cimrilik eder. Kim cimrilik ederse ancak kendi nefsi aleyhine cimrilik eder. Ve Allah zengindir, siz ise fakirlersiniz. Ve eğer yüz çevirirseniz, sizden başka bir kavmi getirir; sonra sizin emsaliniz olmazlar (38)﴾ Muhammed

Gönüllü olarak veya istemeyerek; ve ancak kerihlenerek infak ederler	﴿De ki: Gönüllü olarak veya istemeyerek infak edin; sizden asla kabul edilmeyecektir; şüphesiz siz fasık bir kavim oldunuz (53)﴾ Tevbe ﴿Nafakalarının kendilerinden kabul edilmesine engel olan şey, ancak Allah’ı ve Resûlünü inkâr etmeleri, namaza ancak üşenerek gelmeleri ve ancak kerihlenerek infak etmeleridir (54)﴾ Tevbe

İnsanlara gösteriş	﴿Ey iman edenler! Sadakalarınızı başa kakma ve eziyet ile boşa çıkarmayın; malını insanlara gösteriş için harcayan ve Allah’a ve âhiret gününe iman etmeyen kimse gibi. Onun misali, üzerinde toprak bulunan bir kaygan taş gibidir; ona şiddetli bir yağmur isabet eder de onu çıplak, pürüzsüz bırakır. Kazandıklarından hiçbir şeye güç yetiremezler. Allah kâfirler topluluğunu hidayete erdirmez (264)﴾ Bakara ﴿Mallarını insanlara gösteriş için harcayanlar ve Allah’a da âhiret gününe de iman etmeyenler; şeytan kime yakın arkadaş olursa, ne kötü arkadaştır (38)﴾ Nisâ

Harcadıklarının ardından başa kakma ve eziyet ile gitmek	﴿Ey iman edenler! Sadakalarınızı başa kakma ve eziyet ile boşa çıkarmayın; malını insanlara gösteriş için harcayan ve Allah’a ve âhiret gününe iman etmeyen kimse gibi. Onun misali, üzerinde toprak bulunan bir kaygan taş gibidir; ona şiddetli bir yağmur isabet eder de onu çıplak, pürüzsüz bırakır. Kazandıklarından hiçbir şeye güç yetiremezler. Allah kâfirler topluluğunu hidayete erdirmez (264)﴾ Bakara ﴿Allah yolunda mallarını harcayan, sonra harcadıklarının ardından başa kakma ve eziyet ile gitmeyenler; onların ecirleri Rableri katındadır; onlara korku yoktur ve onlar mahzun olmazlar (262)﴾ Bakara

Allah yolundan alıkoymak için	﴿Şüphesiz inkâr edenler, mallarını Allah yolundan alıkoymak için harcarlar; onu harcayacaklar, sonra bu onlara bir hasret olacak, sonra yenilecekler; inkâr edenler cehenneme toplanacaklardır (36)﴾ Enfâl ﴿Ey iman edenler! Hahamların ve rahiplerin birçoğu insanların mallarını bâtıl ile yerler ve Allah yolundan alıkoyarlar. Altın ve gümüşü biriktirip de onu Allah yolunda harcamayanlar; onları elem verici bir azap ile müjdele (34)﴾ Tevbe

Allah dileseydi yedirirdi kimseyi mi doyuralım?	﴿Onlara: “Allah’ın size rızık olarak verdiğinden harcayın” denildiğinde, inkâr edenler iman edenlere derler ki: “Allah dileseydi yedirirdi kimseyi mi doyuralım? Siz ancak apaçık bir sapıklık içindesiniz” (47)﴾ Yâsîn

Resûlullah’ın yanında olanlara harcamayın	﴿Onlar, “Resûlullah’ın yanında olanlara harcamayın ki dağılıp gitsinler” diyenlerdir. Göklerin ve yerin hazineleri Allah’ındır; fakat münafıklar anlamazlar (7)﴾ Münâfikûn

Harcadığını bir zarar saymak	﴿Bedevîlerden öylesi vardır ki harcadığını bir zarar sayar ve sizin başınıza belâların dönmesini bekler; kötülük çemberi onların üzerinedir. Allah işitendir, bilendir (98)﴾ Tevbe ﴿Bedevîlerden öylesi de vardır ki Allah’a ve âhiret gününe iman eder ve harcadığını Allah katında yakınlıklar ve Resûl’ün duaları edinir. Dikkat edin, bu onlar için bir yakınlıktır; Allah onları rahmetine sokacaktır. Şüphesiz Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir (99)﴾ Tevbe

	﴿Bu dünya hayatında harcadıklarının misali, içinde dondurucu soğuk bulunan bir rüzgârın misali gibidir; kendilerine zulmetmiş bir kavmin ekinine isabet eder de onu helâk eder. Allah onlara zulmetmedi; fakat onlar kendi nefislerine zulmederler (117)﴾ Âl-i İmrân

Harcama kimlere (kimin üzerine)dir; “kime harcarlar”: nafakanın vacip olduğu kimseler üzerine
1) kendi nefsi üzerine
 ﴿Allah, hiçbir şeye güç yetiremeyen, mülkiyet altında bir köleyi misal verdi; kendisine katımızdan güzel bir rızık verdiğimiz kimse de ondan gizli ve açık harcar. Eşit olurlar mı? Hamd Allah’a mahsustur; fakat onların çoğu bilmezler (75)﴾ Nahl

2) nikâh akdi sırasında eşler üzerine
 ﴿Ey iman edenler! Mümin kadınlar size hicret etmiş olarak geldiklerinde onları imtihan edin; Allah onların imanlarını daha iyi bilir. Eğer onları müminler olarak bilirseniz, onları kâfirlere geri döndürmeyin; ne onlar bunlara helâldir ne de bunlar onlara helâl olurlar. Onlara harcadıklarını verin. Ücretlerini kendilerine verdiğinizde onlarla nikâhlanmanızda size bir günah yoktur. Kâfir kadınların nikâh bağlarını tutmayın; harcadığınızı isteyin, onlar da harcadıklarını istesinler. Bu, Allah’ın hükmüdür; aranızda hükmeder. Allah bilendir, hikmet sahibidir (10)﴾ Mümtehine ﴿Eşlerinizden bir şey kâfirlere gider de siz de karşılık verirseniz, eşleri gidenlere harcadıklarının mislini verin; iman ettiğiniz Allah’tan sakının (11)﴾ Mümtehine

3) nikâhtan sonra eşler ve çocuklar üzerine
 ﴿Erkekler, Allah’ın kimini kimine üstün kılması ve mallarından harcamaları sebebiyle kadınlar üzerinde yöneticidirler. Salih kadınlar itaatkârdır, Allah’ın korumasıyla gaybı koruyucudur. Nüşûzundan korktuğunuz kadınlara öğüt verin, yataklarda onları yalnız bırakın ve onları dövün; eğer size itaat ederlerse, onların aleyhine bir yol aramayın. Şüphesiz Allah yücedir, büyüktür (34)﴾ Nisâ ﴿Gücünüz ölçüsünde oturduğunuz yerden onları oturtun; onları sıkıştırmak için onlara zarar vermeyin. Eğer hamile iseler, yüklerini bırakıncaya kadar onlara harcayın. Eğer sizin için emzirirlerse, ücretlerini onlara verin; aranızda örfe uygun şekilde danışın. Eğer güçlük çıkarırsanız, onun için başka bir kadın emzirecektir (6)﴾ Talâk

