# نقد (ن-ق-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%82%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ق - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والدال والنون معهما
د ن ق، ق ن د، ن ق د مستعملات دنق: الدَّوانيق جمع دانِقٍ ودانَقٍ، لغتان، وجمع دانِقٍ دوانِقٌ، وجمع دانَقٍ دَوانيقُ ودنَّقَ فلان وجهه تدنيقاً إذا رأيت فيه ضمر الهزال من مرض أو نصب.
قند: القَنْدُ: عصارة قصب السكر إذا جمد، ومنه يتخذ الفانيذ وسويق مَقْنودٌ ومُقَنَّدٌ.
والقِنْديدُ: الورس الجيد، والقِنْديدُ: الخمر، قال:
صهباء صافية في طيبها أرج		كأنها في سباع الدن قِـنْـديدُ
والقِنْدَأوُ: صحيفة للحساب وغيره، لغة أهل الشام ومصر.
والقِنْدَاوُ: السيء الخلق والغذاء.
نقد: النَّقْدُ: تمييز الدراهم وإعطاؤكها إنساناً وأخذها.
والانتِقادُ والنَّقدُ: ضرب جوزة بالإصبع لعباً، ويقال: نقد أرنبته بإصبعه إذا ضربها، قال خلف:
وأرنبة لك محمرة		يكاد يفطرها نَقْدُهُ
أي يشقها عن دمها.
والمِنْقَدَةُ: خزيفة تنقد عليها الجوزة، وكل شيء ضربته بإصبعك كنقد الجوز فقد نقدته.
والطائر ينقد الفخ أي ينقره بمنقاره.
والإنسان ينقد بعينه إلى الشيء وهو مداومته النظر واختلاسه حتى لا يقطن له.
وتقول: ما زال بصره ينقد إلى ذلك الشيء نقوداً.
والاِنْقَدانُ: السحلفاة الذكر.
والنَّقَدُ: ضرب من الغنم صغار، وجمعه النِّقادُ.

##### Türkçe

**القاف** ve **الدال** ve **النون** bunlarla birlikte

**د ن ق**، **ق ن د**، **ن ق د** kullanımdadır. **دنق**: **الدَّوانيق**; **دانِقٍ** ve **دانَقٍ**’ın çoğuludur; iki lugattır. **دانِقٍ**’ın çoğulu **دوانِقٌ**’dur; **دانَقٍ**’ın çoğulu **دَوانيقُ**’tur. Ve falan kimse yüzünü **تدنيقاً** ile **دنَّقَ** etti; onda hastalık veya yorgunluktan zayıflık inceliğini gördüğün zaman.

**قند**: **القَنْدُ**: şeker kamışı özsuyu; donduğu zaman; ondan **الفانيذ** yapılır. Ve **سويق مَقْنودٌ** ve **مُقَنَّدٌ**.

Ve **القِنْديدُ**: iyi **الورس**. Ve **القِنْديدُ**: şarap; dedi ki:
صهباء صافية في طيبها أرج		كأنها في سباع الدن قِـنْـديدُ

Ve **القِنْدَأوُ**: hesap ve başkası için bir sahife; Şam ve Mısır ehlinin lugatı.

Ve **القِنْدَاوُ**: kötü huy ve gıda.

**نقد**: **النَّقْدُ**: dirhemleri ayırt etmek ve onları bir insana vermen ve onu alman.

Ve **الانتِقادُ** ve **النَّقدُ**: oyun olarak parmakla bir cevizi vurmak; ve denir ki: parmağıyla vurduğu zaman onun **أرنبته**’sini **نقد** etti. Halef dedi ki:
وأرنبة لك محمرة		يكاد يفطرها نَقْدُهُ

Yani: onu kanından yarar.

Ve **المِنْقَدَةُ**: üzerinde cevizin **تنقد** edildiği bir çömlek parçası; ve parmağınla ceviz **نقد**’i gibi vurduğun her şey, muhakkak onu **نقد** etmişsindir.

Ve kuş **الفخ**’ı **ينقد** eder; yani gagasıyla onu gagalar.

Ve insan gözüyle şeye doğru **ينقد** eder; o, bakışı sürdürmesi ve onu kapıp almasıdır; ta ki ona yerleşmesin.

Ve dersin: Onun bakışı o şeye doğru **نقوداً** olarak **ينقد** etmeyi sürdürdü.

Ve **الاِنْقَدانُ**: erkek kaplumbağa.

Ve **النَّقَدُ**: küçük (yaşça) koyunlardan bir tür; onun çoğulu **النِّقادُ**’dır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَقَدْتُهُ الدراهمَ، ونَقَدْتُ له الدراهمَ، أي أعطيته، فانْتَقَدَها، أي قبضها. ونَقَدْتُ الدراهم وانْتَقَدْتُها، إذا أخرجتَ منها الزَيْفَ. والدرهم نَقْدٌ، أي وازِنٌ جيِّدٌ. وناقَدْتُ فلاناً، إذا ناقشته في الأمر. والنَقَدُ بالتحريك: جِنسٌ من الغنم قِصار الأرجل قِباحُ الوجوه تكون بالبحرين، الواحدة نَقَدَةٌ. ويقال: أذلُّ من النَقَدِ. قال الأصمعيّ: أجودُ الصوفِ صوفُ النَقَدِ. والنَقَدُ أيضاً: تقشُّرٌ في الحافر وتأكُّلٌ في الأسنان. تقول منه: نَقِدَ الحافر بالكسر. ونَقِدَتْ أسنانه. قال الشاعر:
عاضَها اللهُ غلاماً بَـعْـدَمـاشابَتِ الأصْداغُ والضِرْسُ نَقِدْ
وربَّما قيل للقَميءِ من الصِبيان الذي لا يكاد يَشِبُّ: نَقَدٌ. والنُقْدَةُ بالضم: ضربٌ من الشجر. ويقال للقُنْفُذِ: أَنْقَدُ، وهي معرفةٌ كما قيل للأسد أسامة، ومنه قولهم: باتَ فلانٌ بلَيلِ أنْقَدَ؛ لأنَّ القنفذ لا ينام الليلَ كلَّه. وما زال فلانٌ يَنْقُدُ بَصَرَه إلى الشيء، إذا لم يزل ينظر إليه.

##### Türkçe

**نَقَدْتُهُ** **الدراهمَ**، ve **نَقَدْتُ** له **الدراهمَ**: yani ona verdim; derken **فانْتَقَدَها**: yani onu kabzetti. Ve **نَقَدْتُ** **الدراهم** ve **انْتَقَدْتُها**: ondan **الزَيْفَ**i çıkardığın zaman. Ve **الدرهم** **نَقْدٌ**dur: yani iyi, tartılı (tam ağırlıklı)dır. Ve **ناقَدْتُ** falancayı: işte onunla iş hakkında münakaşa ettiğin zaman. Ve harekeli **النَقَدُ**: Bahreyn’de bulunan, bacakları kısa, yüzleri çirkin koyun cinsidir; teki **نَقَدَةٌ**dir. Ve denilir: **النَقَدِ**den daha zelil. **الأصمعيّ** dedi: Yünün en iyisi **النَقَدِ** yünüdür. Ve **النَقَدُ** ayrıca: toynakta soyulma ve dişlerde yenilmedir. Ondan dersin ki: **نَقِدَ** toynak, kesre ile. Ve **نَقِدَتْ** dişleri. Şair dedi ki:
Allah ona, şakaklar ağardıktan ve azı dişi **نَقِدْ** olduktan sonra, bir oğlanı bedel verdi.

Ve bazen, neredeyse büyümeyen çocuklardan alçağa: **نَقَدٌ** denilmiştir. Ve zamme ile **النُقْدَةُ**: ağaçtan bir türdür. Ve kirpiye: **أَنْقَدُ** denilir; ve o, aslan için **أسامة** denildiği gibi, bir özel addır. Ve ondan onların sözü: Falanca **بلَيلِ أنْقَدَ** gecesiyle geceledi; çünkü kirpi gecenin tamamını uyumaz. Ve falanca, şeye doğru gözünü **يَنْقُدُ** etmeyi sürdürdü: ona bakmayı sürdürdüğü zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق د ن
دنق ، قند ، قدن ، نقد : مستعملة .
دنق : قال الليث : يقال : دانِق ودانق ، وجمع دانِق دَوَانق ، وجمع دانَق دوانيق .
وقال غيره : يجوز في جمعهما معاً دوانق ودوانيق . وكذلك كلُّ جمع على فواعل ومفاعل فإنه يجوز مدُّه بياء .
ثعلب عن ابن الأعرابي عن أبي المكارم قال : الدّنيق والكِيص والصُّوص الذي ينزل وحدَه ويأكل وحدَه بالنهار ، فإذا كان الليلُ أكلَ في ضوء القمر لئلاَّ يراه الضيف .
وقال : يقال للأحمق : دائِق ودانق ، ووادق ، وهِرْط .
وقال أبو عمرو : مريضٌ دانق : إذا كان مُدْنَفاً مُحْرَضاً . وأنشد :
إنَّ ذواتِ الدَّلِّ والبَخَانق
يقتُلن كلَّ وابِقٍ وعاشقِ
حتَّى تراه كالسليم الدانقِ
وقال الليث : دَنَّقَ وَجْهُ الرجل تدنيقاً : إذا رأيتَ فيه ضُمْراً ؛ لهزاله من مرض أو نَصَب .
أبو عبيد : دَنَّقَت الشمس تدنيقاً : إذا دنَتْ للغروب ، حكاه عن الأحمر .
وقال غيره : دنقَتِ العَينُ تدنيقاً : إذا غارت . ودَنق للموت تدنيقاً : إذا دنَا منه .
وقيل : لا بأس للأسير إذا خاف أن يمثل به أن يدنِّق للموت .
وأهل العراق يقولون : فلان مدنِّق : إذا كان يُدَاقُّ النظرَ في معاملاته ونفقاته ويَستعصِي فيها .
قلت : والتدنيق والمُدَاقَّة والاستقصاء : كناياتٌ عن البُخل والشحّ .
وقال ابن الأعرابي : الدُّنقُ : المقترون على عيالهم وأنفسهم . وكان يقال : ( من لم يُدَنق زَرْنق ) . قال : والزَرْنقة : العِينة .
وقال أبو زيد : من العيون الجاحظة والظاهرة والمدنقة ، وهنَّ سواء ، وهو خروج العين وظُهورُها .
قال الأزهري : وقوله أصحُّ ممن جعل تدنيق العين غُؤُوراً .
قند : قال الليث : القَنْد : عُصارة قصبِ السكّر إذا جَمَد ؛ قال : ومنه يتخذ الفَانيذ . وسَوِيق مقنودٌ مقنَّدٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : القِندَدُ : حالُ الرجل حسنةً كانت أو قبيحة .
عمرو عن أبيه : هي القِنْديدُ والطَّابة ، والطَّلَّة ، والكَسيس ، والفَقْد ، وأمّ زَنْبقٍ وأمُّ لَيْلَى والزرقاء ، للخمر .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : القَناديد : الخُمور ، والقَناديد : الحالات ، الواحد منها قِنْديد .
وقال أبو عبيد : سمعتُ الكسائي يقول : رجل قِنْدأوة وسِنْدَأْة وهو الخفيف : وقال الفرّاء : هي من النُّوق الجريئة .
وقال شمر : قِندأوةُ تُهمز ولا تُهمز .
وقال أبو الهيثم : قِنْدَأَوة : فِنْعالة ؛ وكذلك سِنْداوة وعِنداوة .
وقال الليث : القِنْدَأوُ : السيِّىء الخُلُق والغِذاء وأنشد :
فجاء به يسوِّقُه ورُحْنا
به في البَهْم قِنْدَأْواً بَطينا
أبو سعيد : فأسٌ قِندَأوة وقنداوة ، أي : حديدة .
وقال أبو مالك : قَدومٌ قِندأوة : حادّة .
نقد : قال الليث : النّقْد : تمييز الدراهم . وإعطاؤها إنساناً وأخْذُها . الانتقادُ والنَقدُ : ضربة الصبيّ جَوزَةً بإصبعه إذا ضَرَب .
المنقَدة : حُزَيفَة تُنْقَد عليها الجَوْزة .
ويقال : نَقدَ أرنَبَتَه بإِصبعه : إذا ضَرَبها ، وقال خلف الأحمر :
وأرنَبةٌ لك محمَرّةٌ
تَكاد تفطِّرها نَقدَه
أي : تشقّها عن دمها .
والطائر ينقد الفَخّ ، أي : يَنقُره بمنقاره .
والإنسان يَنقد الشيء بعينه ، وهو مخالفة النَّظر لئلاَّ يُفطَن له .
وقال ابن السكيت : النقْد : مصدر نَقدته الدراهمَ .
والنَقَد : غَنَمٌ صغار .
يقال : ( هو أذلّ من النَقَد ) وأنشد :
رُبَّ عَديمٍ أعزُّ من أسَدِ
ورب مُثْرٍ أَذَلُّ من نَقَد
والنَّقَد : أكل الضِّرْس ، ويكون في القَرْن أيضاً وأنشد :
عاضها الله غلاماً بَعدما
شابت الأصداغُ والضِّرْسُ نَقِدْ
وقال الهذلي :
تَيْس تُيوسٍ إذا يناطحها
يألم قَرْنانُ أَرومُه نَقدُ
أي : أصله مؤتكل ، ويُجمع نَقَد الغنم نِقاداً ونقادة ، ومنه قول علقمة :
والمال صُوفُ قَرارٍ يَلعَبون به
على نقادَتهِ وافٍ ومجلومُ
يقول : المال يَقلُّ عند قوم ويكثر عند آخرين ، كما أن من الغنم ما يكثر صوفُه ، ومنه ما يَزْمَر صوفه ، أي : يقلُّ .
أبو عبيد عن الأصمعي : النُّقْد والنُّعْض : شجر ، واحدته نُقْدة ونُعْضة .
وقال اللحياني : نُقْدة ونُقْد ، وهي شجرةٌ .
وبعضهم يقول : نَقَدَة ونَقَد .
قلت : ولم أسمعه من العرب إلاّ نَقداً محرّك القاف ، وله نَوْر أصفرَ ينبت في القيعان .
وفي حديث أبي الدرداء أنه قال : ( إن نقدت الناس نقدوك ، وإن تركتهم لم يتركوك ) ، معنى نقدتهم ، أي : عبتَهم واغْتبتَهم .
وهو من قولك : نقدت رأسه بإِصبعي ، أي : ضربته .
والطائر ينقد الفخَّ ، أي : ينقره بمنقاره .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الأنقد والأنقذ ، بالدال والذال : القُنفُذ . ومن أمثالهم : ( بات فلان بليلة أنقد ) : إذا بات ساهراً يسرى ؛ وذلك أن القنفذ يَسرِي ليله أجمع .
يقال : ( فلانٌ أسْرَى مِن أنقدَ ) معرفة لا ينصرف .
وقال الليث : الإنقدَانُ : السُّلَحفاة الذّكر .
قال : والنَّقد : ثمرُ نبت يشبه البَهْرَمان . وأنشد :
يَمُدَّانِ أشداقاً إليها كأنها
تَفَرَّقُ عن نُوّارِ نُقد مثقبِ
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : النَقد : السِّفَل من الناس .
والنّقدة : الكَرْوْيا .
قدن : ثعلب عن ابن الأعرابي : القدْن : الكفايةُ والحَسْب .
قلت : جَعَل القَدْنَ اسماً ؛ وأصله من قولهم : قَدْني كذا وكذا ، أي : حسبي .
ومنهم من يحذف النون فيقول : قَدِي ، وكذلك قَطْني وقَطِي .

##### Türkçe

ق د ن
**دنق** , **قند** , **قدن** , **نقد** : kullanımdadır.

**دنق** : Leys dedi ki: denilir: **دانِق** ve **دانق**; **دانِق**’in çoğulu **دَوَانق**’tır; **دانَق**’ın çoğulu **دوانيق**’tir.
Başkası dedi ki: ikisinin çoğulunda birlikte **دوانق** ve **دوانيق** câizdir. Ve **فواعل** ve **مفاعل** üzere olan her çoğulda, onu **ياء** ile uzatmak câizdir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den, Ebü’l-Mekârim’den: dedi ki: **الدّنيق** ve **الكِيص** ve **الصُّوص**; gündüz yalnız inen ve yalnız yiyen kimsedir; gece olunca, misafir onu görmesin diye ay ışığında yer.
Ve dedi ki: ahmağa denilir: **دائِق** ve **دانق** ve **وادق** ve **هِرْط**.

Ebû Amr dedi ki: **مريضٌ دانق**: **مُدْنَفاً مُحْرَضاً** olduğu zaman. Ve inşâd etti:
إنَّ ذواتِ الدَّلِّ والبَخَانق
يقتُلن كلَّ وابِقٍ وعاشقِ
حتَّى تراه كالسليم الدانقِ

Leys dedi ki: **دَنَّقَ وَجْهُ الرجل تدنيقاً**: onda zayıflık gördüğün zaman; hastalık yahut yorgunluktan zayıflığı sebebiyle.

Ebû Ubeyd: **دَنَّقَت الشمس تدنيقاً**: batmaya yaklaştığı zaman; onu el-Ahmer’den nakletti.
Başkası dedi ki: **دنقَتِ العَينُ تدنيقاً**: çöktüğü zaman. Ve **دَنق للموت تدنيقاً**: ona yaklaştığı zaman.
Ve denildi ki: esir, kendisine müsle yapılmasından korkarsa, ölüm için **يدنِّق** etmesinde beis yoktur.
Irak ehli der ki: falan **مدنِّق**: muamelelerinde ve harcamalarında bakışı ince ince elediği ve bunda direnç gösterdiği zaman.

Dedim ki: **التدنيق** ve **المُدَاقَّة** ve **الاستقصاء**: cimrilik ve pintilik hakkında kinayelerdir.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الدُّنقُ**: ailelerine ve nefislerine karşı kısmacı olanlardır. Ve denilirdi: ( **من لم يُدَنق زَرْنق** ). Dedi ki: **الزَرْنقة**: **العِينة**’dir.

Ebû Zeyd dedi ki: gözlerden **الجاحظة** ve **الظاهرة** ve **المدنقة** vardır; onlar birdir; o, gözün dışarı çıkması ve görünmesidir.
Ezherî dedi ki: onun sözü, gözün **تدنيق**’ini çökme (**غُؤُوراً**) yapan kimseden daha sahihtir.

**قند** : Leys dedi ki: **القَنْد**: şeker kamışının özsuyu, donduğu zaman; dedi ki: ondan **الفَانيذ** yapılır. Ve **سَوِيق مقنودٌ مقنَّدٌ**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **القِندَدُ**: adamın hâli; iyi de olsa kötü de olsa.

