# نقح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%82%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نقح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نقح

التَّنْقِيح، وفي التهذيب النَّقْحُ: تَشْذِيبُك عن العصا أُبَنَها حتى تَخْلُصَ. وتَنْقِيحُ الجِذْع: تَشْذِيبه. وكلُّ ما نَحَّيْتُ عنه شيئاً، فقد نَقَّحْته؛ قال ذو الرمة:
من مُجْحِفاتِ زَمَنٍ مِرِّيدِ،
نَقَّحْنَ جِسْمي عن نُضارِ العُودِ
ونَقَّح الشيءَ: قَشَّره؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد لغُلَيِّم من بني دُبَيْر:
إِليكَ أَشكو الدَّهْرَ والزَّلازِلا،
وكلَّ عامٍ نَقَّحَ الحَمائِلا
يقول: نَقَّحوا حَمائل سيوفهم أَي قشَرُوها فباعوها لشدة زمانهم. ابن الأَعرابي: أَنْقَحَ الرجلُ إَذا قلع حِلْيَةَ سيفه في الجَدْبِ والفقر. وأَنْقَح شِعْرَه إِذا نَقَّحه وحَكَّكَه. ونَقَّحَ النخلَ أَصلحه وقَشَره. وتَنقيحُ الشِّعر: تهذيبه. يقال: خيرٌُ الشِّعر الحَوْليُّ المُنَقَّحُ. وتَنَقَّحَ شَحمُ الناقة أَي قلَّ. ونقَّحَ الكلامَ: فتَّشه وأَحسن النظر فيه؛ وقيل: أَصلحه وأَزال عيوبه. والمُنَقَّحُ: الكلام الذي فُعل به ذلك. وروى الليث عن أَبي عمرو بن العلاء أَنه قال في مَثَلٍ: اسْتَغْنَتِ السُّلاَّدَةُ عن التنقيح؛ وذلك أَن العصا إِنما تُنَقَّح لتَمْلُسَ وتَخْلُقَ، والسُّلاّءة: شوكة النخلة وهي في غاية الاستواء والمَلاسَة، فإِن ذهبتَ تَقْشِرُ منها خَشُنَتْ؛ يضرب مثلاً لمن يريد تجويد شيء هو في غاية الجَوْدة من شِعْر أَو كلام أَو غيره مما هو مستقيم؛ قال أَبو وَجْزَة السَّعدي:
طَوْراً وطَوراً يَجُوبُ العُقْرَ من نَقَحٍ
كالسَّنْدِ، أَكْبادُه هِيمٌ هَراكيلُ
أَزاد بها البيضمن حبال الرمل. والنَّقَحُ: الخالص من الرمل. والسَّنْدُ: ثيابٌ بيض. وأَكباد الرمل: أَوساطه. والهَراكيل: الضِّخامُ من كُثْبانه.
وفي حديث الأَسْلَميّ: إِنه لَنِقْحٌ أَي عالم مُجَرَّب. يقال: نَقَّحَ العظمَ إِذا استخرج مُخَّه. ونَقَّحَ الكلامَ إِذا هَذَّبه وأَحْسَنَ أَوصافَه. ورجل مُنَقَّحٌ: أَصابته البلايا؛ عن اللحياني؛ وقال بعضهم: هو مشتق من ذلك. ونَقَحَ العظمَ يَنْقَحُه نَقْحاً وانْتَقَحَه: اسْتخرج مُخَّه، والخاء لغة، وكأَنه بالخاء استخراج المخ واستئصاله، وكأَنه بالحاء تخليصه.
والنَّقْحُ: سحاب أَبيض صَيْفِيّ؛ قال العُجَيْرُ السَّلُوليُّ: نَقْحٌ بَواسِقُ يجْتَلي أَوْساطَها
بَرْقٌ، خِلالَ تَهلُّل ورَبابِ

### Türkçe

**التَّنْقِيح**; ve Tehzîb’de **النَّقْحُ**: senin, değnekten onun budaklarını yontmandır; ta ki arınsın. Ve **تَنْقِيحُ الجِذْع**: onun yontulmasıdır. Ve her neyi ondan bir şeyi uzaklaştırdıysam, artık onu **نَقَّحْته**; Zû’r-Rumme dedi ki:

Zamanın yıkıcılarından, acı, inatçı,
**نَقَّحْنَ** bedenimi, dalın parlaklığından.

