# نقخ (ن-ق-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%82%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ق - خ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AE/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والقاف والنون معهما
خ ق ن، خ ن ق، ن ق خ مستعملة فقط
خقن:
خاقان: اسم لكل ملكٍ من ملوك الترك . وخَقَّنَتِ الترك فلانا: رأسته، من قولهم: خاقان.
خنق: خَنَقَهُ فاختنق، واختنق، وانخنق، فأما الانخناقُ فهو انِعصارُ الخِناقِ في عُنُقِهِ، والإخْتِناقُ: فعله بنفسه.
والخِناق: الحبلُ الذي يُخْنَقُ به، ويقال: رجل خَنِقٌ، مَخْنوقٌ، ورجل خانق، قال رؤبة:
وخانقٍ ذي غصةٍ جراضِ
والخَناقُ: نعتٌ لمن يكون ذلك شأنه وفعله بالناس.
وأخذ بمُخَنَّقِةِ، أي: بموضع الخِناقِ، ومنه اشتقت المِخْنَقَةُ. أي : القلادة.
وفرس مَخْنُوقٌ، من الخُناقِيَّة،والخُناقيّةُ: داء يأخذ الطير في رؤوسها وحُلُوقها، ويَعْتري الفرس أيضا، فيقال: خُنِقَ الفرس فهو مَخْنُوقٌ، وأكثر ما يظهر في الحمام.
والخانِق: اسم موضعٍ ذكره جرير.
نقخ: النَّقْخُ: نَقْفُ الرأس عن الدماغ. والنُّقاخُ: الماء البارد العذب الذي يَنْقَخُ الفؤاد لبرودته.

##### Türkçe

باب **الخاء** و**القاف** و**النون** معهما
**خ ق ن**، **خ ن ق**، **ن ق خ** yalnızca kullanılmıştır

**خقن**:
**خاقان**: Türk meliklerinden her bir melik için isimdir. Ve Türkler falanı **خَقَّنَتِ**: onu reis yaptı; onların “**خاقان**” sözünden.

**خنق**: **خَنَقَهُ** da boğuldu; ve **اختنق**; ve **انخنق**. Amma **الانخناقُ**: **الخِناقِ**’ın onun boynunda sıkışmasıdır; ve **الإخْتِناقُ**: onun bunu kendi kendine yapmasıdır.
Ve **الخِناق**: onunla boğulan iptir; ve denir ki: adam **خَنِقٌ** (boğulmuş), **مَخْنوقٌ** (boğulmuş), ve adam **خانق** (boğan). Rü’be dedi ki:
وخانقٍ ذي غصةٍ جراضِ
Ve **الخَناقُ**: bu hâli ve onu insanlara yapması işi olan kimse için bir niteleme sıfatıdır.
Ve **مُخَنَّقِةِ**’sinden tuttu; yani: **الخِناقِ**’ın yerinden; ve ondan **المِخْنَقَةُ** türetildi; yani: gerdanlık.
Ve at **مَخْنُوقٌ**, **الخُناقِيَّة**’den; ve **الخُناقيّةُ**: kuşların başlarında ve boğazlarında onları tutan bir hastalıktır; ve ata da arız olur; denir ki: at **خُنِقَ**; o hâlde o **مَخْنُوقٌ**’tur; ve en çok güvercinde ortaya çıkar.
Ve **الخانِق**: Cerîr’in zikrettiği bir yer adıdır.

**نقخ**: **النَّقْخُ**: başın beyin(den) kanı boşaltmasıdır. Ve **النُّقاخُ**: soğukluğu sebebiyle yüreği serinleten soğuk tatlı sudur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AE/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النُقاخُ: الماء العذب الذي يَنْقَخُ الفؤادَ ببرده. قال العَرْجي:
وإنْ شئتِ حرَّمْتُ النِساءَ سِواكُـمُوإنْ شئتِ لم أطْعَمْ نُقاخاً ولا بَرْدا
والنَقْخُ: النَقْفُ، وهو كسر الرأس عن الدماغ.

##### Türkçe

**النُقاخُ**: tatlı su; soğukluğuyla yüreği serinletir. **قال العَرْجي**:
Ve eğer isterseniz, sizden başkasını kadınlara haram kıldım; ve eğer isterseniz, ne **نُقاخاً** ne de soğukluk tattım.
Ve **النَقْخُ**: **النَقْفُ**; o, beyninden (ayırarak) başı kırmaktır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AE/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ق ن
خنق ، نقخ ، خقن
استعمل من وجوهه : خنق ، نقخ ، خقن .
خنق : قال الليث : خَنَقَهُ فاخْتَنَقَ وانْخَنَقَ ، فأَما
الأنْخِنَاقُ فهو انعِصار الْخِنَاقِ في عُنُقه ،
والاخْتِنَاقُ : فعْلُهُ بنفسه .
قال : والْخِنَاقُ : الحَبْلُ الذي يُخْنَقُ به ،
ويقال : رجل خَنِقٌ مَخْنُوقٌ ، ورجلٌ خَانِقٌ
في موضع خَنِيقٍ ذو خِنَاقٍ ، وأنشد :
وَخَانِقٍ ذي غُصَّةٍ جَرَّاضِ
قال : والخَنَّاقُ : نَعْتٌ لمَنْ يكون ذلك شأنَه
وفِعْلَه بالناس ، وأخَذَ بمُخَنَّقه أي : بموضع
الْخِنَاقِ ، ومنه اشتُقَّتِ المِخْنَقَة من القِلاَدة .
والخُنَاقِيَّةُ داءٌ أو ريح يأخذ الناسَ
والدَّوابَّ في حُلوقهم ، وقد يأخذ الطَّيْرَ في
رأسها وحَلْقِها .
وتَعْتَرِي الخيلَ الخُنَاقِيَّةُ أيضاً ، يقال : خُنِقَ
الفرسُ ، فهو مَخْنُوقٌ .
أبو سعيد : المُخْتَنِقُ من الخيل : الذي
أَخذتْ غُرَّتُه لَحْيَيْهِ إلى أصول أُذنَيْه ،
وخنَّقتُ الحوضَ تَخْنِيقاً : إذا شددتَ
مَلأهُ ، وقال أبو النَّجْمِ :
ثُمَّ طَبَاهَا ذو حَبَابٍ مُتْرَعُ
مُخَنَّقٌ بِمَائِهِ مُدَعْدَعُ
ثعلبٌ عن ابن الأعرابي قال : الخُنُقُ :
الفُروج الضَّيِّقَةُ من فُروج النساء .
وقال أبو العبَّاس : فَلْهَمٌ خَنَّاقٌ : ضَيِّقٌ
حُزُقَّةٌ قصيرٌ السَّمْك .
ومُخْتَنَقُ الشِّعْبِ : مَضِيقُه ، وخَانِقِينَ مَوْضِعٌ
معروف .
نقخ : قال الليث : النَّقْخُ : نَقْفُ الرأس عن
الدِّماغ ، وقال العَجَّاجُ :
لِهامِهِمْ أَرُضُّهُ وأَنْقَخُ
أبو عبيد عن أبي زيد قال : إذا ضَرَبَ
رَأْسَ الرجل حتى يَخْرُجَ دِمَاغُه قال :
نَقخْتُهُ نَقْخاً ، وأنشد :
نَقْخاً عَلَى الْهَامِ وَبَجًّا وَخْضاً
أبو عبيد ، عن أبي عبيدة : النُّقَاخ : الماء
العَذْب ، وأنشد شَمِرٌ :
وَأَحْمَقُ مِمّنْ يَلْعَقُ الْماءَ قَالَ لِي
دَعِ الْخَمرَ واشْرَبْ مِنْ نُقَاخٍ مُبَرَّدِ
وقال أبو العبَّاس : النُّقَاخُ : النوم في
العافية والأَمْن .
والنُّقَاخُ : الضرب على الرأس بشيء
صُلْب . والنُّقَاخُ : استخراج المُخِّ .
شَمِر : قال ابن شُمَيلٍ : النُّقَاخُ الماءُ الكثيرُ
يُنْبِطُه الرجل في الموضع الذي لا ماء
فيه .
وقال الفَرَّاءُ : يقال : هذا نُقَاخُ الْعَربيَّةِ أي :
خالصها .
أبو عمرو : ظَلِيمٌ أَنْقَخُ : قليل الدماغ .
وأنشد لِطِلْقِ بن عَدِيٍّ .
حَتَّى تَلاقَى دَفُّ إِحْدَى الشُّمَّخِ
بالرُّمْحِ مِنْ دُونِ الظَّلِيمِ الأنْقَخْ
خقن : قال الليث : خاقانُ : اسمٌ يسمىَّ به مَنْ
تُخَقِّنُهُ التُّرْكُ على أنفسهم .
قلت : وليس من العربيَّة في شيء .

##### Türkçe

خ ق ن
**خنق** ، **نقخ** ، **خقن**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **خنق** ، **نقخ** ، **خقن**.