Amr, babasından: o, **القِنْديدُ** ve **الطَّابة** ve **الطَّلَّة** ve **الكَسيس** ve **الفَقْد** ve **أمّ زَنْبقٍ** ve **أمُّ لَيْلَى** ve **الزرقاء**; şarap içindir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **القَناديد**: şaraplardır; ve **القَناديد**: hâllerdir; bunların teki **قِنْديد**’dir.

Ebû Ubeyd dedi ki: Kisâî’yi şöyle derken işittim: adam **قِنْدأوة** ve **سِنْدَأْة**; o, hafiftir. Ferrâ dedi ki: o, cesur develerdendir.
Şemmer dedi ki: **قِندأوةُ** hemzelenir ve hemzelenmez.
Ebû’l-Heysem dedi ki: **قِنْدَأَوة**: **فِنْعالة**’dır; aynı şekilde **سِنْداوة** ve **عِنداوة**.

Leys dedi ki: **القِنْدَأوُ**: huyu ve gıdası kötü olan. Ve inşâd etti:
فجاء به يسوِّقُه ورُحْنا
به في البَهْم قِنْدَأْواً بَطينا

Ebû Saîd: **فأسٌ قِندَأوة** ve **قنداوة**; yani: demirli.
Ebû Mâlik dedi ki: **قَدومٌ قِندأوة**: keskin.

**نقد** : Leys dedi ki: **النّقْد**: dirhemleri ayırt etmektir; ve onları bir insana vermek ve onları almak. **الانتقادُ** ve **النَقدُ**: çocuğun parmağıyla cevize vurduğu darbedir, vurduğu zaman.
**المنقَدة**: ceviz üzerine **تُنْقَد** olunan küçük tahta parçasıdır.
Ve denilir: **نَقدَ أرنَبَتَه بإِصبعه**: onu vurduğu zaman. Ve Halef el-Ahmer dedi ki:
وأرنَبةٌ لك محمَرّةٌ
تَكاد تفطِّرها نَقدَه
yani: kanından dolayı onu yarar.

Ve kuş **الفَخّ**’ı **ينقد** eder; yani: gagasıyla onu gagalayıp deler.
Ve insan bir şeyi gözüyle **يَنقد** eder; o, fark ettirmemek için bakışı değiştirmektir.

İbnü’s-Sikkît dedi ki: **النقْد**: **نَقدته الدراهمَ**’in masdarıdır.
Ve **النَقَد**: küçük koyunlardır.
Denilir: ( **هو أذلّ من النَقَد** ). Ve inşâd etti:
رُبَّ عَديمٍ أعزُّ من أسَدِ
ورب مُثْرٍ أَذَلُّ من نَقَد

Ve **النَّقَد**: azı dişinin yenmesidir; boynuzda da olur. Ve inşâd etti:
عاضها الله غلاماً بَعدما
شابت الأصداغُ والضِّرْسُ نَقِدْ

Hüzelî dedi ki:
تَيْس تُيوسٍ إذا يناطحها
يألم قَرْنانُ أَرومُه نَقدُ
yani: onun aslı yenmiştir. Ve koyunun **نَقَد**’i **نِقاداً** ve **نقادة** olarak çoğul yapılır; Alkame’nin sözü de bundandır:
والمال صُوفُ قَرارٍ يَلعَبون به
على نقادَتهِ وافٍ ومجلومُ
der ki: mal, bir kavimde azalır, başkasında çoğalır; tıpkı koyundan bazısının yününün çok olması, bazısının yününün **يَزْمَر** olması gibi; yani: azalır.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **النُّقْد** ve **النُّعْض**: ağaçtır; onun teki **نُقْدة** ve **نُعْضة**’dır.
Lihyânî dedi ki: **نُقْدة** ve **نُقْد**; o bir ağaçtır.
Bazıları der ki: **نَقَدَة** ve **نَقَد**.

Dedim ki: onu Araplardan ancak **نَقداً** olarak, **القاف**’ı harekeli işittim; onun sarı bir çiçeği vardır, çukur düzlüklerde biter.

Ebû’d-Derdâ hadîsinde, onun şöyle dediği vardır: ( **إن نقدت الناس نقدوك ، وإن تركتهم لم يتركوك** ); **نقدتهم**’in mânası: onları ayıpladın ve gıybet ettin.
Ve o, senin sözünden gelir: **نقدت رأسه بإِصبعي**; yani: onu vurdum.
Ve kuş **الفخَّ**’ı **ينقد** eder; yani: gagasıyla onu gagalayıp deler.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الأنقد** ve **الأنقذ**; **الدال** ve **الذال** ile: kirpidir (**القُنفُذ**). Atasözlerindendir: ( **بات فلان بليلة أنقد** ): geceleyin uyanık olarak yürüdüğü zaman; çünkü kirpi bütün gecesini yürüyerek geçirir.
Denilir: ( **فلانٌ أسْرَى مِن أنقدَ** ); marife olup munsarif değildir.

Leys dedi ki: **الإنقدَانُ**: erkek kaplumbağadır (**السُّلَحفاة الذّكر**).
Dedi ki: **النَّقد**: **البَهْرَمان**’a benzeyen bir bitkinin meyvesidir. Ve inşâd etti:
يَمُدَّانِ أشداقاً إليها كأنها
تَفَرَّقُ عن نُوّارِ نُقد مثقبِ

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **النَقد**: insanların aşağı tabakasıdır.
Ve **النّقدة**: **الكَرْوْيا**’dır.

**قدن** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القدْن**: yeterlik ve kâfî gelmedir (**الكفايةُ والحَسْب**).
Dedim ki: **القَدْنَ**’i isim yaptı; aslı onların sözündendir: **قَدْني كذا وكذا**; yani: bana yeter.
Onlardan kimi **النون**’u düşürür de **قَدِي** der; aynı şekilde **قَطْني** ve **قَطِي**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والقاف وما يثلثهما)
(نقل)  النون والقاف واللام: أصلٌ صحيح يدلُّ على تحويل شيءٍ من مكانٍ إلى مكان، ثم يفرَّع ذلك. يقال: نقَلْتُه أنْقُله نَقْلاً. ونقَلَ الفرس قوائِمَه نَقْلاً. [وفرسٌ([1])] مِنْقَل: سريعُ نَقْل القَوائم. والمُنقِّلَة من الشِّجاج: التي يُنقَل منها فَرَاش العِظام. والنُّقْل: ما يَأكلُه الشّارب على شرابه. وكان ابنُ دريد يقول([2]): هو بالفتح ولا يُضَمّ، والنّاس يقولونه بالضّم. والنَّقَل بفتح القاف: ما بقي من صِغار الحجارة إذا قلِعَت، لأنَّها تنقَل. والنَّقيل: الطَّريق، لأنَّه لا يسلُكه إلاَّ مُنتقِل. والمَنْقَلة: المَرْحلة. وضَربٌ من السَّير يقال لـه نَقِيل، وهو ذلك القياس، وكَأنَّه([3]) المداومةُ على السَّيْر. والمُنَقَّل: الخُفُّ الخَلَق، لأنَّ عليه ينتقل الماشي حَتَّى ينخرق. وكذلك النَّقَل في البَعير: داءٌ يصيب خُفَّه فينخرق. والرِّقاع التي يُرقع بها خُفُّه: النَّقائِل.
ومن الباب المُناقَلَة: مُراجَعة الحديث أو الإنشاد، كأنَّك نقلتَ حديثَك إليه ونَقَلَ حديثَه إليك. والنِّقَال: أن تشرب الإبل ثم تَترك ثم تعود إلى الماء فتشربَ، ولا يُفعَل ذلك بها بل تفعله هي. ويقولون: إن النَّقْلةَ: القَناة. وينشدون:
يُقَلْقِلُ نَقْلةً جَرْدَاء فيها *** نَقيع السُّمِّ أو قَرنٌ مَحِيقُ([4])والمشهور: "يُقلقل صَعْدة([5])".
(نقم)  النون والقاف والميم أُصَيلٌ يدلُّ على إنكارِ شيءٍ وعَيبه. ونَقَمْتُ عليه أَنْقِمُ: أنكرتُ عليه فِعلَه. والنِّقْمة من العذاب والانتقام، كأنَّه أنْكَر عليه فعاقَبَه. وقولهم للنَّفس نقيمة، وهو ميمون النَّقيمة، إنما هي من الإبدال، والأصل نَقِيبَة.
(نقه)  النون والقاف والهاء كلمةٌ تدلُّ على البُرْء من المرض، ثم يستعار. ونَقَهَ من المَرَض نُقُوهاً: أفاق، فهو نَاقِهٌ. ويقولون: نَقِهَ الحديثَ مثل فهم، بكسر القاف، فرقاً بينه وبين الأوّل. والقياس واحد، لأنَّه إذا نَقِهَه فقد برِئَ من الشّكِّ فيه. قال اللِّحياني: يقال: أنْقِهْ لي سَمْعكَ، أي أرْعِنِيهِ، كأنَّه يقول: حتّى تفْهمَ ما أقول. وبَلَغنا أنَّ أهل المدينة يسمُّون الاستفهام: الاستِنْقاه.
(نقي)  النون والقاف والحرف المعتلّ أصلٌ يدلُّ على نظافةٍ وخلوص. منه نَقَّيْتُ الشّيءَ: خلّصتُه ممّا يشوبُه تنقيةً. وكذلك يقال: انتقَيت الشّيءَ كأنَّك أخَذتَ أفضلَه وأخلَصَه. والنُّقَاوة: أفضَلُ ما انتقَيْت من شيء. والنَّقَاة: الرّديُّ فيما يقال، كأنَّه الذي انتُقِيَ فطُرِح وقال بعضهم: نَقاة كلِّ شيء: ردِيُّه إلا التَّمْر، فإنَّ نَقَاتَه خِيارُه.
وفي الباب النِّقْيُ: مُخُّ العظام، سمِّيَ لخُلوصه ونظافته. ويقال لشَحْمة العَين من الشَّاة السَّمينة وغيرِها: النِّقْي. وناقةٌ لا تُنقِي. قال:
حاموا على أضيافهم فشوَوْا لهم *** من لحم مُنْقيةٍ ومن أكبادِ
وأمَّا الفرّاء فزعَم أنّ الأنقاء: كلُّ عظمٍ ذي مُخّ. وهذا إنْ صحَّ فهو على تسمية العرب الشَّيءَ باسم غيرِه إذا كان مُجاوراً له.
(نقب)  النون والقاف والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على فَتح في شيء. ونقَب الحائطَ ينقُبه نَقْباً. والبَيطارُ ينقُبُ سُرَّةَ الدّابّة ليخرج منها ماء. وتلك الحديدة مِنْقب. وكلبٌ نقيبٌ: نُقِبَتْ([6]) غَلْصَمتُه ليضعُفَ صوته، يَفعلُه اللِّئامُ لئلاّ يسمَعَ صوتَه الضَّيْف([7]). والنَّاقِبة: قَرْحةٌ تخرج بالجَنْب تهجم على الجَوف([8]). ونَقِبَ خُفُّ البعير: تخَرَّق نَقَباً. والنُّقْبة: أوّل الجَرَب يبدو. والجمع نُقَب. قال:
مُتَبَذِّلاً تبدو محاسِنُه *** يَضَع الهِناءَ مواضع النُّقْبِ([9])وقياسُه صحيح، لأنَّه شيءٌ يثقب الجِلْد. ومن الباب: النِّقاب: العالم بالأمور، كأنَّه نَقَّب عليها فاستَنْبَطَها، أو العالم بها المُنقِّب عنها. قال:
مليحٌ نجيحٌ أخو مأْقِطٍ *** نِقابٌ* يحدِّث بالغائبِ([10]) والنَّقب والمَنْقَبة: الطَّريق في الجَبَل، والكلُّ قياسٌ واحد. ونقَّبوا في البِلاد: سارُوا. وأصله السَّير في النُّقوب: الطُّرق. والنَّقيب: نقيب القَوم: شاهِدُهم وضَمِينُهم([11]). ومعناه ومعنى النِّقاب العالِم واحد، لأنَّه ينقِّب عن أمورهم، أو ينقب كما ينقُب عن الأسرار. والمَنْقَبَة: الفَعْلة الكريمة، وقياسُها صحيح، لأنَّها شَيءٌ حسن قد شُهِر، كأنَّه نُقِّب عنه.
ومما شذَّ عن هذا الأصل نِقاب المرأة. وناقَبْتُ فلاناً: لقيتُه فَجْأة. والنُّقْبة: ثوبٌ كالإزار فيه تِكّة، وليس بالنِّطاق.
أمَّا اللَّوْن فيقال له النُّقْبة([12])، وهو حسن النُّقْبة، أي اللَّوْن. وممكن أن يكون من الأوّل، كأنَّه شيءٌ نقب عنه شيء ظَهَر.
(نقث)  النون والقاف والثاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على خَلْطِ شيءٍ بشيء ونَقْلِه. ونَقَثَ ما في منزلي أجْمَع: نقَلَه كلَّه. ونَقّثوا حديثَهم: خلَطوه، كما ينقّث الطَّعام. وخرج ينقِّث: يُسرع في نقل قوائمه. ونَقَثت العظمَ أنْقُثُه: استخرجتُ ما فيه من المُخّ.
(نقح)  النون والقاف والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تَنحِيَتِك شيئاً عن شيء. ونَقَّحت العصا([13]): شَذَّبتُ عنها أُبَنَهَا. ومنه شِعرٌ مُنَقَّحٌ، أي مفتَّشٌ مُلقىً عنه ما لا يصلُح فيه. ونَقَحت([14]) العَظم: استخرجتُ مُخَّه.
(نقخ)  النون والقاف والخاء كلمةٌ تدلُّ على قَرْع شيء. وماءٌ نُقَاخٌ: بارد عذب، كأنَّه ينقَخ العطشَ ببَردهِ، أي يقرَعُه. والنَّقْخ: نَقْب الرَّأْس عن الدِّماغ.
(نقد)  النون والقاف والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على إبراز شيءٍ وبُروزه. من ذلك: النَّقَد في الحافر، وهو تقشُّرُهُ. حافرٌ نَقِدٌ: متقشِّر. والنَّقَد في الضِّرس: تكسُّره، وذلك يكون بتكشُّف لِيطِه عنه.
ومن الباب: نَقْد الدِّرهم، وذلك أن يُكشَف عن حالِهِ في جَودته أو غير ذلك. ودرهمٌ نَقْدٌ: وازِنٌ جيّد، كأنَّه قد كُشِف عن حاله فعُلم. ويقال للقُنفُذ الأنْقد. يقولون: "باتَ فلانٌ بلَيْلَةِ أنْقد"، إذا باتَ يسرِي [لَيلَه([15])] كلَّه. وهو ذلك القياس. لأنَّه كأنَّه يَسرِي حَتَّى يَسْرُوَ عنه الظَّلامَ. ويقولون: إنَّ الشَّيْهَمَ لا يرقُد اللَّيلَ كلَّه. وتقول العرب: ما زالَ فلانٌ يَنْقُد الشَّيء، إذا لم يزَلْ ينظُر إليه.
ومما شذَّ عن الباب: النَّقَد: صِغار الغَنَم، وبها يشبَّه الصبيُّ القمِيُّ الذي لا يكاد يَشِبّ.
(نقذ)  النون والقاف والذال أصلٌ صحيح يدلُّ على استخلاصِ شيءٍ. وأنقذتُه منه: خَلَّصته. وفرسٌ نقيذٌ: أُخِذ من قومٍ آخَرين، وأفراسٌ نقائذ. وكلُّ ما أنقَذْتَه فهو نَقَذٌ.
(نقر)  النون والقاف والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على قَرعِ شيءٍ حَتَّى تُهْزَم فيه هَزْمَةٌ، ثم يتوسَّع فيه.
[منه] منقار الطَّائر، لأنه يَنقُر به الشَّيء حتّى يؤثِّر فيه. ونَقَرت الرَّحَى بالمنقار، وهي تلك الحديدة.
ومن الباب نقَّرتُ عن الأمر حَتَّى علِمتُه، وذلك بَحْثُك عنه، كأنَّ عِلمَك به نَقْرٌ فيه. ونقرت الرّجلَ: عِبْتُه([16])، كأنَّك قرعتَ بشيءٍ فأثّرتَ فيه. وقالت امرأةٌ لبعلِها: "مُرَّ بي على بَنِي نَظَرَى ولا تمرَّ بي على بَنَاتِ نَقَرَى"، أي مُرَّ بي على الرِّجال الذين ينظُرونني، ولا تمرَّ بي على النِّساء اللواتي يغتَبْنَنِي. والنُّقرة: موضعٌ يبقَى فيه ماءُ السَّيل، كأنَّه قد نُقِر نَقْراً فهُزِم. وواحِد المناقِرَ منْقر([17])، وهي آبارٌ صغار ضيّقة الرؤوس، كأنَّها قد نُقِرت في الأرض نَقْراً. ونُقْرة القَفَا: الوَقْبة فيه. والنَّقير: نُكتة في ظَهر النَّواة. والنَّقير: أصلُ شجرةٍ يُنقَر ويُنْبَذُ فيه. وهو الذي جاءَ النَّهْيُ فيه. وفلانٌ كريم النَّقِير، أي الأصل، كأنَّه المكانُ الذي نُقِر عنه حَتَّى خَرَج منه. وقولهم: دَعَاهُم النَّقَرَى: أن يَدعُوَ جماعة ويدعَ آخَرين من لُؤمِه. وهو قياسٌ صحيح، لأنَّه لا يُنادِيهِمْ أجمع، لكنْ يأتي* المَحفِلَ فيُوحِي  إلى واحدٍ كأنَّه ينقُره، أو ينقُره بيده ليقومَ معه. والنَّاقور: الصُّور الذي يَنفُخ فيه المَلَكُ يومَ القيامة، وهو يَنقُر العالَمِينَ بقَرْعِهِ.
ومن الباب: نقَّرت عن الأمر، إذا بحثْتَ عنه.
ومما شذَّ عن الأصل قولهم: أنْقَرَ عن الشَّيء إنقاراً: أقْلَعَ. وفي الحديث: "ما كان الله لِيُنْقِرَ عن قاتِلِ المؤمن"، كأنَّه لا يُقلِع عن تعذيبه. قال:
* وما أنا عن أعداءِ قومي بمُنْقِرِ([18]) *
(نقز)  النون والقاف والزاء أُصَيلٌ يدلُّ على دقة([19]) وخفّة وصِغَر. منه النَّقْز: الوَثْب. ونواقز الظَّبْي: قوائِمُه. ونَقَزُ النّاسِ: أرذالُهم. والنَّقَز: الرَّجُل الرَّدِيّ والنُّقَاز: داءٌ يأخذ الغنم فيَقْلَقُ عنه ولا يستقِرّ. والنَُّقَّاز: صِغار العَصافِير.
(نقس)  النون والقاف والسين أصَيلٌ يدلُّ على لَطْخ شيءٍ بشيء غير حَسَن. ونَقَسته: عِبْته، كأنَّك لطَخْتَه بشيءٍ قبيح. وأصلُه نِقْس المِداد، والجمع أنقاس.
(نقش)  النون والقاف والشين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على استخراج شيءٍ واستيعابِه حَتَّى لا يُتركَ منه شيء؛ ثم يقاس ما يقاربه. منه نَقْش الشَّعَْر بالمِنقاش وهو نَتْفُه. ومنه المناقَشة: الاستقصاء في الحساب حَتَّى لا يُتركَ منه شيء. وفي الحديث: "مَن نُوقِشَ في الحساب عُذِّبَ". ويقال: شَجَّةٌ منقوشةٌ: تُنقَشُ منها العظام، أي تُستَخرَج. ويقال: نقَشْتُ مَرْبِضَ الغَنَم: نقَّيتُه من الشَّوْك. والنَّقيش: المتاع المتفرِّق، كأنَّه انتُقِشَ بعضُه من بعض، أي فارق بعضُه بعضاً. ومن الباب: نقْشُ الشَّيء: تحسينه، كأنَّه ينقُشُه، أي يَنفِي عنه معايِبَه ويحسِّنُه.ثم يستعار هذا فيقال: نقشت العِذْق([20]). وهو أنْ تَضرِبَه بالشَّوك حتى يُرْطِبَ. ويقولون: جادَ ما انتقَشْتَ هذا، أي ما اختَرْتَه. وهذا نَقِيشُ هذا، أي مثلُه. وما للهِ([21]) ضِدٌّ ولا نَقِيش، أي ما له مَن يماثِلُه في صورتِه ونَقْشِه.
(نقص)  النون والقاف والصاد كلمةٌ واحدة، هي النَّقْص: خِلاف الزيادة. ونَقَصَ الشيءُ، ونَقَصْتُه أنا، وهو مَنْقوص. والنَّقيصَة: العَيب؛ يقال ما به [نقيصةٌ، أي] شيء ينقُص. ومَرجِعُ البابِ كلِّه إلى هذا.
(نقض)  النون والقاف والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على نَكْثِ شَيء، وربما دلَّ على معنىً من المعاني على جنسٍ من الصَّوت. ونَقَضْتُ الحبلَ والبِناءَ. والنَّقيض: المنقوض، ولذلك يقال للبعير المهزول نِقْضٌ، كأنَّ الأسفارَ نَقَضَتْه؛ وجمعه أنقاض. والمُنَاقَضَة في الشِّعر من هذا، كَأنَّه يريد أن ينقُضَ ما أَرَّبَهُ صاحبهُ. ونَقْضُ العَهدِ منه أيضاً. والنِّقْض: مُنْتَقَضُ الكمأة من الأرض([22]) إذا أردتَ أن تُخرِجَها. نَقضْتُها نقضاً. وانتقضت القَرْحة، كأنَّها كانت تلاءمت ثم انتقَضَت.
أمَّا الصَّوت فيقال لصوتِ المَفاصل نَقِيضها؛ وهو قريبٌ من الأوّل، لأنَّها كأنّها تَنْتَقِض فيسمع لها صوتٌ عند ذلك. وأنقَضَت الدَّجاجة: صوَّتت. والإنقاض: زجر القَعود. قال:
ربَّ عجوزٍ من أُناسٍ شَهْبَرَهْ([23]) *** عَلَّمْتُها الإنقاضَ بَعْدَ القَرْقَرَهْ([24])يقول: سَرَقتُ بعيرَها التي كانت تُقرقِر به وتركتُ لها بَكْراً تُنْقِضُ به.
(نقط)  النون والقاف والطاء أُصيلٌ يدلُّ على نُكتةٍ لطيفةٍ في الشيء. يقال للقطعة من النَّخْل: نُقْطة. ويقال: إنَّه تشبيهٌ في القِلَّة بالنُّقطة.
(نقع)  النون والقاف والعين أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلُّ على استقرارِ شيءٍ كالمائعِ في قراره، والآخر على صوتٍ من الأصوات.
فالأوّل نَقَع الماء في مَنْقعه: استقرّ. واستَنْقع الشيءُ في الماء. والنَّقُوع: ما نُقِع في الماء، كدواءٍ([25]) أو نبيذ. والمِنْقَع ذلك الإناء. والمِنْقَع([26]) كالقُدَيرة للصَّبيّ يُطرح فيه اللَّبن ويُطعَمه. ويقال له مِنْقَع البُرَم، ويكون من حجارة. والنَّقيع: شراب* يتَّخَذ من زَبيب، كأنَّ الزَّبيب يُنقَع لـه. والنَّقِيع: الحَوْض يُنقَع فيه التَّمر. والنَّقِيع والنَّقْع: الماء الناقع. وماءٌ ناقعٌ كالنَّاجع، كأنَّه استقرَّ قرارَه فكَسَر الغُلَّة. وكذلك النَّقُوع. والنَّقيع: البئر الكثيرة الماء. ونَقْع البئر الذي جاء في الحديث: ماؤها، كأنها قرارٌ له. والأنقوعة: وَقْبَةُ الثَّرِيد. وقولهم: "هو شَرَّابٌ بِأَنْقُعٍ"، أي مُعاوِدٌ للأمر مرَّةً بعد مرة. كذا يقولون، ووجهه عندنا أنَّ الطَّائر الحَذِر لا يَرِدُ المَشارِعَ حذَراً على نَفْسه، لكنَّه يأتي المناقع يَشْرَبُ ليَسْلَم؛ وكذلك الرّجُل الكيِّس الحَذِر، لا يتقحَّمُ إلاَّ مواضعَ السَّلامةِ في أُموره. والنَّقيعة: المحض من اللَّبن. فأمَّا النقيعة فقال قومٌ: ما يُحْرَزُ من النَّهْب قبل القَسْم. قال الشاعر:
إنَّا لنضرِبُ بالسُّيوف رؤوسَهُمْ *** ضَرْبُ القُدَارِ نَقِيعَةَ القُدَّامِ([27])ويقال: بل النَّقيعة: الطَّعام يُتَّخَذ للقادم من السفر، كأنّه إذا أُعِدّ لـه فقد نقع أي أُقِرّ. وهذان الوجهان أحسَنُ ما قيل في ذلك، لأنَّهما أقْيَس. ويقولون: النَّقيعة: الجَزُور تُنقَع عَن عدّة إبل، كالفَرَعةِ تُذبَح عن غَنَم.
وأمَّا الأصل الآخر فالنَّقيع: الصُّرَاخ، وهو النَّقْع أيضاً. ونقَعَ الصوتُ: ارتفَعَ. قال:
فمتَى يَنْقَعْ صُرَاخٌ صادقٌ  *** يَحلِبُوها ذاتَ جَرسٍ وزَجَلْ([28])ويقال: النَّقع: صوت النّعامة. والنّقَّاع: الرَّجُل يَتكثَّر بما ليس عنده، كأنه يَصيح به.
وأمَّا قولهم: انتُقعَ لونُه، فهو من الإبدال، والأصل امْتُقعَ، وقد  ذَكَر [نا] هُ.
--------------ـــ
([1])  التكملة من المجمل.
([2])  في الجمهرة (3: 164).
([3])  في الأصل: "وكأن".
([4]) البيت للمفضل النكري، كما في اللسان (محق) الأصمعيات 54، وهو في المجمل (محق، نقل) بدون نسبة. وقد سبق في (محق).
([5]) فيما سبق: "يقلب صعدة".
([6]) في الأصل: "ونقيب"، صوابها من المجمل.
([7]) في الأصل: "الضعيف"، تحريف. وفي المجمل: "يفعله اللئام لئلا يدل عليهم الأضياف بصوته".
([8]) في الأصل: "الخوف"، صوابه في المجمل واللسان. وزاد في اللسان: "ورأسها من داخل".
([9]) لدريد بن الصمة، في اللسان (نقب) وأمالي القالي (2: 161) والبيان (1: 107) والأغاني
(13: 130).
([10]) لأوس بن حجر في ديوانه 3 واللسان (نقب، أقط).
([11]) في الأصل: "ومعينهم"، صوابه في المجمل واللسان.
([12])  في الأصل: "النقب".
([13])  في الأصل: "نقحت عن العصا".
([14])  في الأصل: "وتنقح"، تحريف، وأثبت ما في المجمل.
([15])  التكملة من المجمل.
([16])  في المجمل: "اغتبته وعبته".
([17])  منقر، كمنبر، ومنقر أيضاً بضم الميم والقاف.
([18]) لذؤيب بن زنيم الطهوي، في اللسان (نقر) وإصلاح المنطق 259، 480 ونوادر أبي زيد 119. وصدره:
* لعمرك ما ونيت في ود طيء *
          ورواية النوادر: "عن شيء عناني".
([19]) في الأصل: "رق".
([20])  في الأصل: "الغدق".
([21])  في الأصل: "ما له"، صوابه من المجمل.
([22]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "منتقض الأرض من الكمأة".
([23]) في الأصل: "الأنقاض والقرقرة"، صوابه في المجمل واللسان.
([24]) الرجز لشظاظ الضبي اللص، كما في اللسان (نقض). ورواية اللسان: "عجوز من نمير"، ورواية الأصل تطابق رواية المجمل.
([25])  في الأصل: "لدواء"، وأثبت ما في المجمل.
([26])  ويقال منقعة أيضاً، كما في المجمل واللسان.
([27])  لمهلهل في اللسان (قدر، نقع، قدم)، كما سبق في حواشي (قدم) حيث أنشد البيت من قبل.
([28]) للبيد في ديوانه 15 طبع 1881 واللسان (نقع).