 	﴿Anneler, emzirmeyi tamamlamak isteyen için çocuklarını iki tam yıl emzirirler. Çocuğun babasına, onların rızıkları ve giyimleri örfe uygun olarak aittir. Hiçbir nefis, gücünün yettiğinden başkasıyla yükümlü kılınmaz. Ne anne çocuğu sebebiyle zarara uğratılır ne de baba çocuğu sebebiyle. Vârise de bunun benzeri vardır. Eğer ikisi karşılıklı rıza ve danışma ile sütten kesmek isterlerse, ikisine de günah yoktur. Eğer çocuklarınızı emzirtmek isterseniz, örfe uygun olarak verdiğinizi teslim ettiğinizde size günah yoktur. Allah’tan sakının ve bilin ki Allah yaptıklarınızı görendir (233)﴾ Bakara

4) meyve ve ekin üzerine (çiftlik ve dinlenme yerleri)
 ﴿Meyvesi kuşatıldı; içinde harcadığı şeye karşı iki elini çevirip durdu; o, çardakları üzerine çökmüş hâlde idi; “Keşke Rabbime hiçbir şeyi ortak koşmasaydım” diyordu (42)﴾ Kehf

5) anne-baba, yakınlar, yetimler, miskinler ve yolcu için
 ﴿Sana neyi harcayacaklarını sorarlar. De ki: “Hayırdan ne harcarsanız, anne-baba, yakınlar, yetimler, miskinler ve yolcu içindir.” Hayırdan ne yaparsanız, şüphesiz Allah onu bilendir (215)﴾ Bakara ﴿Sizden fazilet ve genişlik sahipleri, yakınlara, miskinlere ve Allah yolunda hicret edenlere vermemeye yemin etmesinler; affetsinler, bağışlasınlar. Allah’ın sizi bağışlamasını sevmez misiniz? Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir (22)﴾ Nûr

Yetimin malından yetime harcama  	﴿Yetimin malına, erginlik çağına ulaşıncaya kadar, ancak en güzel olanla yaklaşın. Ölçüyü ve tartıyı adaletle tam yapın. Hiçbir nefsi gücünün yettiğinden başkasıyla yükümlü kılmayız. Söz söylediğinizde adaletli olun, yakın akraba da olsa. Allah’ın ahdini yerine getirin. İşte bu, düşünüp öğüt alasınız diye size vasiyet ettiği şeydir (152)﴾ En‘âm

6) adak
 ﴿Harcadığınız her nafaka veya adadığınız her adak; şüphesiz Allah onu bilir. Zalimler için yardımcılar yoktur (270)﴾ Bakara

7) fakirler için
 ﴿Allah yolunda kuşatılmış fakirler içindir; yeryüzünde dolaşmaya güç yetiremezler. Bilmeyen kimse, iffetlerinden dolayı onları zengin sanır; onları simalarından tanırsın; insanlardan ısrarla istemezler. Hayırdan ne harcarsanız, şüphesiz Allah onu bilendir (273)﴾ Bakara ﴿Onlara: “Allah’ın size rızık olarak verdiğinden harcayın” denildiğinde, inkâr edenler iman edenlere derler ki: “Allah dileseydi yedirirdi kimseyi mi doyuralım? Siz ancak apaçık bir sapıklık içindesiniz” (47)﴾ Yâsîn

8) Allah yolunda
 ﴿Onlara karşı gücünüzün yettiği kadar kuvvet ve bağlanmış atlar hazırlayın; onunla Allah’ın düşmanını ve sizin düşmanınızı ve onların dışında, sizin bilmediğiniz, Allah’ın bildiği başkalarını korkutursunuz. Allah yolunda ne harcarsanız size tam olarak ödenir ve siz zulme uğratılmazsınız (60)﴾ Enfâl ﴿Allah yolunda mallarını harcayan, sonra harcadıklarının ardından başa kakma ve eziyet ile gitmeyenler; onların ecirleri Rableri katındadır; onlara korku yoktur ve onlar mahzun olmazlar (262)﴾ Bakara

 	﴿Allah yolunda mallarını harcayanların misali, her başakta yüz tane olmak üzere yedi başak bitiren bir tanenin misali gibidir. Allah dilediğine kat kat verir. Allah kuşatandır, bilendir (261)﴾ Bakara

 	﴿Küçük de büyük de hiçbir nafaka harcamazlar ve hiçbir vadiyi aşmazlar ki, Allah onların yaptıklarının en güzeliyle onları mükâfatlandırsın diye, bu onlar için yazılmış olmasın (121)﴾ Tevbe ﴿Onlara karşı gücünüzün yettiği kadar kuvvet ve bağlanmış atlar hazırlayın; onunla Allah’ın düşmanını ve sizin düşmanınızı ve onların dışında, sizin bilmediğiniz, Allah’ın bildiği başkalarını korkutursunuz. Allah yolunda ne harcarsanız size tam olarak ödenir ve siz zulme uğratılmazsınız (60)﴾ Enfâl