**خنق**: Leys dedi: **خَنَقَهُ**; böylece **فاخْتَنَقَ** ve **وانْخَنَقَ**; أما
**الأنْخِنَاقُ** ise, onun boynunda **الْخِنَاقِ**’ın sıkışmasıdır;
**الاخْتِنَاقُ**: onun kendi nefsiyle yaptığı fiildir.
Dedi: ve **الْخِنَاقُ**: onunla boğulan iptir;
ve denilir: **رجل خَنِقٌ مَخْنُوقٌ**; ve **رجلٌ خَانِقٌ**
**في موضع خَنِيقٍ ذو خِنَاقٍ**; ve inşad etti:
وَخَانِقٍ ذي غُصَّةٍ جَرَّاضِ
Dedi: ve **الخَنَّاقُ**: o hâl onun şe’ni
ve insanlara karşı fiili olan kimse için bir niteleme; ve **أخَذَ بمُخَنَّقه** yani:
**الْخِنَاقِ**’ın yeriyle; ve ondan **المِخْنَقَة** gerdanlıktan türetilmiştir.
Ve **الخُنَاقِيَّةُ** boğazlarında insanları
ve binek hayvanlarını tutan bir hastalık yahut bir rüzgârdır; ve kuşu da
başında ve boğazında tutabilir.
Ve **الخُنَاقِيَّةُ** atlara da arız olur; denilir: **خُنِقَ**
at; o hâlde o **مَخْنُوقٌ**’tur.
Ebû Saîd: atlardan **المُخْتَنِقُ**:
alnındaki akıtması iki çenesini kulaklarının köklerine kadar tutmuş olan;
ve **خنَّقتُ الحوضَ تَخْنِيقاً**: onu dolduruşunu sıktığın zaman;
ve Ebû’n-Necm dedi:
ثُمَّ طَبَاهَا ذو حَبَابٍ مُتْرَعُ
مُخَنَّقٌ بِمَائِهِ مُدَعْدَعُ
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الخُنُقُ**:
kadınların ferclerinden dar olan fercler.
Ebû’l-‘Abbâs dedi: **فَلْهَمٌ خَنَّاقٌ**: dar,
**حُزُقَّةٌ**; kısa, kalınlığı az.
Ve **مُخْتَنَقُ الشِّعْبِ**: onun dar yeri; ve **خَانِقِينَ** bilinen bir
yerdir.

**نقخ**: Leys dedi: **النَّقْخُ**: beyninden
başın yarılmasıdır; ve el-‘Accâc dedi:
لِهامِهِمْ أَرُضُّهُ وأَنْقَخُ
Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den dedi:
adamın başına vurup da beyni çıkıncaya kadar (vurursa) dedi:
**نَقخْتُهُ نَقْخاً**; ve inşad etti:
نَقْخاً عَلَى الْهَامِ وَبَجًّا وَخْضاً
Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Ubeyde’den: **النُّقَاخ**: tatlı
sudur; ve Şemir inşad etti:
وَأَحْمَقُ مِمّنْ يَلْعَقُ الْماءَ قَالَ لِي
دَعِ الْخَمرَ واشْرَبْ مِنْ نُقَاخٍ مُبَرَّدِ
Ebû’l-‘Abbâs dedi: **النُّقَاخُ**:
afiyet ve emniyet içinde uyku.
Ve **النُّقَاخُ**: sert bir şeyle başa vurmadır.
Ve **النُّقَاخُ**: iliğin çıkarılmasıdır.
Şemir: İbn Şümeyl dedi: **النُّقَاخُ** çok sudur;
suyun olmadığı yerde adam onu çıkarır.
Ferrâ dedi: denilir: bu **نُقَاخُ الْعَربيَّةِ**’dir, yani:
onun hâlisidir.
Ebû ‘Amr: **ظَلِيمٌ أَنْقَخُ**: beyni az olan.
Ve Tılk b. ‘Adî’ye ait olarak inşad etti:
حَتَّى تَلاقَى دَفُّ إِحْدَى الشُّمَّخِ
بالرُّمْحِ مِنْ دُونِ الظَّلِيمِ الأنْقَخْ