ـ

##### Türkçe

(نûn, **النون**; kāf, **القاف**; ve onların üçüncüsü olanlar bâbı)
(**نقل**)  **النون** ve **القاف** ve **اللام**: Sahih bir asıldır; bir şeyin bir yerden bir yere çevrilmesine delâlet eder; sonra bundan dallandırılır. Denir: **نقَلْتُه أنْقُله نَقْلاً**. Ve at, ayaklarını **نَقْلاً** nakleder. Ve [bir at] **مِنْقَل**: ayakların naklinde süratlidir. Ve yaralardan **المُنقِّلَة**: kemiklerin örtüsünün ondan nakledildiği (yerinden kaldırıldığı) olandır. Ve **النُّقْل**: içenin içkisi üzerine yediği şeydir. İbn Düreyd derdi: o fetha iledir ve damme edilmez; insanlar onu damme ile söyler. Ve **النَّقَل** (kāf’ın fethasıyla): küçük taşlardan, söküldüklerinde kalan şeydir; çünkü onlar nakledilir. Ve **النَّقيل**: yoldur; çünkü onu ancak **مُنتقِل** olan kimse tutar. Ve **المَنْقَلة**: konaktır (menzil). Ve yürüyüşten bir tür vardır, ona **نَقِيل** denir; o da o ölçüdür; sanki o, yürüyüşe devamlılıktır. Ve **المُنَقَّل**: eskiyen mesttir; çünkü yürüyen onun üzerinde intikal eder, ta ki delininceye kadar. Ve deve’de **النَّقَل** de böyledir: mestine isabet eden bir hastalıktır da delinir. Ve mestini yamamakla yamalanan parçalar: **النَّقائِل**.

Bu bâbdan **المُناقَلَة**: hadisi veya inşadı karşılıklı gözden geçirme; sanki sen sözünü ona naklettin ve o da sözünü sana nakletti. Ve **النِّقَال**: develerin içmesi, sonra bırakılması, sonra suya dönüp içmesidir; bu onlara yaptırılmaz, fakat onu kendileri yapar. Ve derler: **النَّقْلة**: kamıştır. Ve inşad ederler:
يُقَلْقِلُ نَقْلةً جَرْدَاء فيها *** نَقيع السُّمِّ أو قَرنٌ مَحِيقُ
Meşhur olan: “**يُقلقل صَعْدة**”.

(**نقم**)  **النون** ve **القاف** ve **الميم**: bir asılcık; bir şeyi inkâr etmeye ve ayıplamaya delâlet eder. Ve **نَقَمْتُ عليه أَنْقِمُ**: onun fiilini inkâr ettim. Ve azaptan ve intikamdan **النِّقْمة**: sanki onu inkâr etti de cezalandırdı. Ve nefse **نقيمة** demeleri ve “o, **ميمون النَّقيمة**” (nıkımesi uğurlu) demeleri, ancak ibdâldendir; asıl **نَقِيبَة**’dir.

(**نقه**)  **النون** ve **القاف** ve **الهاء**: hastalıktan kurtuluşa delâlet eden bir kelimedir; sonra ödünçlenir. Ve **نَقَهَ من المَرَض نُقُوهاً**: ayıldı; o hâlde o **نَاقِهٌ**’dir. Ve derler: **نَقِهَ الحديثَ** “anladı” gibi; kāf’ın kesresiyle; onunla birincisi arasını ayırmak için. Ölçü birdir; çünkü onu **نَقِهَ** ederse, onda şüpheden beri olmuştur. Lihyânî dedi: denir: **أنْقِهْ لي سَمْعكَ**; yani “onu bana yönelt”; sanki diyor ki: “ta ki söylediğimi anlayasın.” Ve bize ulaştı ki Medine ehli istifhama **الاستِنْقاه** adını verir.

(**نقي**)  **النون** ve **القاف** ve illetli harf: temizlik ve hâlisliğe delâlet eden bir asıldır. Ondan: **نَقَّيْتُ الشّيءَ**: onu, onu bulandırandan arıttım; **تنقيةً**. Ve aynı şekilde denir: **انتقَيت الشّيءَ**: sanki onun en iyisini ve en hâlisini aldın. Ve **النُّقَاوة**: bir şeyden seçtiğinin en iyisidir. Ve **النَّقَاة**: denildiği üzere, kötü olandır; sanki seçildi de atıldı. Ve bazısı dedi: her şeyin **نَقاة**’si: kötüsüdür; hurma hariç; çünkü onun **نَقَاتَه**’si seçkinidir.

Ve bâbda **النِّقْيُ**: kemiklerin iliğidir; hâlisliği ve temizliği sebebiyle adlandırıldı. Ve semiz koyundan ve başkasından gözün iç yağ tabakasına: **النِّقْي** denir. Ve bir dişi deve: **لا تُنقِي**. Dedi ki:
حاموا على أضيافهم فشوَوْا لهم *** من لحم مُنْقيةٍ ومن أكبادِ
Ama Ferrâ, **الأنقاء**’nın: iliği olan her kemik olduğunu iddia etti. Bu sahih olursa, Arapların bir şeyi, ona komşu olduğu zaman, başkasının adıyla adlandırması üzerinedir.

(**نقب**)  **النون** ve **القاف** ve **الباء**: bir şeyde bir açılmaya delâlet eden sahih bir asıldır. **نقَب الحائطَ ينقُبه نَقْباً**. Ve baytar, hayvanın göbeğini deler ki ondan su çıksın. Ve o demir parçası **مِنْقب**’dir. Ve **كلبٌ نقيبٌ**: gırtlağı delindi; sesi zayıflasın diye; alçaklar bunu yapar, ta ki misafir onun sesini işitmesin. Ve **النَّاقِبة**: yanda çıkan, içe hücum eden bir yaradır. Ve devenin mesti **نَقِبَ**: delindi; **نَقَباً**. Ve **النُّقْبة**: uyuzun ilk belirenidir. Çoğulu **نُقَب**. Dedi ki:
مُتَبَذِّلاً تبدو محاسِنُه *** يَضَع الهِناءَ مواضع النُّقْبِ
Onun kıyası sahihdir; çünkü o, deriyi delen bir şeydir. Ve bâbdan: **النِّقاب**: işlerin âlimi; sanki onların üzerinde **نَقَّب** etti de onları istinbat etti; yahut onlardan araştıran, onlara âlim olan. Dedi ki:
مليحٌ نجيحٌ أخو مأْقِطٍ *** نِقابٌ* يحدِّث بالغائبِ
Ve **النَّقب** ve **المَنْقَبة**: dağda yoldur; hepsi bir kıyastır. Ve **نقَّبوا في البِلاد**: yürüdüler. Aslı, **النُّقوب**’da (geçitlerde) yürümektir: yollar. Ve **النَّقيب**: kavmin **نقيب**’i: onların şahidi ve kefilidir. Onun manası ve âlim olan **النِّقاب**’ın manası birdir; çünkü o, onların işlerini araştırır; yahut sırları araştırdığı gibi deler. Ve **المَنْقَبَة**: kerim fiildir; kıyası sahihdir; çünkü o, şöhret bulmuş güzel bir şeydir; sanki ondan araştırıldı.

Ve bu asıldan şâz olan: kadının **نِقاب**’ı. Ve **ناقَبْتُ فلاناً**: ona ansızın rastladım. Ve **النُّقْبة**: izar gibi bir elbisedir; içinde bağcık vardır; kuşak değildir.

Renk ise ona **النُّقْبة** denir; ve “o, **حسن النُّقْبة**” yani renktir. Ve mümkündür ki birincidendir; sanki ondan bir şey delindi de bir şey ortaya çıktı.

(**نقث**)  **النون** ve **القاف** ve **الثاء**: sahih bir kelimedir; bir şeyi bir şeyle karıştırmaya ve onu nakletmeye delâlet eder. **نَقَثَ ما في منزلي أجْمَع**: hepsini nakletti. Ve **نَقّثوا حديثَهم**: onu karıştırdılar; tıpkı yemeğin karıştırılması gibi. Ve **خرج ينقِّث**: ayaklarını nakletmede sürat eder. Ve **نَقَثت العظمَ أنْقُثُه**: içindeki iliği çıkardım.

(**نقح**)  **النون** ve **القاف** ve **الحاء**: bir şeyi bir şeyden ayıklamana delâlet eden sahih bir asıldır. **نَقَّحت العصا**: üzerindeki budaklarını ondan budadım. Ondan: **شِعرٌ مُنَقَّحٌ**: yani araştırılmış, onda uygun olmayan şey ondan atılmış. Ve **نَقَحت العَظم**: iliğini çıkardım.

(**نقخ**)  **النون** ve **القاف** ve **الخاء**: bir şeyi vurup çarpmaya delâlet eden bir kelimedir. Ve **ماءٌ نُقَاخٌ**: soğuk tatlıdır; sanki soğukluğuyla susuzluğu **ينقَخ** eder; yani onu vurur. Ve **النَّقْخ**: beyni açığa çıkarmak için başı delmektir.

(**نقد**)  **النون** ve **القاف** ve **الدال**: bir şeyi ortaya çıkarmaya ve onun belirginleşmesine delâlet eden sahih bir asıldır. Ondan: toynakta **النَّقَد**; o, onun soyulmasıdır. **حافرٌ نَقِدٌ**: soyulmuş. Ve azı dişinde **النَّقَد**: onun kırılmasıdır; bu, onun üzerindeki etinin açığa çıkmasıyla olur.

