# نفق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نفق

نَفَقَ الفرسُ والدابةُ وسائر البهائم يَنْفُقُ نُفُوقاً: مات؛ قال ابن بري أَنشد ثعلب:
فما أَشْياءُ نَشْرِيها بمالٍ،
فإن نَفَقَتْ فأَكْسَد ما تكونُ
وفي حديث ابن عباس: والجَزور نافقة أَي ميتة من نَفَقت الدابة إذا ماتت؛ وقال الشاعر:
نَفَقَ البغلُ وأَوْدَى سَرْجه،
في سبيل الله سَرْجي وبَغَلْ
وأورده ابن بري: سرجي والبَغَلْ.
ونَفَقَ البيع نَفَاقاً: راج. ونَفَقت السِّلْعة تَنْفُق نَفاقاً، بالفتح: غَلَتْ ورغب فيها، وأَنْفَقَها هو ونَفَّقها. وفي الحديث: المُنَفِّق سلْعته بالحلف الكاذب؛ المُنَفِّقُ، بالتشديد: من النَّفَاق وهو ضد الكَسَاد؛ ومنه الحديث: اليمين الكاذبة مَنْفَقَة للسِّلْعة مَمْحَقة للبركة أي هي مَظِنة لنفَاقها وموضع له. وفي الحديث عن ابن عباس: لا يُنَفِّقْ بعضُكم بعضاً أَي لا يقصد أَن يُنَفِّقَ سِلْعته على جهة النَّجْش، فإنه بزيادته فيها يرغب السامع فيكون قوله سبباً لابتياعها ومُنفِّقاً لها. ونعفَقَ الدرهم يَنْفُق نَفَاقاً: كذلك؛ هذه عن اللحياني كأَن الدرهم قَلَّ فرغب فيه.
وأَنْفَقَ القوم: نَفَقت سوقهم. ونَفَق مالُه ودرهمه وطعامه نَفْقاً ونَفاقاً، كلاهما: نقص وقلّ، وقيل فني وذهب. وأَنْفَقُوا: نَفَقت أَموالهم. وأَنفَقَ الرجل إذا افتقر؛ ومنه قوله تعالى: إذاً لأَمسكتم خشية الإنْفَاقِ؛ أَي خشية الفناء والنَّفَاد. وأَنْفَقَ المال: صرفه. وفي التنزيل: وإذا قيل لهم أَنْفِقُوا مما رزقكم الله؛ أَي أَنفقوا في سبيل الله وأَطعموا وتصدقوا. واسْتَنْفَقه: أَذهبه. والنَّفقة: ما أُنِفق، والجمع نِفاق.حكى اللحياني: نَفِدت نِفاقُ القوم ونفَقَاتهم، بالكسر، إذا نفدت وفنيت. والنِّفاقُ، بالكسر: جمع النَّفَقة من الدراهم، ونَفِقَ الزاد يَنْفَقُ نَفَقاً أي نفد، وقد أَنفَقت الدراهم من النَّفقة. ورجل مِنْفاقٌ أي كثير النَّفَقة. والنَّفَقة: ما أَنفَقْت، واستنفقت على العيال وعلى نفسك. التهذيب: الليث نَفَقَ السعر
(* قوله «السعر» كذا هو في الأصل ولعله
الشيء). يَنْفُق نُفُوقاً إذا كثر مشتروه، وأَنْفَقَ الرجل إنْفاقاً إذا وجد نَفاقاً لمتاعه. وفي مثل من أَمثالهم: من باع عِرْضه أَنْفَقَ أَي من شاتم الناس شُتِمَ، ومعناه أَنه يجد نَفاقاً بعِرْضه ينال منه؛ ومنه قول كعب بن زهير:
أبِيتُ ولا أَهجُو الصديقَ، ومن يَبِعْ
بعِرْض أَبيه في المَعاشِرِ يُنْفِقِ
أَي يجد نَفاقاً، والباء مقحمة في قوله بعِرض أَبيه. ونَفَقَت الأَيّم تَنْفُق نَفاقاً إذا كثر خُطّابها. وفي حديث عمر: من حَظّ المَرْء نَفاق أَيّمه أَي من سعادته أن تخطب نساؤه من بناته وأَخواته ولا يَكْسَدْنَ كَساد السِّلَع التي لا تَنْفُق. والنَّفِقُ: السريع الانقطاعِ من كل شيء، يقال: سير نَفِقٌ أي منقطع؛ قال لبيد:
شَدّاً ومَرْفوعاً بقُرْبِ مثله
للوِرْدِ، لا نَفِق ولا مَسْؤُوم
أَي عَدْو غير منقطع. وفرس نَفِقُ الجَرْي إذا كان سريع انقطاع الجري: قال علقمة بن عبدة يصف ظليماً:
فلا تَزَيُّده في مشيه نَفِقٌ،
ولا الزَّفيف دُوَيْن الشّدِّ مَسْؤُوم
والنَّفَقُ: سَرَبٌ في الأَرض مشتق إلى موضع آخر، وفي التهذيب: له مَخْلَصٌ إلى مكان اخر. وفي المثل: ضَلَّ دُرَيْصٌ نَفَقه أي جُحْره. وفي التنزيل: فإن استطعت أَن تبتغي نَفَقاً في الأرض، والجمع أَنْفَاق؛ واستعاره امرؤ القيس لجِحَرة الفِئَرة فقال يصف فرساً:
خَفَاهُنَّ من أَنْفاقِهِنَّ، كأَنما
خَفاهنَّ ودْقٌ من عَشِيّ مُجَلِّبِ
والنُّفَقةُ والنَّافِقاء: جُحْر الضَّبّ واليَرْبوع، وقيل: النُّفقةُ والنافِقاء موضع يرققه اليربوع من جُحره، فإذا أُتِيَ من قبل القاصِعاء ضرب النافِقاء برأْسه فخرج. ونَفِقَ اليربوع ونَفَق وانْتَفَقَ ونَفَّق: خرج منه. وتَنَفَّقَه الحارِشُ وانْتَفقه: استخرجه من نافِقائه؛ واستعاره بعضهم للشيطان فقال:
إذا الشيطانُ قَصَّعَ في قَفاها،
تَنَفَّقْناهُ بالحَبْل التُّؤام
أَي استخرجناه استخراج الضَّبّ من نافِقائه. وأَنْفَقَ الضَّبّ واليربوع إذا لم يَرْفُق به حتى ينْتَفِقَ ويذهب. ابن الأَعرابي: قُصَعَةُ اليربوع أَن يحفر حفيرة ثم يسد بابها بترابها، ويسمى ذلك التراب الدَّامّاء، ثم يحفر حفراً آخر يقال له النافِقاء والنُّفَقَة والنَّفَق فلا ينفذها، ولكنه يحفرها حتى ترقّ، فإذا أُخِذَ عليه بقاصِعائه عدا إلى النافِقاء فضربها برأْسه ومَرَق منها، وتراب النُّفَقَةِ يقال له الراهِطَاء؛ وأَنشد:وما أُمُّ الرُّدَيْنِ، وإن أَدلَّتْ،
بعالِمةٍ بأَخلاق الكِرام
إذا الشيطانُ قَصَّع في قفاها
تَنَفّقْناه بالحبْل التُّؤام
أَي إذا سكن في قاصعاء قفاها تنفَّقناه أَي استخرجناه كما يُستخرج اليربوع من نافقائه. قال الأَصمعي في القاصعاء. إنما قيل له ذلك لأَن اليَرْبوع يخرج تراب الجحر ثم يسدّ به فم الآخر من قولهم قَصَع الكَلْمُ بالدم إذا امتلأَ به، وقيل له الدامَّاء لأنه يخرج تراب الجحر ويطلي به فم الآخر من قولك ادْمُمْ قِدْرك أَي اطْلِها بالطِّحال والرَّماد. ويقال: نافَقَ اليربوعُ إذا دخل في نافِقائه، وقَصَّع إذا خرج من القاصِعاء. وتَنَفَّق: خرج؛ قال ذو الرمة:
إذا أَرادوا دَسْمَهُ تَنَفَّقا
