# نقض — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B6/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%82%D8%B6/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نقض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B6.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: نقض

القاف والضاد والنون معهما
ن ق ض يستعمل فقط نقض: النَّقْضُ: إفساد ما أبرمت من حبل أو بناء والنِّقْضُ: البناء المنْقُوضُ، يعني اللبن إذا خرج منه.
والنَّقْضُ والنِّقْضةُ هما الجمل والناقة اللذان هزلتهما الأسفار وأدبرتهما، والجميع الأنقاض، قال:
إذا مطونا نِقْضةً أو نِقْضا
المُناقَضةُ في الأشياء، نحو الشعر، كشاعرٍ ينْقُضُ قصيدة أخرى بغيرها، والاسم النَّقيضةُ ويجمع نَقائِضَ، ومن هذا نَقائضُ جريرٍ والفرزدق.
والنَّقْضُ: مُنْتَقَضُ الكماة من الأرض إذا أرادت أن تخرج، ونَقَضْتُها نَقْضاً فَانتَقَضَتْ منه، وجمعها أنقاضٌ.
والانتِقاضُ: أن يعود الجرح بعد البرء، وكذلك انتِقاضُ الأمور والثغور ونحوها.
والنَّقيضُ: صوت الأصابع والمفاصل والأضلاع، وأنْقَضَتِ الأضلاع والأصابع إنقاضاً، ورأيته يُنْقِضُ، ويُنْقِضُ أصابعه، قال:
وحُزْن تُنْقِضُ الأضلاعُ منه		مقيم في الجوانحِ لن يَزولا
وقولك: أنْقَضْتُ يعني أخذت الأصابع إنقاضاً.
ونقيضُ المحجمة: صوتها إذا شدها الحجام بمصه، قال:
كأنما زوى بين عينيه نقيضُ المحاجمِ
والنُّقّاضُ: نبات.
النَّقّاض: الذي يَنْقُضُ الدمقس، وحرفته النِّقاضةُ.
وأَنْقَضْتُ بالحمار إذا ألزقت طرف لسانك بالغار الأعلى ثم صوت بحافتيه من غير أن ترفع طرفه عن موضعه، وكذلك ما أشبهه من أصوات الفراريج والعقاب والرحل فهو إنقاضٌ، قال
أواخرِ الميسِ إِنقاضُ الفراريجِ

### Türkçe

**القاف** ve **الضاد** ve **النون** onlarla birlikte

ن ق ض yalnızca **نقض** kullanılır: **النَّقْضُ**: ipten veya binadan sağlamlaştırdığın şeyi bozmak; ve **النِّقْضُ**: bozulmuş bina; yani, ondan çıktığı zaman kerpiç.

Ve **النَّقْضُ** ve **النِّقْضةُ**: seferlerin zayıflattığı ve geri bıraktığı deve ve dişi devedir; hepsi **الأنقاض**’dır, dedi ki:
إذا مطونا **نِقْضةً** أو **نِقْضا**

Eşyalarda **المُناقَضةُ**, şiir gibi; başka bir şairin, başka bir kasideyi onunla bozması gibi; isim **النَّقيضةُ**’dir ve **نَقائِضَ** diye çoğul yapılır; bundan **نَقائضُ جريرٍ والفرزدق**.

Ve **النَّقْضُ**: yerden çıkmak istediği zaman toprağın içinden **الكماة**’nin (mantarların) çıkacağı yer; ve onu **نَقَضْتُها** **نَقْضاً** (diye) yaptım da ondan **فَانتَقَضَتْ**; onun çoğulu **أنقاضٌ**’dır.

Ve **الانتِقاضُ**: yaranın iyileşmeden sonra geri dönmesidir; aynı şekilde işlerin ve sınır gediklerinin ve benzerlerinin **انتِقاضُ**’u.

Ve **النَّقيضُ**: parmakların, eklemlerin ve kaburgaların sesi; kaburgalar ve parmaklar **أنْقَضَتِ** **إنقاضاً**; ve onu **يُنْقِضُ** görürsün; ve parmaklarını **يُنْقِضُ**, dedi ki:
وحُزْن تُنْقِضُ الأضلاعُ منه		مقيم في الجوانحِ لن يَزولا

Ve senin sözün: **أنْقَضْتُ** yani parmaklar **إنقاضاً** aldı (çıkarır oldu).

Ve **نقيضُ المحجمة**: hacamatçının onu emmesiyle sıktığı zaman onun sesi, dedi ki:
كأنما زوى بين عينيه نقيضُ المحاجمِ

Ve **النُّقّاضُ**: bir bitki.

**النَّقّاض**: **الدمقس**’i bozan (söken) kimse; onun mesleği **النِّقاضةُ**’dır.

Ve eşeğe dair **أَنْقَضْتُ**: dilinin ucunu üst damakla yapıştırıp sonra ucunu yerinden kaldırmaksızın iki kenarıyla ses çıkarman; ve ona benzeyen civcivlerin, kartalın ve semerin seslerinden olan şey de **إنقاضٌ**’dır, dedi:
أواخرِ الميسِ إِنقاضُ الفراريجِ