**خقن**: Leys dedi: **خاقانُ**: kendileri üzerine Türklerin
onu **تُخَقِّنُهُ** ettiği kimseye verilen bir isimdir.
Dedim: Arapçadan hiçbir şey değildir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AE/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والقاف وما يثلثهما)
(نقل)  النون والقاف واللام: أصلٌ صحيح يدلُّ على تحويل شيءٍ من مكانٍ إلى مكان، ثم يفرَّع ذلك. يقال: نقَلْتُه أنْقُله نَقْلاً. ونقَلَ الفرس قوائِمَه نَقْلاً. [وفرسٌ([1])] مِنْقَل: سريعُ نَقْل القَوائم. والمُنقِّلَة من الشِّجاج: التي يُنقَل منها فَرَاش العِظام. والنُّقْل: ما يَأكلُه الشّارب على شرابه. وكان ابنُ دريد يقول([2]): هو بالفتح ولا يُضَمّ، والنّاس يقولونه بالضّم. والنَّقَل بفتح القاف: ما بقي من صِغار الحجارة إذا قلِعَت، لأنَّها تنقَل. والنَّقيل: الطَّريق، لأنَّه لا يسلُكه إلاَّ مُنتقِل. والمَنْقَلة: المَرْحلة. وضَربٌ من السَّير يقال لـه نَقِيل، وهو ذلك القياس، وكَأنَّه([3]) المداومةُ على السَّيْر. والمُنَقَّل: الخُفُّ الخَلَق، لأنَّ عليه ينتقل الماشي حَتَّى ينخرق. وكذلك النَّقَل في البَعير: داءٌ يصيب خُفَّه فينخرق. والرِّقاع التي يُرقع بها خُفُّه: النَّقائِل.
ومن الباب المُناقَلَة: مُراجَعة الحديث أو الإنشاد، كأنَّك نقلتَ حديثَك إليه ونَقَلَ حديثَه إليك. والنِّقَال: أن تشرب الإبل ثم تَترك ثم تعود إلى الماء فتشربَ، ولا يُفعَل ذلك بها بل تفعله هي. ويقولون: إن النَّقْلةَ: القَناة. وينشدون:
يُقَلْقِلُ نَقْلةً جَرْدَاء فيها *** نَقيع السُّمِّ أو قَرنٌ مَحِيقُ([4])والمشهور: "يُقلقل صَعْدة([5])".
(نقم)  النون والقاف والميم أُصَيلٌ يدلُّ على إنكارِ شيءٍ وعَيبه. ونَقَمْتُ عليه أَنْقِمُ: أنكرتُ عليه فِعلَه. والنِّقْمة من العذاب والانتقام، كأنَّه أنْكَر عليه فعاقَبَه. وقولهم للنَّفس نقيمة، وهو ميمون النَّقيمة، إنما هي من الإبدال، والأصل نَقِيبَة.
(نقه)  النون والقاف والهاء كلمةٌ تدلُّ على البُرْء من المرض، ثم يستعار. ونَقَهَ من المَرَض نُقُوهاً: أفاق، فهو نَاقِهٌ. ويقولون: نَقِهَ الحديثَ مثل فهم، بكسر القاف، فرقاً بينه وبين الأوّل. والقياس واحد، لأنَّه إذا نَقِهَه فقد برِئَ من الشّكِّ فيه. قال اللِّحياني: يقال: أنْقِهْ لي سَمْعكَ، أي أرْعِنِيهِ، كأنَّه يقول: حتّى تفْهمَ ما أقول. وبَلَغنا أنَّ أهل المدينة يسمُّون الاستفهام: الاستِنْقاه.
(نقي)  النون والقاف والحرف المعتلّ أصلٌ يدلُّ على نظافةٍ وخلوص. منه نَقَّيْتُ الشّيءَ: خلّصتُه ممّا يشوبُه تنقيةً. وكذلك يقال: انتقَيت الشّيءَ كأنَّك أخَذتَ أفضلَه وأخلَصَه. والنُّقَاوة: أفضَلُ ما انتقَيْت من شيء. والنَّقَاة: الرّديُّ فيما يقال، كأنَّه الذي انتُقِيَ فطُرِح وقال بعضهم: نَقاة كلِّ شيء: ردِيُّه إلا التَّمْر، فإنَّ نَقَاتَه خِيارُه.
وفي الباب النِّقْيُ: مُخُّ العظام، سمِّيَ لخُلوصه ونظافته. ويقال لشَحْمة العَين من الشَّاة السَّمينة وغيرِها: النِّقْي. وناقةٌ لا تُنقِي. قال:
حاموا على أضيافهم فشوَوْا لهم *** من لحم مُنْقيةٍ ومن أكبادِ
وأمَّا الفرّاء فزعَم أنّ الأنقاء: كلُّ عظمٍ ذي مُخّ. وهذا إنْ صحَّ فهو على تسمية العرب الشَّيءَ باسم غيرِه إذا كان مُجاوراً له.
(نقب)  النون والقاف والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على فَتح في شيء. ونقَب الحائطَ ينقُبه نَقْباً. والبَيطارُ ينقُبُ سُرَّةَ الدّابّة ليخرج منها ماء. وتلك الحديدة مِنْقب. وكلبٌ نقيبٌ: نُقِبَتْ([6]) غَلْصَمتُه ليضعُفَ صوته، يَفعلُه اللِّئامُ لئلاّ يسمَعَ صوتَه الضَّيْف([7]). والنَّاقِبة: قَرْحةٌ تخرج بالجَنْب تهجم على الجَوف([8]). ونَقِبَ خُفُّ البعير: تخَرَّق نَقَباً. والنُّقْبة: أوّل الجَرَب يبدو. والجمع نُقَب. قال:
مُتَبَذِّلاً تبدو محاسِنُه *** يَضَع الهِناءَ مواضع النُّقْبِ([9])وقياسُه صحيح، لأنَّه شيءٌ يثقب الجِلْد. ومن الباب: النِّقاب: العالم بالأمور، كأنَّه نَقَّب عليها فاستَنْبَطَها، أو العالم بها المُنقِّب عنها. قال:
مليحٌ نجيحٌ أخو مأْقِطٍ *** نِقابٌ* يحدِّث بالغائبِ([10]) والنَّقب والمَنْقَبة: الطَّريق في الجَبَل، والكلُّ قياسٌ واحد. ونقَّبوا في البِلاد: سارُوا. وأصله السَّير في النُّقوب: الطُّرق. والنَّقيب: نقيب القَوم: شاهِدُهم وضَمِينُهم([11]). ومعناه ومعنى النِّقاب العالِم واحد، لأنَّه ينقِّب عن أمورهم، أو ينقب كما ينقُب عن الأسرار. والمَنْقَبَة: الفَعْلة الكريمة، وقياسُها صحيح، لأنَّها شَيءٌ حسن قد شُهِر، كأنَّه نُقِّب عنه.
ومما شذَّ عن هذا الأصل نِقاب المرأة. وناقَبْتُ فلاناً: لقيتُه فَجْأة. والنُّقْبة: ثوبٌ كالإزار فيه تِكّة، وليس بالنِّطاق.
أمَّا اللَّوْن فيقال له النُّقْبة([12])، وهو حسن النُّقْبة، أي اللَّوْن. وممكن أن يكون من الأوّل، كأنَّه شيءٌ نقب عنه شيء ظَهَر.
(نقث)  النون والقاف والثاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على خَلْطِ شيءٍ بشيء ونَقْلِه. ونَقَثَ ما في منزلي أجْمَع: نقَلَه كلَّه. ونَقّثوا حديثَهم: خلَطوه، كما ينقّث الطَّعام. وخرج ينقِّث: يُسرع في نقل قوائمه. ونَقَثت العظمَ أنْقُثُه: استخرجتُ ما فيه من المُخّ.
(نقح)  النون والقاف والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تَنحِيَتِك شيئاً عن شيء. ونَقَّحت العصا([13]): شَذَّبتُ عنها أُبَنَهَا. ومنه شِعرٌ مُنَقَّحٌ، أي مفتَّشٌ مُلقىً عنه ما لا يصلُح فيه. ونَقَحت([14]) العَظم: استخرجتُ مُخَّه.
(نقخ)  النون والقاف والخاء كلمةٌ تدلُّ على قَرْع شيء. وماءٌ نُقَاخٌ: بارد عذب، كأنَّه ينقَخ العطشَ ببَردهِ، أي يقرَعُه. والنَّقْخ: نَقْب الرَّأْس عن الدِّماغ.
(نقد)  النون والقاف والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على إبراز شيءٍ وبُروزه. من ذلك: النَّقَد في الحافر، وهو تقشُّرُهُ. حافرٌ نَقِدٌ: متقشِّر. والنَّقَد في الضِّرس: تكسُّره، وذلك يكون بتكشُّف لِيطِه عنه.
ومن الباب: نَقْد الدِّرهم، وذلك أن يُكشَف عن حالِهِ في جَودته أو غير ذلك. ودرهمٌ نَقْدٌ: وازِنٌ جيّد، كأنَّه قد كُشِف عن حاله فعُلم. ويقال للقُنفُذ الأنْقد. يقولون: "باتَ فلانٌ بلَيْلَةِ أنْقد"، إذا باتَ يسرِي [لَيلَه([15])] كلَّه. وهو ذلك القياس. لأنَّه كأنَّه يَسرِي حَتَّى يَسْرُوَ عنه الظَّلامَ. ويقولون: إنَّ الشَّيْهَمَ لا يرقُد اللَّيلَ كلَّه. وتقول العرب: ما زالَ فلانٌ يَنْقُد الشَّيء، إذا لم يزَلْ ينظُر إليه.
ومما شذَّ عن الباب: النَّقَد: صِغار الغَنَم، وبها يشبَّه الصبيُّ القمِيُّ الذي لا يكاد يَشِبّ.
(نقذ)  النون والقاف والذال أصلٌ صحيح يدلُّ على استخلاصِ شيءٍ. وأنقذتُه منه: خَلَّصته. وفرسٌ نقيذٌ: أُخِذ من قومٍ آخَرين، وأفراسٌ نقائذ. وكلُّ ما أنقَذْتَه فهو نَقَذٌ.
(نقر)  النون والقاف والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على قَرعِ شيءٍ حَتَّى تُهْزَم فيه هَزْمَةٌ، ثم يتوسَّع فيه.
[منه] منقار الطَّائر، لأنه يَنقُر به الشَّيء حتّى يؤثِّر فيه. ونَقَرت الرَّحَى بالمنقار، وهي تلك الحديدة.
ومن الباب نقَّرتُ عن الأمر حَتَّى علِمتُه، وذلك بَحْثُك عنه، كأنَّ عِلمَك به نَقْرٌ فيه. ونقرت الرّجلَ: عِبْتُه([16])، كأنَّك قرعتَ بشيءٍ فأثّرتَ فيه. وقالت امرأةٌ لبعلِها: "مُرَّ بي على بَنِي نَظَرَى ولا تمرَّ بي على بَنَاتِ نَقَرَى"، أي مُرَّ بي على الرِّجال الذين ينظُرونني، ولا تمرَّ بي على النِّساء اللواتي يغتَبْنَنِي. والنُّقرة: موضعٌ يبقَى فيه ماءُ السَّيل، كأنَّه قد نُقِر نَقْراً فهُزِم. وواحِد المناقِرَ منْقر([17])، وهي آبارٌ صغار ضيّقة الرؤوس، كأنَّها قد نُقِرت في الأرض نَقْراً. ونُقْرة القَفَا: الوَقْبة فيه. والنَّقير: نُكتة في ظَهر النَّواة. والنَّقير: أصلُ شجرةٍ يُنقَر ويُنْبَذُ فيه. وهو الذي جاءَ النَّهْيُ فيه. وفلانٌ كريم النَّقِير، أي الأصل، كأنَّه المكانُ الذي نُقِر عنه حَتَّى خَرَج منه. وقولهم: دَعَاهُم النَّقَرَى: أن يَدعُوَ جماعة ويدعَ آخَرين من لُؤمِه. وهو قياسٌ صحيح، لأنَّه لا يُنادِيهِمْ أجمع، لكنْ يأتي* المَحفِلَ فيُوحِي  إلى واحدٍ كأنَّه ينقُره، أو ينقُره بيده ليقومَ معه. والنَّاقور: الصُّور الذي يَنفُخ فيه المَلَكُ يومَ القيامة، وهو يَنقُر العالَمِينَ بقَرْعِهِ.
ومن الباب: نقَّرت عن الأمر، إذا بحثْتَ عنه.
ومما شذَّ عن الأصل قولهم: أنْقَرَ عن الشَّيء إنقاراً: أقْلَعَ. وفي الحديث: "ما كان الله لِيُنْقِرَ عن قاتِلِ المؤمن"، كأنَّه لا يُقلِع عن تعذيبه. قال:
* وما أنا عن أعداءِ قومي بمُنْقِرِ([18]) *
(نقز)  النون والقاف والزاء أُصَيلٌ يدلُّ على دقة([19]) وخفّة وصِغَر. منه النَّقْز: الوَثْب. ونواقز الظَّبْي: قوائِمُه. ونَقَزُ النّاسِ: أرذالُهم. والنَّقَز: الرَّجُل الرَّدِيّ والنُّقَاز: داءٌ يأخذ الغنم فيَقْلَقُ عنه ولا يستقِرّ. والنَُّقَّاز: صِغار العَصافِير.
(نقس)  النون والقاف والسين أصَيلٌ يدلُّ على لَطْخ شيءٍ بشيء غير حَسَن. ونَقَسته: عِبْته، كأنَّك لطَخْتَه بشيءٍ قبيح. وأصلُه نِقْس المِداد، والجمع أنقاس.
(نقش)  النون والقاف والشين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على استخراج شيءٍ واستيعابِه حَتَّى لا يُتركَ منه شيء؛ ثم يقاس ما يقاربه. منه نَقْش الشَّعَْر بالمِنقاش وهو نَتْفُه. ومنه المناقَشة: الاستقصاء في الحساب حَتَّى لا يُتركَ منه شيء. وفي الحديث: "مَن نُوقِشَ في الحساب عُذِّبَ". ويقال: شَجَّةٌ منقوشةٌ: تُنقَشُ منها العظام، أي تُستَخرَج. ويقال: نقَشْتُ مَرْبِضَ الغَنَم: نقَّيتُه من الشَّوْك. والنَّقيش: المتاع المتفرِّق، كأنَّه انتُقِشَ بعضُه من بعض، أي فارق بعضُه بعضاً. ومن الباب: نقْشُ الشَّيء: تحسينه، كأنَّه ينقُشُه، أي يَنفِي عنه معايِبَه ويحسِّنُه.ثم يستعار هذا فيقال: نقشت العِذْق([20]). وهو أنْ تَضرِبَه بالشَّوك حتى يُرْطِبَ. ويقولون: جادَ ما انتقَشْتَ هذا، أي ما اختَرْتَه. وهذا نَقِيشُ هذا، أي مثلُه. وما للهِ([21]) ضِدٌّ ولا نَقِيش، أي ما له مَن يماثِلُه في صورتِه ونَقْشِه.
(نقص)  النون والقاف والصاد كلمةٌ واحدة، هي النَّقْص: خِلاف الزيادة. ونَقَصَ الشيءُ، ونَقَصْتُه أنا، وهو مَنْقوص. والنَّقيصَة: العَيب؛ يقال ما به [نقيصةٌ، أي] شيء ينقُص. ومَرجِعُ البابِ كلِّه إلى هذا.
(نقض)  النون والقاف والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على نَكْثِ شَيء، وربما دلَّ على معنىً من المعاني على جنسٍ من الصَّوت. ونَقَضْتُ الحبلَ والبِناءَ. والنَّقيض: المنقوض، ولذلك يقال للبعير المهزول نِقْضٌ، كأنَّ الأسفارَ نَقَضَتْه؛ وجمعه أنقاض. والمُنَاقَضَة في الشِّعر من هذا، كَأنَّه يريد أن ينقُضَ ما أَرَّبَهُ صاحبهُ. ونَقْضُ العَهدِ منه أيضاً. والنِّقْض: مُنْتَقَضُ الكمأة من الأرض([22]) إذا أردتَ أن تُخرِجَها. نَقضْتُها نقضاً. وانتقضت القَرْحة، كأنَّها كانت تلاءمت ثم انتقَضَت.
أمَّا الصَّوت فيقال لصوتِ المَفاصل نَقِيضها؛ وهو قريبٌ من الأوّل، لأنَّها كأنّها تَنْتَقِض فيسمع لها صوتٌ عند ذلك. وأنقَضَت الدَّجاجة: صوَّتت. والإنقاض: زجر القَعود. قال:
ربَّ عجوزٍ من أُناسٍ شَهْبَرَهْ([23]) *** عَلَّمْتُها الإنقاضَ بَعْدَ القَرْقَرَهْ([24])يقول: سَرَقتُ بعيرَها التي كانت تُقرقِر به وتركتُ لها بَكْراً تُنْقِضُ به.
(نقط)  النون والقاف والطاء أُصيلٌ يدلُّ على نُكتةٍ لطيفةٍ في الشيء. يقال للقطعة من النَّخْل: نُقْطة. ويقال: إنَّه تشبيهٌ في القِلَّة بالنُّقطة.
(نقع)  النون والقاف والعين أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلُّ على استقرارِ شيءٍ كالمائعِ في قراره، والآخر على صوتٍ من الأصوات.
فالأوّل نَقَع الماء في مَنْقعه: استقرّ. واستَنْقع الشيءُ في الماء. والنَّقُوع: ما نُقِع في الماء، كدواءٍ([25]) أو نبيذ. والمِنْقَع ذلك الإناء. والمِنْقَع([26]) كالقُدَيرة للصَّبيّ يُطرح فيه اللَّبن ويُطعَمه. ويقال له مِنْقَع البُرَم، ويكون من حجارة. والنَّقيع: شراب* يتَّخَذ من زَبيب، كأنَّ الزَّبيب يُنقَع لـه. والنَّقِيع: الحَوْض يُنقَع فيه التَّمر. والنَّقِيع والنَّقْع: الماء الناقع. وماءٌ ناقعٌ كالنَّاجع، كأنَّه استقرَّ قرارَه فكَسَر الغُلَّة. وكذلك النَّقُوع. والنَّقيع: البئر الكثيرة الماء. ونَقْع البئر الذي جاء في الحديث: ماؤها، كأنها قرارٌ له. والأنقوعة: وَقْبَةُ الثَّرِيد. وقولهم: "هو شَرَّابٌ بِأَنْقُعٍ"، أي مُعاوِدٌ للأمر مرَّةً بعد مرة. كذا يقولون، ووجهه عندنا أنَّ الطَّائر الحَذِر لا يَرِدُ المَشارِعَ حذَراً على نَفْسه، لكنَّه يأتي المناقع يَشْرَبُ ليَسْلَم؛ وكذلك الرّجُل الكيِّس الحَذِر، لا يتقحَّمُ إلاَّ مواضعَ السَّلامةِ في أُموره. والنَّقيعة: المحض من اللَّبن. فأمَّا النقيعة فقال قومٌ: ما يُحْرَزُ من النَّهْب قبل القَسْم. قال الشاعر:
إنَّا لنضرِبُ بالسُّيوف رؤوسَهُمْ *** ضَرْبُ القُدَارِ نَقِيعَةَ القُدَّامِ([27])ويقال: بل النَّقيعة: الطَّعام يُتَّخَذ للقادم من السفر، كأنّه إذا أُعِدّ لـه فقد نقع أي أُقِرّ. وهذان الوجهان أحسَنُ ما قيل في ذلك، لأنَّهما أقْيَس. ويقولون: النَّقيعة: الجَزُور تُنقَع عَن عدّة إبل، كالفَرَعةِ تُذبَح عن غَنَم.
وأمَّا الأصل الآخر فالنَّقيع: الصُّرَاخ، وهو النَّقْع أيضاً. ونقَعَ الصوتُ: ارتفَعَ. قال:
فمتَى يَنْقَعْ صُرَاخٌ صادقٌ  *** يَحلِبُوها ذاتَ جَرسٍ وزَجَلْ([28])ويقال: النَّقع: صوت النّعامة. والنّقَّاع: الرَّجُل يَتكثَّر بما ليس عنده، كأنه يَصيح به.
وأمَّا قولهم: انتُقعَ لونُه، فهو من الإبدال، والأصل امْتُقعَ، وقد  ذَكَر [نا] هُ.
--------------ـــ
([1])  التكملة من المجمل.
([2])  في الجمهرة (3: 164).
([3])  في الأصل: "وكأن".
([4]) البيت للمفضل النكري، كما في اللسان (محق) الأصمعيات 54، وهو في المجمل (محق، نقل) بدون نسبة. وقد سبق في (محق).
([5]) فيما سبق: "يقلب صعدة".
([6]) في الأصل: "ونقيب"، صوابها من المجمل.
([7]) في الأصل: "الضعيف"، تحريف. وفي المجمل: "يفعله اللئام لئلا يدل عليهم الأضياف بصوته".
([8]) في الأصل: "الخوف"، صوابه في المجمل واللسان. وزاد في اللسان: "ورأسها من داخل".
([9]) لدريد بن الصمة، في اللسان (نقب) وأمالي القالي (2: 161) والبيان (1: 107) والأغاني
(13: 130).
([10]) لأوس بن حجر في ديوانه 3 واللسان (نقب، أقط).
([11]) في الأصل: "ومعينهم"، صوابه في المجمل واللسان.
([12])  في الأصل: "النقب".
([13])  في الأصل: "نقحت عن العصا".
([14])  في الأصل: "وتنقح"، تحريف، وأثبت ما في المجمل.
([15])  التكملة من المجمل.
([16])  في المجمل: "اغتبته وعبته".
([17])  منقر، كمنبر، ومنقر أيضاً بضم الميم والقاف.
([18]) لذؤيب بن زنيم الطهوي، في اللسان (نقر) وإصلاح المنطق 259، 480 ونوادر أبي زيد 119. وصدره:
* لعمرك ما ونيت في ود طيء *
          ورواية النوادر: "عن شيء عناني".
([19]) في الأصل: "رق".
([20])  في الأصل: "الغدق".
([21])  في الأصل: "ما له"، صوابه من المجمل.
([22]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "منتقض الأرض من الكمأة".
([23]) في الأصل: "الأنقاض والقرقرة"، صوابه في المجمل واللسان.
([24]) الرجز لشظاظ الضبي اللص، كما في اللسان (نقض). ورواية اللسان: "عجوز من نمير"، ورواية الأصل تطابق رواية المجمل.
([25])  في الأصل: "لدواء"، وأثبت ما في المجمل.
([26])  ويقال منقعة أيضاً، كما في المجمل واللسان.
([27])  لمهلهل في اللسان (قدر، نقع، قدم)، كما سبق في حواشي (قدم) حيث أنشد البيت من قبل.
([28]) للبيد في ديوانه 15 طبع 1881 واللسان (نقع).