﴿“Size ne oluyor da Allah yolunda **تنفقوا** etmiyorsunuz? Hâlbuki göklerin ve yerin mirası Allah’ındır. Sizden fetihten önce **أنفق** eden ve savaşan kimse (ile), sonra **أنفق** eden ve savaşan kimse bir olmaz. İşte onlar, sonra **أنفق** eden ve savaşanlardan derecece daha büyüktür. Bununla beraber Allah hepsine **الحسنى**’yı vaad etmiştir. Allah, yaptıklarınızdan haberdardır(10)”﴾ **الحديد** ﴿“İşte siz, şunlar; Allah yolunda **تنفقوا** etmeniz için çağrılıyorsunuz; içinizden kimi cimrilik eder. Kim cimrilik ederse ancak kendi nefsi aleyhine cimrilik eder. Allah zengindir, siz fakirlersiniz. Eğer yüz çevirirseniz, sizden başka bir kavmi yerinize getirir; sonra onlar sizin emsâliniz olmazlar(38)”﴾ **محمد**
 	﴿“Bedevîlerden kimi Allah’a ve âhiret gününe iman eder ve **ينفق** ettiğini Allah katında yakınlıklar ve Resûl’ün duaları edinir. Dikkat edin, o onlar için bir yakınlıktır. Allah onları rahmetine sokacaktır. Şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (99)”﴾ **التوبة**
 	﴿“Mallarını Allah yolunda **ينفقون** edenler; sonra **أنفقوا** ettiklerinin ardından ne başa kakma ne de eziyet takip etmeyenler; onların ecirleri Rableri katındadır; onlara korku yoktur ve onlar mahzun olmazlar (262)”﴾ **البقرة**
 	﴿“Allah yolunda **وأنفقوا** edin; kendi ellerinizle kendinizi helâke atmayın; güzel davranın. Şüphesiz Allah güzel davrananları sever (195)”﴾ **البقرة**
 	﴿“Ne küçük ne büyük bir **نفقة** **ينفقون** ederler, ne de bir vadiyi keserler; mutlaka onlar için yazılır; ta ki Allah onları yaptıklarının en güzeliyle mükâfatlandırsın (121)”﴾ **التوبة** ﴿“Her ne **نفقة** **أنفقتم** ettiyseniz yahut her ne adak adadıysanız, şüphesiz Allah onu bilir; zâlimler için yardımcılar yoktur (270)”﴾ **البقرة**
 	﴿“Sizden fazilet ve genişlik sahipleri, yakınlara, yoksullara ve Allah yolunda hicret edenlere vermemeye yemin etmesin; affetsinler, bağışlasınlar. Allah’ın sizi bağışlamasını sevmez misiniz? Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir(22)”﴾ **النور**
9) Resûlullah’ın yanında bulunan kimseler üzerine
 ﴿“Onlar, ‘Resûlullah’ın yanında bulunan kimseler üzerine **تنفقوا** etmeyin ki dağılıp gitsinler’ diyenlerdir. Hâlbuki göklerin ve yerin hazineleri Allah’ındır; fakat münafıklar anlamazlar(7)”﴾ **المنافقون**
10) Müminlerin kalpleri arasında ülfet üzerine
 ﴿“Onların kalpleri arasında ülfet verdi. Eğer yeryüzünde olanın hepsini **أنفقت** etseydin, onların kalpleri arasında ülfet veremezdin; fakat Allah aralarında ülfet verdi. Şüphesiz O azîzdir, hakîmdir(63)”﴾ **الأنفال**
 ﴿“Yahudiler dedi ki: ‘Allah’ın eli bağlıdır.’ Elleri bağlandı ve söyledikleri sebebiyle lânetlendiler. Bilakis O’nun iki eli açıktır; dilediği gibi **ينفق** eder. Andolsun, Rabbinden sana indirilen, onların çoğunun azgınlığını ve küfrünü artıracaktır. Kıyamet gününe kadar aralarına düşmanlık ve kin bıraktık. Ne zaman savaş için bir ateş tutuştursalar Allah onu söndürür. Yeryüzünde bozgunculuk için koşarlar. Allah bozguncuları sevmez(64)”﴾ **المائدة** ﴿“Allah, bir misal vurdu: hiçbir şeye gücü yetmeyen, mülkiyet altında bir kul; bir de kendisine katımızdan güzel bir rızık verdiğimiz kimse; o da ondan gizli ve açık **ينفق** eder. Hiç eşit olurlar mı? Hamd Allah’a mahsustur; fakat onların çoğu bilmezler(75)”﴾ **النحل**
**الإنفاق**
 ﴿“De ki: ‘Rabbimin rahmet hazinelerine siz sahip olsaydınız, o takdirde **الإنفاق** korkusuyla mutlaka tutardınız; insan çok cimridir(100)’”﴾ **الإسراء**
**نفقة**
 ﴿“Ne küçük ne büyük bir **نفقة** **ينفقون** ederler, ne de bir vadiyi keserler; mutlaka onlar için yazılır; ta ki Allah onları yaptıklarının en güzeliyle mükâfatlandırsın (121)”﴾ **التوبة** ﴿“Her ne **نفقة** **أنفقتم** ettiyseniz yahut her ne adak adadıysanız, şüphesiz Allah onu bilir; zâlimler için yardımcılar yoktur (270)”﴾ **البقرة**
**مختار الصحاح**
● [**نفق**] **ن ف ق**: **نَفَقَتِ الدابة**: binek hayvanı öldü; babı **دخل**’dür. Ve **نَفَقَ البيع ينفُقُ** (damme ile): **نَفَاقا**: revaç buldu. Ve **النِّفَاقُ** (kesra ile): münafığın fiilidir. Ve **أَنْفَقَ الرجل**: fakirleşti ve malı gitti; bundan, Yüce Allah’ın sözü: ﴿**إذاً لأمسكتم خشية الإنفاق**﴾. Ve **أنفق الدراهم**: dirhemleri **النَّفقة**’dan (harcamadan) verdi. Ve **النَّفَقُ** (iki fetha ile): yerde bir tünel; bir yere çıkışı vardır. Ve **نَيْفَقُ السراويل**: şalvarın geniş yeridir; avam onu **النون**’u kesra ile söyler.
**الراغب**
**نفق**
- **نفق الشيء**: geçti ve tükendi; **ينفق**; ya satışla, şu gibi: **نفق البيع نفاقا**; bundan: **نفاق الأيم**; ve **نفق القوم**: pazarları revaç bulduğu zaman; yahut ölümle, şu gibi: **نفقت الدابة نفوقا**; yahut yok olmakla, şu gibi: **نفقت الدراهم تنفق** ve **أنفقتها**. Ve **الإنفاق** malda da olabilir, başkasında da; vacip de olabilir, gönüllü de. Yüce Allah dedi ki: ﴿**وأنفقوا في سبيل الله**﴾ [**البقرة**/195], ve ﴿**أنفقوا مما رزقناكم**﴾ [**البقرة**/254]. Ve dedi ki: ﴿**لن تنالوا البر حتى تنفقوا مما تحبون وما تنفقوا من شيء فإن الله به عليم**﴾ [**آل عمران**/92], ﴿**وما أنفقتم من شيء فهو يخلفه**﴾ [**سبأ**/39], ﴿**لا يستوي منكم من أنفق من قبل الفتح**﴾ [**الحديد**/10] ve âyetlerden başkası. Ve O’nun sözü: ﴿**قل لو أنتم تملكون خزائن رحمة ربي إذا لامسكتم خشية الإنفاق**﴾ [**الإسراء**/100], yani: darlık korkusu; denir: **أنفق فلان**: malı tükendiği zaman, fakirleşti; o hâlde buradaki **الإنفاق**, O’nun sözü: ﴿**ولا تقتلوا أولادكم خشية إملاق**﴾ [**الإسراء**/31]’deki **الإملاق** gibidir. Ve **النفقة**: harcanan şeyin adıdır. Dedi ki: ﴿**وما أنفقتم من نفقة**﴾ [**البقرة**/270], ﴿**ولا ينفقون ينفقة**﴾ [**التوبة**/121]. Ve **النفق**: geçit veren yol; ve içinde geçit veren yerdeki tünel. Dedi ki: ﴿**فإن استطعت أن تبتغي نفقا في الأرض**﴾ [**الأنعام**/35]. Ve bundan: **نافقاء اليربوع**; ve **نافق اليربوع**; ve **نفق**. Ve bundan: **النفاق**; o, şeriata bir kapıdan girip ondan bir kapıdan çıkmaktır. Buna, O’nun sözüyle işaret etti: ﴿**إن المنافقين هم الفاسقون**﴾ [**التوبة**/67], yani: şeriattan çıkanlar. Allah münafıkları kâfirlerden daha kötü kıldı; dedi ki: ﴿**إن المنافقين في الدرك الأسفل من النار**﴾ [**النساء**/145]. Ve **نيفق السراويل** bilinir ( **نيفق السراويل** onun geniş yeridir. O, Arapçalaştırılmış Farsçadır. **اللسان** (**نفق**) ).
**ملخص اللسان**
1.     **نَفَقَ الفرسُ والدابةُ وسائر البهائم يَنْفُقُ نُفُوقاً**: öldü;
2.  Ve **نَفَقَ البيع نَفَاقاً**: revaç buldu. Ve **نَفَقت السِّلْعة تَنْفُق نَفاقاً** (fetha ile): pahalandı ve ona rağbet edildi; onu o **أَنْفَقَها** ve **نَفَّقها**. Hadiste: **المُنَفِّق** malını yalan yeminle revaçlandıran; **المُنَفِّقُ** (şeddeli): **النَّفَاق**’tan, o da **الكَسَاد**’ın zıddıdır. Ve **أَنْفَقَ القوم**: pazarları revaç buldu.
3.  Ve **نَفَق مالُه ودرهمه وطعامه نَفْقاً ونَفاقاً**: ikisi de; azaldı ve kıtlaştı; denildi: yok oldu ve gitti. Ve **أَنْفَقُوا**: malları **نَفَقت** oldu. Ve **أَنفَقَ الرجل**: fakirleştiği zaman; bundan, Yüce Allah’ın sözü: **إذاً لأَمسكتم خشية الإنْفَاقِ**; yani yok olma ve tükenme korkusu. Ve **أَنْفَقَ المال**: onu sarf etti. Ve **النَّفقة**: harcanan şeydir; çoğulu **نِفاق**. Ve **نَفِقَ الزاد يَنْفَقُ نَفَقاً**: yani tükendi. Ve **النَّفِقُ**: her şeyden çabuk kesilen.
4.     Ve **النَّفَقُ**: yerde bir tünel; başka bir yere uzanmış; **التهذيب**’de: başka bir yere bir çıkışı vardır. Ve tenzilde: **فإن استطعت أَن تبتغي نَفَقاً في الأرض**; çoğulu **أَنْفَاق**. Ve onu mecaz yaptı. Ve **النُّفَقةُ** ve **النَّافِقاء**: keler ve jerboa deliği; denildi: **النُّفقةُ** ve **النافِقاء** jerboanın deliğinden incelttiği yerdir; **القاصِعاء** tarafından gelinince **النافِقاء**’yı başıyla vurur da çıkar. Ve **نَفِقَ اليربوع** ve **نَفَق** ve **انْتَفَقَ** ve **نَفَّق**: ondan çıktı.
5.     Münafığa, yerdeki tünel olan **النَّفَق** sebebiyle **مُنافقاً** adı verildi; denildi: ancak jerboa gibi **نافَقَ** ettiği için **مُنافقاً** adı verildi; o da **نافقاءه**’sine girmesidir.
6.     Ve **نافَقَ مُنافَقَةً ونِفاقاً**; hadiste **النِّفاق** ve ondan isim ve fiil olarak türeyenlerin zikri tekrar etmiştir; o, İslâmî bir isimdir; Arapların ona mahsus mânasıyla bilmediği; o, küfrünü gizleyip imanını açığa vuran kimsedir; her ne kadar dilde aslı bilinir olsa da. Denir: **نافَقَ يُنافِق مُنافقة ونِفاقاً**; o, **النَّافِقاء**’dan alınmıştır, **النَّفَق**’tan değil; o da küfrünü gizlemesi için gizlendiği tüneldir.
7.     Ve **نَفَق الجُرْح**: kabuk bağlayıp soyuldu.
**لسان العرب**