Ve bâbdan: dirhemi **نَقْد** etmek; bu, onun iyiliği yahut başka bir hâli hakkında durumunun açığa çıkarılmasıdır. Ve **درهمٌ نَقْدٌ**: tartısı tam, iyi; sanki hâli açığa çıkarıldı da bilindi. Ve kirpiye **الأنْقد** denir. Derler: “**باتَ فلانٌ بلَيْلَةِ أنْقد**”; bütün gecesini gece yürüyüşüyle geçirdiği zaman. O da o kıyastır; çünkü sanki karanlık ondan gidinceye kadar yürür. Ve derler: **الشَّيْهَمَ** bütün gece uyumaz. Ve Araplar der: “**ما زالَ فلانٌ يَنْقُد الشَّيء**”; yani ona bakmayı sürdürdü.

Ve bâbdan şâz olan: **النَّقَد**: küçük koyunlardır; onunla, büyümeye pek yaklaşmayan cılız çocuk benzetilir.

(**نقذ**)  **النون** ve **القاف** ve **الذال**: bir şeyi kurtarmaya delâlet eden sahih bir asıldır. **أنقذتُه منه**: onu ondan kurtardım. Ve **فرسٌ نقيذٌ**: başka bir kavimden alınmış; ve atlar **نقائذ**. Ve senin kurtardığın her şey **نَقَذٌ**’dür.

(**نقر**)  **النون** ve **القاف** ve **الراء**: bir şeyi vurup çarpmaya delâlet eden sahih bir asıldır; ta ki onda bir oyuk açılıncaya kadar; sonra onda genişletilir.

[Ondan] kuşun gagası **منقار**; çünkü onunla şeyi **يَنقُر** eder, ta ki onda iz bırakıncaya kadar. Ve değirmeni **بالمنقار** ile **نَقَرت**; o da o demir parçadır.

Ve bâbdan: **نقَّرتُ عن الأمر** ta ki onu bildim; bu, onu araştırmandır; sanki onu bilmen, onda bir **نَقْر**’dır. Ve **نقرت الرّجلَ**: onu ayıpladım; sanki bir şeyle vurdun da onda iz bıraktın. Ve bir kadın kocasına dedi: “**مُرَّ بي على بَنِي نَظَرَى ولا تمرَّ بي على بَنَاتِ نَقَرَى**”; yani beni bana bakan erkeklerin yanından geçir; beni gıybet eden kadınların yanından geçirme. Ve **النُّقرة**: sel suyunun kaldığı yerdir; sanki **نَقْراً** ile oyulmuş da çukurlaşmıştır. Ve **المناقِر**’in teki **منْقر**’dir; onlar, başları dar küçük kuyulardır; sanki yerde **نَقْراً** ile oyulmuşlardır. Ve ensenin çukuru **نُقْرة القَفَا**: ondaki çukurdur. Ve **النَّقير**: çekirdeğin sırtındaki nokta. Ve **النَّقير**: bir ağacın köküdür; oyulur ve içinde nebiz yapılır. O, hakkında nehiy gelen şeydir. Ve “falanca **كريم النَّقِير**”dir: yani asıl; sanki ondan oyuldu da ondan çıktı. Ve “onları **النَّقَرَى** çağırdı” demeleri: bir topluluğu çağırıp başkalarını çağırmamasıdır; alçaklığından. Bu sahih bir kıyastır; çünkü onları topluca çağırmaz; fakat meclise gelir de birine fısıldar; sanki onu **ينقُره** eder; yahut eliyle onu dürter ki onunla kalksın. Ve **النَّاقور**: kıyamet günü meleğin üfleyeceği sûrdur; o, çarpmasıyla âlemleri **يَنقُر** eder.

Ve bâbdan: **نقَّرت عن الأمر**: onu araştırdığın zaman.

Ve asıldan şâz olan: “**أنْقَرَ عن الشَّيء إنقاراً**”: vazgeçti. Hadiste: “**ما كان الله لِيُنْقِرَ عن قاتِلِ المؤمن**”; sanki onu azaplandırmaktan vazgeçmez. Dedi ki:
* وما أنا عن أعداءِ قومي بمُنْقِرِ *

(**نقز**)  **النون** ve **القاف** ve **الزاء**: bir asılcık; inceliğe, hafifliğe ve küçüklüğe delâlet eder. Ondan **النَّقْز**: sıçramadır. Ve ceylanın **نواقز**’i: ayaklarıdır. Ve insanların **نَقَزُ**’u: ayak takımıdır. Ve **النَّقَز**: kötü adamdır. Ve **النُّقَاز**: koyunu tutan bir hastalıktır; ondan dolayı çırpınır ve yerinde durmaz. Ve **النَُّقَّاز**: küçük serçelerdir.

(**نقس**)  **النون** ve **القاف** ve **السين**: bir asılcık; bir şeyi iyi olmayan bir şeyle lekelemeye delâlet eder. **نَقَسته**: onu ayıpladım; sanki onu çirkin bir şeyle lekeledin. Aslı **نِقْس المِداد**’dır; çoğulu **أنقاس**.

(**نقش**)  **النون** ve **القاف** ve **الشين**: sahih bir asıldır; bir şeyi çıkarmaya ve ondan hiçbir şey bırakılmayıncaya kadar onu bütünüyle almaya delâlet eder; sonra ona yakın olan kıyas edilir. Ondan: **نَقْش الشَّعْر بالمِنقاش**; o, onu yolmaktır. Ondan: **المناقَشة**: hesaptaki ince eleyip sık dokuma; ta ki ondan hiçbir şey bırakılmasın. Hadiste: “**مَن نُوقِشَ في الحساب عُذِّبَ**.” Ve denir: **شَجَّةٌ منقوشةٌ**: ondan kemikler **تُنقَشُ** edilir; yani çıkarılır. Ve denir: **نقَشْتُ مَرْبِضَ الغَنَم**: onu dikenden temizledim. Ve **النَّقيش**: dağınık eşya; sanki onun bir kısmı bir kısmından **انتُقِشَ** edildi; yani bir kısmı bir kısmından ayrıldı. Ve bâbdan: bir şeyin **نقْشُ**’u: onu güzelleştirmektir; sanki onu **ينقُشُه** eder; yani kusurlarını ondan giderir ve onu güzelleştirir. Sonra bu ödünçlenir de denir: **نقشت العِذْق**. O, onu dikenle dövmendir; ta ki yaşarsın. Ve derler: “**جادَ ما انتقَشْتَ هذا**”; yani onu ne güzel seçtin. Ve “bu, bunun **نَقِيشُ**’idir”; yani onun benzeridir. Ve Allah’ın ne bir zıddı vardır ne de **نَقِيش**; yani suretinde ve nakşında ona benzeyen yoktur.

(**نقص**)  **النون** ve **القاف** ve **الصاد**: tek bir kelimedir; o da **النَّقْص**: artmanın zıddıdır. **نَقَصَ الشيءُ**; ve ben onu **نَقَصْتُ**; o da **مَنْقوص**’tur. Ve **النَّقيصَة**: ayıptır; denir: onda **نقيصةٌ** vardır; yani eksilten bir şey. Bâbın tamamının dönüşü buna göredir.

(**نقض**)  **النون** ve **القاف** ve **الضاد**: sahih bir asıldır; bir şeyi bozup çözmeye delâlet eder; bazen de ses cinsinden bir manaya delâlet eder. **نَقَضْتُ الحبلَ والبِناءَ**. Ve **النَّقيض**: bozulmuş olandır; bu yüzden zayıf deveye **نِقْضٌ** denir; sanki yolculuklar onu **نَقَضَتْ** etmiştir; çoğulu **أنقاض**. Ve şiirde **المُنَاقَضَة** bundandır; sanki o, arkadaşının kurduğunu bozmak ister. Ve ahdi bozmak **نَقْضُ العَهد** de ondandır. Ve **النِّقْض**: yerden trüfü çıkarmak istediğinde, toprağın ondan bozulup kaldırılan kısmıdır. **نَقضْتُها نقضاً**. Ve yara **انتقضت**: sanki kaynaşmıştı da sonra bozuldu.

Ses ise: eklemlerin sesine onların **نَقِيض**’i denir; o, birincisine yakındır; çünkü sanki onlar bozulur da o sırada onlardan bir ses işitilir. Ve tavuk **أنقَضَت**: ses çıkardı. Ve **الإنقاض**: çökmüş deve yavrusunu sürmektir. Dedi ki:
ربَّ عجوزٍ من أُناسٍ شَهْبَرَهْ *** عَلَّمْتُها الإنقاضَ بَعْدَ القَرْقَرَهْ
Diyor ki: onun, onunla **تُقرقِر** ettiği devesini çaldım ve ona, onunla **تُنْقِضُ** edeceği bir erkek deve yavrusu bıraktım.

(**نقط**)  **النون** ve **القاف** ve **الطاء**: bir asılcık; şeyde latif bir noktaya delâlet eder. Hurma ağaçlarından bir parçaya **نُقْطة** denir. Ve denir: o, azlıkta noktaya benzetmedir.

(**نقع**)  **النون** ve **القاف** ve **العين**: iki sahih asıl: birisi, sıvı gibi bir şeyin kendi yerinde durmasına delâlet eder; diğeri, seslerden bir sese.

Birincisi: **نَقَع الماء في مَنْقعه**: durdu. Ve şey suda **استَنْقع** etti. Ve **النَّقُوع**: suda ıslatılan şeydir; ilaç yahut nebiz gibi. Ve **المِنْقَع**: o kaptır. Ve **المِنْقَع**: çocuğa küçük tencere gibi; içine süt konur ve ona yedirilir. Ona **مِنْقَع البُرَم** denir; taşlardan olur. Ve **النَّقيع**: kuru üzümden yapılan içkidir; sanki kuru üzüm onun için ıslatılır. Ve **النَّقِيع**: hurmanın içinde ıslatıldığı havuzdur. Ve **النَّقِيع** ve **النَّقْع**: durgun sudur. Ve **ماءٌ ناقعٌ** tıpkı **النَّاجع** gibi; sanki yerinde durdu da susuzluğu kırdı. Ve **النَّقُوع** da böyledir. Ve **النَّقيع**: suyu çok kuyu. Ve hadiste gelen kuyunun **نَقْع**’ı: onun suyudur; sanki o, onun için bir karardır. Ve **الأنقوعة**: tiridin çukurudur. Ve “**هو شَرَّابٌ بِأَنْقُعٍ**” sözleri: bir işe defalarca dönen demektir. Böyle derler; bize göre onun yönü şudur: ürkek kuş, kendisi için korkudan su başlarına varmaz; fakat selamet bulsun diye durgun su yerlerine gelir, içer; aynı şekilde akıllı, ihtiyatlı adam da işlerinde ancak selamet yerlerine atılır. Ve **النَّقيعة**: sütün safıdır. **النقيعة**’ya gelince, bir kavim dedi: taksimden önce yağmadan korunan şeydir. Şair dedi:
إنَّا لنضرِبُ بالسُّيوف رؤوسَهُمْ *** ضَرْبُ القُدَارِ نَقِيعَةَ القُدَّامِ
Ve denir: bilakis **النَّقيعة**: yolculuktan gelen için yapılan yemektir; sanki onun için hazırlandığında **نقع** etti; yani yerleştirildi. Bu iki vecih, bu hususta söylenenin en iyisidir; çünkü ikisi daha kıyaslıdır. Ve derler: **النَّقيعة**: bir deve sürüsü yerine ıslatılan (kesilen) deve; tıpkı koyun için kesilen **الفَرَعة** gibi.

Diğer asla gelince: **النَّقيع**: çığlıktır; o da **النَّقْع**’dır. Ve ses **نقَعَ** etti: yükseldi. Dedi ki:
فمتَى يَنْقَعْ صُرَاخٌ صادقٌ  *** يَحلِبُوها ذاتَ جَرسٍ وزَجَلْ
Ve denir: **النَّقع**: devekuşunun sesidir. Ve **النّقَّاع**: yanında olmayan şeyle çokluk taslayan adamdır; sanki onunla bağırır.

Ve “**انتُقعَ لونُه**” sözü ise ibdâldendir; aslı **امْتُقعَ**’dır; onu zikrettik.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ق د
نقده الثّمن ونقده له فانتقده‏.‏
ونقد النقّاد الدراهم‏.‏
ميّز جيدها من رديئها‏.‏
ونقدٌ جيد كما تنوقد عند الجهبذ الورق و ‏"‏ أسرى من أنقد ‏"‏ و ‏"‏ بات بليلة أنقد ‏"‏ وهو القنفذ‏.‏
وتقول‏:‏ إن جعلتم ليلتكم ليلة أنقد فقد وصلتم وكأن قد‏.‏
والطائر ينقد الفخ‏:‏ ينقره‏.‏
ونقد الصبيّ الجوزة بإصبعه‏.‏
ونقدت رأسه بإصبعي نقدةً‏.‏
قال خلف بن خليفة‏:‏ وأرنبة لك محمرّة تكاد تقطّرها نقده ونقدته الحيّة‏:‏ لدغته‏.‏
وله نقد ونقاد وهي صغار الغنم وصاحبها‏:‏ النّقّاد‏.‏
قال أبو زبيد‏:‏ كأن أثواب نقّاد قدرن له يعلو بخملتها كهباء هدّابا ومن المجاز‏:‏ هو من نقّادة قومه‏:‏ من خيارهم‏.‏
ونقد الكلام‏.‏
وهو من نقدة الشعر ونقّاده‏.‏
وتقول‏:‏ هو أشبه بالنّقّاد منه بالنّقّاد من النّقد والنّقد‏.‏
وتقول‏:‏ النّقدة إليهم كأنهم النّقد وقد عاث فيها الذئب الأعقد‏.‏
وانتقد الشعر على قائله‏.‏
وهو ينقد بعينه إلى الشيء‏:‏ يديم النظر إليه باختلاس حتى لا يفطّن له وما زال بصره ينقد إلى ذلك نقوداً‏:‏ شبّه بنظر الاقد إلى ما ينقده‏.‏