أَبو عبيد: سمي المنافقُ مُنافقاً للنَّفَق وهو السَّرَب في الأَرض، وقيل: إنما سمي مُنافقاً لأنه نافَقَ كاليربوع وهو دخوله نافقاءه. يقال: قد نفق به ونافَقَ، وله جحر آخر يقال له القاصِعاء، فإذا طلِبَ قَصَّع فخرج من القاصِعاء، فهو يدخل في النافِقاء ويخرج من القاصِعاء، أو يدخل في القاصِعاء ويخرج من النافِقاء، فيقال هكذا يفعل المُنافق، يدخل في الإسلام ثم يخرج منه من غير الوجه الذي دخل فيه. الجوهري: والنافِقاء إحدى جِحَرةَ اليَرْبوع يكتمها ويُظْهر غيرها وهو موضع يرققه، فإذا أُتِيَ من قِبَلِ القاصِعاء ضرب النافِقاء برأْسه فانْتَفَق أَي خرج، والجمع النَّوَافِقُ. قال ابن بري: جِحَرة اليربوع سبعة: القاصِعاء والنافِقاء والدامَّاء والراهِطاءُ والعَانِقاء والحَاثياء واللُّغَزُ، وهي اللُّغَّيْزَى أَيضاً. قال أَبو زيد: هي النافِقاء والنُّفَقاء والنُّفَقة والرُّهطاء والرُّهَطة والقُصَعاء والقُصَعة، وما جاء على فاعِلاء أَيضاً حاوياء وسافياءُ وسابياء والسموأَل ابن عادِياء، والخافِيَاء الجنّ، والكارِـاء (* قوله
«الكارـاء» هكذا هو في الأصل بدون نقط.) واللأَّوِياء والجاسِياء للصَّلابة والبَالغاء للأَكارع، وبنُو قَابِعاء للسَّبّ. والنُّفَقة مثال الهُمَزة: النَّافِقاء، تقول منه: نَفَّق اليَرْبوع تَنْفيقاً ونافَقَ أَي دخل في نافِقائه، ومنه اشتقاق المُنافق في الدين. والنِّفاق، بالكسر، فعل المنافِق. والنِّفاقُ: الدخول في الإسلام من وَجْه والخروُج عنه من آخر، مشتقّ من نَافِقَاء اليربوع إسلامية، وقد نافَقَ مُنافَقَةً ونِفاقاً، وقد تكرر في الحديث ذكر النِّفاق وما تصرّف منه اسماً وفعلاً، وهو اسم إسلاميّ لم تعرفه العرب بالمعنى المخصوص به، وهو الذي يَسْترُ كُفْره ويظهر إيمانَه وإن كان أَصله في اللغة معروفاً. يقال: نافَقَ يُنافِق مُنافقة ونِفاقاً، وهو مأْخوذ من النافقاء لا من النَّفَق وهو السَّرَب الذي يستتر فيه لستره كُفْره. وفي حديث حنظلة: نافَقَ حَنْظَلة أَراد أَنه إذا كان عند النبي، صلى الله عليه وسلم، أخلص وزهد في الدنيا، وإذا خرج عنه ترك ما كان عليه ورغب فيها، فكأَنه نوع من الظاهر والباطن ما كان يرضى أَن يسامح به نفسه. وفي الحديث: أَكثر مُنافِقِي هذه الأُمَّة قُرَّاؤها؛ أَراد بالنِّفاق ههنا الرياء لأَن كليهما إظْهار غير ما في الباطن؛ وقول أبي وجزة:يَهْدِي قلائِص خُضَّعاً يَكنفْنَهُ،
صُعْرَ الخدُودِ نوَافِقَ الأَوْبَارِ
أَي نُسِلَتْ أَوبارُها من السِّمَن، وفي نوادر الأَعراب: أَنْفَقَت الإبُل إذا انْتَثَرَتْ أَوبارُها عن سِمَن. قالوا: ونَفَق الجُرْح إذا تقشَّر، ويقال زيْت انفاق؛ قال الراجز:
إذا سَمِعْنَ صَوْتَ فَحْلٍ شَقْشاق،
قَطَعْنَ مُصْفَرّاً كزيت الانْفاق
والنَّافِقة: نافِقة المِسْك، دخيل، وهي فأْرة المسك وهي وعاؤه. ومالك بن المُنْتَفِقِ الضَّبيّ أَحد بني صُبَاح بن طريف قاتل بِسْطَامِ بن قَيْس.