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** و**القاف** وما يثلثهما)
(**نقل**)  **النون** ve**القاف** ve**اللام**: sahih bir asıldır; bir şeyi bir yerden bir yere dönüştürmeye delâlet eder, sonra bu dallandırılır. Denir: onu taşıdım; onu taşırım; taşıma olarak. Ve at, ayaklarını taşıma ile taşır. [Ve bir at] **مِنْقَل**: ayakların taşınması hızlı olan. Ve yarıklardan **المُنقِّلَة**: ondan kemiklerin döşeğinin taşındığı (yarık)tır. Ve **النُّقْل**: içenin içkisi üzerine yediği şeydir. İbn Düreyd derdi: o fetha iledir ve damme edilmez; insanlar onu damme ile söyler. Ve **النَّقَل** (kafın fethasıyla): küçük taşlardan, söküldüklerinde kalan şeydir; çünkü onlar taşınır. Ve **النَّقيل**: yoldur; çünkü onu ancak yer değiştiren kimse tutar. Ve **المَنْقَلة**: konak (menzil)dir. Ve yürüyüşten bir tür; ona **نَقِيل** denir; o, o kıyastır; sanki o, yürüyüşe devamlılıktır. Ve **المُنَقَّل**: eskiyen mesttir; çünkü onun üzerinde yürüyen kimse, delininceye kadar yer değiştirir. Aynı şekilde devede **النَّقَل**: mestine isabet eden bir hastalıktır da delinir. Ve mestini yamamakla yamalanan yamalar: **النَّقائِل**.

