# نقض — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B6/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%82%D8%B6/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نقض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B6.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نقض

النَّقْضُ: إِفْسادُ ما أَبْرَمْتَ من عَقْدٍ أَو بِناء، وفي الصحاح: النَّقْضُ نَقْضُ البِناء والحَبْلِ والعَهْدِ. غيره: النقْضُ ضِدُّ الإِبْرام، نقَضَه يَنْقُضُه نَقْضاً وانْتَقَضَ وتَناقَضَ. والنَّقْضُ: اسمُ البِناء المَنْقُوضِ إِذا هُدم. وفي حديث صوم التَّطَوُّع: فناقَضَني وناقَضْتُه، هي مُفاعَلةٌ من نَقْض البناء وهو هَدْمُه، أَي يَنْقُضُ قولي وأَنْقُضُ قوله، وأَراد به المُراجَعةَ والمُرادَّةَ. وناقضَه في الشيء مُناقَضةً ونِقاضاً: خالَفَه؛ قال:
وكان أَبُو العَيُوفِ أَخاً وجاراً
وذا رَحِمٍ، فقُلْتُ له نِقاضا
أَي ناقَضْتُه في قوله وهَجْوِه إِيّاي. والمُناقَضةُ في القول: أَن يُتَكَلَّم بما يتناقَضُ معناه. والنَّقِيضةُ في الشِّعْرِ: ما يُنْقَضُ به؛ وقال الشاعر:
إِنِّي أَرَى الدَّهْرَ ذا نَقْضٍ وإِمرارِ
أَي ما أَمَرَّ عادَ عليه فنقَضَه، وكذلك المُناقَضةُ في الشِّعْر يَنْقُضُ الشاعرُ الآخرُ ما قاله الأَوّل، والنَّقِيضةُ الاسم يجمع على النَّقائض، ولذلك قالوا: نَقائضُ جرير والفرزدق. ونَقِيضُك: الذي يُخالِفُك، والأُنثى بالهاء. والنَّقْضُ: ما نَقَضْتَ، والجمع أَنْقاض. ويقال: انْتَقَضَ الجُرْحُ بعد البُرْء، وانتَقض الأَمْرُ بعد التِئامه، وانتقَض أَمرُ الثغْرِ بعد سَدِّه.
والنِّقْضُ والنِّقْضةُ: هما الجملُ والناقةُ اللذان قد هَزَلْتَهما وأَدْبَرْتَهما، والجمع الأَنْقاضُ؛ قال رؤبة:
إِذا مَطَوْنا نِقْضةً أَي، نِقْضا
والنِّقْضُ، بالكسر: البعير الذي أَنْضاه السفر، وكذلك الناقة. والنِّقْضُ: المَهْزُول من الإِبل والخيل، قال السيرافي: كأَنَّ السفَرَ نقَض بِنْيتَه، والجمع أَنْقاضٌ؛ قال سيبويه: ولا يُكَسَّر على غير ذلك، والأُنثى نِقْضةٌ والجمع أَنْقاضٌ كالمذكر على توَهُّمِ حذْفِ الزائد. والانْتِقاضُ: الانْتِكاثُ. والنَّقْضُ: ما نُكث من الأَخبية والأَكْسِيةِ فغُزل ثانية، والنُّقاضةُ: ما نُقض من ذلك. والنِّقْضُ: المَنْقُوضُ مثل النِّكْث. والنِّقْضُ: مُنْتَقِضُ الأَرض من الكَمْأَةِ، وهو الموضع الذي يَنتَقِضُ عن الكمأَة إذا أَرادت أَن تخرج نقَضت وجه الأَرض نَقْضاً فانْتَقَضت الأَرض؛ وأَنشد:
كأَنَّ الفُلانِيَّاتِ أَنْقاضُ كَمْأَةٍ
لأَوَّلِ جانٍ، بالعَصا يَسْتَثِيرُها
والنَّقّاضُ: الذي يَنْقُضُ الدِّمَقْسَ، وحِرْفَتُه النِّقاضةُ؛ قال الأَزهري: وهو النَّكّاثُ، وجمعه أَنْقاض وأَنْكاث. ابن سيده: والنِّقْضُ قِشْرُ الأَرض المُنْتَقِضُ عن الكَمْأَة، والجمع أَنْقاض ونُقوضٌ، وقد أَنْقَضْتُها وأَنقَضْت عنها، وتَنقَّضَت الأَرض عن الكمأَة أَي تقطَّرَت. وأَنْقَضَ الكَمْءُ ونقَّض: تَقَلْفَعَتْ عنه أَنقاضه؛ قال: ونَفَّضَ الكَمْءُ فأَبْدَى بَصَرَهْ