والنُّفَيْقُ: موضع. ونَيْقَقُ القميص والسراويل: معروف، وهو قارسي معرب، وهو المُنَفَّقُ، وقيل النَّيْقَقُ دخيل، نَيْفق السراويل. الجوهري: ونيفق السروايل الموضع المتسع منها، والعامة تقول نِيفَق، بكسر النون، والمُنْتَفِقُ: اسم رجل.

### Türkçe

**نَفَقَ** at, binek hayvanı ve diğer bütün dört ayaklılar **يَنْفُقُ نُفُوقاً**: öldü; dedi ki
İbn Berrî, Sa‘leb’den naklen okudu:
“Bizim parayla satın aldığımız şeyler değildir;
çünkü eğer **نَفَقَتْ** (ölürlerse) en durgun (en kesat) oldukları hâl olur.”
İbn Abbâs hadîsinde: “ve **الجَزور** **نافقة**” yani **نَفَقت الدابة** “hayvan öldü” (denildiği) gibi, ölü;
şair dedi ki:
“Katır **نَفَقَ** (öldü) ve eyeri helâk oldu,
Allah yolunda benim eyerim ve katır.”
İbn Berrî onu şöyle rivayet etti: “benim eyerim ve katır.”
Ve **نَفَقَ البيع نَفَاقاً**: revaç buldu. Ve **نَفَقت السِّلْعة تَنْفُق نَفاقاً**,
fetha ile: pahalandı ve ona rağbet edildi; onu o **أَنْفَقَها** ve **نَفَّقها**. Hadîste: **المُنَفِّق**
malını yalan yeminle (revaçlandıran); **المُنَفِّقُ**, şeddeli: **النَّفَاق**tan (gelir) ve o,
**الكَسَاد**ın zıddıdır; bundan hadîs: “yalan yemin, mal için **مَنْفَقَة** (revaçlandırıcı),
bereket için **مَمْحَقة** (silici)” yani onun revaç bulmasının zannı ve onun yeri (sebebi)dir. İbn Abbâs’tan hadîste: “biriniz
diğerinize **يُنَفِّقْ** etmesin” yani **النَّجْش** cihetinden malını revaçlandırmayı kastetmesin; çünkü
onda artırmasıyla dinleyen rağbet eder; böylece sözü onun satın alınmasına sebep olur ve onu revaçlandırıcı olur.
Ve **نعفَقَ الدرهم يَنْفُق نَفَاقاً**: böyledir; bu, Lihyânî’dendir; sanki dirhem azaldı da
ona rağbet edildi.
Ve **أَنْفَقَ القوم**: pazarları **نَفَقت** (revaç buldu). Ve **نَفَق مالُه ودرهمه وطعامه نَفْقاً
ونَفاقاً**; ikisi de: eksildi ve azaldı; denildi ki: tükendi ve gitti. Ve **أَنْفَقُوا**: malları **نَفَقت**.
Ve kişi **أَنفَقَ** eder, yoksullaştığında; bundan Yüce Allah’ın sözü: “o hâlde **الإنْفَاقِ** korkusuyla
tutardınız”; yani yok olma ve tükenme korkusuyla. Ve **أَنْفَقَ المال**: onu harcadı. Tenzîlde:
“onlara denildiğinde: Allah’ın size rızık verdiğinden **أَنْفِقُوا**”; yani Allah yolunda harcayın
ve yedirin ve sadaka verin. Ve **اسْتَنْفَقه**: onu giderdi. Ve **النَّفقة**: harcanan şey; çoğulu