##### Türkçe

ن ق د
**نقده** bedeli ve **نقده** ona; böylece onu **فانتقده**.
Ve **نقد** **النقّاد** dirhemleri.
Onun iyisini kötüsünden ayırdı.
Ve iyi bir **نقدٌ**; tıpkı **الجهبذ** yanında **الورق**un **تنوقد** edilmesi gibi; ve “**أسرى من أنقد**” ve “**بات بليلة أنقد**”; ve o, **القنفذ**dur.
Ve dersin ki: Eğer gecenizi **ليلة أنقد** yaparsanız, artık ulaştınız; ve sanki (iş) olmuş.
Ve kuş **ينقد** tuzağı: onu gagalar.
Ve çocuk cevizi parmağıyla **نقد** etti.
Ve başını parmağımla bir **نقدةً** olarak **نقدت**.
Halef b. Halîfe dedi ki: Ve senin için kızarmış bir burun ucu; neredeyse onu **نقده** damlatacak; ve yılan onu **نقدته**: onu soktu.
Ve onun **نقد**’ı ve **نقاد**’ı vardır; ve o, küçük koyunlardır; ve onların sahibi: **النّقّاد**.
Ebû Zübeyd dedi ki: Sanki **نقّاد**ın elbiseleri onun için takdir edilmiş; püskülleriyle yükselir, saçaklı bir toz gibi. Ve mecazdan: O, kavminin **نقّادة**sındandır: onların seçkinlerindendir.
Ve **نقد** sözü.
Ve o, şiirin **نقدة**sindendir ve onun **نقّاده**sındandır.
Ve dersin: O, **النّقّاد**a, **النّقّاد**dan daha çok benzer; **النّقد** ve **النّقد**den.
Ve dersin: **النّقدة** onlara (aittir); sanki onlar **النّقد**dir; ve içinde **الذئب الأعقد** fesat çıkarmıştır.
Ve şiiri, söyleyenine karşı **انتقد** etti.
Ve o, gözüyle şeye doğru **ينقد** eder: ona, fark ettirmeyecek şekilde gizlice bakışı sürdürür; ve bakışı, ona doğru **نقوداً** olarak **ينقد** etmeyi sürdürdü: **الاقد**ın, **ينقده** ettiği şeye bakışına benzetildi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النقْدُ: خلافُ النَّسيئة. والنقْدُ والتَّنْقادُ: تمييزُ الدراهِم وإِخراجُ الزَّيْفِ منها؛ أَنشد سيبويه:
تَنْفِي يَداها الحَصَى، في كلِّ هاجِرةٍ،
نَفْيَ الدَّنانِيرِ تَنْقادُ الصَّيارِيفِ
ورواية سيبويه: نَفْيَ الدراهِيمِ، وهو جمع دِرْهم على غير قياس أَو دِرْهام على القياس فيمن قاله.
وقد نَقَدَها يَنْقُدُها نَقْداً وانتَقَدَها وتَنَقَّدَها ونَقَدَه إِياها نَقْداً: أَعطاه فانتَقَدَها أَي قَبَضَها. الليث: النقْدُ تمييز الدراهِم وإِعطاؤكَها إِنساناً، وأَخْذُها الانتقادُ، والنقْدُ مصدر نَقَدْتُه دراهِمَه. ونَقَدْتُه الدراهِمَ ونقَدْتُ له الدراهم أَي أَعطيته فانتَقَدَها أَي قَبَضَها. ونقَدْتُ الدراهم وانتَقَدْتُها إِذا أَخْرَجْتَ منها الزَّيْفَ. وفي حديث جابِرٍ وجَمَلِه، قال: فَنَقَدَني ثمنَه أَي أَعطانيه نَقْداً مُعَجَّلاً. والدِّرْهَمُ نَقْدٌ أَي وازِنٌ جَيِّدٌ. وناقدْتُ فلاناً إِذا ناقشته في الأَمر. قال سيبويه: وقالوا هذه مائة نَقْدٌ، الناسُ على إِرادة حذف اللام والصفة في ذلك أَكثرُ؛ وقوله أَنشده ثعلب: لَتُنْتَجَنَّ وَلَداً أَو نَقْدا
فسره فقال: لَتُنْتَجَنَّ ناقةً فتقتنى أَو ذكَراً فيباع لأَنهم قلما يمسكون الذكور. ونَقَدَ الشيءَ يَنْقُدُه نَقْداً إِذا نَقَرَه بإِصبعه كما تُنْقَر الجوزة.
والمِنْقَدَةُ: حُرَيْرَةٌ يُنْقَدُ عليها الجَوْزُ. والنقْدةُ: ضربةُ الصبيِّ جَوْزةً بإِصبعه إِذا ضرب. ونقَدَ أَرنبَتَه بإِصبعه إِذا ضربها؛ قال خلف:
وأَرْنَبَةٌ لك مُحْمَرَّة،
يَكادُ يُقَطِّرُها نَقْدَة
أَي يشقُّها عن دَمها.
ونَقَدَ الطائرُ الفَخَّ يَنْقُدُه بِمِنْقاره أَي يَنْقُرُه، والمِنْقادُ مِنْقارُه. وفي حديث أَبي ذر: كان في سَفَر فقرَّبَ أَصحابُه السُّفْرةَ ودعَوْه إِليها، فقال: إِني صائم، فلما فَرَغُوا جعل يَنْقُدُ شيئاً من طعامهم أَي يأْكل شيئاً يسيراً؛ وهو من نقَدْتُ الشيءَ بإِصْبَعِي أَنقُدُه واحداً واحداً نَقْدَ الدراهِمِ. ونَقَدَ الطائرُ الحَبَّ ينقُده إِذا كان يلْقُطُه واحداً واحداً، وهو مثل النَّقْر، ويروى بالراء؛ ومنه حديث أَبي هريرة: وقد أَصْبَحْتُم تَهْذِرون الدنيا
(* قوله «تهذرون
الدنيا» قال ابن الاثير: وروي تهذرون يعني بضم الذال، قال: وهو أَشبه بالصواب يعني تتوسعون في الدنيا). ونقَدَ بِإِصْبَعِه أَي نقَرَ، ونقَد الرجلُ الشيءَ بنظره يَنْقُدُه نقْداً ونقَدَ إِليه: اختلَسَ النظر نحوه. وما زال فلان يَنْقُدُ بصَرَه إِلى الشيء إِذا لم يزل ينظر إِليه. والإِنسانُ يَنْقُدُ الشيءَ بعينه، وهو مخالَسةُ النظر لئلا يُفْطَنَ له. وفي حديث أَبي الدرداء أَنه قال: إِنْ نقَدْتَ الناسَ نَقَدُوكَ وإِن تَرَكْتَهُمْ تركوك؛ معنى نقدتهم أَي عِبْتهم واغتَبْتَهم قابلوك بمثله، وهو من قولهم نقَدْتُ رأْسه بإِصبعي أَي ضربته ونقَدْتُ الجَوْزَةَ أَنقُدها إِذا ضربتها، ويروى بالفاء والذال المعجمة، وهو مذكور في موضعه. ونقَدَتْه الحيَّةُ: لدغَتْه.
والنَّقَدُ: تَقَشُّرٌ في الحافِرِ وتَأَكُّلٌ في الأَسنان، تقول منه: نَقِدَ الحافر، بالكسر، ونَقِدَتْ أَسنانُه ونَقِدَ الضِّرْسُ والقَرْنُ نَقَداً، فهو نَقِدٌ: ائتُكِلَ وتَكَسَّر. الأَزهري: والنقَدُ أَكل الضِّرْس، ويكون في القَرْن أَيضاً؛ قال الهذلي:
عاضَها اللَّهُ غُلاماً، بَعْدَما
شابتِ الأَصْداغُ والضِّرْسُ نَقَد
ويروى بالكسر أَيضاً؛ وقال صخر الغيّ:
تَيْسُ تُيُوسٍ إِذا يُناطِحُها،
يَأْلَمُ قَرْناً أَرُومُه نَقَدُ
أَي أَصْلُه مُؤْتَكَلٌ، وقَرْناً منصوب على التمييز، ويروى قَرْنٌ أَي يأْلَم قَرْنٌ منه.
ونَقِدَ الجِذْعُ نَقَداً: أَرِضَ. وانْتَقَدَتْه الأَرَضَةُ: أَكلتْه فتَرَكَتْه أَجْوَفَ.
والنَّقَدةُ: الصغيرة من الغَنَم، الذكَرُ والأُنثى في ذلك سواء، والجمع نَقَدٌ ونِقادٌ ونِقادةٌ؛ قال علقمة:
والمالُ صُوفُ قَرارٍ يَلْعَبُونَ به،
على نِقادَتهِ وافٍ ومَجْلُومُ
والنَّقَدُ: السُّفَّلُ من الناس، وقيل: النقَدُ، بالتحريك، جِنْس من الغَنَم قِصار الأَرْجُل قِباح الوُجوه تكون بالبَحْرَيْنِ؛ يقال: هو أَذَلُّ من النقَد؛ وأَنشد:
رُبَّ عَديمٍ أَعَزُّ مِنْ أَسَدِ،
ورُبَّ مُثْرٍ أَذَلُّ مِنْ نَقَدِ
وقيل: النقَد غنم صِغارٌ حِجازِيّة، والنقَّادُ: راعِيها. وفي حديث علي: أَنّ مُكاتِباً لِبَني أَسَدٍ قال: جِئْتُ بِنَقَد أَجْلٍّ بُه إِلى المدينة؛ النقَد: صغار الغنم، واحدتها نقَدة وجمعها نِقاد؛ ومنه حديث خزيمة: وعاد النِّقادُ مُجْرَنْثِماً؛ وقول أَبي زبيد يصف الأَسد: كأَنَّ أَثْوابَ نَقّادٍ قُدِرْنَ لَه،
يَعْلُو بِخَمْلَتِها كَهْباءَ هُدّابَا
فسره ثعلب فقال: النقّادُ صاحِبُ مُسُوكِ النقَد كأَنه جعل عليه خَمْلَه أَي أَنه وَرْدٌ ونصَب كَهْباء بِيَعْلُو؛ وقال الأَصمعي: أَجْوَدُ الصُّوفِ صوفُ النقَد.
والنِّقْدُ: البَطِيءُ الشّبابِ القَلِيلُ الجْسمِ، وربما قيل للقَمِيءِ من الصبيان الذي لا يكاد يَشِبُّ نَقَدٌ.
وأَنْقَدَ الشجرُ: أَوْرَقَ.
والأَنْقَدُ والأَنْقَذُ. بالدال والذال: القُنْفُذُ والسُّلَحْفاءُ؛ قال:
فباتَ يُقاسِي لَيْلَ أَنْقَدَ دائِباً،
ويَحْدُرُ بِالقُفِّ اخْتِلافَ العُجاهِنِ
وهو معرفة كما قيل للأَسد أُسامة. ومن أَمثالهم: باتَ فُلان بِلَيْلَةِ أَنقَدَ إِذا بات ساهِراً، ومع ذلك أَن القُنْفُذ يَسْرِي ليلَه أَجمع لا ينامُ الليلَ كُلّه. ويقال: أَسْرى من أَنْقَدَ.
الليث: الإِنْقدانُ السُّلَحْفاةُ الذكَر.
والنُّقْدُ والتُّعَضُ: شجر، واحدته نُقدةٌ ونُعْضةٌ. والنُّقُدُ والنَّقَدُ: ضربان من الشجر، واحدته نُقدةٌ، بالضم. قال اللحياني: وبعضهم يقول نَقَدةٌ فيحرك. وقال أَبو حنيفة: النُّقْدةُ فيما ذكر أَبو عمرو من الخوصة، ونَوْرُها يشبه البَهْرَمانَ، وهو العُصْفُر؛ وأَنشد للخضري في وصف القطاة وفَرْخَيْها:
يَمُدّانِ أَشْداقاً إليها، كأَنما
تَفَرَّق عن نُوّارِ نُقْدٍ مُثَقَّبِ
اللحياني: نُقْدةٌ ونُقْدٌ، وهي شجرة، وبعضهم يقول نَقدةٌ ونَقَدٌ؛ قال الأَزهري: وأَكثر ما سمعت من العرب نَقَدٌ، محرك القاف، وله نَور أَصفر ينبت في القيعان. والنُّقْدُ: ثمر نبت يشبه البهرمان. والنِّقْدةُ: الكَرَوْيا. ابن الأَعرابي: التِّقْدةُ الكُزْبَرةُ. والنِّقْدةُ، بالنون: الكَرَوْيا. ونَقْدةُ: موضع
(* قوله «ونقدة موضع» وقوله ونقدة، بالضم، اسم
موضع ظاهره أنهما موضعان والذي في معجم ياقوت نقدة، بالفتح ثم السكون ودال مهملة وقد تضم النون، عن الدريدي اسم موضع في ديار بني عامر وقرأت بخط ابن نباتة السعدي نقدة بضم النون في قول لبيد) ؛ قال لبيد: فَقَدْ نَرْتَعي سَبْتاً وأَهْلُكِ حِيرةً،
مَحَلَّ المُلوكِ نَقْدلاً فالمَغاسِلا
ونُقْدَةُ، بالضم: اسم موضع؛ ويقال: النُّقْدةُ بالتعريف.

##### Türkçe

**النقْدُ**: **النَّسيئة**’nin zıddı. Ve **النقْدُ** ile **التَّنْقادُ**: **الدراهِم**’i ayırt etmek ve onlardan **الزَّيْفِ**’i çıkarmaktır; Sîbeveyh inşad etti:

تَنْفِي يَداها الحَصَى، في كلِّ هاجِرةٍ،
نَفْيَ الدَّنانِيرِ تَنْقادُ الصَّيارِيفِ

Sîbeveyh’in rivayeti: **نَفْيَ الدراهِيمِ**; bu, kıyas dışı olarak **دِرْهم**’in cem‘idir; yahut bunu söyleyen kimseye göre kıyas üzere **دِرْهام**(dır).

Ve onu **نَقَدَها يَنْقُدُها نَقْداً** ve **انتَقَدَها** ve **تَنَقَّدَها** ve **نَقَدَه إِياها نَقْداً**: ona verdi de o da **انتَقَدَها**; yani onu kabzetti. Leys: **النقْدُ**, **الدراهِم**’i ayırt etmek ve onları bir insana vermendir; onları almak ise **الانتقادُ**’dır; ve **النقْدُ**, “ona dirhemlerini **نَقَدْتُه**”un masdarıdır. Ve “ona dirhemleri **نَقَدْتُه**” ve “onun için dirhemleri **نقَدْتُ**” yani ona verdim de o da **فانتَقَدَها** yani kabzetti. Ve “dirhemleri **نقَدْتُ** ve onları **انتَقَدْتُ**” (şu durumda): onlardan **الزَّيْفَ**’i çıkardığında. Câbir ve devesi hadîsinde: “**فَنَقَدَني ثمنَه**” dedi; yani bedelini bana peşin, acele olarak verdi. Ve **الدِّرْهَمُ نَقْدٌ**: yani tartısı tam, iyi. Ve “falancayla **ناقدْتُ**” (şu durumda): iş hakkında onunla münakaşa ettiğinde. Sîbeveyh dedi: “**هذه مائة نَقْدٌ**” dediler; insanlar, bunda lâmın ve sıfatın hazfını murad etme hususunda daha çoktur. Ve Sa‘leb’in inşad ettiği sözü:

لَتُنْتَجَنَّ وَلَداً أَو نَقْدا

Onu açıkladı ve dedi: “Mutlaka bir dişi deve doğuracaksın da edinilecek; yahut bir erkek (doğuracaksın) da satılacak; çünkü erkekleri pek az tutarlar.” Ve “şeyi **نَقَدَ** onu **يَنْقُدُه نَقْداً**” (şu durumda): onu parmağıyla dürttüğünde; tıpkı cevizin dürtülmesi gibi.

Ve **المِنْقَدَةُ**: üzerinde ceviz dürtülen küçük bir ipek parçası. Ve **النقْدةُ**: çocuğun, vurduğunda, parmağıyla bir cevize vurmasıdır. Ve “tavşanın burnunu parmağıyla **نقَدَ**” (şu durumda): ona vurduğunda; Halef dedi:

وأَرْنَبَةٌ لك مُحْمَرَّة،
يَكادُ يُقَطِّرُها نَقْدَة

Yani: kanından dolayı onu yarar.

Ve “kuş, tuzağı **نَقَدَ** onu **يَنْقُدُه**” (şu durumda): gagasıyla onu dürttüğünde; ve **المِنْقادُ** onun gagasıdır. Ebû Zerr hadîsinde: bir seferde idi; arkadaşları sofrayı yaklaştırdılar ve onu ona çağırdılar; o dedi: “Ben oruçluyum.” Onlar bitirince, onların yiyeceğinden bir şey **يَنْقُدُ** etmeye başladı; yani az bir şey yer; bu, “şeyi parmağımla **نقَدْتُ** onu **أَنقُدُه** birer birer, dirhemleri sayma gibi”dendir. Ve “kuş, taneyi **نقَدَ** onu **ينقُده**” (şu durumda): onu birer birer topladığında; bu, **النَّقْر** gibidir; râ ile de rivayet edilir. Bundan Ebû Hureyre hadîsi: “Siz sabahladınız, dünyayı **تَهْذِرون** ediyorsunuz...”
(* “**تهذرون الدنيا**” sözü hakkında İbnü’l-Esîr dedi: “**تهذرون**” diye rivayet edildi; yani **الذال**’in zammıyla; dedi: bu, doğruya daha benzer; yani dünyada genişliyorsunuz.)

Ve “parmağıyla **نقَدَ**”: yani dürttü. Ve “adam, şeye bakışıyla **نقَدَ** onu **يَنْقُدُه نقْداً** ve ona doğru **نقَدَ**”: ona doğru bakışı kapıp aldı. “Falanca, şeye doğru bakışını **يَنْقُدُ** etmeyi sürdürdü” (şu durumda): ona bakmayı sürdürdüğünde. Ve insan, şeyi gözüyle **يَنْقُدُ** eder; bu, fark edilmesin diye bakışı gizlice kapmaktır. Ebû’d-Derdâ hadîsinde, onun dediği: “Eğer insanları **نقَدْتَ** edersen, seni **نَقَدُوكَ** ederler; eğer onları bırakırsan, seni bırakırlar.” “Onları **نقدتهم**”in manası: onları ayıpladın ve gıybet ettin; onlar da seni benzeriyle karşılarlar. Bu, “başını parmağımla **نقَدْتُ**” yani ona vurdum; ve “cevizi **نقَدْتُ** onu **أَنقُدها**” (şu durumda): ona vurduğumda, sözündendir. Ve **الفاء** ile **الذال**’in mu‘ceme oluşuyla da rivayet edilir; o, yerinde zikredilmiştir. Ve “yılan onu **نَقَدَتْه**”: onu soktu.

Ve **النَّقَدُ**: toynakta soyulma ve dişlerde aşınmadır; bundan şöyle dersin: “toynak **نَقِدَ**” (kesre ile); ve “dişleri **نَقِدَتْ**” ve “azı dişi ve boynuz **نَقِدَ** **نَقَداً**”; o hâlde o **نَقِدٌ**’dir: yenmiş ve kırılmıştır. Ezherî: **النقَدُ**, azı dişinin yenmesidir; boynuzda da olur; Hüzeylî dedi:

عاضَها اللَّهُ غُلاماً، بَعْدَما
شابتِ الأَصْداغُ والضِّرْسُ نَقَد

Kesre ile de rivayet edilir. Ve Sahr el-Ğayy dedi:

تَيْسُ تُيُوسٍ إِذا يُناطِحُها،
يَأْلَمُ قَرْناً أَرُومُه نَقَدُ

Yani: kökü yenmiştir; ve **قَرْناً** temyiz üzere mansuptur; **قَرْنٌ** diye de rivayet edilir; yani ondan bir boynuz acır.

Ve “kütük **نَقِدَ** **نَقَداً**”: kurtlandı. Ve “ağaç kurdu onu **انْتَقَدَتْه**”: onu yedi de onu içi boş bıraktı.

Ve **النَّقَدةُ**: koyunun küçüğü; bunda erkek ve dişi eşittir; cem‘i **نَقَدٌ** ve **نِقادٌ** ve **نِقادةٌ**’dır; Alkame dedi:

والمالُ صُوفُ قَرارٍ يَلْعَبُونَ به،
على نِقادَتهِ وافٍ ومَجْلُومُ

Ve **النَّقَدُ**: insanların aşağı tabakası. Ve denildi ki: **النقَدُ** (harekeli olarak): Bahreyn’de bulunan, kısa bacaklı, çirkin yüzlü bir koyun cinsi; “o, **النقَد**’den daha zelildir” denir; ve inşad edildi:

رُبَّ عَديمٍ أَعَزُّ مِنْ أَسَدِ،
ورُبَّ مُثْرٍ أَذَلُّ مِنْ نَقَدِ

Ve denildi ki: **النقَد** Hicazî küçük koyunlardır; ve **النقَّادُ**: onların çobanıdır. Ali hadîsinde: Benî Esed’e ait bir mukâteb dedi ki: “Medine’ye onunla birlikte iri **بِنَقَد** getirdim”; **النقَد**: küçük koyunlar; tekili **نقَدة** ve cem‘i **نِقاد**’dır. Bundan Huzeyme hadîsi: “**وعاد النِّقادُ مُجْرَنْثِماً**”; ve Ebû Zübeyd’in, aslanı vasfederken sözü:

كأَنَّ أَثْوابَ نَقّادٍ قُدِرْنَ لَه،
يَعْلُو بِخَمْلَتِها كَهْباءَ هُدّابَا

Sa‘leb onu açıkladı ve dedi: **النقّادُ**, **النقَد**’in derilerinin sahibi; sanki üzerine **خَمْلَه** koymuş gibidir; yani o, kızılımsıdır; ve **كَهْباءَ**’yı **بِيَعْلُو** ile nasbetti. Asma‘î dedi: yünün en iyisi, **النقَد**’in yünüdür.

Ve **النِّقْدُ**: gençliği yavaş olan, cismi az olan (kimse); bazen, neredeyse büyümeyen çocuklardan aşağı kimseye **نَقَدٌ** denir.

Ve “ağaç **أَنْقَدَ**”: yapraklandı.

Ve **الأَنْقَدُ** ile **الأَنْقَذُ**; **الدال** ve **الذال** ile: kirpi ve kaplumbağa; dedi ki:

فباتَ يُقاسِي لَيْلَ أَنْقَدَ دائِباً،
ويَحْدُرُ بِالقُفِّ اخْتِلافَ العُجاهِنِ

Ve o, marifedir; tıpkı aslana **أُسامة** denildiği gibi. Onların mesellerindendir: “Falanca, **لَيْلَةِ أَنقَدَ** gecesiyle geceledi” (şu durumda): uykusuz gecelediğinde; bununla beraber, kirpi gecesinin tamamında yürür; gecenin tümünde uyumaz. Ve “**أَسْرى من أَنْقَدَ**” denir.

Leys: **الإِنْقدانُ** erkek kaplumbağadır.