● - **نفق**: At ve binek hayvanı ve diğer bütün hayvanlar **نَفَقَ** **يَنْفُقُ** **نُفُوقاً**: öldü; İbn Berrî dedi ki: Sa‘leb’in inşad ettiğini okudu:
فما أَشْياءُ نَشْرِيها بمالٍ،
فإن **نَفَقَتْ** فأَكْسَد ما تكونُ

İbn Abbâs hadîsinde: “ve **الجَزور** **نافقة**” yani **نَفَقت** **الدابة** “hayvan öldü” denildiğinde, yani ölü. Şair dedi ki:
**نَفَقَ** البغلُ وأَوْدَى سَرْجه،
في سبيل الله سَرْجي وبَغَلْ

İbn Berrî onu şöyle rivayet etti: “سرجي والبَغَلْ.”

Ve **نَفَقَ** **البيع** **نَفَاقاً**: revaç buldu. Ve **نَفَقت** **السِّلْعة** **تَنْفُق** **نَفاقاً**—fetha ile—: pahalandı ve ona rağbet edildi; onu o **أَنْفَقَها** ve **نَفَّقها**. Hadîste: **المُنَفِّق** malını yalan yeminle (satan); **المُنَفِّقُ**, şeddeli: **النَّفَاق**tan olup **الكَسَاد**ın zıddıdır; bundan hadîs: “**اليمين الكاذبة** **مَنْفَقَة** للسِّلْعة **مَمْحَقة** للبركة” yani onun **نفَاق**ına bir zan yeri ve onun için bir mahaldir. İbn Abbâs’tan hadîste: “Sizden bazınız bazınıza **لا يُنَفِّقْ**” yani **النَّجْش** cihetinden malını **يُنَفِّقَ** etmeyi kastetmesin; çünkü onda artırmasıyla işiteni rağbet ettirir; böylece sözü onun satın alınmasına sebep ve ona **مُنفِّقاً** olur.

Ve **نعفَقَ** **الدرهم** **يَنْفُق** **نَفَاقاً**: böyledir; bu, Lihyânî’dendir; sanki dirhem azaldı da ona rağbet edildi.

Ve **أَنْفَقَ** kavim: pazarları **نَفَقت**. Ve malı, dirhemi ve yiyeceği **نَفَقَ** **نَفْقاً** ve **نَفاقاً**—ikisi de—: eksildi ve azaldı; denildi ki: tükendi ve gitti. Ve **أَنْفَقُوا**: malları **نَفَقت**. Ve kişi **أَنفَقَ**: fakirleşti; bundan Yüce sözü: **إذاً لأَمسكتم خشية الإنْفَاقِ**; yani yok olma ve tükenme korkusuyla. Ve **أَنْفَقَ** malı: onu harcadı. Tenzîlde: **وإذا قيل لهم أَنْفِقُوا مما رزقكم الله**; yani Allah yolunda harcayın, yedirin ve sadaka verin. Ve **اسْتَنْفَقه**: onu giderdi. Ve **النَّفقة**: harcanan şey; çoğulu **نِفاق**. Lihyânî nakletti: **نَفِدت** **نِفاقُ** kavmin ve **نفَقَاتهم**—kesra ile—, tükendi ve yok olduysa.

Ve **النِّفاقُ**—kesra ile—: dirhemlerden **النَّفَقة**nın çoğuludur. Ve **نَفِقَ** azık **يَنْفَقُ** **نَفَقاً**: tükendi; ve dirhemler **أَنفَقت** **النَّفقة**dan. Ve adam **مِنْفاقٌ**: çok **النَّفَقة** sahibi. Ve **النَّفَقة**: senin harcadığın şey; ve aile üzerine ve kendi nefsin üzerine **استنفقت**.

**التهذيب**: Leys: **نَفَقَ** fiyat
(* “**السعر**” lafzı asılda böyledir; belki “şey”dir).
**يَنْفُق** **نُفُوقاً**: alıcıları çoğaldığında. Ve adam **أَنْفَقَ** **إنْفاقاً**: eşyası için **نَفاقاً** bulduğunda. Onların darb-ı mesellerinden bir meselde: “Kim **عِرْض**ını satarsa **أَنْفَقَ**” yani insanlara söven sövülür; manası: **عِرْض**ı ile bir **نَفاق** bulur, ondan pay alır; bundan Ka‘b b. Züheyr’in sözü:
أبِيتُ ولا أَهجُو الصديقَ، ومن يَبِعْ
بعِرْض أَبيه في المَعاشِرِ يُنْفِقِ

Yani **نَفاقاً** bulur; “**بعِرض أَبيه**” sözünde **الباء** zâiddir.

Ve **نَفَقَت** **الأَيّم** **تَنْفُق** **نَفاقاً**: talipleri çoğaldığında. Ömer hadîsinde: “Kişinin nasibinden, **نَفاق** **أَيّمه**” yani onun saadetinden: kadınlarının—kızlarından ve kız kardeşlerinden—istenmesi ve **كَساد** etmeyip, **تَنْفُق** etmeyen malların **كَساد**ı gibi olmamalarıdır.