**نِفاق**. Lihyânî nakletti: “kavmin **نَفِدت نِفاقُ**u ve **نفَقَاتهم**i”, kesra ile, tükendiğinde ve yok olduğunda.
Ve **النِّفاقُ**, kesra ile: dirhemlerden **النَّفَقة**nın çoğulu; ve **نَفِقَ الزاد يَنْفَقُ
نَفَقاً** yani tükendi; ve dirhemler **أَنفَقت** oldu, **النَّفقة**dan. Ve adam **مِنْفاقٌ**: çok
**النَّفَقة** (harcama) sahibi. Ve **النَّفَقة**: senin harcadığın şey; ve aile üzerine ve kendi nefsin üzerine **استنفقت**.
**التهذيب**: Leys: **نَفَقَ السعر**
(* “**السعر**” lafzı asılda böyledir; belki de “şey”dir). **يَنْفُق نُفُوقاً**: alıcıları çoğaldığında; ve kişi **أَنْفَقَ**,
**إنْفاقاً**: eşyası için **نَفاقاً** bulduğunda. Onların darb-ı mesellerinden bir misalde: “kim
ırzını satarsa **أَنْفَقَ**” yani kim insanlara söverse sövülür; manası: ırzı ile bir revaç bulur,
ondan pay alınır; bundan Ka‘b b. Züheyr’in sözü:
“Geceyi geçiririm de dostu hicvetmem; kim satarsa
babası ırzını topluluklar içinde, **يُنْفِقِ**.”
Yani revaç bulur; “**بعِرض أَبيه**” sözünde **الباء** fazladır. Ve **نَفَقَت الأَيّم
تَنْفُق نَفاقاً**: talipleri çoğaldığında. Ömer hadîsinde: “kişinin nasibindendir
**نَفاق أَيّمه**” yani onun saadetindendir ki kadınları—kızlarından ve kız kardeşlerinden—istenir de
**يَكْسَدْنَ** olmazlar; **لا تَنْفُق** olan malların **كَساد**ı gibi. Ve **النَّفِقُ**: her şeyden çabuk
kesilen; denir: **سير نَفِقٌ** yani kesilen; Lebîd dedi ki:
“Şiddetle ve onun benzeri yakınlıkla yükseltilmiş,
suya varış için; ne **نَفِق** ne de **مَسْؤُوم**.”
Yani kesilmeyen koşu. Ve koşusu çabuk kesilen at: **فرس نَفِقُ الجَرْي**; Alkame b. Abede bir devekuşunu vasfederek dedi ki:
“Yürüyüşünde ona **نَفِقٌ** (kesilme) artırmaz,
ne de şiddetli koşunun altında **الزَّفيف** **مَسْؤُوم**.”
Ve **النَّفَقُ**: yerde başka bir yere uzanan bir tünel; **التهذيب**’de: onun
başka bir yere çıkışı vardır. Meselde: “**ضَلَّ دُرَيْصٌ نَفَقه**” yani deliği. Tenzîlde:
“eğer gücün yetiyorsa yerde bir **نَفَقاً** arayasın”; çoğulu **أَنْفَاق**; İmru’ul-Kays onu
fare deliğine benzeterek bir atı vasfederek dedi:
“Onları deliklerinden **أَنْفاقِهِنَّ** gizledi; sanki
onları gizleyen, toplayan bir akşam yağmurudur.”
Ve **النُّفَقةُ** ve **النَّافِقاء**: keler ve yervû‘ (çöl faresi) deliği; denildi ki: **النُّفقة**
ve **النافِقاء**, yervû‘un deliğinden incelttiği yerdir; eğer **القاصِعاء** tarafından gelinirse
**النافِقاء**yı başıyla vurur da çıkar. Ve yervû‘ **نَفِقَ** ve **نَفَق** ve **انْتَفَقَ** ve **نَفَّق**:
ondan çıktı. Ve kazıcı **تَنَفَّقَه** ve **انْتَفقه**: onu **نافِقائه**nden çıkardı; bazıları onu
şeytan için mecaz yaptı da dedi:
“Şeytan ensesinde **قَصَّعَ** edince,
onu ikiz ip ile **تَنَفَّقْناهُ**.”