Ve **النُّقْدُ** ile **التُّعَضُ**: bir ağaçtır; tekili **نُقدةٌ** ve **نُعْضةٌ**’dır. Ve **النُّقُدُ** ile **النَّقَدُ**: iki ağaç türüdür; tekili, zamme ile, **نُقدةٌ**’dır. Lihyânî dedi: bazısı **نَقَدةٌ** der de harekeler. Ebû Hanîfe dedi: Ebû Amr’un zikrettiği üzere **النُّقْدةُ**, **الخوصة**’dendir; çiçeği **البَهْرَمانَ**’a benzer; o da **العُصْفُر**’dur. Ve Hadrî’nin, katarre ve iki yavrusunu vasfederken söylediği inşad edildi:

يَمُدّانِ أَشْداقاً إليها، كأَنما
تَفَرَّق عن نُوّارِ نُقْدٍ مُثَقَّبِ

Lihyânî: **نُقْدةٌ** ve **نُقْدٌ**; o bir ağaçtır; bazısı **نَقدةٌ** ve **نَقَدٌ** der. Ezherî dedi: Araplardan en çok işittiğim **نَقَدٌ**’dır; **القاف**’ı harekeli; onun sarı bir çiçeği vardır, düzlüklerde biter. Ve **النُّقْدُ**: **البهرمان**’a benzeyen bir bitkinin meyvesidir. Ve **النِّقْدةُ**: karavya. İbnü’l-A‘râbî: **التِّقْدةُ** kişniştir. Ve **النِّقْدةُ** (nûn ile): karavya. Ve **نَقْدةُ**: bir yer.
(* “**ونقدة موضع**” sözü ve “**ونقدة**” (zamme ile) yer adıdır; zahiri, ikisinin de iki yer olduğu; Yâkūt’un Mu‘cem’inde olan: **نقدة** (fetha sonra sükûn ve noktasız **دال**; nûn da zamme alabilir), Düreydî’den: Benî Âmir diyarında bir yer adıdır; ve İbn Nebâte es-Sa‘dî’nin hattıyla, Lebîd’in sözünde nûn zammesiyle **نقدة** okudum.)
Lebîd dedi:

فَقَدْ نَرْتَعي سَبْتاً وأَهْلُكِ حِيرةً،
مَحَلَّ المُلوكِ نَقْدلاً فالمَغاسِلا

Ve **نُقْدَةُ** (zamme ile): bir yer adıdır; ve denilir ki: tarifle **النُّقْدةُ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ق د * * نَقَدَهُ * الدراهم و * نَقَدَ * له الدراهم أي أعطاه إياها * فانْتَقَدَها * أي قبضها و * نَقَدَ * الدراهم و * انْتَقَدَها * أخرج منها الزيف وبابهما نصر ودرهم * نَقْدٌ * أي وازن جيد و * نَاقَدَهُ * ناقشه في الأمر

##### Türkçe

* ن ق د * **نَقَدَهُ**: dirhemleri; ve **نَقَدَ** ona dirhemleri, yani onları ona verdi. * **فانْتَقَدَها**: yani onları teslim aldı. ve **نَقَدَ** dirhemleri ve **انْتَقَدَها**: onlardan sahtesini çıkardı; ikisinin babı **نصر** ve **درهم**’dir. * **نَقْدٌ**: yani iyi, tartan. ve **نَاقَدَهُ**: işte onunla münakaşa etti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النقد: خلاف النسيئة، ومن أمثالهم النقد عند الحافرة. النقد: تمييز الدراهم وإخراج الزيف منها، كذا تمييز غيرها، كالتنقاد والتنقد، وقد نقدها ينقدها نقدا، وانتقدها، وتنقدها، إذا ميز جيدها من رديئها، وأنشد سيبويه:
  تنفي يداها الحصى في كل هاجرة                      نفى الدنانير تنقاد الـصـياريف

  النقد: إعطاء النقد، قال الليث: النقد: تمييز الدراهم وإعطاؤكها إنسان. وأخذها: الانتقاد وفي حديث جابر وجمله فنقدني الثمن أي أعطانيه نقدا معجلا. النقد: النقر بالإصبع في الجوز، ونقد الشيء ينقده نقدا، إذا نقره بإصبعه، كما تنقد الجوزة، والنقدة: ضربة الصبي جوزة بإصبعه إذا ضرب. النقد أن يضرب الطائر بمنقاده، أي بمنقاره في الفخ، وقد نقده إذا نقره كنقد الدرهم وكذا نقد الطائر الحب ينقده، إذا كان يلقطه واحدا واحدا، وهو مثل النقر، وفي حديث أبي ذر فلما فرغوا جعل ينقد شيئا من طعامهم أي يأكل شيئا يسيرا. وفي حديث أبي هريرة وقد أصبحتم تهذرون الدنيا. ونقد بإصبعه أي نقر. النقد: الجيد الوازن من الدراهم. ودرهم نقد. ونقود جياد من المجاز النقد: اختلاس النظر نحو الشيء، وقد نقد الرجل الشيء بنظره ينقده نقدا، ونقد إليه: اختلس النظر نحوه، وما زال فلان ينقد بصره إلى الشيء، إذا لم يزل ينظر إليه، والإنسان ينقد الشيء بعينه، وهو مخالسة النظر لئلا يفطن له، وزاد في الأساس: كأنما شبه بنظر الناقد إلى ما ينقده. النقد: لدغ الحية، وقد نقدته الحية، إذا لدغته. والنقد بالكسر: البطيء الشباب القليل اللحم وفي بعض الأمهات الجسم بدل اللحم ويضم في هذه. النقد بضمتين وبالتحريك: ضرب من الشجر، التحريك عن اللحياني، وقال الأزهري: وبتحريك القاف أكثر ما سمعت من العرب، وقال: هو ثمر نبت يشبه البهرمان واحدته بهاء، نقدة ونقد، وقال أبو حنيفة: النقدة، بالضم فيما ذكر أبو عمرو من الخوصة، ونورها يشبه البهرمان، وهو العصفر، ويروي النقد بضم فسكون، وأنشد للخضري في وصف القطاة وفرخيها:
  يمدان أشداقا إليها كأنمـا                      تفرق عن نوار نقد مثقب في المثل هو أذل من النقد، وهو بالتحريك: جنس من الغنم قصير الأرجل قبيح الشكل يكون بالبحرين، وأنشدوا:
  رب عديم أعز من أسد                      ورب مثر أذل من نقد الذكر والأنثى في ذلك سواء، وقيل: النقد: غنم صغار حجازية، وفي حديث علي أن مكاتبا لبني أسد قال: جئت بنقد أجلبه إلى المدينة وراعيه نقاد. ومنه حديث خريمة وعاد النقاد مجرنثما. وقال أبو زبيد:
  كأن أثواب نقاد قدرن له                      يعلو بخملتها كهباء هدابا مفسره ثعلب فقال: النقاد صاحب مسوك النقد، كأنه جعل عليه خملته. وقال الأصمعي: أجود الصوف صوف النقد، نقاد ونقادة، بكسرهما، قال علقمة:
  والمال صوف قرار يلعبون به                      على نقادته واف ومجـلـوم النقد: تكسر الضرس وكذلك القرن، وائتكاله، وفي بعض النسخ: انتكاله، بالنون، والأولى الصواب، ونقد الضرس والقرن نقدا فهو نقد ائتكل وتكسر، وفي التهذيب: النقد أكل الضرس، ويكن في القرن أيضا، قال الهذلي:
  عاضها الله غلاما بـعـدمـا                      شابت الأصداغ والضرس نقد ويروى بالكسر أيضا، وقال صخر الغي:
  تيس تيوس إذا يناطحها                      يألم قرنا أرومه نقـد

  أي أصله مؤتكل. النقد: تقشر الحافر وتأكله، وقد نقد الحافر، إذا انتقر وتقشر. النقد من الصبيان: القميء الذي لا يكاد يشب، وفي اللسان: وربما قيل له ذلك. وأنقد، كأحمد، وبإعجام الدال وقد تدخل عليه أل للتعريف: القنفذ، قال:
  فبات يقاسي ليل أنـقـد دائبـا                      ويحدر بالقف اختلاف العجاهن وقال الجوهري والزمخشري والميداني: إن أنقد لا تدخله الألف واللام، وهو معرفة، كما قيل للأسد أسامة، منه المثل بات فلان بليل أنقد إذا بات ساهرا، وذلك لأنه يسري ليله أجمع لا ينام الليل كله ويقال: أسرى من أنقد ومن سجعات الأساس: إن جعلتم ليلتكم ليلة أنقد، فقد وصلتم وكأن قد. عن ابن الأعرابي: التقدة: الكزبرة، بالتاء، والنقدة، بالكسر: الكرويا، بالنون. والأنقد، بالفتح، والإنقدان، بالكسر: السلحفاة، وقيده الليث بالذكر، ويروى فيهما إعجام الدال أيضا كما سيأتي. وأنقد الشجر: أورق وهو مجاز. وانتقد الدراهم: قبضها، يقال: نقد الدراهم ينقدها نقدا: أعطاه فانتقدها وقال الليث: انتقاد الدراهم: أخذها. انتقد الولد: شب وغلظ ونوقد قريش: كبيرة بنسف بينها وبين نسف ستة فراسخ منها الإمام أبو الفضل عبد القادر بن عبد الخالق بن عبد الرحمن بن القاسم بن الفضل النوقدي، سمع ببخارا السيد أبا بكر محمد بن علي بن حيدرة الجعفري، وبمكة أبا عبد الله الحسن بن علي الطبري، وغيرهما ونوقد خرداخن، بضم الخاء المعجمة وسكون الراء وبعد الألف خاء أخرى مضمومة: أخرى بنسف، منها أبو بكر محمد بن سليمان بن الحصين بن أحمد بن الحكم المعدل النوقدي، روى عن محمد ابن محمود بن عنتر عن أبي عيسى الترمذي كتاب الصحيح له، توفي سنة 407. نوقد أيضا تضاف إلى سارة، في النسخ بالراء والصواب بالزاي كما في المعجم: أخرى منها أبو إسحاق إبراهيم بن محمد ابن نوح بن محمد بن زيد بن النعمان النوقدي النوحي الفقيه، يروي عن أبي بكر الأستراباذي وأبي جعفر النوقدي، وعنه أبو العباس المستغفري، ومات سنة 425 وقد ذكر في ن و ح. وناقده في الأمر: ناقشه، ومنه الحديث إن ناقدتهم ناقدوك ويروى بالفاء، وقد تقدم. والمنقدة، بالكسر: خريفة، تصغير خرفة بضم الخاء المعجمة وفتح الفاء، وفي اللسان: حريرة ينقد عليها وفي اللسان: بها الجوز. ومما يستدرك عليه: قال سيبويه: وقالوا: هذه مائة نقد، الناس، على إرادة حذف اللام، والصفة في ذلك أكثر، وقوله أنشده ثعلب:
  لتنتجن ولدا أو نقدا فسره فقال: لتنتجن ناقة فتقتنى، أو ذكرا فيباع، لأنهم قلما يمسكون الذكور. ونقد أرنبته بإصبعه، إذا ضربها، قال خلف:
  وأرنبة لك محمرة                      يكاد يقطرها نقده

  أي يشقها عن دمها، وفي حديث أبي الدرداء أنه قال إن نقدت الناس نقدوك، وإن تركتهم تركوك معنى نقدتهم، أي عبتهم واغتبتهم قابلوك بمثله، وهو من قولهم: نقدت رأسه بإصبعي، أي ضربته، ويروى بالفاء وبالذال المعجمة أيضا، وهو مذكور في موضعه. ونقد الجذع نقدا: أرض. وانتقدته الأرضة: أكلته فتركته أجوف.والنقد: السفل من الناس. والنيقدان: شجرة النقد. وتنوقد الورق. ونقدت رأسه بإصبعي نقدة. ومن المجاز: هو من نقادة قومه: من خيارهم. ونقد الكلام: ناقشه، وهو من نقدة الشعر ونقاده، وتقول: هو أشبه بالنقاد منه بالنقاد. من النقد والنقد. وانتقد الشعر على قائله. ونقدة، بالفتح، وقد تضم نونه: موضع في ديار بني عامر، قال لبيد بن ربيعة:
  فقد نرتعي سبتا وأهلك جيرة                      محل الملوك نقدة فالمغاسلا ويقال فيه: النقدة، بالتعريف، وقال ياقوت: قرأت بخط ابن نباتة السعدي: نقدة بضم النون في قول لبيد:
  فأسرع فيها قبل ذلك حقبة                      ركاح فجنبا نقدة فالمغاسل ونقيد، كأمير: من قرى اليمامة، ويقال: نقيدة، تصغير نقدة، وهي من نواحي اليمامة، وفي الشعر: نقيدتان. ونقادة، كسحابة: قرية بالصعيد الأعلى.

##### Türkçe

**النقد**: **النسيئة**’nin zıddı; ve onların darb-ı mesellerinden: **النقد عند الحافرة**. **النقد**: dirhemleri ayırt etmek ve içlerinden **الزيف**’i çıkarmak; işte böyle, başkasını da ayırt etmek; **كالتنقاد والتنقد** gibi. Ve “onu” **نقدها ينقدها نقدا**; ve **انتقدها**; ve **تنقدها**; yani onun iyisini kötüsünden ayırdığı zaman. Ve **سيبويه** inşad etti:

  Ellerinin ikisi her öğle sıcağında çakılı savar                      sarraflar ayıklar, dinarları ayıklayışı gibi

**النقد**: nakdi vermek. **الليث** dedi: **النقد**: dirhemleri ayırt etmek ve onları bir insana vermendir. Ve onları almak: **الانتقاد**. Ve **جابر**’in ve devesinin hadîsinde: “**فنقدني الثمن**” yani onu bana peşin, acele olarak verdi. **النقد**: cevizde parmakla vurma; ve **نقد الشيء ينقده نقدا**: onu parmağıyla vurduğu zaman; tıpkı cevizi **تنقد** ettiğin gibi. Ve **النقدة**: çocuğun cevize parmağıyla vurması; vurduğu zaman. **النقد**: kuşun **منقاده** ile vurmasıdır; yani gagasıyla tuzaktaki (şeye). Ve “onu” **نقده**: dirhemi **نقد** etmek gibi onu gagalayınca; ve yine kuşun taneyi **ينقده** etmesi: onu birer birer topladığı zaman; ve bu, **النقر** gibidir. Ve **أبي ذر** hadîsinde: “Onlar bitirince, onların yiyeceğinden bir şey **ينقد** etmeye başladı” yani az bir şey yerdi. Ve **أبي هريرة** hadîsinde: “Siz sabahladınız, dünyayı gevezelik ediyorsunuz.” Ve **نقد بإصبعه**: yani parmağıyla gagalar gibi vurdu. **النقد**: dirhemlerden tartısı yerinde olan iyi (olan). Ve **درهم نقد**. Ve mecazdan: **نقود جياد**. Mecazdan **النقد**: bir şeye doğru bakışı kapıp almak; ve adam bir şeyi bakışıyla **نقد** eder: **ينقده نقدا**; ve **نقد إليه**: ona doğru bakışı kapıp aldı. “Falan, bakışını şeye doğru **ينقد** etmeyi sürdürdü”: yani ona bakmayı sürdürdü. Ve insan bir şeyi gözüyle **ينقد** eder; ve bu, ona fark ettirmemek için bakışı gizlice kapmaktır. Ve **الأساس**’ta artırdı: sanki, **الناقد**’in, **ما ينقده** ettiği şeye bakışına benzetildi. **النقد**: yılanın sokması; ve yılan onu **نقدته**: onu soktuğu zaman. Ve **النقد** (kesre ile): gençliği yavaş olan, eti az olan; ve bazı **الأمهات**’ta “et” yerine “vücut” (vardır); ve bunda (yani bu lafızda) zamme ile de gelir. **النقد** iki zamme ile ve hareke ile: ağaçtan bir tür; hareke, **اللحياني**’dendir. **الأزهري** dedi: **القاف**’ın harekesiyle, Araplardan işittiğimin çoğu (budur). Ve dedi: o, **البهرمان**’a benzeyen bir bitkinin meyvesidir; onun teki **بهاء**; **نقدة** ve **نقد**. **أبو حنيفة** dedi: **النقدة**, zamme ile, **أبو عمرو**’nun **الخوصة**’dan zikrettiği şeydedir; ve onun çiçeği **البهرمان**’a benzer; ve o, **العصفر**’dır. Ve **النقد** zamme ile sonra sükûn ile rivayet edilir. Ve **الخضري**’nin, **القطاة** ve iki yavrusunu vasfında (şu beyti) inşad etti:

  Ona doğru ağız kenarlarını uzatırlar; sanki                      delinmiş **نقد** çiçeğinin çiçeğinden ayrılır

Meselde: “O, **النقد**’dan daha zelildir.” Ve o, hareke ile: kısa bacaklı, çirkin şekilli, Bahreyn’de bulunan koyundan bir cinstir. Ve inşad ettiler:

  Nice yoksul vardır, aslandan daha azizdir                      ve nice varlıklı vardır, erkek **نقد**’dan daha zelildir

Erkek ve dişi bunda eşittir. Ve denildi: **النقد**: Hicazlı küçük koyunlar. Ve **علي** hadîsinde: Esed oğullarına ait bir **مكاتب** dedi ki: “Şehre sürüp getirdiğim bir **نقد** ile geldim”; ve onun çobanı **نقاد**. Ve ondan, **خريمة** hadîsi: “**وعاد النقاد مجرنثما**.” Ve **أبو زبيد** dedi:

  Sanki **نقاد**’ın elbiseleri onun için takdir edilmiş                      tüyüyle onun üstüne, saçaklı toz gibi yükselir

Bunu **ثعلب** açıkladı; dedi ki: **النقاد**: **مسوك النقد** sahibi; sanki onun üzerine tüyünü koymuş. **الأصمعي** dedi: yünün en iyisi **النقد** yünüdür; **نقاد** ve **نقادة**, ikisinin de kesresiyle. **علقمة** dedi:

  Mal, bir karar yünüdür; onunla oynarlar                      onun **نقادة**’si üzerinde; tam ve yontulmuş

**النقد**: azı dişinin kırılması; aynı şekilde boynuzun da; ve onun **ائتكاله**’si. Bazı nüshalarda: **انتكاله**, **النون** ile; birincisi doğrudur. Ve azı dişi ve boynuz **نقدا** ile **نقد** oldu: **ائتكل** etti ve kırıldı. **التهذيب**’de: **النقد** azı dişinin yenmesidir; ve boynuzda da olur. **الهذلي** dedi:

  Allah ona, yanaklar ağardıktan sonra bir oğlan versin                      ve şakaklar ağardı, azı dişi **نقد** oldu

Kesre ile de rivayet edilir. Ve **صخر الغي** dedi:

  Teke, tekelerin tekesi; onlarla tokuştuğunda                      bir boynuzu acıtır; kökünü istediğim (şey) **نقد**

Yani: onun aslı **مؤتكل**’dir. **النقد**: tırnağın soyulması ve yenmesi; ve tırnak **نقد** oldu: oyulup soyulduğu zaman. Çocuklardan **النقد**: neredeyse büyümeyen, cılız. **اللسان**’da: bazen ona bu da denir. Ve **أنقد** (tıpkı **أحمد** gibi), ve **الدال**’ın i‘câmıyla; ve bazen tanımlık için ona **أل** girer: kirpi. Dedi ki:

  Çalışkan bir **أنقد** gecesinin sıkıntısını çekerek geceledi                      ve **القف**’tan, **العجاهن**’in farklılıklarını yuvarlar

**الجوهري** ve **الزمخشري** ve **الميداني** dedi: **أنقد**’a **الألف واللام** girmez; o, marifedir; tıpkı aslana **أسامة** denildiği gibi. Ondan mesel: “Falan, **ليل أنقد** ile geceledi” yani uykusuz kaldı. Bu, çünkü o, bütün gecesini yürür; gecenin tamamında uyumaz. Ve denilir: “**أسرى من أنقد**.” Ve **الأساس**’ın seci‘lerinden: “Eğer gecenizi **ليلة أنقد** gecesi kıldıysanız, artık ulaştınız; sanki ‘oldu’.” **ابن الأعرابي**’den: **التقدة**: kişniş; **التاء** ile. Ve **النقدة** (kesre ile): karaviya; **النون** ile. Ve **الأنقد** (fetha ile) ve **الإنقدان** (kesre ile): kaplumbağa; **الليث** onu erkekle kayıtladı; ve ikisinde de **الدال**’ın i‘câmı rivayet edilir; ileride geleceği üzere. Ve **أنقد الشجر**: yapraklandı; ve bu mecazdır. Ve **انتقد الدراهم**: onları kabzetti; denilir: “Dirhemleri **نقد** eder: **ينقدها نقدا**: ona verdi; o da onları **انتقدها** etti.” **الليث** dedi: **انتقاد الدراهم**: onları almaktır. **انتقد الولد**: büyüdü ve kalınlaştı. Ve **نوقد قريش**: Nesef ile Nesef arasında, ondan altı fersah (uzaklıkta) büyük (bir yer). Ondan: imam **أبو الفضل عبد القادر بن عبد الخالق بن عبد الرحمن بن القاسم بن الفضل النوقدي**; Buhara’da seyyid **أبا بكر محمد بن علي بن حيدرة الجعفري**’den, Mekke’de **أبا عبد الله الحسن بن علي الطبري**’den ve başkalarından işitti. Ve **نوقد خرداخن**: **الخاء** (mu‘ceme) zamme ile, **الراء** sükûn ile, **الألف**’ten sonra başka bir **خاء** zamme ile: Nesef’te başka (bir yer). Ondan: **أبو بكر محمد بن سليمان بن الحصين بن أحمد بن الحكم المعدل النوقدي**; **أبي عيسى الترمذي**’nin **كتاب الصحيح**’ini, **محمد ابن محمود بن عنتر**’den, o da (ondan) rivayet etti; 407 yılında vefat etti. **نوقد** ayrıca **سارة**’ya izafe edilir; nüshalarda **الراء** iledir; doğrusu **الزاي** iledir, **المعجم**’de olduğu gibi: başka (bir yer). Ondan: fakih **أبو إسحاق إبراهيم بن محمد ابن نوح بن محمد بن زيد بن النعمان النوقدي النوحي**; **أبي بكر الأستراباذي** ve **أبي جعفر النوقدي**’den rivayet eder; ondan da **أبو العباس المستغفري** (rivayet etti); 425 yılında öldü; **ن و ح**’ta zikredilmiştir. Ve işte onu işte: **ناقده في الأمر**: onunla münakaşa etti. Ondan hadîs: “Eğer onları **ناقدتهم** edersen, seni **ناقدوك** ederler”; **الفاء** ile de rivayet edilir; ve geçti. Ve **المنقدة** (kesre ile): **خريفة**; **خرفة**’nin küçültmesi; **الخاء** (mu‘ceme) zamme ile ve **الفاء** fetha ile. **اللسان**’da: üzerinde **ينقد** edilen bir **حريرة**; **اللسان**’da: onda ceviz vardır. Ve kendisine istidrâk edilenlerdendir: **سيبويه** dedi: “Ve dediler: ‘Bu, **مائة نقد**’ (dir), insanlar”; **اللام**’ı hazfetme kastıyla; ve sıfat bunda daha çoktur. Ve **ثعلب**’in inşad ettiği sözü:

  Mutlaka bir çocuk yahut **نقدا** doğuracaksın

Onu açıkladı; dedi: “Mutlaka bir dişi deve doğuracaksın da edinilecek; yahut bir erkek (doğuracaksın) da satılacak; çünkü onlar erkekleri pek az tutarlar.” Ve “tavşanının burnunu parmağıyla **نقد** etti”: onu vurduğu zaman. **خلف** dedi:

  Senin için kızarmış bir burun vardır                      neredeyse onun **نقده**’si onu damlatır

Yani: onu kanından yarar. Ve **أبي الدرداء** hadîsinde: dedi ki: “Eğer insanları **نقدت** edersen, seni **نقدوك** ederler; eğer onları bırakırsan, seni bırakırlar.” **نقدتهم**’in manası: yani onları ayıpladın ve gıybet ettin; onlar da seni onun misliyle karşılarlar. Ve bu, onların sözündendir: “Başını parmağımla **نقدت** ettim” yani onu vurdum. **الفاء** ile ve **الذال** (mu‘ceme) ile de rivayet edilir; ve o, yerinde zikredilmiştir. Ve **نقد الجذع نقدا**: **أرض** oldu. Ve **انتقدته الأرضة**: onu yedi de onu içi boş bıraktı. Ve **النقد**: insanların aşağı tabakası. Ve **النيقدان**: **النقد** ağacı. Ve yaprak **تنوقد** etti. Ve başını parmağımla bir **نقدة** **نقدت** ettim. Ve mecazdan: o, kavminin **نقادة**’sindendir: onların seçkinlerindendir. Ve **نقد الكلام**: onunla münakaşa etti; ve bu, şiirin **نقدة**’sinden ve onun **نقاده**’sindendir. Ve dersin ki: o, **النقاد**’a, **النقاد**’dan daha çok benzer; **النقد** ve **النقد**’dan. Ve şiiri, söyleyenine karşı **انتقد** etti. Ve **نقدة** (fetha ile), ve **النون**’u zamme ile de gelebilir: Benî Âmir diyarında bir yer. **لبيد بن ربيعة** dedi:

  Artık cumartesi otlarız; ve senin ehlin, komşuluk (olarak)                      kralların konak yeri: **نقدة**; sonra **المغاسلا**

Ve onda denilir: **النقدة** (tanımlıkla). **ياقوت** dedi: **ابن نباتة السعدي**’nin hattıyla okudum: **نقدة**, **النون**’un zammesiyle, Lebîd’in sözünde:

  Ondan önce bir müddet içinde orada çabuklaştı                      binekler; sonra iki yanı: **نقدة**; sonra **المغاسل**

Ve **نقيد** (tıpkı **أمير** gibi): Yemâme köylerinden. Ve denilir: **نقيدة**, **نقدة**’nin küçültmesi; ve o, Yemâme nahiyelerindendir. Ve şiirde: **نقيدتان**. Ve **نقادة** (tıpkı **سحابة** gibi): Yukarı Saîd’de bir köy.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَقَدَ الدَّرَاهِمَ
1 نَقَدَ الدَّرَاهِمَ ذ (S, A, L, Msb) aor. نَقُدَ , (L, Msb,) inf. n. نَقْدٌ (L, Msb, K) and تَنْقَادٌ; (L, K;) and ↓ انتقدها (S, L, Msb, K) and ↓ تنقّدها; (L, K:) He picked, or separated, the money, or pieces of money, (Lth, L, K,) and put forth the bad; (S, L, K;) he picked, or separated, the good money from the bad: (A:) he examined the money, or pieces of money, to pick, or separate, the good from the bad: (Msb:) and the verbs are used in the same sense with respect to other things than pieces of money. (K.) ― -b2- [نَقَدَ, aor. نَقُدَ , inf. n. نَقْدٌ, q. v. infra, He gave cash, or ready money; paid in cash, or ready money. Often used in this sense.] ― -b3- نَقَدَهُ الثَّمَنَ, aor. نَقُدَ , inf. n. نَقْدٌ; He gave him the price in cash, or ready money: (L:) or simply he gave him the price; as also نَقَدَ لَهُ الثَّمَنَ: (A:) and نَقَدَهُ الدَّرَاهِمَ, and نَقَدَ لَهُ الدَّرَاهِم, he gave him the money, or pieces of money. (S, L, Msb.) ― -b4- [Hence, from the first meaning,] نَقَدَ الكَلَامَ, [and الشِّعْرَ,] and so He picked out the faults of the language, [and of the poetry;] syn. نَاقَشَهُ. (TA.) ― -b5- ↓ اِنْتَقَدَ الشِعْرَ عَلَى قَائِلِهِ (tropical:) [He picked out the faults of the poetry and urged them against its author.] (A.) ― -b6- نَقَدَهُ بِنَظَرِهِ, and نَقَدَ اِلَيْهِ, aor. نَقُدَ , (L,) inf. n. نَقْدٌ (L, K) (tropical:) He looked furtively at, or towards it: (L, K: *) and so نقده بِعَيْبِهِ: (L:) and نقد بِعَيْنِهِ اليه he continued looking furtively at, or towards, it: you say also, مَا زَالَ بَصَرُهُ يَنْقُدُ اِلَى ذٰلِكَ [his gaze ceased not to be furtively directed at, or towards, that]: as though likened to the look of a man picking, or separating, what is good from what is bad: (A:) and مَا زَالَ يَنْقُدُ بَصَرَهُ اِلَى الشَّىْءِ he ceased not to look at, or towards, the thing. (S, L.) -A2- يَقِدَ, (S, L,) [aor. نَقَدَ ,] inf. n. نَقَدٌ; (S, L, K;) and, as some say, نَقَدَ; (S, L;) It (a tooth, S, L, K, and a horn, T, L, and a hoof of a horse or the like, L,) became eroded, (T, S, L, K,) and much broken: (L, K:) and it (the hoof of a horse or the like) sealed off, part after part: (S, L:) it (the trunk of a tree) became wormeaten. (L.)

ناقدهُ
3 ناقدهُ ذ (tropical:) He reckoned with him to the utmost, syn. نَاقَشَهُ, (S, A, L, K,) فِى أَمْرٍ in, or respecting, an affair, (S, L,) [picking out his faults].

انقد
4 انقد ذ It (a tree) put forth its leaves. (L, K.)

5 تَنَقَّدَ see 1.

انتقد الدَّرَاهِمَ
8 انتقد الدَّرَاهِمَ ذ He received the money, or pieces of money; (Lth, S, L, Msb, K;) and الثَّمَنَ the price. (A.) ― -b2- See 1. -A2- انتقد It (a worm) ate the trunk of a tree, and rendered it hollow. (L.) -A3- He (a boy) grew up into manhood. (K.)

نَقْدٌ
نَقْدٌ ذ [properly an inf. n. used in the sense of a pass. part. n., and thus signifying “ paid, ” Cash, or ready money: or simply money]. You say نَقْدٌ جَيِّدٌ [Good cash, or ready money: or good money]: pl. نُقُودٌ جِيَادٌ. (A.) التَّقْدَانِ signifies Silver and gold money; dirhems and deenلrs. (TA in art. عرض.) ― -b2- نَقْدٌ Payment in cash, or ready money; contr. of نَسْيئَةٌ: (L, K:) the giving of نَقْد [i. e., cash, or ready money]: (K:) [an inf. n.: see 1]. ― -b3- الدِّرْهَمُ نَقْدٌ The piece of money is of full weight, (S, L, K, *) and good. (S, L.) ― -b4- هٰذِهِ مِائَةٌ نَقْدُ النَّاسِ [This is a hundred, ready money of the people] is a phrase used by the Arabs, in which ل is meant to be understood [before النّاس: i. e. الناس is for لِلنَّاسِ; and نَقْدُ for نَقْدٌ, as an epithet of مائة; you may also say نَقْدَ النَاس, making نقد a denotative of state; but] the epithetic mode of construction is that which prevails in this case. (Sb, L.) ― -b5- نَقْدٌ. ― -b6- The saying of the poet,
لَتُنْتَجَنَّ وَلَدًا أَوْ نَقْدَا
means She will certainly bring forth a she-camel, which shall be a permanent acquisition for breeding, or a male, which shall be sold: for they seldom kept the male camels. (Th, L.)

نُقْدٌ
نُقْدٌ ذ (Lh, L, K,) and ↓ نُقُدٌ (K) and ↓ نُقَدٌ. (Lh, Az, L,) the form most frequently heard by Az from the Arabs, (L,) or ↓ نَقَدٌ, (K,) [coll. gen. n.] A certain kind of tree, (Lh, L, K,) accord. to AA, of the description termed خُوصَة, having a blossom resembling the بَهْرَمَان, i. e. the عُصْفُر [or bastard-saffron]; (AHn, L;) its blossom is yellow, and it grows in plain, or soft, grounds: (Az, L:) n. un. with ة; (K;) نُقْدَةٌ (Lh, S, L) and نُقُدَةٌ (TA) and نُقَدَةٌ (Lh, L) and نَقَدَةٌ. (TA.) ― -b2- Also ↓ نُقْدَةٌ, (L,) or ↓ نِقْدَةٌ, (IAar, L, K,) The كَرَوْيَآء [or caraway]. (IAar, L, K.) ― -b3- See نَقِدٌ.

نِقْدٌ
نِقْدٌ ذ : see نَقِدٌ.

نَقَدٌ
نَقَدٌ ذ [a coll. gen. n.] A kind of sheep, of ugly form; (K;) a kind of sheep of El-Bahreyn, having short legs and ugly faces: (S, L:) or a kind of small sheep of El-Hijلz: (L:) or, simply, lambs: (A, L:) [see an ex. in a prov. cited voce شَامَ in art. شيم:] n. un. with ة: (S, L:) applied alike to the male and female: (L:) pl. نِقَادٌ, and [quasi-pl. n.] نِقَادَةٌ. (L, K.) As says, that the best of wool is that of نَقَد. And one says, أَذَلُّ مِنَ النَّقَدِ [More abject, or vile, than the sheep called نقد]. (S, L.) ― -b2- Also, (assumed tropical:) The lower sort of people. (L.) ― -b3- See نُقْدٌ and نَقِدٌ.

نَقِدٌ
نَقِدٌ ذ , (L,) or ↓ نِقْدٌ, (K,) Slow in growing up into manhood, and having little flesh: (L, K:) [and so ↓ نُقْدٌ, accord. to the CK: but ويُضمّ is there put by mistake for وبِضَمٍّ: and the former, (S, L,) or ↓ نَقَدٌ, (K,) a boy despised and little in the eyes of others, that scarcely grows up into manhood; (S, L, K;) sometimes thus applied. (S, L.) ― -b2- نَقِدٌ A horn eaten, or eroded, at the root. (L.) See also نَقِدَ.

نُقُدٌ
نُقُدٌ ذ and نُقَدٌ and نُقْدَةٌ and نِقْدَهٌ: see نُقْدٌ.

نُقَادَةٌ
نُقَادَةٌ ذ The choice part of a thing. (JK.) ― -b2- هُوَ مِنْ نُقَادَةِ قُوْمِهِ (tropical:) He is of the best of his people. (A.)

نَقَّادٌ
نَقَّادٌ ذ A shepherd who tends the kind of sheep called نَقَد: (L, K:) or a possessor of skins of that kind of sheep. (Th, L.) ― -b2- See نَاقِدٌ.

نَاقِدٌ
نَاقِدٌ ذ [One who picks, or separates, money, and puts forth the bad; who picks, or separates, good money from bad:] who examines money, to pick, or separate the good from the bad: [as also ↓ نَقَّادٌ:] pl. نُقَّادٌ (Msb) [and نَقَدَةٌ]. ― -b2- [نَاقِدُ شِعْرٍ, and ↓ نَقَّادُهُ (tropical:) One who picks out the faults of poetry; and, the ↓ latter, one who is accustomed to do so.] ― -b3- هُوَ مِنْ نَقَدَةِ الشِّعْرِ and مِنْ نُقَّادِهِ, (tropical:) [He is one of those who pick out the faults of poetry]. (A.)

أَنْقَدُ
أَنْقَدُ ذ The hedge-hog; القُنْفُذُ; (S, L, K;) a proper name, like أَسَامَةُ applied to the lion: (S:) as also الأَنْقَدُ; (K;) but some disallow the prefixing of the art.; (TA;) and الأَنْقَذُ. (L.) Hence the saying, بَاتَ بِلَيْلِ أَنْقَدَ, (S, L,) or بِلَيْلَةِ أَنْقَدَ, (A, L,) He passed the night of the hedge-hog; i. e. sleepless: (L:) because the hedge-hog remains sleepless (and sees, L) all night: (S, L, K:) and أَسْرَى مِنْ أَنْقَدَ [A greater journeyer by night than the hedge-hog]. (A, L.) ― -b2- أَنْقَدُ لَيْلٍ A calumniator; a slanderer; as also قُنْفُذُ لَيْلٍ. (L, art. قنفذ.) ― -b3- Also, الأَنْقَدُ [L, K,) and ↓ الاِنْقِدَانُ (K) The tortoise: (L, K:) or the latter, the male tortoise: (Lth:) as also with ذ. (TA.)

الاِنْقِدَانُ
الاِنْقِدَانُ ذ : see preceding sentence.

