# نقرس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B1%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%82%D8%B1%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نقرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B1%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: نقرس

القاف والسين
قسطس: القِسطاسُ، والقُسطاسُ لغة: أقوم الموازين، ويقال: هو الشاهين. والقَرَسْطُون: القبان شامية.
والقُسْطَناس: صلاية الطيب. قال امرؤ القيس:
ردي علي كميت اللون صافـية		كالقُسْطَناس عليه الورس والجسد
قسطر: القَسْطَرَى: الجهبذ، شامية. وهم القَساطِرة، ويقال: الواحد: قَسْطَر وقِسْطار. ويجمع: قساطرة، قال:
دنانيرنا من قرن ثـور ولـم تـكـن		من الذهب المضروب عند القَساطِره
قسطن.
والقُسْطانيّة: ندأة قوس قزح، أي: عوجه. قال:
ونؤي كقُسْطانيّة الدجن ملد
أي: متلبد.
قسطل: القَسْطل: الغبار، والقَسْطلان أيضاً، إذا سطع سطوعاً شديداً.
والقَسْطلانيُّ: قطف منسوبة إلى عامل أو بلد. الواحدة: قَسْطلانيَة، قال:
كأن عليه القَسْطلانيّ مخملاً		إذا ما اتقت شفانه بالمناكب
والقِسْطالُ: الجهبذ.
قرطس: القِرْطاس معروف، يتخذ من بردي مصر. وكل أديم ينصب للنضال فاسمه: قِرطاس.
يقال: قَرْطَسَ الرامي إذا أصاب الأديم. وجرمز إذا أخطأ، والرمية التي تصيبها اسمها: المُقَرْطَسَة.
قردس: قُردُوس: اسم أبي حي.
سردق.
السُّرادق: كل ما أحاط بشيء نحو الشقة في المضرب، أو الحائط المشتمل على الشيء.
والسُّرادق يجمع على السّرادقات.
وبيت مُسَرْدَقٌ أعلاه وأسفله: مشدود كله، قال:
هو المدخل النعمان بيتاً سمـاؤه		نحور الفيول، بعد بيت مُسَرْدَقِ
دنقس: الدَّنْقَسَةُ: تطأطؤ الرأس ذلاً وخضوعا، وخفض البصر. قال:
إذا رآني من بعيد دنقسا
قدمس: القُدْمُوسُ: الملك الضخم، والقُدْمُوسةُ: الصخرة العظيمة، الجميع: القَداميس، قال جرير:
وآبنا نزار أحلاني بـمـنـزلة		في رأس أرعن عادي القَداميسِ
دمقس: الدِّمَقْسُ: الإبريسم. قال العجاج:
خوداً تخال ريطها المُدَمْقَسا
وقال:
يظل العذارى يرتمين بلحمها		وشحم كهداب الدِّمَقْسِ المفتل
قنسر: القِنَّسْرُ، وبعضهم يقول: قِنِّسْر، والقِنَّسْريّ: الكبير السن، قال العجاج:
أطرباً وأنت قِنَّسْريُّ
بنصب النون وتشديدها.
قِنَّسْرين: كورة بالشام.
نقرس: النِّقْرِسُ: داء في الرجل. والنِّقرسُ: الداهية من الأدلاء. يقال: دليل نِقْرس، وطبيب نِقْرس. والنِّقرِيسُ: الشيء تتخذه النساء على صيغة الورد يغرزنه في رؤوسهن. قال:
فحليت من خز وبز وقـرمـز		ومن صنعه الدنيا عليك النّقارِسُ
قرنس: القُرْناس: شبه أنف يتقدم من الجبل.
وقَرْنس البازي، فعل له لازم، إذا كرز، وخيطت عيناه أول ما يصاد.
قسبر: القَسْبُريّ: الذكر الشديد.
قربس: القَرَبُوسُ: حنو السرج، وبعض أهل الشام يثقله وهو خطأ. ويجمعه: قَرَبابيس، وهو أشد خطأ.
قبرس: القِبْرِسُ والقُبْرُسُ من النحاس أجوده. وفي ثغور الشام موضع يقال له: قُبْرُس.
قرقس: القَرَقُوس: القف الصلب. ويقال: القِرْقِسُ: الجرجس، قال:
فليت الأفاعي يعضضننـا		مكان البراغيث والقِرْقِسِ
يحرمن جنبي نوم الفراش		ويؤذين جسمي إن أجلس
مرقس: اسم لإبليس جاهلي عليه لعنة الله. وسمي امرؤ القيس بذلك، لأنه كان يقول الشعر على لسان إبليس، ولا ينبغي أن يقولوا: امرؤ القيس، ولكن امرؤ الله، ولكن جرى هذا على ألسنتهم.
قسمل: القساملةُ: حي من اليمن، والنسبة إليهم: قَسْمليّ.
قلمس: القَلَمَّسُ: الرجل الداهية، المنكر، البعيد الغور. وكان القَلَمَّسُ الكناني من نسأة الشهور على معد. كان يقف في الجاهلية عند جمرة العقبة، فيقول: اللهم إني ناسئ الشهور، واضعها مواضعها، وإني لا أغاب ولا أجاب. اللهم إني أحللت أحد الصفرين، حرمت صفر المؤخر، وكذلك في الرجبين، شعبان ورجب، ثم يقول: انفروا على اسم الله فذلك قوله جل وعز: "إنما النسيئ زيادة في الكفر".
سملق: السَّلْمَقُ: القاع الأملس. وعجز سَمْلقٌ: سيئة الخلق.
والسَّمْلَقةُ: الرديئة في البضع.
سفسق: السَّفاسِقُ: شطب السيوف كأنها عمود في متنه، ممدودة كالخيط. ويقال: بل هو ما بين الشطبتين على صفحة السيف طولاً. والواحدة: سِفْسِقة. قال امرؤ القيس:
ومستلئم كشفت بالرمـح ذيلـه		أقمت بعضب ذي سَفاسِقَ ميله
سمسق: والمُستُقة: الياسمين.
مستق: المُسْتُقةُ: ضرب من الثياب، ويقال: من الفراء.
والمُستُقة: نوع من الملاهي، وهي المزمار، دخيل معرب.