(* قوله «ونقض الكمء» تقدم انشاده في مادة بصر: ونقض الكمء بالفاء ونصب الكمء تبعاً للأَصل والصواب ما هنا.)
والنِّقْضُ: العسَلُ يُسَوِّسُ فيؤخذ فيُدَقّ فيُلْطَخ به موضع النحل مع الآس فتأْتيه النحل فتُعَسِّلُ فيه؛ عن الهَجَرِيّ. والنَّقِيضُ من اَلأَصْواتِ: يكون لِمفاصل الإِنسانِ والفَرارِيجِ والعَقْرَبِ والضِّفْدَعِ والعُقابِ والنَّعامِ والسُّمانى والبازِي والوبْرِ والوزَغ، وقد أَنْقَض؛ قال:
فلمَّا تَجاذَبْنا تَفَرْقَعَ ظَهْرُه،
كما يُنْقِضُ الوُزْغانُ، زُرْقاً عُيونُها
وأَنْقَضت العُقابُ أَي صوَّتَت؛ وأَنشد الأَصمعي:
تُنْقِضُ أَيْدِيها نَقِيضَ العِقْبانْ
وكذلك الدجاجةُ؛ قال الراجز:
تُنْقِضُ إِنْقاضَ الدَّجاجِ المُخَّضِ
والإِنْقاضُ والكَتِيتُ: أَصوات صغار الإِبل، والقَرْقَرةُ والهَديرُ: أَصوات مَسانِّ الإِبل؛ قال شِظاظٌ وهو لِصٌّ من بني ضَبّة: رُبَّ عَجُوزٍ من نُمَيْرٍ شَهْبَرَهْ،
عَلَّمْتُها الإِنْقاضَ بَعْدَ القَرْقَرهْ
أَي أَسْمَعْتُها، وذلك أَنه اجْتازَ على امرأَة من بني نُمير تَعْقِلُ بعيراً لها وتَتَعَوَّذُ من شِظاظٍ، وكان شِظاظ على بكر، فنزل وسرَق بعيرها وترك هناك بَكْرَه. وتنَقَّضت عِظامُه إِذا صوَّتت. أَبو زيد: أَنْقَضْتُ بالعنز إِنْقاضاً دَعَوْتُ بها. وأَنْقَضَ الحِمْلُ ظهرَه: أَثقله وجعله يُنْقِضُ من ثِقَله أَي يُصَوِّتُ. وفي التنزيل العزيز: ووضَعْنا عنك وِزْرَك الذي أَنْقَض ظهرَك؛ أَي جعلَه يُسْمَعُ له نَقِيضٌ من ثِقَلِه. وجاء في التفسير: أَثْقل ظهرك، قال ذلك مجاهد وقتادةُ، والأَصل فيه أَن الظهر إِذا أَثقله الحِمل سُمع له نَقِيض أَي صوت خفي كما يُنْقِض الرَّجل لحماره إِذا ساقَه، قال: فأَخبر اللّه عزّ وجلّ أَنه غفر لنبيه، صلّى اللّه عليه وسلّم، أَوزارَه التي كانت تراكمت على ظهره حتى أَثقلته، وأَنها لو كانت أَثقالاً حملت على ظهره لسمع لها نقيض أَي صوت؛ قال محمد بن المكرّم، عفا اللّه عنه: هذا القول فيه تسَمُّح في اللفظ وإغلاظ في النطق، ومن أَين لسيدنا رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، أَوزار تتراكم على ظهره الشريف حتى تثقله أَو يسمع لها نقيض وهو السيد المعصوم المنزه عن ذلك، صلّى اللّه عليه وسلّم؟ ولو كان، وحاش للّه، يأْتي بذنوب لم يكن يجد لها ثِقَلاً فإِن اللّه تعالى قد غفر له ما تقدَّم من ذنبه وما تأَخر، وإِذا كان غفر له ما تأَخر قبل وقوعه فأَين ثقله كالشرِّ إِذا كفاه اللّه قبل وُقوعه فلا صُورة له ولا إِحْساسَ به، ومن أَين للمفسِّر لفظ المغفرة هنا؟ وإِنما نص التلاوة ووَضَعْنا، وتفسير الوِزْر هنا بالحِمل الثقيل، وهو الأَصل في اللغة، أَولى من تفسيره بما يُخْبَر عنه بالمغفرة ولا ذكر لها في السورة، ويحمل هذا على أَنه عزّ وجلّ وضع عنه وزره الذي أَنقض ظهره من حَمْلِه هَمَّ قريش إِذ لم يسلموا، أَو هَمَّ المنافقين إِذ لم يُخْلِصوا، أَو همّ الإِيمانِ إِذ لم يُعمّ عشيرته الأَقربين، أَو همّ العالَمِ إذ لم يكونوا كلهم مؤمنين، أَو همّ الفتح إِذ لم يعجَّل للمسلمين، أَو هموم أُمته المذنبين، فهذه أَوزاره التي أَثقلت ظهره، صلّى اللّه عليه وسلّم، رغبة في انتشار دعوته وخَشْيةً على أُمته ومحافظة على ظهور ملته وحِرْصاً على صفاء شِرْعته، ولعل بين قوله عزّ وجلّ: ووضعنا عنك وزرك، وبين قوله: فلعلك باخع نفسك على آثارهم إِن لم يؤمنوا بهذا الحديث أَسفاً، مناسبةً من هذا المعنى الذي نحن فيه، وإِلا فمن أَين لمن غفر اللّه له ما تقدّم من ذنبه وما تأَخَّر ذنوب؟ وهل ما تقدَّم وما تأَخَّر من ذنبه المغفور إِلا حسنات سواه من الأَبْرار يراها حسنة وهو سيّد المقربين يراها سيئة، فالبَرُّ بها يتقرَّب والمُقَرَّبُ منها يتوب؛ وما أَوْلى هذا المكان أَن يُنْشَد فيه:
ومِنْ أَيْنَ للوجْهِ الجَمِيل ذُنوب
وكل صوت لمَفْصِل وإِصْبَع، فهو نَقِيضٌ. وقد أَنْقَضَ ظهرُ فلان إِذا سُمع له نَقِيض؛ قال:
وحُزْن تُنْقِضُ الأَضْلاعُ منه،
مُقِيم في الجَوانِحِ لنْ يَزُولا
ونَقِيضُ المِحْجَمةِ: صوتها إِذا شدَّها الحَجّامُ بمَصِّه، يقال: أَنْقَضَتِ المِحْجَمةُ؛ قال الأَعشى:
زَوَى بينَ عَيْنَيْه نَقِيضُ المَحاجِم
وأَنْقَضَ الرَّحْلُ إِذا أَطَّ؛ قال ذو الرمة وشبَّه أَطِيطَ الرِّحالِ بأَصوات الفراريج:
كأَنَّ أَصْواتَ، من إِيغالِهِنَّ بِنا،
أَواخِرِ المَيْسِ، إِنْقاضُ الفَرارِيجِ
قال الأَزهري: هكذا أَقرأَنِيه المُنْذِري رواية عن أَبي الهيثم، وفيه تقديم أُريد التأْخير، أَراد كأَنَّ أَصواتَ أَواخِرِ المَيْسِ إِنْقاضُ الفراريج إِذا أَوْغَلَت الرِّكابُ بنا أَي أَسْرَعَت، ونَقِيضُ الرّحال والمَحامِل والأَدِيمِ والوَتَرِ: صوتُها من ذلك؛ قال الراجز: شَيَّبَ أَصْداغي، فَهُنَّ بِيضُ،
مَحامِلٌ لقِدِّها نَقِيضُ
وفي الحديث: أَنه سمع نَقيضاً من فوقه؛ النَّقِيضُ الصوت. ونَقِيضُ السقْفِ: تحريك خشبه. وفي حديث هِرَقْلَ: ولقد تنقَّضَتِ الغُرفةُ أَي تشقَّقت وجاء صوتها. وفي حديث هوازِنَ: فأَنْقَضَ به دُرَيْد أَي نَقَرَ بلسانه في فيه كما يُزْجَرُ الحِمار، فَعَله اسْتجهالاً؛ وقال الخطابي: أَنْقَضَ به أَي صَفَّق بإحدى يديه على الأُخرى حتى سُمع لها نَقِيضٌ أَي صوتٌ، وقيل: الإِنْقاضُ في الحَيوان والنَّقْضُ في المَوَتان، وقد نقَض يَنْقُضُ ويَنْقِضُ نَقْضاً. والإِنْقاضُ: صُوَيْت مثل النَّقْرِ. وإِنْقاضُ العِلْك: تَصويته، وهو مكروه. وأَنْقَضَ أَصابعه: صوَّت بها. وأَنْقض بالدابة: أَلصقَ لسانه بالغار الأَعلى ثم صوَّت في حافتيه من غير أَن يرفع طَرفه عن موضعه، وكذلك ما أَشبهه من أَصوات الفراريج والرِّحال. وقال الكسائي: أَنْقَضْتُ بالعنزِ إِنْقاضاً إِذا دعوتها. أَبو عبيد: أَنْقَضَ الفرْخُ إِنْقاضاً إِذا صأَى صَئِيّاً. وقال الأَصمعي: يقال أَنْقَضْتُ بالعَيْر والفرس، قال: وكلُّ ما نقَرْت به، فقد أَنْقَضْتَ به. وأَنْقَضَت الأَرضُ: بدَا نباتُها. ونَقْضا الأُذنين
(* قوله «وتقضا الأذنين» كذا ضبط في
الأَصل.): مُسْتدارُهما. والنُّقَّاضُ: نَبات. والإِنْقِيضُ: رائحة الطِّيب، خُزاعية.
وفي النوادر: نقَّضَ الفرسُ ورَفَّضَ إِذا أَدْلَى ولم يَسْتَحْكِم إِنْعاظُه، ومثله سيَا وأَسابَ وشَوَّلَ وسبَّح وسمَّل وانْساحَ وماسَ.

