# نقس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%82%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نقس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نقس

الناقوس: الذي يضربه النصارى لأوقات صلاتهم، وهي خشبة كبيرة طويلة وأخرى قصيرة، واسمها الوبيل، قال جرير:
  لما تذكرت بالـديرين أرقـنـي                      صوت الدجاج وقرع والنواقيس وقد نقس بالوبيل الناقوس نقسا، أي ضرب، ومنه حديث بدء الأذان: حتى نقسوا أو كادوا ينقسون، حتى رأى عبد الله بن زيد الأذان. والنقس: العيب والسخرية، وكذلك اللقس والنقز والقذل، قاله الفراء: وهو أن يعيب القوم ويسخر منهم، ويلقبهم الألقاب. وقال ابن القطاع: نقس الإنسان: طعن عليه. وقال الأصمعي: النقس: الجرب، كالوقس. والنقس، بالكسر: المداد الذي يكتب به، ج أنقاس وأنقس قال المرار:
  عفت المنازل غير مثل الأنقس                      بعد الزمان عرفته بالقرطس أي في القرطاس. وتقول منه: نقس دواته تنقيسا، أي جعله فيها. ونقسه تنقيسا: لقبه، وكذلك نقزه، والإسم النقاسة، بالكسر. والناقس: الحامض، قاله الليث، يقال: شراب ناقس، إذا حمض. ونقس ينقس نقوسا: حمض، قال الجعدي:
  جون كجوز الحمار جرده ال                      خراس لا ناقس ولا هـزم ورواه قوم: لا نافس بالفاء، حكى ذلك أبو حنيفة، وقال: لا أعرفه إنما المعروف: ناقس، بالقاف. والأنقس: ابن الأمة، لما به من الجرب. ومما يستدرك عليه: رجل نقس، ككتف: يعيب الناس ويلقبهم، وقد ناقسهم. وانتقسوا: قرعوا الناقوس. والنقس، بضمتين: جمع ناقوس، على توهم حذف الألف، وبه فسر قول الأسود بن يعفر:
  وقد سبأت لفتـيان ذوي كـرم                      قبل الصباح ولما تقرع النقس ونقس الناقوس: صوت. ونقس بين القوم: أفسد. ونقس المرأة: باضعها، نقله ابن القطاع.

### Türkçe

**الناقوس**: Hristiyanların namaz vakitleri için vurdukları şey; o, büyük uzun bir tahta ve bir başka kısa (tahta)dır; onun adı **الوبيل**’dir. Cerîr dedi:
  İki manastırda hatırladığımda beni uykusuz bıraktı                      horozların sesi ve vurma ve **النواقيس**’in çalınması.

Ve **الناقوس** **الوبيل** ile **نقسا** **نقس** etti; yani vurdu. Ve ondan, ezanın başlangıcı hadisi: “ta ki **نقسوا** ettiler yahut neredeyse **ينقسون** edeceklerdi; ta ki Abdullah b. Zeyd ezanı gördü.”

Ve **النقس**: ayıp ve alaydır; aynı şekilde **اللقس** ve **النقز** ve **القذل** (dir). Bunu Ferrâ söyledi: ve o, kavmi ayıplaması ve onlarla alay etmesi ve onları lakaplarla lakaplandırmasıdır.

İbnü’l-Kattâ‘ dedi: **نقس** insan: ona ta‘n etti.

Asma‘î dedi: **النقس**: uyuzdur; **الوقس** gibi.

Ve **النقس** (kesre ile): kendisiyle yazı yazılan mürekkeptir; çoğulu **أنقاس** ve **أنقس**. Merâr dedi:
  Evler silindi, **الأنقس** misli hariç                      zaman(ın) ardından onu **القرطس** ile tanıdım
yani kâğıtta.

Ve ondan dersin: **نقس** divitini **تنقيسا**; yani onu onun içine koydu.

Ve onu **تنقيسا** **نقسه**: ona lakap taktı; aynı şekilde **نقزه** (de). İsim **النقاسة**’dır (kesre ile).

Ve **الناقس**: ekşidir; bunu Leys söyledi. Denir: **شراب ناقس**; ekşidiği zaman.

Ve **نقس ينقس نقوسا**: ekşidi. Ca‘dî dedi:
  Eşek ceviz(i) gibi kara; onu soydu                      **الخراس**; ne **ناقس** ne de **هـزم**

Bir topluluk onu şöyle rivayet etti: “**نافس**” (fâ ile). Bunu Ebû Hanîfe nakletti ve dedi: “Onu bilmiyorum; bilinen ancak **ناقس**’tir, kāf ile.”

Ve **الأنقس**: cariyenin oğludur; onda bulunan uyuz sebebiyle.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **رجل نقس** (kefet gibi): insanları ayıplar ve lakap takar; ve onlarla **ناقس** etmiştir.

Ve **انتقسوا**: **الناقوس**’u çaldılar.

Ve **النقس** (iki damme ile): **ناقوس**’un cem‘idir; elifin hazfı vehmi üzere. Ve onunla Esved b. Ya‘fer’in sözü tefsir edildi:
  Ve kerem sahipleri delikanlılara şarap sundum                      sabah öncesinde; hâlbuki **النقس** çalınmazken

Ve **نقس الناقوس**: sestir.

Ve **نقس** kavim arasında: bozdu.

Ve **نقس** kadını: onu cinsel olarak yardı; bunu İbnü’l-Kattâ‘ nakletti.