Ve **النَّفِقُ**: her şeyden çabuk kesilen; denir: **سير نَفِقٌ** yani kesilen; Lebîd dedi ki:
شَدّاً ومَرْفوعاً بقُرْبِ مثله
للوِرْدِ، لا نَفِق ولا مَسْؤُوم

Yani kesilmeyen bir koşu. Ve at: **نَفِقُ الجَرْي**: koşusu çabuk kesilen olduğunda; Alkame b. Abede bir devekuşunu vasfederek dedi ki:
فلا تَزَيُّده في مشيه نَفِقٌ،
ولا الزَّفيف دُوَيْن الشّدِّ مَسْؤُوم

Ve **النَّفَقُ**: yer içinde başka bir yere uzanan bir tünel; **التهذيب**’de: onun başka bir yere bir çıkışı vardır. Meselde: “**ضَلَّ دُرَيْصٌ نَفَقه**” yani deliği. Tenzîlde: **فإن استطعت أَن تبتغي نَفَقاً في الأرض**; çoğulu **أَنْفَاق**; İmru’ul-Kays onu tarla faresinin deliğine mecaz yaptı; bir atı vasfederek dedi ki:
خَفَاهُنَّ من أَنْفاقِهِنَّ، كأَنما
خَفاهنَّ ودْقٌ من عَشِيّ مُجَلِّبِ

Ve **النُّفَقةُ** ve **النَّافِقاء**: keler ve yârbu‘un deliği; denildi ki: **النُّفقةُ** ve **النافِقاء** yârbu‘un deliğinden incelttiği yerdir; **القاصِعاء** tarafından gelinince başıyla **النافِقاء**yı vurur da çıkar. Ve yârbu‘ **نَفِقَ** ve **نَفَق** ve **انْتَفَقَ** ve **نَفَّق**: ondan çıktı. Ve kazıcı **تَنَفَّقَه** ve **انْتَفقه**: onu **نافِقائه**nden çıkardı; bazısı onu şeytan için mecaz yaptı da dedi ki:
إذا الشيطانُ قَصَّعَ في قَفاها،
تَنَفَّقْناهُ بالحَبْل التُّؤام

Yani keleri **نافِقائه**nden çıkarır gibi onu çıkardık. Ve keler ile yârbu‘ **أَنْفَقَ**: ona yumuşak davranmayıp, **ينْتَفِقَ** edip gitmesine kadar (bıraktığında).

İbnü’l-A‘râbî: **قُصَعَةُ اليربوع**: bir çukur kazması, sonra kapısını toprağıyla kapatmasıdır; o toprağa **الدَّامّاء** denir; sonra başka bir kazı kazar ki ona **النافِقاء** ve **النُّفَقَة** ve **النَّفَق** denir; onu delip geçirmez, fakat onu incelinceye kadar kazar; **قاصِعائه** tarafından üzerine gelinince **النافِقاء**ya koşar, başıyla onu vurur ve oradan sıyrılıp çıkar; **النُّفَقَةِ** toprağına **الراهِطَاء** denir; ve inşad etti:
وما أُمُّ الرُّدَيْنِ، وإن أَدلَّتْ،
بعالِمةٍ بأَخلاق الكِرام
إذا الشيطانُ قَصَّع في قفاها
تَنَفّقْناه بالحبْل التُّؤام

Yani ensesinin **قاصعاء**sında yerleştiğinde onu **تنفَّقناه**; yani yârbu‘ **نافقائه**nden çıkarıldığı gibi onu çıkardık. Asma‘î **القاصعاء** hakkında dedi: Ona bu ad ancak şu sebeple verilmiştir: yârbu‘ deliğin toprağını çıkarır, sonra onunla ötekinin ağzını kapatır; “**قَصَع** yara kanla doldu” sözünden. Ve ona **الدامَّاء** denmiştir; çünkü deliğin toprağını çıkarır ve onunla ötekinin ağzını sıvar; “**ادْمُمْ قِدْرك**” yani onu dalak ve kül ile sıva, sözünden. Ve denir: yârbu‘ **نافَقَ**: **نافِقائه**ne girdiğinde; ve **قَصَّع**: **القاصِعاء**dan çıktığında. Ve **تَنَفَّق**: çıktı; Zü’r-Rumme dedi ki:
إذا أَرادوا دَسْمَهُ تَنَفَّقا

Ebû Ubeyd: **المنافقُ**a, yer içindeki tünel olan **النَّفَق**tan dolayı **مُنافقاً** adı verildi; denildi ki: ancak ona **مُنافقاً** adı verildi, çünkü yârbu‘ gibi **نافَقَ** etti; bu, onun **نافِقاء**sına girmesidir. Denir: onunla **نفق** etti ve **نافَقَ**; onun başka bir deliği vardır, ona **القاصِعاء** denir; istenince **قَصَّع** eder de **القاصِعاء**dan çıkar; o, **النافِقاء**ya girer ve **القاصِعاء**dan çıkar; yahut **القاصِعاء**ya girer ve **النافِقاء**dan çıkar; denir: **المُنافق** böyle yapar; İslâm’a girer, sonra girdiği yüzün dışındaki bir yüzden ondan çıkar.

Cevherî: **النافِقاء** yârbu‘un deliklerinden biridir; onu gizler ve başkasını gösterir; o, onu incelttiği yerdir; **القاصِعاء** tarafından gelinince başıyla **النافِقاء**yı vurur da **انْتَفَق** yani çıktı; çoğulu **النَّوَافِقُ**. İbn Berrî dedi ki: yârbu‘un delikleri yedidir: **القاصِعاء** ve **النافِقاء** ve **الدامَّاء** ve **الراهِطاءُ** ve **العَانِقاء** ve **الحَاثياء** ve **اللُّغَزُ**; o da **اللُّغَّيْزَى**dır. Ebû Zeyd dedi ki: onlar **النافِقاء** ve **النُّفَقاء** ve **النُّفَقة** ve **الرُّهطاء** ve **الرُّهَطة** ve **القُصَعاء** ve **القُصَعة**dır. Ve **فاعِلاء** vezninde gelenler de: **حاوياء** ve **سافياءُ** ve **سابياء** ve **السموأَل ابن عادِياء**; ve **الخافِيَاء**: cinler; ve **الكارِـاء**
(* “**الكارـاء**” asılda noktasız böyledir.)
ve **اللأَّوِياء** ve **الجاسِياء**: sertlik için; ve **البَالغاء**: ayak bilekleri için; ve **بنُو قَابِعاء**: sövme için.

Ve **النُّفَقة** (hemze vezni misali): **النَّافِقاء**; ondan şöyle dersin: **نَفَّق اليَرْبوع تَنْفيقاً** ve **نافَقَ**; yani **نافِقائه**’ne girdi. Ondan da dinde **المُنافق**’ın اشتقاقı (türeyişi) vardır. Ve **النِّفاق** (kesre ile): **المنافِق**’ın fiilidir. Ve **النِّفاقُ**: İslâm’a bir yönden girip başka bir yönden ondan çıkmaktır; **نَافِقَاء اليربوع**’dan türetilmiştir; İslâmîdir. Ve **نافَقَ مُنافَقَةً ونِفاقاً**. Hadiste **النِّفاق**’ın ve ondan isim ve fiil olarak türeyenin zikri tekrar tekrar gelmiştir; o, kendisine mahsus mânâ ile Arapların tanımadığı İslâmî bir isimdir; o da küfrünü örter, imanını açığa vurur; her ne kadar onun aslı dilde bilinir olsa da. Denir ki: **نافَقَ يُنافِق مُنافقة ونِفاقاً**; o, **النافقاء**’dan alınmıştır, **النَّفَق**’tan değil; **النَّفَق** ise içinde gizlendiği **السَّرَب**’dir; küfrünü örtmesi için.

Ve Hanzala hadîsinde: **نافَقَ حَنْظَلة**; muradı: Peygamber’in yanında olduğu vakit (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) ihlâs gösterir ve dünyadan zühd eder; ondan çıkınca ise üzerinde bulunduğu şeyi bırakır ve ona rağbet eder; sanki kendisine müsamaha ile geçiştirmeyi razı olmadığı bir tür zâhir ve bâtın gibidir.

Ve hadiste: “Bu ümmetin **مُنافِقِي**’sinin en çoğu onun **قُرَّاؤها**’sıdır”; burada **النِّفاق** ile muradı riyâdır; çünkü ikisi de bâtında olanın gayrısını izhâr etmektir.