### Türkçe

**النَّقْضُ**: senin bir akit yahut bina olarak sağlamlaştırdığın şeyin ifsat edilmesidir; ve **الصحاح**’ta: **النَّقْضُ** bina, ip ve ahdin bozulmasıdır. Başkası: **النقْضُ** **الإِبْرام**’ın zıddıdır; onu bozdu: onu bozar, bozma olarak; ve bozuldu ve çelişti. Ve **النَّقْضُ**: yıkıldığında bozulmuş binanın adıdır. Ve nafile orucu hadîsinde: “bana karşı **فناقَضَني** ve ben ona karşı **وناقَضْتُه**”; bu, bina bozmak olan **نَقْض**’tan bir karşılıklılıktır, o da onu yıkmaktır; yani sözümü bozar ve ben onun sözünü bozarım; bununla murâcaayı ve karşılık vermeyi kastetti. Ve bir şeyde ona karşı **ناقضَه**: **مُناقَضةً** ve **نِقاضاً** olarak; ona muhalefet etti; dedi ki:

وكان أَبُو العَيُوفِ أَخاً وجاراً
وذا رَحِمٍ، فقُلْتُ له نِقاضا

Yani sözünde ve bana hicvinde ona karşı çıktım. Ve sözde **المُناقَضةُ**: manası çelişen şeyle konuşmaktır. Ve şiirde **النَّقِيضةُ**: onunla bozulandır; şair dedi ki:

إِنِّي أَرَى الدَّهْرَ ذا نَقْضٍ وإِمرارِ

Yani her ne geçirdiyse ona geri döndü de onu bozdu; şiirde **المُناقَضةُ** da böyledir: diğer şair birincinin söylediğini bozar; ve **النَّقِيضةُ** isimdir, **النَّقائض** üzerine cem olunur; bunun için “Cerîr ve Ferazdak’ın **نَقائضُ**’i” dediler. Ve senin **نَقِيضُك**’un: sana muhalefet edendir; dişisi **الهاء** iledir. Ve **النَّقْضُ**: bozduğun şeydir; cemi **أَنْقاض**. Ve denir: yara iyileşmeden sonra **انْتَقَضَ**; iş, kaynaşmasından sonra **انتَقض**; sınırın işi, kapatılmasından sonra **انتقَض**.

Ve **النِّقْضُ** ve **النِّقْضةُ**: ikisi, senin zayıflattığın ve gerilettiğin erkek deve ve dişi devedir; cemi **الأَنْقاضُ**; Ru’be dedi ki:

إِذا مَطَوْنا نِقْضةً أَي، نِقْضا

Ve **النِّقْضُ**, kesre ile: yolculuğun bitkin düşürdüğü devedir; dişi deve de böyledir. Ve **النِّقْضُ**: develerden ve atlardan zayıf olandır; Sîrâfî dedi ki: sanki yolculuk onun yapısını bozmuştur; cemi **أَنْقاضٌ**; Sîbeveyh dedi ki: bunun dışında bir şeye kırılmaz; dişisi **نِقْضةٌ** ve cemi, ziyadenin hazfı vehmi üzere müzekker gibi **أَنْقاضٌ**.

Ve **الانْتِقاضُ**: **الانْتِكاثُ**’tır. Ve **النَّقْضُ**: çadırlardan ve örtülerden sökülüp sonra ikinci defa eğrilen şeydir; ve **النُّقاضةُ**: ondan sökülmüş olandır. Ve **النِّقْضُ**: **النِّكْث** gibi bozulmuş olandır. Ve **النِّقْضُ**: yerin, **الكَمْأَةِ**’den dolayı çatlayıp ayrılan kısmıdır; o, **الكمأَة** çıkmak istediğinde yerin yüzünü bozup **نَقْضاً** olarak yarıp ayırdığı yerdir; böylece yer **انْتَقَضت**; ve inşad etti:

كأَنَّ الفُلانِيَّاتِ أَنْقاضُ كَمْأَةٍ
لأَوَّلِ جانٍ، بالعَصا يَسْتَثِيرُها

Ve **النَّقّاضُ**: **الدِّمَقْسَ**’ı söken kimsedir; mesleği **النِّقاضةُ**’dır; Ezherî dedi ki: o **النَّكّاثُ**’tır; cemi **أَنْقاض** ve **أَنْكاث**. İbn Sîde: ve **النِّقْضُ**, **الكَمْأَة**’den ayrılıp çatlayan yer kabuğudur; cemi **أَنْقاض** ve **نُقوضٌ**; ve ben onu **أَنْقَضْتُها** ve ondan **أَنقَضْت**; ve yer **تَنقَّضَت** **الكمأَة**’den, yani damla damla ayrıldı. Ve **الكَمْءُ** **أَنْقَضَ** ve **نقَّض**: onun üzerinden **أَنقاض**’ı kabarıp ayrıldı; dedi ki:

ونَفَّضَ الكَمْءُ فأَبْدَى بَصَرَهْ

(* Sözü “**ونقض الكمء**” daha önce **بصر** maddesinde inşad edildi: “**ونقض الكمء**” **الفاء** ile ve **الكمء**’ün nasbı, asla tâbi olarak; doğru olan buradakidir.)

