# نفه — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%87/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%81%D9%87/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نفه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%87.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نفه

نَفِهَتْ نفسي: وأَعْيَتْ وكَلَّتْ. وبعير نافِهٌ: كالٌّ
مُعْيٍ، والجمع نُفَّهٌ؛ ونَفَّهَهُ: أَتعبه حتى انقطع؛ قال: ولِلَّيْلِ حَظٌّ من بُكانا ووَجْدِنا،
كما نَفَّهَ الهَيْماءَ في الذَّوْدِ رَادِعُ
ويروى في الدُّورِ. وأَنْفَهَ فلانٌ
إبلَهُ ونَفَّهَها: أَكَلَّهَا وأَعياها، وجمل مُنَفَّهٌ وناقةٌ مُنَفَّهَةٌ؛ قال الشاعر:
رُبَّ هَمٍّ جَشَمْتُهُ في هَواكُمْ،
وبَعيرٍ مُنَفَّهٍ مَحْسُورِ
وأَنشد ابن بري:
فقاموا يَرْحَلْونَ مُنَفَّهَاتٍ،
كأَنَّ عُيونَهَا نُزُحُ الرَّكيِّ
والنافهُ: الكالُّ المُعْيي من الإبل وغيرها. ورجل مَنْفُوهٌ: ضعيف الفؤاد جبانٌ، وما كان نافهاً وقد نَفَهَ نُفُوهاً ونَفِهَ. والنُّفُوهُ: ذِلَّةٌ بعد صعوبة. وأَنْفَهَ ناقتَهُ حتى نَفِهَتْ نَفْهاً شديداً. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال لعبد الله بن عمرو حين ذَكَرَ له قيامَ الليل وصيامَ النهار: إنك إذا فعلت ذلك هَجَمَتْ عَيْناك ونَفِهَتْ نفسك؛ رواه أَبو عبيد نَفِهَتْ، والكلام، نَفَهَتْ، ويجوز أَن يكونا لغتين. ابن الأَعرابي: نَفَهَتْ تَنْفَهُ نُفُوهاً ونَفِهَتْ نفسُه إذا ضَعُفُتْ وسقطت؛ وأَنشد:
والعَزَبَ المُنَفَّهَ الأُمِّيَّا
وروى أَصحاب أَبي عبيد عنه: نَفِهَ يَنْفَهُ، بكسر الفاء من نَفِهَ، وفتحها من يَنْفَهُ. قال أَبو عبيدة: قوله في الحديث نَفِهَتْ نَفْسُك أَي أَعيت وكَلَّتْ. ويقال للمُعْيي: مُنَفَّهٌ
ونافِهٌ، وجمعُ النافه نُفَّهٌ؛ وأَنشد أَبو عمرو لرؤبة:
بنا حَرَاجِيجُ المَهَارِي النُّفَّهِ
يعني المُعْيِيَة، واحدتها نافِهٌ
ونافِهَةٌ، والذي يَفْعَلُ ذلك بها مُنَفِّهٌ، وقد نَفَّهَ البعيرَ.

### Türkçe

**نَفِهَتْ** nefsim: yoruldu ve tâkatten düştü ve bitkinleşti. Ve **بعير نافِهٌ**: bitkin
yorucu (derecede yorgun); çoğulu **نُفَّهٌ**’dur. Ve **نَفَّهَهُ**: onu yordu, ta ki kesilinceye (tükeninceye) kadar; dedi ki:
ولِلَّيْلِ حَظٌّ من بُكانا ووَجْدِنا،
كما **نَفَّهَ** الهَيْماءَ في الذَّوْدِ رَادِعُ
Ve **الدُّورِ**’da rivayet olunur. Ve falan kimse
develerini **أَنْفَهَ** etti ve onları **نَفَّهَ** etti: onları bitkinleştirdi ve yordu; ve **جمل مُنَفَّهٌ** ve **ناقةٌ مُنَفَّهَةٌ**; şair dedi ki:
رُبَّ هَمٍّ جَشَمْتُهُ في هَواكُمْ،
وبَعيرٍ **مُنَفَّهٍ** مَحْسُورِ
Ve İbn Berrî inşâd etti:
فقاموا يَرْحَلْونَ **مُنَفَّهَاتٍ**،
كأَنَّ عُيونَهَا نُزُحُ الرَّكيِّ
Ve **النافهُ**: develerden ve başkalarından bitkin, yorucu (derecede yorgun) olan. Ve **رجل مَنْفُوهٌ**: kalbi zayıf, korkak; ve o **نافهاً** olmadı; hâlbuki **نَفَهَ** **نُفُوهاً** ve **نَفِهَ**. Ve **النُّفُوهُ**:
zorluktan sonra bir zillet. Ve dişi devesini **أَنْفَهَ** etti, ta ki **نَفِهَتْ** şiddetli bir **نَفْهاً** ile (çokça) yoruluncaya kadar. Ve
Peygamber’in hadîsinde, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, Abdullah b. Amr’a, ona
geceyi kıyamı ve gündüzü orucu zikrettiği vakit, şöyle dediği (rivayet olunur): “Şüphesiz sen bunu yaptığın zaman gözlerin ansızın çöker ve nefsin **نَفِهَتْ** olur”; Ebû Ubeyd bunu **نَفِهَتْ** diye rivayet etti; ve söz (ise) **نَفَهَتْ**’tir; ve ikisinin iki lehçe olması câizdir. İbnü’l-A‘râbî: **نَفَهَتْ** **تَنْفَهُ** **نُفُوهاً** ve nefsi **نَفِهَتْ** olur; ne zaman ki zayıfladı ve düştü; ve inşâd etti:
والعَزَبَ **المُنَفَّهَ** الأُمِّيَّا
Ve Ebû Ubeyd’in ashabı ondan rivayet etti: **نَفِهَ** **يَنْفَهُ**; **نَفِهَ**’den fâ’nın kesresiyle, ve **يَنْفَهُ**’dan onun fethasıyla. Ebû Ubeyde dedi: Hadîste “nefsin **نَفِهَتْ**” sözü, yani
yoruldu ve bitkinleşti. Ve yorucu (derecede yorgun) olana **مُنَفَّهٌ**
ve **نافِهٌ** denir; ve **النافه**’nin çoğulu **نُفَّهٌ**’dur; Ebû Amr, Ru’be’ye ait olarak inşâd etti:
بنا حَرَاجِيجُ المَهَارِي **النُّفَّهِ**
yani yorucu (derecede yorgun) olanlar; onun bir teki **نافِهٌ**
ve **نافِهَةٌ**’dir; ve bunu ona yapan **مُنَفِّهٌ**’dir; ve deveye **نَفَّهَ** etmiştir.