Ve **نَقَّح** şeyi: onu soydu; İbnü’l-A‘râbî’den; ve Dubeyr oğullarından Guleyyim’e ait olarak inşad etti:

Sana zamanı ve zelzeleleri şikâyet ediyorum,
ve her yıl **نَقَّحَ** kınları.

Der ki: Kılıçlarının kınlarını **نَقَّحوا**, yani onları soydular da zamanlarının şiddetinden dolayı onları sattılar. İbnü’l-A‘râbî: Adam **أَنْقَحَ**; kıtlık ve fakirlikte kılıcının süsünü söktüğü zaman. Ve şiirini **أَنْقَح**; onu **نَقَّحه** ve onu ovup sürttüğü zaman. Ve hurma ağacını **نَقَّحَ**: onu ıslah etti ve onu soydu. Ve **تَنقيحُ الشِّعر**: onun ıslah edilip düzeltilmesidir. Denir: Şiirin hayırlısı, yıllık, **المُنَقَّحُ** olandır. Ve devenin yağı **تَنَقَّحَ**; yani azaldı. Ve sözü **نقَّحَ**: onu araştırdı ve onda bakışı güzel yaptı; ve denildi: onu ıslah etti ve kusurlarını giderdi. Ve **المُنَقَّحُ**: kendisine bu yapılan sözdür. Leys, Ebû Amr b. el-Alâ’dan rivayet etti: O, bir meselde şöyle dedi:

**اسْتَغْنَتِ السُّلاَّدَةُ عن التنقيح**;

ve bu, değneğin ancak **تُنَقَّح** olması, düzleşmesi ve pürüzsüzleşmesi içindir; ve **السُّلاّءة**: hurma ağacının dikeni olup, en uç düzlüğün ve pürüzsüzlüğün içindedir; artık ondan soymaya gidersen, kabalaşır; şiirden yahut sözden yahut başka şeyden, düzgün olan, en uç iyilikte olan bir şeyi güzelleştirmek isteyen kimse için mesel olarak vurulur; Ebû Vecze es-Sa‘dî dedi ki:

Bazen ve bazen, **نَقَحٍ**’tan, çorak yeri yarar,
**كالسَّنْدِ** gibi; onun içleri, susuz, iri kum tepeleridir.

Onunla, kumun iplerini beyazlattı. Ve **النَّقَحُ**: kumdan hâlis olandır. Ve **السَّنْدُ**: beyaz elbiselerdir. Ve **أَكباد الرمل**: onun ortalarıdır. Ve **الهَراكيل**: onun kum tepelerinden iri olanlardır.

Ve el-Eslemî’nin hadisinde: “Şüphesiz o, elbette **لَنِقْحٌ**’tır”; yani tecrübeli âlim. Denir: Kemiği **نَقَّحَ**; iliğini çıkardığı zaman. Ve sözü **نَقَّحَ**; onu düzelttiği ve vasıflarını güzel yaptığı zaman. Ve **رجل مُنَقَّحٌ**: belâlar ona isabet etmiştir; Lihyânî’den; ve bazısı dedi ki: O, bundan türemiştir. Ve kemiği **نَقَحَ**; onu **يَنْقَحُه نَقْحاً** ve onu **انْتَقَحَه**: iliğini çıkardı; ve **الخاء** bir lehçedir; sanki **بالخاء** ile ilik çıkarma ve onu kökünden söküp alma; ve sanki **بالحاء** ile onu arıtıp ayıklama.

Ve **النَّقْحُ**: yazlık, beyaz buluttur; el-Uceyr es-Selûlî dedi ki:

**نَقْحٌ**; yüksekler; ortalarını seyrettirir
bir şimşek; sevinç ve ince bulutlar arasında.