### Türkçe

**القاف** ve **السين**

**قسطس**: **القِسطاسُ** ve **القُسطاسُ** bir lugattır: terazilerin en doğrusu; ve denilir ki: o **الشاهين**’dir. Ve **القَرَسْطُون**: **القبان** (kantar) Şâmîdir.

Ve **القُسْطَناس**: güzel koku havanı. İmru’ul-Kays dedi ki:
Bana geri ver, rengi doru at gibi olan berrak (şarabı),		üzerinde **الورس** ve **الجسد** bulunan **القُسْطَناس** gibi.

**قسطر**: **القَسْطَرَى**: sarraf/para ayarı yapan, Şâmîdir. Ve onlar **القَساطِرة**’dir; ve denilir ki tekili: **قَسْطَر** ve **قِسْطار**. Ve çoğul yapılır: **قساطرة**. Dedi ki:
Dinarlarımız boğa boynuzundandır ve olmadı		**القَساطِره** yanında basılmış altından.

**قسطن**.
Ve **القُسْطانيّة**: gökkuşağının eğriliği; yani: onun eğriliği. Dedi ki:
Ve bir yükselti, **قُسْطانيّة** gibi; karanlık bulutlar (içinde) yapışık.
Yani: birbirine yapışmış.

**قسطل**: **القَسْطل**: toz; ve **القَسْطلان** da (böyledir), şiddetli bir parlayışla parladığı zaman.

Ve **القَسْطلانيُّ**: bir âmile veya bir beldeye nispet edilen bir üzüm salkımı. Tekili: **قَسْطلانيَة**. Dedi ki:
Sanki üzerinde **القَسْطلانيّ** kadife var,		dudaklarını omuzlarla koruduğu vakit.

Ve **القِسْطالُ**: sarraf/para ayarı yapan.

**قرطس**: **القِرْطاس** bilinen (şey)dir; Mısır papirüsünden yapılır. Ve her deri ki atış talimi için dikilir, onun adı: **قِرطاس**.

Denilir ki: **قَرْطَسَ** okçu, deriyi vurduğu zaman. Ve **جرمز** (derler) ıskaladığı zaman. Ve isabet eden atışın adı: **المُقَرْطَسَة**.

**قردس**: **قُردُوس**: Ebû Hayy’ın adıdır.

**سردق**.
**السُّرادق**: bir şeyi kuşatan her şey; mesela çadırdaki bölme, yahut şeyi içine alan duvar.

Ve **السُّرادق** **السّرادقات** üzere cem‘ olunur.

Ve üstü ve altı **مُسَرْدَقٌ** olan bir ev: bütünüyle gerilmiş/sıkıca bağlanmış (ev)dir. Dedi ki:
O, Nu‘mân’ın bir eve girişidir; göğü		fillerin boğazlarıdır; **مُسَرْدَق** bir evden sonra.

**دنقس**: **الدَّنْقَسَةُ**: zillet ve boyun eğme olarak başı eğmek; ve bakışı kısmak. Dedi ki:
Beni uzaktan gördüğü zaman başını eğdi.

**قدمس**: **القُدْمُوسُ**: iri (büyük) kral; ve **القُدْمُوسةُ**: pek büyük kaya. Hepsi: **القَداميس**. Cerîr dedi ki:
Ve Nizâr babamız beni bir menzile yerleştirdi,		azgın bir başın tepesinde; **القَداميس**e saldıran.