Ve Ebû Vecze’nin sözü:
**يَهْدِي قلائِص خُضَّعاً يَكنفْنَهُ،**
**صُعْرَ الخدُودِ نوَافِقَ الأَوْبَارِ**
Yani: semizlikten dolayı yünleri dökülmüştür.

Ve A‘râb’ın nevâdirinde: **أَنْفَقَت الإبُل**; yünleri semizlikten dolayı döküldüğü vakit.

Dediler ki: **نَفَق الجُرْح**; kabuk bağlayıp soyulduğu vakit. Ve **زيْت انفاق** denir. Râciz dedi ki:
**إذا سَمِعْنَ صَوْتَ فَحْلٍ شَقْشاق،**
**قَطَعْنَ مُصْفَرّاً كزيت الانْفاق**

Ve **النَّافِقة**: **نافِقة المِسْك**; dâhil (yabancı)dir; o, miskin **فأْرة**’sidir; o da onun kabıdır.

Ve **مالك بن المُنْتَفِقِ الضَّبيّ**: **بني صُبَاح بن طريف**’ten bir kimsedir; **بِسْطَامِ بن قَيْس**’in katilidir.

Ve **النُّفَيْقُ**: bir yerdir.

Ve **نَيْقَقُ القميص والسراويل**: mâlûmdur; Fârisîdir, Arapçalaştırılmıştır; o, **المُنَفَّقُ**’tur. Ve denildi ki: **النَّيْقَقُ** dâhildir; **نَيْفق السراويل**.

Cevherî: **ونيفق السروايل** onun geniş olan yeridir; avam ise **نِيفَق** der, **النون**’u kesre ile. Ve **المُنْتَفِقُ**: bir erkeğin adıdır.

مقاييس اللغة:
(**نفق**) **النون** ve **الفاء** ve **القاف** iki sahih asıldır; bunlardan biri bir şeyin kesilmesine ve gidip gitmesine delâlet eder, diğeri bir şeyin gizlenmesine ve örtülmesine delâlet eder. Bu ikisi hakkında söz elde edilince birbirine yaklaşırlar.
Birincisi: **نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً**: öldü; ve **نَفَق السِّعر نَفَاقاً**; bu, onun geçip gitmesi sebebiyledir; ne kesada uğrar ne durur. Ve **أنْفَقوا**: **نَفَقت سُوقُهم**. Ve **النَّفَقة**; çünkü o kendi yönüne gider. Ve **نفَق الشيءُ**: tükendi; “kavmin nafakası tükendi” denir: **قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم**. Ve **أنْفَق الرّجُل**: fakirleşti; yani yanında olan gitti. İbnü’l-A‘râbî dedi: Bundan, Yüce Allah’ın sözü: **﴿إذاً لأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإنْفَاقِ﴾** [الإسراء 100]. Ve **فرسٌ نَفِقُ الجرْيِ**: yani koşuşu çabuk kesilen.
Diğer asıl **النَّفَق**: yerde bir tünel; onun bir yere çıkışı vardır. Ve **النَّافقاء**: yerboğasının yuvasından incelttiği bir yer; **القاصعاء** tarafından gelinince **النَّافقاء**’yı başıyla vurur da **فانتفَقَ**; yani çıktı. Bundan **النِّفاق**’ın اشتقاق’ı; çünkü onun sahibi, gösterdiğinin tersini gizler; sanki iman ondan çıkar, yahut o imandan gizlice çıkar. Ve kapıda aslın bir olması mümkündür; o da çıkıştır. Ve **النَّفَق**: içinden çıkmanın mümkün olduğu nüfuz eden geçit.
**نَيْفَق السَّراويل**’e gelince, Ebû Bekir([1]) dedi: o, Arapçalaştırılmış Farsçadır.

القاموس المحيط:
**نَفَقَ البَيْعُ نَفاقاً**، **كسحابٍ**: revaç buldu; ve **السُّوقُ**: ayakta durdu; ve **الرجُلُ** ve **الدابَّةُ** **نُفوقاً**: öldüler; ve **الجُرْحُ**: kabuk bağlayıp soyuldu. Ve **كفرِحَ** ve **نَصَرَ**: tükendi ve yok oldu; yahut azaldı. Ve **ككِتابٍ**: münafığın fiili; ve **نَفَقَةٍ**’nin çoğulu. **ونَفِقَتْ نِفاقُهُم**: **فَنِيَتْ نَفَقاتُهُم**. Ve **رجُلٌ مِنْفاقٌ**: çok **النَّفَقَة** sahibi. Ve **فَرَسٌ نَفِقُ الجَرْيِ**، **ككتِفٍ**: onun kesilmesi çabuk olan.
Ve **كزُبَيْرٍ**: bir alem. Ve **نافِقانُ**: Merv’de bir yer. Ve **النَّفَقُ**، harekeli: yerde bir tünel; onun bir yere çıkışı vardır.
Ve **انْتَفَقَ**: ona girdi. Ve “**ضَلَّ دُرَيْصٌ نَفَقَهُ**”: **د ر ص** maddesinde; ve **بهاءٍ** ile: dirhemler ve benzerlerinden onunla harcadığın şey.
Ve **النافِقَةُ**: misk kesesi; ve bir dağ. Ve **النافِقَاءُ** ve **النُّفَقَةُ**، **كهُمَزَةٍ**: yerboğasının deliklerinden biri; onu gizler ve başkasını gösterir; **القاصِعاءِ** yönünden gelinince **النافِقاء**’yı başıyla vurur da **فانْتَفَقَ**. Ve **نَفَقَ**، **كنَصَرَ** ve **سَمِعَ**; ve **نَفَّقَ** ve **انْتَفَقَ**: **نافِقائِه**’inden çıktı. Ve **نَيْفَقُ السراويلِ**، fetih ile: ondan geniş olan yer. Ve **أنْفَقَ**: fakirleşti; ve malını: onu tüketti; **كاسْتَنْفَقَه**; ve kavim: **نَفَقَتْ سوقُهُم**; ve develer: semizlikten yünleri yayıldı.
Ve **نَفَّقَ السِّلْعَةَ تَنْفِيقاً**: onu revaçlandırdı; **كأَنْفَقَها**. Ve **المُنْتَفِقُ**: bir kabilenin babası. Ve **مالكُ بنُ المُنْتَفِقِ**: Bistâm b. Kays’ın katili. Ve **نافَقَ في الدينِ**: küfrünü örttü ve imanını gösterdi; ve **اليَرْبوعُ**: **نافِقائِه**’ine girdi; **كانْتَفَقَ** gibi.
Ve **تَنَفَّقْتُه**: onu çıkardım.