Yani onu, keleri **نافِقائه**nden çıkarır gibi çıkardık. Ve keler ve yervû‘ **أَنْفَقَ** eder,
ona yumuşak davranmayıp da **ينْتَفِقَ** edip gitmesine sebep olduğunda. İbnü’l-A‘râbî: yervû‘un **قُصَعَةُ**
şudur: bir çukur kazar, sonra kapısını kendi toprağıyla kapatır; o toprağa **الدَّامّاء** denir; sonra
başka bir kazı kazar, ona **النافِقاء** ve **النُّفَقَة** ve **النَّفَق** denir; onu delip geçirmez,
fakat onu kazıp inceltir; **قاصِعائه** tarafından üzerine gelinince **النافِقاء**ya koşar,
onu başıyla vurur ve oradan sıyrılıp çıkar; **النُّفَقَةِ** toprağına **الراهِطَاء** denir;
ve okudu:
“Ve **الرُّدَيْن**’in annesi—her ne kadar kendini öne sürse de—
kerem ahlâkını bilen biriyle (bile),
Şeytan ensesinde **قَصَّع** edince
onu ikiz ip ile **تَنَفّقْناه**.”
Yani ensesinin **قاصعاء**sında sakin olunca onu **تنفَّقناه** yani yervû‘u **نافقائه**nden çıkarır gibi çıkardık. Asma‘î **القاصعاء** hakkında dedi:
ona bu ad ancak şu sebeple verilmiştir: yervû‘ deliğin toprağını çıkarır, sonra onunla ötekinin ağzını kapatır; “yaradan kanla **قَصَع** etti”
sözünden, yani onunla dolduğunda; ve ona **الدامَّاء** denmiştir çünkü deliğin toprağını çıkarır ve onunla ötekinin ağzını sıvar; “tencereni **ادْمُمْ** et”
yani onu dalak ve kül ile sıva sözünden. Ve denir: yervû‘ **نافَقَ** ettiğinde, **نافِقائه**ne girdiğinde; ve **قَصَّع** ettiğinde, **القاصِعاء**dan çıktığında. Ve **تَنَفَّق**:
çıktı; Zü’r-Rumme dedi ki:
“Onu semirtmek istediklerinde **تَنَفَّقا**.”
Ebû Ubeyd: **المنافقُ**a **مُنافقاً** denmesi **النَّفَق**tan dolayıdır; o, yerdeki tüneldir; denildi ki: ancak
**مُنافقاً** denmiştir çünkü yervû‘ gibi **نافَقَ** etti; o, **نافِقاء**sına girmesidir. Denir: onunla **نفق** etti ve **نافَقَ** etti; onun başka bir deliği vardır, ona **القاصِعاء** denir; istenince **قَصَّع** eder de
**القاصِعاء**dan çıkar; o, **النافِقاء**ya girer ve **القاصِعاء**dan çıkar; yahut **القاصِعاء**ya girer ve **النافِقاء**dan çıkar; işte
**المُنافق** böyle yapar denir: İslâm’a girer, sonra ondan, girdiği yüzün dışında bir yüzden çıkar. Cevherî: ve **النافِقاء** yervû‘un deliklerinden biridir; onu gizler ve başkasını gösterir; o, incelttiği yerdir; **القاصِعاء** tarafından gelinince
**النافِقاء**yı başıyla vurur da **انْتَفَق** yani çıktı; çoğulu **النَّوَافِقُ**. İbn Berrî dedi ki: yervû‘un delikleri yedidir:
**القاصِعاء** ve **النافِقاء** ve **الدامَّاء** ve **الراهِطاءُ** ve **العَانِقاء** ve **الحَاثياء** ve **اللُّغَزُ**; o, **اللُّغَّيْزَى** da denir.