**دمقس**: **الدِّمَقْسُ**: ipek. el-‘Accâc dedi ki:
Bir genç kız; onun örtüsünü **المُدَمْقَسا** sanırsın.
Ve dedi ki:
Genç kızlar onun etine atarlar,		bükülmüş **الدِّمَقْس** püskülleri gibi bir yağ.

**قنسر**: **القِنَّسْرُ**; ve bazısı der ki: **قِنِّسْر**. Ve **القِنَّسْريّ**: yaşlı (kimse). el-‘Accâc dedi ki:
Coşkunluk mu; hâlbuki sen **قِنَّسْريُّ**’sin.
**النون**’un nasbı ve şeddelenmesiyle.

**قِنَّسْرين**: Şam’da bir kûre (idari bölge).

**نقرس**: **النِّقْرِسُ**: ayakta bir hastalık. Ve **النِّقرسُ**: kılavuzlardan (yol göstericilerden) bir felaket/baş belası. Denilir ki: **دليل نِقْرس** ve **طبيب نِقْرس**. Ve **النِّقرِيسُ**: kadınların gül biçiminde edindikleri, başlarına sapladıkları şey. Dedi ki:
Ve süslendim; ipekten, bezden ve kırmızı boyadan;		ve dünyanın sana yaptığı şeyden: **النّقارِسُ**.

**قرنس**: **القُرْناس**: dağdan öne doğru çıkan burun benzeri (çıkıntı).

Ve **قَرْنس** doğanın (şahinin) (fiilidir); ona lâzım bir fiildir: **كرز** ettiği zaman; ve ilk avlandığında gözleri dikildi.

**قسبر**: **القَسْبُريّ**: şiddetli erkek.

**قربس**: **القَرَبُوسُ**: eyerin önü (kaşı). Şam ehlinin bazısı onu ağırlaştırır (telaffuz eder); o hatadır. Ve onun çoğulu: **قَرَبابيس**; o daha şiddetli bir hatadır.

**قبرس**: **القِبْرِسُ** ve **القُبْرُسُ**: bakırdan; onun en iyisi. Ve Şam sınır boylarında **قُبْرُس** denilen bir yer vardır.

**قرقس**: **القَرَقُوس**: sert kafes. Ve denilir ki: **القِرْقِسُ**: **الجرجس**. Dedi ki:
Keşke yılanlar bizi ısırsaydı,		pirelerin ve **القِرْقِسِ**in yerine.
Yatağın uykusunu yanımdan men ederler,		oturursam bedenime eziyet ederler.

**مرقس**: câhiliye (döneminde) İblîs’in bir adıdır; Allah’ın lâneti onun üzerine olsun. Ve İmru’ul-Kays buna böyle adlandırıldı; çünkü İblîs’in dili üzere şiir söylerdi. Ve “İmru’ul-Kays” dememeleri gerekir; fakat “İmru’ullah” (demeleri gerekir). Lâkin bu, dillerinde böyle cereyan etti.

**قسمل**: **القساملةُ**: Yemen’den bir kabile; onlara nispet: **قَسْمليّ**.

**قلمس**: **القَلَمَّسُ**: felaket/baş belası adam; inkârcı; derinliği uzak (kimse). Ve Kinânî **القَلَمَّسُ**, Ma‘add üzerine ayların ertelenmesinden (sorumlu) idi. Câhiliyede Cemretü’l-‘Akabe yanında durur, sonra derdi: Allah’ım, ben ayları erteleyenim; onları yerlerine koyanım; ve ben ne gizlenirim ne de bana cevap verilir. Allah’ım, iki **الصفر**den birini helâl kıldım; sonraki **صفر**i haram kıldım; ve aynı şekilde iki **الرجب**de: **شعبان** ve **رجب**. Sonra derdi: Allah’ın adıyla sefere çıkın. İşte bu, O’nun (azze ve celle) sözüdür: “**إنما النسيئ زيادة في الكفر**”.

**سملق**: **السَّلْمَقُ**: düz, kaygan taban. Ve **عجز سَمْلقٌ**: kötü huylu (kimse).

Ve **السَّمْلَقةُ**: cima‘da kötü olan (kadın).

**سفسق**: **السَّفاسِقُ**: kılıçların çizgisi; sanki onun sırtında bir sütun; ip gibi uzatılmış. Ve denilir ki: bilakis o, kılıcın yüzünde uzunlamasına iki çizgi arasındaki (kısım)dır. Tekili: **سِفْسِقة**. İmru’ul-Kays dedi ki:
Zırhlı bir (adam); mızrakla eteğini açtım,		**سَفاسِقَ** sahibi bir kılıçla onun eğriliğini doğrulttum.

**سمسق**: ve **المُستُقة**: yasemin.

**مستق**: **المُسْتُقةُ**: elbiselerden bir tür; ve denilir ki: kürklerden (bir tür).

Ve **المُستُقة**: eğlencelerden bir türdür; o, mizmar (nefesli çalgı)dır; yabancı (kelime), Arapçalaştırılmıştır.