##### Türkçe

**نَقَدَ الدَّرَاهِمَ**
1 **نَقَدَ الدَّرَاهِمَ** ذ (S, A, L, Msb) muzâri‘i **نَقُدَ**, (L, Msb,) mastarı **نَقْدٌ** (L, Msb, K) ve **تَنْقَادٌ**; (L, K;) ve ↓ **انتقدها** (S, L, Msb, K) ve ↓ **تنقّدها**; (L, K:) O, parayı yahut para parçalarını (Lth, L, K) ayıkladı yahut ayırdı ve kötüyü ortaya çıkardı; (S, L, K;) iyiyi kötüden ayıkladı yahut ayırdı: (A:) iyiyi kötüden ayıklamak yahut ayırmak için parayı yahut para parçalarını inceledi: (Msb:) ve fiiller, para parçalarından başka şeyler hakkında da aynı mânada kullanılır. (K.) ― -b2- [**نَقَدَ**, muzâri‘i **نَقُدَ**, mastarı **نَقْدٌ**, aşağıda bkz., O peşin (nakit) verdi; peşin (nakit) ödedi. Bu mânada çokça kullanılır.] ― -b3- **نَقَدَهُ الثَّمَنَ**, muzâri‘i **نَقُدَ**, mastarı **نَقْدٌ**; Ona bedeli peşin (nakit) verdi: (L:) yahut sadece ona bedeli verdi; bunun gibi **نَقَدَ لَهُ الثَّمَنَ**: (A:) ve **نَقَدَهُ الدَّرَاهِمَ**, ve **نَقَدَ لَهُ الدَّرَاهِم**, ona parayı yahut para parçalarını verdi. (S, L, Msb.) ― -b4- [Bundan, birinci mânadan,] **نَقَدَ الكَلَامَ**, [ve **الشِّعْرَ**,] yani O, sözün [ve şiirin] kusurlarını ayıkladı; eş anlamlısı **نَاقَشَهُ**. (TA.) ― -b5- ↓ **اِنْتَقَدَ الشِعْرَ عَلَى قَائِلِهِ** (mecaz:) [Şiirin kusurlarını ayıkladı ve onları söyleyenine karşı ileri sürdü.] (A.) ― -b6- **نَقَدَهُ بِنَظَرِهِ**, ve **نَقَدَ اِلَيْهِ**, muzâri‘i **نَقُدَ**, (L,) mastarı **نَقْدٌ** (L, K) (mecaz:) Ona yahut ona doğru gizlice baktı: (L, K: *) ve bunun gibi **نقده بِعَيْبِهِ**: (L:) ve **نقد بِعَيْنِهِ اليه** ona yahut ona doğru gizlice bakmayı sürdürdü: ayrıca şöyle dersin, **مَا زَالَ بَصَرُهُ يَنْقُدُ اِلَى ذٰلِكَ** [bakışı şuna doğru gizlice yönelmekten geri kalmadı]: sanki, iyiyi kötüden ayıklayan yahut ayıran kimsenin bakışına benzetilmiş gibi: (A:) ve **مَا زَالَ يَنْقُدُ بَصَرَهُ اِلَى الشَّىْءِ** o şeye yahut o şeye doğru bakmaktan geri kalmadı. (S, L.) -A2- **يَقِدَ**, (S, L,) [muzâri‘i **نَقَدَ**,] mastarı **نَقَدٌ**; (S, L, K;) ve bazılarına göre **نَقَدَ**; (S, L;) O (bir diş, S, L, K, ve bir boynuz, T, L, ve bir atın yahut benzerinin toynağı, L,) aşındı, (T, S, L, K,) ve çokça kırıldı: (L, K:) ve o (bir atın yahut benzerinin toynağı) parça parça kopup kapandı: (S, L:) o (bir ağacın gövdesi) kurtlandı. (L.)

**ناقدهُ**
3 **ناقدهُ** ذ (mecaz:) O, onunla son haddine kadar hesaplaştı, eş anlamlısı **نَاقَشَهُ**, (S, A, L, K,) **فِى أَمْرٍ** bir işte yahut bir iş hakkında, (S, L,) [kusurlarını ayıklayarak].

**انقد**
4 **انقد** ذ O (bir ağaç) yapraklarını çıkardı. (L, K.)

5 **تَنَقَّدَ** bkz. 1.

**انتقد الدَّرَاهِمَ**
8 **انتقد الدَّرَاهِمَ** ذ O, parayı yahut para parçalarını aldı; (Lth, S, L, Msb, K;) ve **الثَّمَنَ** bedeli. (A.) ― -b2- Bkz. 1. -A2- **انتقد** O (bir kurt) bir ağacın gövdesini yedi ve onu içi boş hâle getirdi. (L.) -A3- O (bir oğlan) erginliğe erişti. (K.)

**نَقْدٌ**
**نَقْدٌ** ذ [aslında edilgen ism-i mef‘ûl mânasında kullanılan bir mastar olup böylece “ödenmiş” mânasına gelir; nakit, peşin para: yahut sadece para]. Şöyle dersin: **نَقْدٌ جَيِّدٌ** [iyi nakit, peşin para: yahut iyi para]: çoğulu **نُقُودٌ جِيَادٌ**. (A.) **التَّقْدَانِ** gümüş ve altın parayı; dirhemleri ve dinarları ifade eder. (TA, md. عرض.) ― -b2- **نَقْدٌ** Nakit yahut peşin ödeme; **نَسْيئَةٌ**’nın zıddı: (L, K:) **نَقْد** vermek [yani nakit, peşin para vermek]: (K:) [bir mastar: bkz. 1]. ― -b3- **الدِّرْهَمُ نَقْدٌ** Para parçası tam ağırlıktadır, (S, L, K, *) ve iyidir. (S, L.) ― -b4- **هٰذِهِ مِائَةٌ نَقْدُ النَّاسِ** [Bu, insanların nakit yüzüdür] Arapların kullandığı bir ibaredir; bunda **ل**’nin **النّاس**’tan önce takdir edilmesi murad olunur [yani **الناس** aslında **لِلنَّاسِ** içindir; ve **نَقْدُ** da **مائة**’nın sıfatı olarak **نَقْدٌ** içindir; ayrıca **نَقْدَ النَاس** da diyebilirsin, **نقد**’ı hâl gösteren yaparak; fakat] bu durumda galip olan, sıfatlı kuruluştur. (Sb, L.) ― -b5- **نَقْدٌ**. ― -b6- Şairin sözü:
لَتُنْتَجَنَّ وَلَدًا أَوْ نَقْدَا
şu mânaya gelir: O, mutlaka bir dişi deve doğuracaktır ki damızlık için kalıcı bir kazanım olacaktır; yahut bir erkek (deve) ki satılacaktır: çünkü erkek develeri nadiren tutarlardı. (Th, L.)

**نُقْدٌ**
**نُقْدٌ** ذ (Lh, L, K,) ve ↓ **نُقُدٌ** (K) ve ↓ **نُقَدٌ**. (Lh, Az, L,) Az’ın Araplardan en çok işittiği şekil, (L,) yahut ↓ **نَقَدٌ**, (K,) [cins isim] Bir tür ağaçtır, (Lh, L, K,) AA’ya göre **خُوصَة** denilen vasıftandır; çiçeği **بَهْرَمَان**’a benzer; yani **عُصْفُر**’a [yahut yalancı safrana]; (AHn, L;) çiçeği sarıdır ve düz yahut yumuşak topraklarda biter: (Az, L:) tekili ة iledir; (K;) **نُقْدَةٌ** (Lh, S, L) ve **نُقُدَةٌ** (TA) ve **نُقَدَةٌ** (Lh, L) ve **نَقَدَةٌ**. (TA.) ― -b2- Ayrıca ↓ **نُقْدَةٌ**, (L,) yahut ↓ **نِقْدَةٌ**, (IAar, L, K,) **كَرَوْيَآء** [yahut karavya]. (IAar, L, K.) ― -b3- Bkz. **نَقِدٌ**.

**نِقْدٌ**
**نِقْدٌ** ذ: bkz. **نَقِدٌ**.

**نَقَدٌ**
**نَقَدٌ** ذ [cins isim] Çirkin şekilli bir koyun türü; (K;) El-Bahreyn koyunlarından bir tür; kısa bacaklı ve çirkin yüzlüdür: (S, L:) yahut El-Hicaz’ın küçük koyunlarından bir tür: (L:) yahut sadece kuzular: (A, L:) [md. شيم’de **شَامَ** maddesinde zikredilen bir darbımeselde bir örneğine bkz.]: tekili ة iledir: (S, L:) erkeğe ve dişiye eşit uygulanır: (L:) çoğulu **نِقَادٌ**, ve [yarı-çoğul isim] **نِقَادَةٌ**. (L, K.) As şöyle der: yünün en iyisi **نَقَد**’ın yünüdür. Ve şöyle denir: **أَذَلُّ مِنَ النَّقَدِ** [**نَقَد** denilen koyundan daha zelil/aşağı]. (S, L.) ― -b2- Ayrıca, (mecaz olduğu varsayılarak:) Halkın aşağı tabakası. (L.) ― -b3- Bkz. **نُقْدٌ** ve **نَقِدٌ**.

**نَقِدٌ**
**نَقِدٌ** ذ, (L,) yahut ↓ **نِقْدٌ**, (K,) Erginliğe erişmede yavaş ve eti az olan: (L, K:) [ve bunun gibi ↓ **نُقْدٌ**, CK’ye göre: fakat orada **ويُضمّ** yanlışlıkla **وبِضَمٍّ** yerine konmuştur: ve birincisi, (S, L,) yahut ↓ **نَقَدٌ**, (K,) başkalarının gözünde hor ve küçük olan; erginliğe neredeyse erişmeyen bir oğlan; (S, L, K;) bazen böyle uygulanır. (S, L.) ― -b2- **نَقِدٌ** Kökünden yenmiş yahut aşınmış bir boynuz. (L.) Ayrıca bkz. **نَقِدَ**.

**نُقُدٌ**
**نُقُدٌ** ذ ve **نُقَدٌ** ve **نُقْدَةٌ** ve **نِقْدَهٌ**: bkz. **نُقْدٌ**.

**نُقَادَةٌ**
**نُقَادَةٌ** ذ Bir şeyin seçkin kısmı. (JK.) ― -b2- **هُوَ مِنْ نُقَادَةِ قُوْمِهِ** (mecaz:) O, kavminin en iyilerindendir. (A.)

**نَقَّادٌ**
**نَقَّادٌ** ذ **نَقَد** denilen koyun türünü güden çoban: (L, K:) yahut o koyun türünün derilerine sahip olan. (Th, L.) ― -b2- Bkz. **نَاقِدٌ**.

**نَاقِدٌ**
**نَاقِدٌ** ذ [parayı ayıklayan yahut ayıran ve kötüyü ortaya çıkaran; iyiyi kötüden ayıklayan yahut ayıran:] iyiyi kötüden ayıklamak yahut ayırmak için parayı inceleyen: [bunun gibi ↓ **نَقَّادٌ**:] çoğulu **نُقَّادٌ** (Msb) [ve **نَقَدَةٌ**]. ― -b2- [**نَاقِدُ شِعْرٍ**, ve ↓ **نَقَّادُهُ** (mecaz:) şiirin kusurlarını ayıklayan; ve ↓ ikincisi, bunu yapmaya alışkın olan.] ― -b3- **هُوَ مِنْ نَقَدَةِ الشِّعْرِ** ve **مِنْ نُقَّادِهِ**, (mecaz:) [O, şiirin kusurlarını ayıklayanlardandır]. (A.)

**أَنْقَدُ**
**أَنْقَدُ** ذ Kirpi; **القُنْفُذُ**; (S, L, K;) aslan için kullanılan **أَسَامَةُ** gibi bir özel addır: (S:) bunun gibi **الأَنْقَدُ**; (K;) fakat bazıları başına tarif edatının getirilmesini caiz görmez: (TA;) ve **الأَنْقَذُ**. (L.) Bundan şu söz: **بَاتَ بِلَيْلِ أَنْقَدَ**, (S, L,) yahut **بِلَيْلَةِ أَنْقَدَ**, (A, L,) O, kirpinin gecesini geçirdi; yani uykusuz: (L:) çünkü kirpi bütün gece uykusuz kalır (ve görür, L): (S, L, K:) ve **أَسْرَى مِنْ أَنْقَدَ** [kirpiden daha çok gece yolculuğu yapan]. (A, L.) ― -b2- **أَنْقَدُ لَيْلٍ** Bir iftiracı; bir karalayıcı; bunun gibi **قُنْفُذُ لَيْلٍ**. (L, md. قنفذ.) ― -b3- Ayrıca, **الأَنْقَدُ** [L, K,) ve ↓ **الاِنْقِدَانُ** (K) Kaplumbağa: (L, K:) yahut ikincisi, erkek kaplumbağa: (Lth:) bunun gibi ذ ile. (TA.)

**الاِنْقِدَانُ**
**الاِنْقِدَانُ** ذ: bkz. önceki cümle.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَقَدَ
نَقَدَ U ( n. ac. نَقْد 1 ,  تَنْقَاْد 62 ),
a.  Picked over, sorted; examined, tested ( money ).

b.  Picked out; pecked at.

c.  Paid in cash.

d.  ( n. ac. نَقْد 1 ,  نُقُوْد 27 ) [ acc. &  Ila ], Cast, shot ( a glance ) at.

e.  [ Bi &  Ila ], Fixed ( his eye ) upon.

f.  Bit.

g.  see VIII (e) .

نَقِدَ
نَقِدَ A ( n. ac. نَقَد 4 ),
a.  Was corroded, decayed; scaled, peeled off ( hoof ); was worm-eaten.

نَقَّدَ
نَقَّدَ II ,
a.  see I (c) .

نَاْقَدَ
نَاْقَدَ III ,
a.  Disputed, wrangled with.

أَنْقَدَ
أَنْقَدَ IV ,
a.  Budded, sprouted, greened ( tree ).

تَنَقَّدَ
تَنَقَّدَ V ,
a.  see I (a) , ( c ).

اِنْتَقَدَ
اِنْتَقَدَ VIII ,
a.  see I (a) .

b.  Received in cash.

c.  Grew up to manhood.

d.  Gnawed, ate.

e.  Criticised.

نَقْد
نَقْد 1 , ( pl. نُقُوْد 27 ),
a.  Cash, readymoney; money.

b.  Of fullweight, good ( money ).

نَقْدِيَّة
نَقْدِيَّة 1yit
a.  [ coll. ], Good coin, good money; cash.

نِقْد
نِقْد 2 ,
a.  Lean, spare.

نِقْدَة
نِقْدَة 2t ,
a.  see 3 (b) .

نُقْد
نُقْد 3 ,
a.  A certain tree.

b.  Caraway.

c.  see 2 .

نُقْدَة
نُقْدَة 3t ,
a.  see 3 (b) .

نَقَد
نَقَد 4 ,
a.  see 3 (a) & 5 ( a )

c.  ( pl. نِقَاْد 23 ,  نِقَاْدَة 23t ), Inferior breed of sheep.

نَقَدَة
نَقَدَة 4t ,
a.  see 3 (a) &  4 ( c ).

نَقِد
نَقِد 5 ,
a.  Sickly, puny.

b.  Broken; decayed.

نُقَد
نُقَد 9 ,
a.  see 3 (a) .

نُقُد
نُقُد 10 ,
a.  see 2 &  نُقْد 3 ( a ).

نُقُدَة
نُقُدَة 10t ,
a.  see 3 (a) .

أَنْقَدُ
أَنْقَدُ 14 ,
a.  Hedgehog; porcupine.

b.  Tortoise.

مِنْقَدَة
مِنْقَدَة 20t , ( pl. مَنَاْقِدُ 44 ),
a.  Instrument for picking nuts.

نَاْقِد
نَاْقِد 21 , ( pl. نُقَّاْد 29 ),
a.  Sorter; scrutinizer.

نَقَّاْد
نَقَّاْد 28 ,
a.  see 21 .

مِنْقَاْد
مِنْقَاْد 45 , ( pl. مَنَاْقِيْدُ 65 ),
a.  Beak, bill.

اِنْقِدَان
اِنْقِدَان
a.  Tortoise.

نَقْد العُرُوْس
نَقْد العُرُوْس
a.  Dowry; marriagegift.

أَنْقَدُ لَيْلٍ
أَنْقَدُ لَيْلٍ
a.  Slanderer.

##### Türkçe

**نَقَدَ**
**نَقَدَ** U ( n. ac. **نَقْد** 1 , **تَنْقَاْد** 62 ),
a. Ayıkladı, tasnif etti; inceledi, sınadı (para).

b. Ayıkladı; gagaladı.

c. Peşin ödedi.

d. ( n. ac. **نَقْد** 1 , **نُقُوْد** 27 ) [ acc. & Ila ], (bir bakışı) fırlattı, attı.

e. [ Bi & Ila ], (gözünü) üzerine dikti.

f. Isırdı.

g. VIII (e)’ye bak.

**نَقِدَ**
**نَقِدَ** A ( n. ac. **نَقَد** 4 ),
a. Aşındı, çürüdü; (tırnak) pullandı, soyuldu; kurt yedi.

**نَقَّدَ**
**نَقَّدَ** II ,
a. I (c)’ye bak.

**نَاْقَدَ**
**نَاْقَدَ** III ,
a. Çekişti, tartıştı.

**أَنْقَدَ**
**أَنْقَدَ** IV ,
a. Tomurcuklandı, filizlendi, yeşerdi (ağaç).

**تَنَقَّدَ**
**تَنَقَّدَ** V ,
a. I (a), (c)’ye bak.

**اِنْتَقَدَ**
**اِنْتَقَدَ** VIII ,
a. I (a)’ya bak.

b. Peşin olarak aldı.

c. Erkekliğe erişti.

d. Kemirdi, yedi.

e. Eleştirdi.

**نَقْد**
**نَقْد** 1 , ( pl. **نُقُوْد** 27 ),
a. Peşin (para), hazır para; para.

b. Tam ağırlıkta, iyi (para).

**نَقْدِيَّة**
**نَقْدِيَّة** 1yit
a. [ coll. ], İyi sikke, iyi para; peşin para.

**نِقْد**
**نِقْد** 2 ,
a. Zayıf, cılız.

**نِقْدَة**
**نِقْدَة** 2t ,
a. 3 (b)’ye bak.

**نُقْد**
**نُقْد** 3 ,
a. Belli bir ağaç.

b. Kimyon.

c. 2’ye bak.

**نُقْدَة**
**نُقْدَة** 3t ,
a. 3 (b)’ye bak.

**نَقَد**
**نَقَد** 4 ,
a. 3 (a) ve 5 (a)’ya bak.

c. ( pl. **نِقَاْد** 23 , **نِقَاْدَة** 23t ), Koyunun düşük cinsi.

**نَقَدَة**
**نَقَدَة** 4t ,
a. 3 (a) ve 4 (c)’ye bak.

**نَقِد**
**نَقِد** 5 ,
a. Hastalıklı, cılız.

b. Kırık; çürümüş.

**نُقَد**
**نُقَد** 9 ,
a. 3 (a)’ya bak.

**نُقُد**
**نُقُد** 10 ,
a. 2’ye ve **نُقْد** 3 (a)’ya bak.

**نُقُدَة**
**نُقُدَة** 10t ,
a. 3 (a)’ya bak.

**أَنْقَدُ**
**أَنْقَدُ** 14 ,
a. Kirpi; oklu kirpi.

b. Kaplumbağa.

**مِنْقَدَة**
**مِنْقَدَة** 20t , ( pl. **مَنَاْقِدُ** 44 ),
a. Fındık ayıklama aleti.

**نَاْقِد**
**نَاْقِد** 21 , ( pl. **نُقَّاْد** 29 ),
a. Ayıklayıcı; tetkik edici.

**نَقَّاْد**
**نَقَّاْد** 28 ,
a. 21’e bak.

**مِنْقَاْد**
**مِنْقَاْد** 45 , ( pl. **مَنَاْقِيْدُ** 65 ),
a. Gaga.

**اِنْقِدَان**
**اِنْقِدَان**
a. Kaplumbağa.

**نَقْد العُرُوْس**
**نَقْد العُرُوْس**
a. Mehir; evlilik hediyesi.

**أَنْقَدُ لَيْلٍ**
**أَنْقَدُ لَيْلٍ**
a. İftiracı.