Ebû Zeyd dedi ki: onlar **النافِقاء** ve **النُّفَقاء** ve **النُّفَقة** ve **الرُّهطاء**
ve **الرُّهَطة** ve **القُصَعاء** ve **القُصَعة**; ve **فاعِلاء** vezninde gelenler de: **حاوياء** ve **سافياءُ**
ve **سابياء** ve **السموأَل ابن عادِياء**; ve **الخافِيَاء** cinler; ve **الكارِـاء**
(* “**الكارـاء**” asılda noktasız böyledir) ve **اللأَّوِياء** ve **الجاسِياء** sertlik için,
ve **البَالغاء** ayak bilekleri için, ve **بنُو قَابِعاء** sövme için. Ve **النُّفَقة**,
**الهُمَزة** misali: **النَّافِقاء**; ondan dersin: yervû‘ **نَفَّق** etti, **تَنْفيقاً**; ve **نافَقَ** yani
**نافِقائه**ne girdi; bundan dinde **المُنافق**ın اشتقاقı. Ve **النِّفاق**, kesra ile: **المنافِق**in fiilidir. Ve **النِّفاقُ**:
İslâm’a bir yüzden girip ondan başka bir yüzden çıkmaktır; yervû‘un **نَافِقَاء**sından türetilmiştir; İslâmî (bir terim)dir; ve
**نافَقَ** etti, **مُنافَقَةً** ve **نِفاقاً**. Hadîste **النِّفاق**ın ve ondan isim ve fiil olarak türeyenlerin zikri çokça tekrar etmiştir; o,
kendisine mahsus mânâ ile Arapların bilmediği İslâmî bir isimdir; o, küfrünü örter ve imanını gösterir; her ne kadar
dildeki aslı bilinen olsa da. Denir: **نافَقَ يُنافِق مُنافقة ونِفاقاً**; o, **النافِقاء**dan alınmıştır,
**النَّفَق**tan değil; o, yerdeki tüneldir ki onda gizlenir; küfrünü gizlemesi için. Hanzala hadîsinde:
“**نافَقَ حَنْظَلة**”; muradı: Peygamberin yanında olduğunda—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—
ihlâs gösterir ve dünyadan zühd eder; ondan çıkınca, üzerinde bulunduğu şeyi bırakır ve ona rağbet eder; sanki
kendi nefsine müsamaha etmeyi razı olmadığı bir tür zâhir ve bâtın gibidir. Hadîste: “bu ümmetin
**مُنافِقِي**nin çoğu onun **قُرَّاؤها**sıdır”; burada **النِّفاق** ile murad riyadır; çünkü ikisi de
bâtında olanın dışında bir şeyi izhar etmektir. Ebû Vecze’nin sözü:
“Boyun eğmiş develeri sevk eder; onu kuşatırlar,
yanakları eğik, kılları **نوَافِقَ الأَوْبَارِ**.”
Yani semizlikten kılları dökülmüştür. **نوادر الأَعراب**’da: develer **أَنْفَقَت** ettiğinde,
semizlikten kılları döküldüğünde. Dediler ki: yara **نَفَق** ettiğinde, kabuk bağlayıp soyulduğunda; ve denir:
**زيْت انفاق**; Recez şairi dedi ki:
“Bir erkek devenin şakşak sesi duyduklarında,
sararmışı, **زيت الانْفاق** gibi keserler.”
Ve **النَّافِقة**: miskin **نافِقة**si; dâhildir (yabancı kelimedir); o, misk faresi ve onun kabıdır.
Ve **مالك بن المُنْتَفِقِ** ed-Dabbî, **بني صُبَاح بن طريف**’ten biridir; **بِسْطَامِ
بن قَيْس**’in katilidir.
Ve **النُّفَيْقُ**: bir yer. Ve **نَيْقَقُ القميص والسراويل**: bilinen (şey)dir; o, Farsçadır, Arapçalaştırılmıştır; o,
**المُنَفَّقُ**tur; denildi ki **النَّيْقَقُ** dâhildir; **نَيْفق السراويل**. Cevherî:
**ونيفق السروايل** onun geniş olan yeridir; avam **نِيفَق** der, **النون**u kesra ile; ve **المُنْتَفِقُ**:
bir adam adıdır.