Ve babdan **المُناقَلَة**: hadisi veya inşadı karşılıklı gözden geçirme; sanki sen hadisini ona taşıdın ve o da hadisini sana taşıdı. Ve **النِّقَال**: develerin içmesi, sonra bırakılması, sonra suya dönüp içmesidir; bu onlara yapılmaz, fakat onu onlar yapar. Ve derler: **النَّقْلة**: kamıştır. Ve inşad ederler:
يُقَلْقِلُ نَقْلةً جَرْدَاء فيها *** نَقيع السُّمِّ أو قَرنٌ مَحِيقُ
Meşhur olan: "يُقلقل صَعْدة".

(**نقم**)  **النون** ve**القاف** ve**الميم**: bir asılcık; bir şeyi inkâr etmeye ve ayıplamaya delâlet eder. Ve ona karşı **نَقَمْتُ** **أَنْقِمُ**: onun fiilini inkâr ettim. Ve azaptan ve intikamdan **النِّقْمة**: sanki onu inkâr etti de onu cezalandırdı. Ve nefse **نقيمة** demeleri, ve o “uğurlu **النَّقيمة**”dir; ancak bu ibdâldendir, asıl **نَقِيبَة**’dir.

(**نقه**)  **النون** ve**القاف** ve**الهاء**: hastalıktan iyileşmeye delâlet eden bir kelimedir, sonra ödünç alınır. Ve hastalıktan **نَقَهَ** **نُقُوهاً**: ayıldı; o halde o **نَاقِهٌ**’dir. Ve derler: hadisi **نَقِهَ**; “anladı” gibi; kafın kesresiyle; onu birinciden ayırmak için. Kıyas birdir; çünkü onu **نَقِهَه** ederse, onda şüpheden iyileşmiş olur. Lihyânî dedi: denir: bana işitmeni **أنْقِهْ**; yani onu bana yönelt; sanki diyor: söylediğimi anlayıncaya kadar. Ve bize ulaştı ki Medine ehli istifhamı **الاستِنْقاه** diye adlandırırlar.

(**نقي**)  **النون** ve**القاف** ve illetli harf: temizlik ve arılığa delâlet eden bir asıldır. Ondan: şeyi **نَقَّيْتُ**: onu, onu bulandırandan arıttım; arıtma olarak. Aynı şekilde denir: şeyi **انتقَيت**; sanki onun en iyisini ve en arısını aldın. Ve **النُّقَاوة**: bir şeyden seçtiğinin en iyisi. Ve **النَّقَاة**: denildiği üzere kötü olan; sanki seçildi de atıldı. Ve bazısı dedi: her şeyin **نَقاة**’si: kötüsüdür; hurma hariç; çünkü onun **نَقَاتَه**’si seçkinidir.

Ve babda **النِّقْيُ**: kemiklerin iliğidir; arılığı ve temizliği için adlandırıldı. Ve semiz koyundan ve başkasından gözün yağına: **النِّقْي** denir. Ve bir deve: **لا تُنقِي**. Dedi:
حاموا على أضيافهم فشوَوْا لهم *** من لحم مُنْقيةٍ ومن أكبادِ
Ama Ferrâ, **الأنقاء**’nın: iliği olan her kemik olduğunu iddia etti. Bu doğruysa, bu, Arapların bir şeyi, ona komşu olduğunda başkasının adıyla adlandırması üzerinedir.

(**نقب**)  **النون** ve**القاف** ve**الباء**: bir şeyde açmaya delâlet eden sahih bir asıldır. Duvarı **نقَب** eder; onu **ينقُبه**; **نَقْباً**. Ve baytar, hayvanın göbeğini deler ki ondan su çıksın. Ve o demir parçası **مِنْقب**’dir. Ve **كلبٌ نقيبٌ**: onun gırtlağı delindi; sesi zayıflasın diye; alçaklar onu yapar; misafir onun sesini işitmesin diye. Ve **النَّاقِبة**: yanda çıkan, içe saldıran bir yaradır. Ve devenin mesti **نَقِبَ**: **نَقَباً** delinip yırtıldı. Ve **النُّقْبة**: uyuzun görünen ilkidir. Çoğulu **نُقَب**. Dedi:
مُتَبَذِّلاً تبدو محاسِنُه *** يَضَع الهِناءَ مواضع النُّقْبِ
Ve kıyası sahihdir; çünkü o, deriyi delen bir şeydir. Ve babdan: **النِّقاب**: işlere âlim olan; sanki onların üzerinde **نَقَّب** etti de onları çıkardı; yahut onlardan araştıran, onlara âlim olan. Dedi:
مليحٌ نجيحٌ أخو مأْقِطٍ *** نِقابٌ* يحدِّث بالغائبِ
Ve **النَّقب** ve**المَنْقَبة**: dağdaki yoldur; hepsi tek kıyastır. Ve beldelerde **نقَّبوا**: yürüdüler. Aslı, **النُّقوب**’larda yürümektir: yollar. Ve **النَّقيب**: kavmin **نقيب**’i: onların şahidi ve kefilidir. Manası ve **النِّقاب** (âlim) manası birdir; çünkü onların işlerini araştırır; yahut sırları araştırdığı gibi deler. Ve **المَنْقَبَة**: kerim fiildir; kıyası sahihdir; çünkü o, şöhret bulmuş güzel bir şeydir; sanki ondan araştırıldı.

Ve bu asıldan şâz olanlardan: kadının **نِقاب**’ı. Ve falanı **ناقَبْتُ**: ona ansızın rastladım. Ve **النُّقْبة**: izar gibi bir elbise; içinde bağcık vardır; kuşak değildir.

Ama renge **النُّقْبة** denir; ve o “güzel **النُّقْبة**”dir; yani renk. Ve mümkündür ki birincidendir; sanki ondan bir şey delindi de bir şey ortaya çıktı.

(**نقث**)  **النون** ve**القاف** ve**الثاء**: sahih bir kelime; bir şeyi bir şeyle karıştırmaya ve onu taşımaya delâlet eder. Evimde olanı tümüyle **نَقَثَ**: hepsini taşıdı. Ve sözlerini **نَقّثوا**: onu karıştırdılar; yemek karıştırıldığı gibi. Ve **ينقِّث** çıkar: ayaklarının taşınmasında hızlanır. Ve kemiği **نَقَثت** **أنْقُثُه**: içindeki iliği çıkardım.

(**نقح**)  **النون** ve**القاف** ve**الحاء**: bir şeyi bir şeyden ayıklamana delâlet eden sahih bir asıldır. Sopayı **نَقَّحت**: ondan budaklarını budadım. Ondan: **شِعرٌ مُنَقَّحٌ**; yani araştırılmış, onda uygun olmayan şey atılmış. Ve kemiği **نَقَحت**: iliğini çıkardım.

(**نقخ**)  **النون** ve**القاف** ve**الخاء**: bir şeyi vurup çarpmaya delâlet eden bir kelimedir. Ve **ماءٌ نُقَاخٌ**: soğuk tatlı (su); sanki soğukluğuyla susuzluğu **ينقَخ** eder; yani onu vurup bastırır. Ve **النَّقْخ**: beynin üzerinden başı delmektir.

(**نقد**)  **النون** ve**القاف** ve**الدال**: bir şeyi ortaya çıkarmaya ve onun belirginleşmesine delâlet eden sahih bir asıldır. Ondan: toynakta **النَّقَد**; o, onun soyulmasıdır. **حافرٌ نَقِدٌ**: soyulmuş. Ve azı dişinde **النَّقَد**: onun kırılmasıdır; bu, onun etinin ondan açığa çıkmasıyla olur.

Ve babdan: dirhemi **نَقْد** etmek; bu, onun durumunu iyiliğinde veya başka şeyde açığa çıkarmaktır. Ve **درهمٌ نَقْدٌ**: tartısı tam, iyi; sanki onun durumu açığa çıkarıldı da bilindi. Ve kirpiye **الأنْقد** denir. Derler: “falanca **بلَيْلَةِ أنْقد** geceledi”; eğer bütün gecesini yürüyerek geçirdiyse. Ve o, o kıyastır; çünkü sanki karanlık ondan gidinceye kadar yürür. Ve derler: **الشَّيْهَمَ** bütün gece uyumaz. Ve Araplar der: falanca şeyi **يَنْقُد** etmeyi sürdürdü; eğer ona bakmayı sürdürdüyse.

Ve babdan şâz olanlardan: **النَّقَد**: küçük koyunlardır; onunla, neredeyse büyümeyen cılız çocuk benzetilir.

(**نقذ**)  **النون** ve**القاف** ve**الذال**: bir şeyi kurtarıp ayıklamaya delâlet eden sahih bir asıldır. Onu ondan **أنقذتُه**: onu kurtardım. Ve **فرسٌ نقيذٌ**: başka bir kavimden alınmış (attır); ve atlar **نقائذ**. Ve senin kurtardığın her şey **نَقَذٌ**’dür.

