# نقذ — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B0/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%82%D8%B0/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نقذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B0.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: نقذ

ق ذ ن
ذقن ، نقذ : ( مستعملان ) .
ذقن : قال الليث : الذَقَن : مجتمع اللّحْيين . وناقة ذَقُون : تُحرِّك رأسَها : إذا سارت . والذِقْن : الشَّيخ .
وفي حديث عائشة : أنها قالت : ( تُوفّي رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) بين حاقِنَتي وذاقِنَتي ) .
قال أبو عبيد : الذاقِنة : طَرف الحُلْقوم .
وقال أبو زيد : يقال في مَثَل : ( لألحِقنّ حَواقِنك بذواقِنِك ) ، فذكرتُ ذلك للأصمعيّ فقال : هي الحاقنة والذَّاقنة ، ولم أَرَه وَقَف منها على حدّ معلوم .
وأما أبو عمرو فإنه قال : الذاقنة : طَرَف الحُلْقوم .
وقال ابن جَبَلة ، قال غيره : الذاقِنة الذقَن .
وقال غيره : ذقَنتُ الرجل أذقُنه ذَقْناً : إذا ضربتَ ذَقَنَه فهو مَذْقُون . وذَقَنته بالعصا ذَقْناً : ضرَبتُه بها .
وفي حديث عمر : أنه عُوتِب في شيء فَذَقَن بسَوْطه يستمِع .
وفي حديث آخر : ( فوضع عُودَ الدِّرَّة ثم ذَقَن عليها ) ، وقد ذَقَن على يَدِه : إذا
وضَعَها تحتَ ذقنه .
أبو عبيد عن الأصمعي : إذا خُرِزَت الدَّلْوُ فجاءت شَفَتُها مائلةً قيل : ذَقِنَتْ تَذقَن ذَقَناً .
وفي ( نوادر العرب ) : ذَاقَنَني فلان ولاقَنَني ولاغَدَني أي لازَّني وضايَقَني .
نقذ : وقال الليث : فرسٌ نَقَذٌ : إذا أخذ مِن قومٍ آخَرين .
أبو عبيد : النّقائذ من الخيل التي تُنُقِّذتْ مِن أيدي الناس .
وقال لُقَيم بن أوسٍ الشَّيبانيّ :
أفكان شُكرِي أنْ زعمتَ نفاسةً
نَقذِيك أمْسِ وليتني لم أشْهَدِ
قال ابن حبيب : نقذِيك من الإنقاذ ، كما تقول : ضَرْبيك .
قلت : يقال : نَقذتُه وأنقذتُه ، واستنقذْته وتنقذته ، أي : خلَّصْته ونجّيتُه .
وقال شِمر فيما وجدتُه بخطّه : النَّقيذة : الدرْع المستنقذَة مِن عدُوّ .
وقال يزيد بن الصَّعِق :
أعددتُ للحدثانِ كلَّ نَقيذةٍ
أنُفٍ كلائحة المُضِلّ جَرُورِ
أُنُف : لم يلبسها غيره . كلائحة المُضِلّ ، يعني السَّراب .
المفضَّل : النَقيذةُ الدِّرْع ، لأنَّ صاحبَها إذا لبِسَها أنقذَتْه من السُّيوف . والأُنُف : الطويلة . جَعلَها تَبرُق كالسَّرابِ لِجِدّتِها .

### Türkçe

ق ذ ن
**ذقن** , **نقذ**: (ikisi de kullanımdadır).

**ذقن**: Leys dedi: **الذَقَن**: iki çenenin birleşim yeri. Ve **ناقة ذَقُون**: yürüdüğü zaman başını hareket ettirir. Ve **الذِقْن**: yaşlı adam.

Âişe’nin hadisinde: onun şöyle dediği (rivayet edilmiştir): “Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) **حاقِنَتي** ile **ذاقِنَتي** arasında vefat etti.”

Ebû Ubeyd dedi: **الذاقِنة**: gırtlağın ucu.

Ebû Zeyd dedi: bir meselde şöyle denir: “Elbette senin **حَواقِنك**’ini senin **ذواقِنِك**’ine bitiştireceğim.” Bunu Asmaî’ye zikrettim de dedi ki: o **الحاقنة** ve **الذَّاقنة**’dir; ondan bilinen bir sınıra vakıf olduğunu görmedim.

Ama Ebû Amr ise dedi: **الذاقنة**: gırtlağın ucu.

İbn Cebele dedi; başkası dedi: **الذاقِنة** **الذقَن**’dır.

Başkası dedi: **ذقَنتُ** adamı, onu **أذقُنه** **ذَقْناً**: çenesine vurduğun zaman; o hâlde o **مَذْقُون**’dur. Ve onu sopayla **ذَقَنته** **ذَقْناً**: onunla vurdum.

Ömer’in hadisinde: bir şeyde kınandı da kamçısıyla **ذَقَن** etti, dinliyordu.

Başka bir hadiste: “Sonra **الدِّرَّة**’nin çubuğunu koydu, sonra onun üzerine **ذَقَن** etti.” Ve elinin üzerine **ذَقَن** etti: yani onu çenesinin altına koyduğu zaman.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: kova dikildiğinde, dudağı eğri gelirse “**ذَقِنَتْ** **تَذقَن** **ذَقَناً**” denir.

(“Arapların Nadirleri”nde): falan kişi bana **ذَاقَنَني** etti ve **لاقَنَني** etti ve **لاغَدَني** etti; yani bana yapıştı ve beni sıkıştırdı.

**نقذ**: Leys dedi: **فرسٌ نَقَذٌ**: bir kavimden başka bir kavme alındığı zaman.

Ebû Ubeyd: **النّقائذ** atlardan, insanların ellerinden **تُنُقِّذتْ** edilmiş olanlardır.

Lukaym b. Evs eş-Şeybânî dedi:
أفكان شُكرِي أنْ زعمتَ نفاسةً
نَقذِيك أمْسِ وليتني لم أشْهَدِ

İbn Habîb dedi: **نقذِيك** **الإنقاذ**’dandır; senin “**ضَرْبيك**” demen gibi.

Dedim: “**نَقذتُه**” ve “**أنقذتُه**” ve “**استنقذْته**” ve “**تنقذته**” denir; yani onu kurtardım ve onu selâmete çıkardım.

Şimr, kendi hattıyla bulduğumda dedi: **النَّقيذة**: düşmandan kurtarılmış zırh.

Yezîd b. es-Sa‘ık dedi:
أعددتُ للحدثانِ كلَّ نَقيذةٍ
أنُفٍ كلائحة المُضِلّ جَرُورِ

**أُنُف**: onu ondan başkası giymemiştir. “**كلائحة المُضِلّ**”: yani serap.

Mufaddal: **النَقيذةُ** zırhtır; çünkü sahibi onu giydiği zaman onu kılıçlardan **أنقذَتْه** eder. Ve **الأُنُف**: uzundur. Onu, yeniliğinden dolayı serap gibi parıldar kıldı.