تاج العروس:
ن ف ق
**نفَقَ البيعُ ينْفُقُ نَفاقاً** **كسَحاب**: revaç buldu; ve كذلك **السِّلْعَةُ تنْفُق**: pahalandığı ve ona rağbet edildiği zaman; ve **نفَق الدّرْهَمُ نَفاقاً** da böyledir; bu, Lihyânî’dendir; sanki azaldı da ona rağbet edildi. Mecazdan: **نفَقَت السّوقُ** yani: ayakta durdu ve revaç buldu. Mecazdan: **نفَقَ الرّجلُ** ve كذلك **الدّابّةُ**; at, katır ve sair hayvanlar gibi; **ينفُقُ نُفوقاً** (ضم ile): ikisi öldü. İbn Berrî dedi ve Sa‘leb’den şu beyti şâhid getirdi:
فما أشياءُ نشْريها بمالٍ ... فإنْ نفقَتْ فأكسدُ ما تكونُ
İbn Abbâs hadîsinde: **والجَزورُ نافِقَةٌ** yani: ölü. Şair dedi:
نفَقَ البَغلُ وأوْدَى سرْجُه ... في سبيلِ الله سرْجي وبَغَلْ
İbn Berrî’nin rivayeti: **سرْجي والبَغَل**. Sonra, musannifin siyakının, Cevherî ve diğer imamlar gibi, yalnız **كتَبَ** haddinden olduğu açıktır. Şeyhimiz dedi: İbnü’l-Kattâ‘ artırdı ki denir: **نفِقَت الدّابةُ** **كفرِح**; ve İbnü’s-Sîd farkta ona muvafakat etti; bunu düşün. Ve **نَفَق الجُرحُ نُفوقاً**: kabuk bağlayıp soyuldu; bu mecazdır. Ve **نَفِقَ مالُه** ve **دِرْهَمُه** ve **طَعامُه** **كفرِح** ve **نَصَر**; **نَفْقاً** ve **نَفاقاً**: tükendi ve yok oldu ve gitti; yahut eksildi yahut azaldı da ona rağbet edildi ve revaç buldu; bu Lihyânî’dendir. Ve **النِّفاق** **ككِتاب**: münafığın fiili; o, bir yönden İslâm’a girmek ve başka bir yönden ondan çıkmaktır; ve **نافَقَ مُنافَقَةً** ve **نِفاقاً**; ve hadiste **النِّفاق** ve ondan isim ve fiil olarak türeyenler tekrar etmiştir; o, İslâmî bir isimdir; Araplar onu kendisine mahsus mânâ ile bilmezdi; o, küfrünü örter ve imanını gösterir; her ne kadar aslı dilde bilinir olsa da; bunu İbn Fâris ve İbnü’l-Esîr açıkça söylemiştir; Süyûtî **المُزْهِر**’de ona özel bir tür akdetti; Şihâb **العنايَة**’de ve **شرحِ الشِّفاءِ**’ın yerlerinde onu genişçe ele aldı. Sâgânî, İbnü’l-Enbârî’den nakletti: münafığın **مُنافِقاً** diye adlandırılmasının illetinde üç söz: birincisi: küfrünü örttüğü ve onu gizlediği için bununla adlandırıldı; böylece **النَّفَق**’a, yani tünele giren kimseye benzetildi; onda gizlenir. İkincisi: yerboğası gibi **نافَقَ** etti; ona benzetildi; çünkü imandan, içine girdiği yüzün dışında bir yüzden çıkar. Üçüncüsü: içindekinin dışında bir şeyi göstermesi sebebiyle bununla adlandırıldı; yerboğasına benzetme olarak; böylece münafığın zahiri iman, batını küfürdür. Dedim: Buna göre şu hadis taşınır: “Bu ümmetin münafıklarının çoğu onun kurrâsıdır”; burada **النِّفاق** ile riyayı kastetti; çünkü ikisi de batında olanın dışında bir şeyi göstermektir. Ve **النِّفاقُ** ayrıca: harekeli **نفَقَةٍ**’nin çoğulu; **ثَمَرة** ve **ثِمار** gibi. Lihyânî hikâye etti: **نفِقَت نِفاقُهُم** **كفرِح**; yani: nafakaları yok oldu ve tükendi. Ve **رجُلٌ مِنْفاقٌ** (kesra ile): dirhemler ve başkalarından sarf ettiği şey sebebiyle çok nafaka sahibi. Mecazdan: **فرَسٌ نفِقُ الجرْيِ** **ككتِفٍ**: kesilmesi çabuk olduğu zaman; bunu Cevherî nakletti ve Alkame b. Abede’den, bir devekuşunu vasfederken, şu beyti şâhid getirdi:
فلا تزيُّدُهُ في مشْيِه نفِقٌ ... ولا الزَّفيفُ دُوَيْنَ الشّدِّ مسْؤومُ