(**نقر**)  **النون** ve**القاف** ve**الراء**: bir şeyi vurup çarpmaya delâlet eden sahih bir asıldır; onda bir çukur açılıncaya kadar; sonra onda genişletilir.

[Ondan] kuşun gagası; çünkü onunla şeyi **يَنقُر** eder; ta ki onda iz bıraksın. Ve değirmeni gaga ile **نَقَرت** ettim; o, o demir parçasıdır.

Ve babdan: işi **نقَّرتُ** ettim; ta ki onu bildim; bu, onu araştırmandır; sanki onu bilmen, onda bir **نَقْر**’dır. Ve adamı **نقرت** ettim: onu ayıpladım; sanki bir şeyle vurdun da onda iz bıraktın. Ve bir kadın kocasına dedi: “beni **بَنِي نَظَرَى**’ya uğrat ve beni **بَنَاتِ نَقَرَى**’ya uğratma”; yani beni bana bakan erkeklere uğrat; beni beni çekiştiren kadınlara uğratma. Ve **النُّقرة**: sel suyunun kaldığı yerdir; sanki **نَقْراً** oyuldu da çukurlaştı. Ve **المناقِرَ**’ın teki **منْقر**’dir; bunlar, başları dar küçük kuyulardır; sanki yerde **نَقْراً** oyulmuştur. Ve ensenin **نُقْرة**’si: ondaki çukurdur. Ve **النَّقير**: çekirdeğin sırtındaki nokta. Ve **النَّقير**: bir ağacın köküdür; oyulur ve içinde nebiz yapılır. Ve o, içinde nehiy gelen şeydir. Ve falanca “kerim **النَّقِير**”dir; yani asıl; sanki ondan oyulup çıkarılan yerdir. Ve “onları **النَّقَرَى** çağırdı” sözleri: bir topluluğu çağırıp başkalarını çağırmamasıdır; onun alçaklığından. Ve bu sahih bir kıyastır; çünkü onları tümüyle çağırmaz; fakat meclise gelir de birine fısıldar; sanki onu gagalar; yahut onu eliyle dürter ki onunla kalksın. Ve **النَّاقور**: kıyamet günü meleğin üfleyeceği sûrdur; o, vuruşuyla âlemleri **يَنقُر** eder.

Ve babdan: işi **نقَّرت** ettim; eğer onu araştırdıysan.

Ve asıldan şâz olanlardan onların sözü: şeyi **أنْقَرَ** etti; **إنقاراً**: vazgeçti. Ve hadiste: “Allah, müminin katilinden **لِيُنْقِرَ** olacak değildi”; sanki ona azap etmekten vazgeçmez. Dedi:
* وما أنا عن أعداءِ قومي بمُنْقِرِ *

(**نقز**)  **النون** ve**القاف** ve**الزاء**: bir asılcık; inceliğe, hafifliğe ve küçüklüğe delâlet eder. Ondan **النَّقْز**: sıçramadır. Ve ceylanın **نواقز**’i: ayaklarıdır. Ve insanların **نَقَزُ**’u: ayak takımıdır. Ve **النَّقَز**: kötü adamdır. Ve **النُّقَاز**: koyunu tutan bir hastalıktır; ondan dolayı yerinde durmaz, çalkalanır. Ve **النَُّقَّاز**: küçük serçelerdir.

(**نقس**)  **النون** ve**القاف** ve**السين**: bir asılcık; bir şeyi iyi olmayan bir şeyle lekelemeye delâlet eder. Onu **نَقَسته**: onu ayıpladım; sanki onu çirkin bir şeyle lekeledin. Aslı **نِقْس المِداد**’dır; çoğulu **أنقاس**.

(**نقش**)  **النون** ve**القاف** ve**الشين**: bir şeyi çıkarmaya ve onu bütünüyle almaya delâlet eden sahih bir asıldır; ondan hiçbir şey bırakılmayıncaya kadar; sonra ona yakın olan kıyas edilir. Ondan: **نَقْش** kılın **بالمِنقاش** ile; o, onu yolmaktır. Ondan: **المناقَشة**: hesaptaki ince eleyip sık dokumadır; ondan hiçbir şey bırakılmayıncaya kadar. Ve hadiste: “hesapta **نُوقِشَ** edilen kimse azap gördü.” Ve denir: **شَجَّةٌ منقوشةٌ**: ondan kemikler **تُنقَشُ** edilir; yani çıkarılır. Ve denir: koyunun yatma yerini **نقَشْتُ**: onu dikenden temizledim. Ve **النَّقيش**: dağınık eşya; sanki onun bir kısmı bir kısmından **انتُقِشَ** edildi; yani bir kısmı bir kısmından ayrıldı. Ve babdan: bir şeyin **نقْشُ**’u: onu güzelleştirmektir; sanki onu **ينقُشُ** eder; yani kusurlarını ondan giderir ve onu güzelleştirir. Sonra bu ödünç alınır da denir: hurma salkımını **نقشت** ettim. Bu, onu dikenle dövmendir; ta ki olgunlaşsın. Ve derler: bunu **انتقَشْتَ** etmen iyi oldu; yani onu seçtin. Ve bu, bunun **نَقِيشُ**’idir; yani onun benzeridir. Ve Allah’ın ne bir zıddı vardır ne de bir **نَقِيش**; yani onun suretinde ve nakşında ona benzeyen yoktur.

(**نقص**)  **النون** ve**القاف** ve**الصاد**: tek bir kelimedir; o **النَّقْص**: artmanın zıddıdır. Şey **نَقَصَ** etti; ve ben onu **نَقَصْتُ** ettim; ve o **مَنْقوص**’tur. Ve **النَّقيصَة**: ayıptır; denir: onda **نقيصةٌ** yok; yani eksilen bir şey yok. Bütün babın dönüşü buna göredir.

(**نقض**)  **النون** ve**القاف** ve**الضاد**: bir şeyi bozup çözmeye delâlet eden sahih bir asıldır; bazen de ses cinsinden bir manaya delâlet eder. İpi ve yapıyı **نَقَضْتُ** ettim. Ve **النَّقيض**: bozulmuş olandır; bu yüzden zayıf deveye **نِقْضٌ** denir; sanki yolculuklar onu bozdu; çoğulu **أنقاض**. Ve şiirde **المُنَاقَضَة** bundandır; sanki o, arkadaşının kurduğunu bozmak ister. Ve ahdi bozmak da ondandır. Ve **النِّقْض**: yerden trüfü çıkarmak istediğinde, onun yerden sökülmüş kısmıdır. Onu **نَقضْتُها**; **نقضاً**. Ve yara **انتقضت** etti; sanki o kaynaşmıştı, sonra bozuldu.

Ama ses: eklemlerin sesine onların **نَقِيض**’i denir; bu birincisine yakındır; çünkü sanki onlar bozulur da o sırada onlara bir ses işitilir. Ve tavuk **أنقَضَت**: ses çıkardı. Ve **الإنقاض**: çökmüş deve yavrusunu sürmektir. Dedi:
ربَّ عجوزٍ من أُناسٍ شَهْبَرَهْ *** عَلَّمْتُها الإنقاضَ بَعْدَ القَرْقَرَهْ
Diyor: onun, onunla gürlediği devesini çaldım ve ona, onunla **تُنْقِضُ** edeceği bir genç deve bıraktım.

(**نقط**)  **النون** ve**القاف** ve**الطاء**: bir şeyde ince bir noktaya delâlet eden bir asılcıktır. Hurma ağaçlarından parçaya **نُقْطة** denir. Ve denir: o, azlıkta noktaya benzetmedir.

(**نقع**)  **النون** ve**القاف** ve**العين**: iki sahih asıldır: biri, akışkan gibi bir şeyin kendi yerinde yerleşmesine delâlet eder; diğeri seslerden bir sese.

Birincisi: su, kendi **مَنْقعه**’ında **نَقَع** etti: yerleşti. Ve şey suda **استَنْقع** etti. Ve **النَّقُوع**: suda ıslatılan şeydir; bir ilaç veya nebiz gibi. Ve **المِنْقَع**: o kaptır. Ve **المِنْقَع**: çocuğa küçük tencere gibi; içine süt konur ve ona yedirilir. Ona **مِنْقَع البُرَم** denir; taşlardan olur. Ve **النَّقيع**: kuru üzümden yapılan içkidir; sanki kuru üzüm onun için ıslatılır. Ve **النَّقِيع**: hurmanın ıslatıldığı havuzdur. Ve **النَّقِيع** ve**النَّقْع**: yerleşmiş sudur. Ve **ماءٌ ناقعٌ**: **النَّاجع** gibi; sanki yerine yerleşti de harareti kırdı. Aynı şekilde **النَّقُوع**. Ve **النَّقيع**: suyu çok kuyu. Ve hadiste gelen kuyunun **نَقْع**’ı: onun suyudur; sanki o, onun için bir karardır. Ve **الأنقوعة**: tiridin çukurudur. Ve onların sözü: “o, **شَرَّابٌ بِأَنْقُعٍ**”; yani bir işe defalarca dönen. Böyle derler; bize göre onun yönü: ürkek kuş, kendini sakınarak su başlarına varmaz; fakat kurtulmak için **المناقع**’a gelir, içer; aynı şekilde akıllı, ihtiyatlı adam, işlerinde ancak selamet yerlerine atılır. Ve **النَّقيعة**: sütün safı. Ama **النقيعة** hakkında bir kavim dedi: taksimden önce yağmadan elde edilip korunan şey. Şair dedi:
إنَّا لنضرِبُ بالسُّيوف رؤوسَهُمْ *** ضَرْبُ القُدَارِ نَقِيعَةَ القُدَّامِ
Ve denir: bilakis **النَّقيعة**: yolculuktan gelen için yapılan yemektir; sanki onun için hazırlandığında **نقع** etti; yani yerleştirildi. Bu iki yön, bu hususta söylenenin en iyisidir; çünkü ikisi daha kıyaslıdır. Ve derler: **النَّقيعة**: bir deve, birkaç deve yerine **تُنقَع** edilir; koyun yerine kesilen **الفَرَعة** gibi.