yani: kesilmeyen bir koşu. Ve **النُّفَيْق** (Zübeyr vezninde): bir yer adı. Ve **نافِقان**: Merv’de bir yer. Ve **النَّفَق** (harekeli): yerde, başka bir yere doğru uzanan bir tünel/yeraltı geçidi. Ve **الصِّحاح** ile **التّهذيب**’de: onun başka bir yere bir çıkışı vardır. Ve ondan, O’nun (Allah’ın) sözü: **( فإنْ استَطَعْتَ أن تبْتَغي نفَقاً في الأرض أو سُلَّماً في السّماء )**. Ve **انْتَفَق** adam: ona girdi. Ve meselde: **ضلَّ دُرَيْصٌ نفَقَه** yani: deliğini; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi. Kendi işiyle yorulup (çare bulamayıp) hasmı için bir hüccet sayan, sonra ihtiyaç anında unutan kimse hakkında darb-ı mesel yapılır; ve **د ر ص**’ta zikredilmiştir. Ve **النّفَقَة** (ه ile): dirhemler ve benzerlerinden, kendin üzerine ve aile üzerine harcadığın şey. Ve **النافِقَةُ**: miskin kesesi. Ve bir dağ. Ve **النافِقاءُ** ve **النُّفَقَة** (Hemze vezninde): yerboğanın deliklerinden biri; onu gizler ve başkasını gösterir; o, onu incelttiği bir yerdir; **القاصِعاء** tarafından gelinince **النّافِقاءَ**’yı başıyla vurur da **انْتَفَ** yani: çıktı; çoğulu **النّوافِقُ**; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi. Ebû Ubeyd dedi: onun başka bir deliği daha vardır, ona **القاصِعاءُ** denir; istenince **قصَع** eder de **القاصِعاءِ**’dan çıkar; o, **النّافِقاء**’ya girer ve **القاصِعاء**’dan çıkar; yahut **القاصِعاءِ**’ya girer ve **النّافِقاءِ**’dan çıkar. İbnü’l-A‘râbî dedi: yerboğanın **قُصَعَةُ**’si: bir çukur kazması, sonra kapısını kendi toprağıyla kapatmasıdır — ve o toprağa **الدّامّاء** denir — sonra **النّآفِقاء** ve **النُّفَقَة** ve **النَّفَق** denilen başka bir kazı daha kazar; onu delip geçirmez, fakat onu incelinceye kadar kazar; **قاصِعائِه** tarafından üzerine gelinince **النّافِقاءِ**’ya koşar, onu başıyla vurur ve oradan sıyrılıp çıkar. Ve **النُّفَقَة**’nin toprağına **الرّاهِطاء** denir. İbn Berrî dedi: yerboğanın delikleri yedidir: **القاصِعاءُ** ve **النّافِقاءُ** ve **الدّامّاءُ** ve **الرّاهِطاءُ** ve **العانِقاءُ** ve **الحاثِياءُ** ve **اللُّغَّيْزَى**. Ebû Zeyd dedi: **النّافِقاءُ** ve **النُّفَقاءُ** ve **النُّفَقَة** ve **الرّاهِطاءُ** ve **الرُّهَطَة** ve **القُصَعاءُ** ve **القُصَعَة**. Ve yerboa **نفَقَ** (nasara ve semi‘a gibi) ve **نفّقَ** (تنْفيقاً) ve **انْتَفَق**: **نافِقائِه**’den çıktı. Ve **نيْفَقُ السّراويل** (fetih ile): onun geniş olan yeri. Cevherî dedi: avam **نيفَق** der, **النّون**’u kesre ile. Başkası dedi: **نيْفَقُ القَميص** da böyledir; o, Arapçalaştırılmış Farsçadır. Dedim: öyleyse müstakil bir terkib içinde zikredilmesi gerekir. Ve **أنْفَقَ** (lâzım, müteaddî): denir ki: **أنفقَ**: fakirleştiği ve malı gittiği zaman. Ve **أنفَقَ مالَه**: onu tüketti ve yok etti. Ve O’nun sözü: **( إذاً لأمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإنْفاق )** yani: yok olma ve tükenme korkusuyla; Katâde dedi: yani onu harcama korkusuyla; ve bunun üzerindeki söz, **أمْلَق** üzerindeki söz gibidir; daha önce geçti. **كاسْتَنْفَقَه** yani **أنْفَقَه** ve onu götürdü. Ve ondan, Hâlid b. Zeyd el-Cühenî (Allah ondan razı olsun) hadisi: **فإن جاءَ أحدٌ يُخْبِرُك بها وإلا فاسْتَنفِقْها**; Zemahşerî ve Sâğânî onu nakletti. Ve **أنْفَقَ القومُ**: onların pazarı **نفَقَت** yani: rağbet gördü. Ve mecazdan: **أنفَقَت الإبلُ**: yayıldığı zaman. Ve **النّوادِر**’de: **انتثَرت** (ث ile) yünleri semizlikten, yani: semizlik sebebiyle. Ve **نفّق السِّلعةَ** (تنْفيقاً): onu revaçlandırdı ve ona rağbet ettirdi. Ve ondan, İbn Abbâs (Allah ikisinden razı olsun) hadisi: **لا يُنفِّقْ بعضُكم بعْضاً** yani: bazınız bazınızı kastetmesin; malını **النّجْش** cihetinden revaçlandırmak için; çünkü onda artırmasıyla dinleyeni rağbet ettirir; böylece sözü onun satın alınmasına sebep olur ve onu revaçlandırıcı olur; ve hadiste de böyledir: **المُنفِّقُ سِلْعَتَه بالحَلِفِ الكاذِب**; sanki onu **أنْفَقَها**; **يُنفِقُها** (إنفاقاً). Ve **المُنْتَفِق**: Ebû Kabîle’dir; o, **المُنتَفِقُ** b. Âmir b. Ukayl b. Ka‘b b. Rabîa b. Âmir b. Sa‘saa’dır. Ve **مالِكُ بنُ المُنْتَفِق الضّبيّ**: Beni Subâh b. Tarîf’ten biridir; Bistâm b. Kays b. Mes‘ûd eş-Şeybânî’nin katili. Dedim: Ebû Ubeyd el-Kâsım b. Sellâm’ın ensâbında olan: Bistâm b. Kays’ın katili, Âsım b. Halîfe b. Ma‘kıl b. Subâh b. Tarîf b. Zeyd b. Amr b. Âmir b. Rabîa b. Ka‘b b. Rabîa b. Sa‘lebe b. Sa‘d b. Dubbe’dir; buna bak. Ve mecazdan: dinde **نافَق**: küfrünü gizleyip imanını gösterdiği zaman; masdarı **النِّفاق**tır; onda olan daha önce geçti; ve bu, onların sözü olan: yerboa **نافَقَ**: **نافِقائِه**’ne girdiği zaman; ve **نفق به** de böyledir, **كانْتَفَق** gibi; bu da, **قاصِعائِه**’nde geldiği zamandır. Ve **تنفَّقْتُه**: onu **نافِقائِه**’nden kazıyıp dürtme ile çıkardım. Bazıları onu şeytan için istiâre etti; İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
وما أُمُّ الرُّدَيْنِ وإنْ أدَلّتْ ... بعالمةٍ بأخْلاقِ الكِرامِ
إذا الشّيطانُ قصّع في قَفاها ... تنفّقْناه بالحبْلِ التُّؤامِ
yani: onu çıkardık; kelerin **نافِقائِه**’nden çıkarılması gibi. Ve ona istidrâk olunanlardandır: hadiste: **اليَمينُ الكاذِبةُ منْفَقَةٌ للسِّلْعة مَمْحَقَةٌ للبَرَكةِ** yani: onun revaç bulmasının zannı ve onun için bir yeridir. Ve **أنْفَقوا**: malları **نفَقت**. Ve **النَّفَقة**’nin çoğulu **أنْفاق**. Ve **النَّفَق**’ın, tünel/yeraltı geçidi manasında, çoğulu da böyledir. İmruü’l-Kays onu farenin delikleri için istiâre etti; bir atı vasfederken dedi:
خَفاهُنّ من أنْفاقِهِنّ كأنّما ... خفاهُنّ ودْقٌ من عشيٍّ مُجَلِّبِ
Ve **نفَقَ السِّعرُ** (نُفوقاً): alıcıları çoğaldı; Leys’ten. Ve **أنفَقَ الرّجلُ**: eşyası için bir revaç buldu. Ve meselde: **منْ باعَ عِرضَه أنْفَقَ** yani: insanlara söven sövülür. Manası: ırzı ile bir revaç bulur; ondan pay alınır. Ve ondan, Ka‘b b. Züheyr (Allah ondan razı olsun) sözü:
أبَيتُ ولا أهْجو الصّديق ومن يَبِعْ ... بعِرْضِ أبيه في المَعاشِرِ يُنْفِقِ
yani: bir revaç bulur; ve **الباء** onun sözünde araya sokulmuştur: **بعِرْضِ أبيه**. Ve **نفَقَت الأيّم** (تنْفُق نَفاقاً): talipleri çoğaldığı zaman. Ve Ömer hadisi: **منْ حَظِّ المرْءِ نَفاقُ أيِّمه** yani: kişinin saadetindendir; kızlarından ve kız kardeşlerinden kadınlarının istenmesi ve revaç bulmayan malların durgunluğu gibi durgunlaşmamaları. Ve **انْتَفَق الحارِشُ اليرْبوعَ**: onu **نافِقائِه**’nden çıkardı. Ve **أنْفَقَ الضّبَّ والسرْبوعَ**: ona yumuşak davranmayıp, **ينْتَفِقَ** ve gitsin diye (yaptığı zaman). Ve Ebû Vecze’nin sözü:
يهدي قلائِصَ خُضَّعاً يكْنُفْنَه ... صُعْرَ الخُدودِ نَوافِقَ الأوْبارِ
yani: semizlikten yünleri döküldü. Ve **زيْت أنفاق**: taze. Râciz dedi:
" إذا سمِعْن صوْتَ فحْلٍ شَقْشاقْ

“**قطَعْنَ مُصْفَرّاً كزَيْتِ الأنْفاقْ**” ve “**ف و ق**” maddesinde zikredilmiştir. Ve meselde: “**دونَ ذا وينْفُقُ الحِمار**”; aslı şudur ki: bir insan kendisine ait bir eşeği satmak istedi de bir danışmana: “Eşeğimi öv; sana üzerimde bir ücret olsun” dedi. Onunla pazara girince danışman ona: “Bu, senin onun üzerinde vahşi avladığın eşeğindir” dedi. Adam: “**دونَ ذا وينْفُق الحِمار**” dedi; yani: “Senin söylediğinden aşağı bir söz tutun”, yani: ondan daha azı; ve eşek şimdi bundan aşağısıyla satılır; ve **الواو** hâl içindir.

Ve **مُنفَّقُ السّراويل** “**مُعظَم**” gibi: onun **نيْفَقُها**’sı. Denir: “Onun **مُنفَّقَها**’sını genişlet; onun **مُسَوَّقَها**’sını gevşet; onun **منَطَّقَها**’sını sağlamlaştır”; **الأساس**’ta olduğu gibi.

Ve **طعام نفِقٌ** “**كتِف**” gibi: **نزِلٍ**’in zıddıdır; ve o, kendisinde artış olmayan şeydir.

Ve **نفَقَ روحُه**: çıktı; ve bu mecazdır.

Ve yine **امرأةٌ نُفُقٌ** (iki damme ile): kocaların yanında **تْفُق** olduğu ve onların yanında itibar gördüğü zaman.