Ama diğer asıl: **النَّقيع**: çığlıktır; o **النَّقْع** da olur. Ve ses **نقَعَ** etti: yükseldi. Dedi:
فمتَى يَنْقَعْ صُرَاخٌ صادقٌ  *** يَحلِبُوها ذاتَ جَرسٍ وزَجَلْ
Ve denir: **النَّقع**: devekuşunun sesidir. Ve **النّقَّاع**: yanında olmayanla çokluk taslayan adamdır; sanki onunla bağırır.

Ama onların sözü: rengi **انتُقعَ** etti; bu ibdâldendir; asıl **امْتُقعَ**’dır; onu zikrettik.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AE/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ق خ
شرب النقاخ وهو الماء البارد العذب‏.‏
قال‏:‏ وأحمق ممّن يلعق الماء قال لي دع الخمر واشرب من نقاخ مبرّد وتقول‏:‏ أفصح الشعراء القلاخ وأطيب الماء النّقاخ‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هذا نقاخ العربيّة‏:‏ لمخّها وخالصها‏.‏

##### Türkçe

ن ق خ
**النقاخ**’ı içti; o, soğuk tatlı sudur.

Dedi ki: “Suyu yalayan kimseden daha ahmak (kim var)?” Bana dedi: “Şarabı bırak ve soğutulmuş **نقاخ**’tan iç.” Ve dersin ki: “Şairlerin en fasihi **القلاخ**’tır; suyun en hoşı **النّقاخ**’tır.”

Mecazdan (olarak): “Bu, Arapçanın **نقاخ**’ıdır”: onun iliği ve hâlisi (özüdür).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AE/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النُّقَاخ
(* يقوله الشيخ ابراهيم اليازجي: الصواب في هذه اللفظة:
النقخ على مثال الضرب كما ذكره صاحب الصحاح): الضرب على الرأْس بشيء صلب؛ نَقَخ رأْسه بالعصا والسيف يَنْقَخُه نَقْخاً: ضربه؛ وقيل: هو الضرب على الدماغ حتى يخرج مخه؛ قال الشاعر:
نَقْخاً على الهامِ وبَخًّا وخْضا
والنُّقاخ: استخراج المخّ. ونَقَخَ المخَّ من العظم وانتقخه: استخرجه. أَبو عمرو: ظَليمٌ أَنقخ قليل الدماغ؛ وأَنشد لطلق بن عديّ: حتى تَلاقَى دَفُّ إِحدى الشُّمَّخ،
بالرُّمح من دون الظَّليم الأَنْقَخ،
فانْجَدَلَتْ كالرُّبَع المَنَوَّخ
والنقخ: النقف وهو كسر الرأْس عن الدماغ؛ قال العجاج:
لَعَلِمَ الأَقوامُ أَني مِفْنَخُ
لِهامِهمْ، أَرُضُّه وأَنْقَخُ
بفتح القاف. والنُّقاخُ: الماء البارد العذب الصافي الخالص الذي يكاد ينقخ الفؤَاد ببرده؛ وقال ثعلب: هو الماء الطيب فقط؛ وأَنشد للعَرْجي واسمه عبدالله بن عمرو ابن عثمان بن عفان ونسب إِلى العَرْج وهو موضع ولد به: فإِن شئت أَحْرَمتٌ النساءَ سواكُمُ،
وإِن شئت لم أَطْعَمْ نُقاخاً ولا بَرْدا
ويروى: حرَّمت النساء أَي حرمتهن على نفسي.
والبرد هنا: الريق. التهذيب: والنُّقاخ الخالص ولم يعين شيئاً. الفراء: يقال هذا نُقاخ العربية أَي خالصها؛ وروي عن أَبي عبيدة: النُّقاخ الماء العذب؛ وأَنشد شمر:
وأَحْمَقَ ممن يلْعَق الماءَ قال لي:
دع الخمر واشْرَبْ من نُقاخ مُبَرَّدِ
قال أَبو العباس: النُّقاخُ النوم في العافية والأَمن. ابن شميل: النُّقاخ الماء الكثير يَنْبِطُه الرجل في الموضع الذي لا ماء فيه. وفي الحديث: أَنه شرب من رُومة فقال: هذا النُّقاخ؛ هو الماء العذب البارد الذي ينقَخ العطش أَي يكسره ببرده، ورومة: بئر معروفة بالمدينة.

##### Türkçe

**النُّقَاخ**
(*Şeyh İbrahim el-Yâzicî der ki: bu lafızda doğru olan: **النقخ** **الضرب** misali üzerinedir; **الصحاح** sahibinin zikrettiği gibi): sert bir şeyle başa vurmadır; **نَقَخ** başını değnekle ve kılıçla, onu **يَنْقَخُه** **نَقْخاً**: ona vurdu; ve denildi ki: o, beyne vurmadır; ta ki iliği çıksın; şair dedi ki:
**نَقْخاً** على الهامِ وبَخًّا وخْضا
Ve **النُّقاخ**: iliği çıkarmadır. Ve **نَقَخَ** iliği kemikten ve **انتقخه**: onu çıkardı.

Ebû Amr: **ظَليمٌ أَنقخ** az beyinlidir; ve Talak b. Adî’ye ait olarak inşad etti:
حتى تَلاقَى دَفُّ إِحدى الشُّمَّخ،
بالرُّمح من دون الظَّليم الأَنْقَخ،
فانْجَدَلَتْ كالرُّبَع المَنَوَّخ

Ve **النقخ**: **النقف**tir; o da beynin üzerinden başı kırmaktır; el-Acçâc dedi ki:
لَعَلِمَ الأَقوامُ أَني مِفْنَخُ
لِهامِهمْ، أَرُضُّه وأَنْقَخُ
**القاف**ın fethiyle. Ve **النُّقاخُ**: soğukluğu ile yüreği neredeyse **ينقخ** edecek kadar soğuk, tatlı, berrak, saf, hâlis soğuk sudur; Sa‘leb dedi ki: o, yalnızca hoş sudur; ve el-‘Arcî’ye—adı Abdullah b. Amr b. Osman b. Affân olup **العَرْج**e nisbet edilmiştir; o, kendisinde doğduğu bir yerdir—ait olarak inşad etti:
فإِن شئت أَحْرَمتٌ النساءَ سواكُمُ،
وإِن شئت لم أَطْعَمْ نُقاخاً ولا بَرْدا
Ve şöyle rivayet olunur: “**حرَّمت النساء**” yani onları nefsime haram kıldım.

Ve buradaki **البرد**: tükürüktür. **التهذيب**: ve **النُّقاخ** hâlistir; bir şeyi tayin etmedi. el-Ferrâ: “bu, Arapçanın **نُقاخ**ıdır” denir; yani onun hâlisi; ve Ebû Ubeyde’den rivayet olundu: **النُّقاخ** tatlı sudur; ve Şemmer inşad etti:
وأَحْمَقَ ممن يلْعَق الماءَ قال لي:
دع الخمر واشْرَبْ من نُقاخ مُبَرَّدِ

Ebû’l-Abbâs dedi ki: **النُّقاخُ** afiyet ve emniyet içinde uykudur. İbn Şümeyl: **النُّقاخ** çok sudur; kişi onu, su olmayan yerde **يَنْبِطُه** eder. Ve hadiste: Rûme’den içtiği, sonra dediği: “bu **النُّقاخ**tır”; o, tatlı soğuk sudur ki soğukluğu ile susuzluğu **ينقَخ** eder; yani onu soğukluğu ile kırar; ve Rûme: Medine’de bilinen bir kuyudur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AE/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ق خ * * النُّقَاخُ * بالضم الماء العَذِب الذي ينقح الفُؤاد ببرده قلت معناه ينفُقُهُ أي يكسِره

##### Türkçe

* ن ق خ * * **النُّقَاخُ** * (ضم ile) kalbin soğukluğuyla ferahladığı tatlı sudur. Dedim: onun mânası **ينفُقُهُ**’dur; yani onu kırar.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AE/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النقاخ، كغراب: الماء البارد العذب الصافي، والخالص، وسقط الواو من بعض النسخ. أي الذي يكاد ينقخ الفؤاد ببرده. وقال ثعلب: هو الماء الطيب فقط، وأنشد للعرجي.

  فإن شئت حرمت النساء سواكـم                      وإن شئت لم أطعم نقاخا ولا بردا وفي التهذيب: النقاخ: الخالص، ولم يعين شيئا. وعن الفراء: هذا نقاخ العربية، أي خالصها، وهو مجاز. وروى عن أبي عبيدة: النقاخ: الماء العذب. وأنشد شمر:
  أحمق ممن يلعق الماء قـال لـي                      دع الخمر واشرب من نقاخ مبرد

  وقال ابن شميل: النقاخ الماء الكثير ينبطه الرجل في الموضع الذي لا ماء فيه. وفي الحديث أنه شرب من رومة فقال هذا النقاخ، هو الماء العذب الذي ينقخ العطش، أي يكسره ببرده. ورومة: بئر بالمدينة. وقال أبو العباس: النقاخ: النوم في العافية والأمن. والنقاخ: الضرب على الرأس بشيء صلب. نقخ رأسه بالعصا وبالسيف، كمنع: ضرب. وقيل: هو الضرب على الدماغ حتى يخرج مخه، يقال: نقخ دماغه ونقفه: كسره. قال العجاج:
  لعلم الأقوام أني مفنخ                      لهامهم أرضه وأنقخ وانتقخ المخ ونقخه: استخرجه. وعن أبي عمرو: ظليم أنقخ، إذا كان قليل الدماغ. وأنشد لطلق بن عدي:
  حتى تلاقي دف إحدى الشمخ                      بالرمح من دون الظليم الأنقخ وناقة نقخة، محركة: تشاقل في مشيها سمنا. والنقاخ، كرمان: مقدم القفا من الأذن والخششاء.

##### Türkçe

**النقاخ**، **كغراب**: soğuk, tatlı, duru su; ve hâlis (katışıksız) olan; bazı nüshalardan **الواو** düşmüştür. Yani soğukluğuyla neredeyse yüreği **ينقخ** edecek olan. Sa‘leb dedi: O, yalnızca iyi sudur. Ve el-‘Arcî’den inşad etti.

  Eğer istersen sizden başkasına kadınları haram kıldım                      Ve eğer istersen ne **نقاخا** ne de soğukluk tattım. **وفي التهذيب**: **النقاخ**: hâlis (katışıksız) olan; ve bir şeyi tayin etmedi. **وعن الفراء**: Bu, Arapçanın **نقاخ**’ıdır; yani onun hâlisi; bu mecazdır. Ebû ‘Ubeyde’den rivayet edildi: **النقاخ**: tatlı su. Şemmer inşad etti:
  Sudan yalayan ahmaktan (daha) ahmak, bana dedi                      Şarabı bırak ve soğutulmuş **نقاخ**’tan iç

  İbn Şümeyl dedi: **النقاخ** suyun çok olanıdır; adamın, su olmayan yerde onu çıkardığı (sudur). Hadiste: Rûme’den içti; sonra dedi: Bu **النقاخ**’tır; o, susuzluğu **ينقخ** eden tatlı sudur; yani soğukluğuyla onu kırar. Ve Rûme: Medine’de bir kuyudur. Ebû’l-‘Abbâs dedi: **النقاخ**: afiyet ve emniyet içinde uyku. Ve **النقاخ**: sert bir şeyle başa vurmadır. Başını değnekle ve kılıçla **نقخ** etti; **كمنع**: vurdu. Ve denildi ki: Beyne vurmadır; ta ki iliği çıksın; denir: Dimağını **نقخ** etti ve **نقفه**: onu kırdı. el-‘Accâc dedi:
  Kavimlerin bilmesi için ki ben **مفنخ**’ım                      Kafataslarına; onu yere sererim ve **أنقخ** ederim. Ve ilik **انتقخ** etti; ve onu **نقخه**: onu çıkardı. Ebû ‘Amr’dan: **ظليم أنقخ**; dimağı az olduğu zaman. Talak b. ‘Adî’ye inşad edildi:
  Ta ki yükseklerin birinin tepesine rastlayasın                      Mızrakla, **الظليم الأنقخ**’tan önce. Ve **ناقة نقخة**، **محركة**: semizlikten yürüyüşünde ağırlaşma. Ve **النقاخ**، **كرمان**: kulaktan ve **الخششاء**’dan ense ön kısmı.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AE/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَقَخَ
1 نَقَخَ ذ , aor. نَقَخَ , (S, L, K,) inf. n. نَقْخٌ (S, L) and نُقَاخٌ, (L,) He struck, smote, or beat. (K.) نَقَخَ رَأْسَهُ He struck his head with a staff, or sword, or some other hard thing: or he struck his head so that the brain came forth: (L:) or he broke his head so as to disclose the brain; as also نَقَفَ. (S, L.) نَقَخَ دِمَاغَهُ He broke his brain. (K.) ― -b2- Also, نَقَخَ (L) and ↓ انتقخ (L, K) He extracted marrow (L, K) from a bone. (L.) ― -b3- نَقَحَ العَطَشَ بِبَرْدِهِ (assumed tropical:) It (sweet water) broke, [or abated, or allayed,] thirst, by its coolness, or coldness. (L, from a trad.)

8 اِنْتَقَخَ see 1.

نُقَاخٌ
نُقَاخٌ ذ Sweet water; that has no saltness; (AO, Th, S;) that strikes (يَنْقَخُ) the heart (or almost does so, L) by its coldness: (S:) or cold, or cool, and sweet, and clear, water: (K:) or sweet water, that breaks [or abates or allays] (يَنْقَحُ, i. e. يَكْسِرُ,) thirst by its coolness, or coldness: (L, from a trad.:) or abundant water which a man makes to well forth in a place where was no water. (ISh.) ― -b2- Also, Pure, mere, unadulterated, or genuine. (T, K.) ― -b3- هٰذَا نُقَاخُ العَرَبِيَّةِ (Fr) (tropical:) This is pure Arabic; or the purest, choicest, best, or most excellent, of Arabic. (Fr, A.) ― -b4- Also نُقَاخٌ Sleep in health and safety. (Abu-l-'Abbلs, K.)

##### Türkçe

نَقَخَ
1 **نَقَخَ** **ذ** , aor. **نَقَخَ** , (S, L, K,) inf. n. **نَقْخٌ** (S, L) ve **نُقَاخٌ**, (L,) O vurdu, çarptı yahut dövdü. (K.) **نَقَخَ رَأْسَهُ** O, başını bir değnekle, yahut kılıçla, yahut başka bir sert şeyle vurdu: yahut başını, beynin dışarı çıkacağı şekilde vurdu: (L:) yahut başını, beyni açığa çıkaracak şekilde kırdı; **نَقَفَ** da böyledir. (S, L.) **نَقَخَ دِمَاغَهُ** O, beynini kırdı. (K.) ― -b2- Ayrıca, **نَقَخَ** (L) ve ↓ **انتقخ** (L, K) O, bir kemikten iliği çıkardı (L, K). (L.) ― -b3- **نَقَحَ العَطَشَ بِبَرْدِهِ** (mecazî olduğu varsayılarak:) O (tatlı su), serinliği yahut soğukluğu ile susuzluğu kırdı, [yahut azalttı, yahut giderdi]. (L, bir rivayetten.)

8 **اِنْتَقَخَ** bkz. 1.

**نُقَاخٌ**
**نُقَاخٌ** **ذ** Tuzluluğu olmayan tatlı su; (AO, Th, S;) soğukluğu ile kalbe vuran (**يَنْقَخُ**) (yahut neredeyse vuran, L): (S:) yahut soğuk, yahut serin, ve tatlı, ve berrak su: (K:) yahut serinliği yahut soğukluğu ile susuzluğu kıran [yahut azaltan yahut gideren] (**يَنْقَحُ**, yani **يَكْسِرُ,**) tatlı su: (L, bir rivayetten:) yahut bir kimsenin, su olmayan bir yerde, bir yerden fışkırtıp bolca çıkardığı bol su. (ISh.) ― -b2- Ayrıca, Saf, sırf, katışıksız, yahut halis. (T, K.) ― -b3- **هٰذَا نُقَاخُ العَرَبِيَّةِ** (Fr) (mecaz:) Bu, saf Arapçadır; yahut Arapçanın en safı, en seçkini, en iyisi, yahut en mükemmeli. (Fr, A.) ― -b4- Ayrıca **نُقَاخٌ** Sağlık ve emniyet içinde uyku. (Abu-l-'Abbلs, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AE/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَقَخَ
نَقَخَ A ( n. ac. نَقْخ 1 ,  نُقَاْخ 24 ),
a.  Hit, injured.

b.  Extracted marrow.

c.  [ acc. &  Bi ], Allayed by.

d.  Pierced.

اِنْتَقَخَ
اِنْتَقَخَ VIII ,
a.  see I (b) .

نَقَخَة
نَقَخَة 4t ,
a.  Lumbering ( camel ).

أَنْقَخُ
أَنْقَخُ 14 ,
a.  Brainless, stupid.

نُقَاْخ
نُقَاْخ 24 ,
a.  Sweet water.

b.  Pure, undefiled.

c.  Refreshing sleep.

##### Türkçe

نَقَخَ
نَقَخَ A ( mastar: **نَقْخ** 1, **نُقَاْخ** 24 ),
a. Vurdu, yaraladı.

b. İliği çıkardı.

c. [mef‘ûl ile ve **بِ** ile], Onunla yatıştırdı.

d. Deldi.

اِنْتَقَخَ
اِنْتَقَخَ VIII,
a. I (b)’ye bak.

نَقَخَة
نَقَخَة 4t,
a. Ağır yürüyüşlü (deve).

أَنْقَخُ
أَنْقَخُ 14,
a. Beyinsiz, ahmak.

نُقَاْخ
نُقَاْخ 24,
a. Tatlı su.

b. Saf, lekesiz.

c. Ferahlatıcı uyku.