Ve **النِّقْضُ**: bal kurtlanır; alınır, dövülür; arıların yeri **الآس** ile onunla sıvanır; arılar ona gelir de orada bal yapar; Hecerî’den. Ve seslerden **النَّقِيضُ**: insanın eklemleri, **الفَرارِيجِ**, akrep, kurbağa, kartal, devekuşu, bıldırcın, doğan, **الوبْرِ** ve **الوزَغ** için olur; ve **أَنْقَض**; dedi ki:

فلمَّا تَجاذَبْنا تَفَرْقَعَ ظَهْرُه،
كما يُنْقِضُ الوُزْغانُ، زُرْقاً عُيونُها

Ve kartal **أَنْقَضت** yani ses çıkardı; Asma’î inşad etti:

تُنْقِضُ أَيْدِيها نَقِيضَ العِقْبانْ

Ve tavuk da böyledir; râciz dedi ki:

تُنْقِضُ إِنْقاضَ الدَّجاجِ المُخَّضِ

Ve **الإِنْقاضُ** ve **الكَتِيتُ**: küçük develerin sesleridir; ve **القَرْقَرةُ** ve **الهَديرُ**: yaşlı develerin sesleridir; Şizâz dedi ki—o Benî Dabbe’den bir hırsızdır:

رُبَّ عَجُوزٍ من نُمَيْرٍ شَهْبَرَهْ،
عَلَّمْتُها الإِنْقاضَ بَعْدَ القَرْقَرهْ

Yani ona işittirdim; bu, onun Benî Nümeyr’den bir kadının yanından geçmesi sebebiyledir; kadın bir devesini bağlıyor ve Şizâz’dan korunma diliyordu; Şizâz bir **بكر** üzerindeydi; indi, devesini çaldı ve orada kendi **بَكْر**’ini bıraktı. Ve kemikleri **تنَقَّضت**: ses çıkardığında. Ebû Zeyd: keçiyle **أَنْقَضْتُ** **إِنْقاضاً**: onunla çağırdım. Ve yük onun sırtını **أَنْقَضَ**: onu ağırlaştırdı ve ağırlığından **يُنْقِضُ** kıldı, yani ses çıkarır. Ve aziz tenzilde: “ve senden yükünü kaldırdık; o ki sırtını **أَنْقَض** etti”; yani ağırlığından dolayı ona bir **نَقِيضٌ** işitilir kıldı. Ve tefsirde geldi: sırtını ağırlaştırdı; bunu Mücâhid ve Katâde söyledi; bunun aslı, sırtı yük ağırlaştırdığında ona bir **نَقِيض** yani gizli bir ses işitilmesidir; tıpkı adamın eşeğini sürdüğünde **يُنْقِضُ** etmesi gibi; dedi ki: böylece Allah عزّ وجلّ, peygamberine—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—sırtında birikip onu ağırlaştırmış olan günah yüklerini bağışladığını haber verdi; ve eğer onlar sırtına yükler olarak yüklenmiş olsaydı, onlara bir **نقيض** yani bir ses işitilirdi; Muhammed b. el-Mukarram—Allah onu affetsin—dedi ki: bu sözde lafızda müsamaha ve söyleyişte kabalık vardır; bizim efendimiz Allah’ın Resûlü’ne—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—sırtı şerifi üzerinde birikip onu ağırlaştıracak yahut ona **نقيض** işitilecek günahlar nereden olsun; o, bundan masum ve münezzehtir—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun? Ve olsa bile—Allah’a sığınırız—günahlar getiriyor olsaydı, onların ağırlığını bulmazdı; çünkü Allah تعالى onun geçmiş ve gelecek günahını bağışlamıştır; ve gelecek olanı vukuundan önce bağışlamışsa, onun ağırlığı nerede; tıpkı Allah’ın şerri vukuundan önce ondan gidermesi gibi: onun ne sureti vardır ne de hissi; ve müfessire burada mağfiret lafzı nereden? Tilavetin nassı ancak “**ووَضَعْنا**”dır; ve burada **الوِزْر**’ün ağır yük diye tefsiri—ki dilde asıl budur—mağfiretle haber verilen şeye tefsirinden daha evlâdır; sûrede onun zikri yoktur. Bu, عزّ وجلّ’in, sırtını **أَنقض** eden yükünü, Kureyş’in Müslüman olmaması sebebiyle taşıdığı kederden; yahut münafıkların ihlâs göstermemesi sebebiyle kederden; yahut iman kederinden, yakın akrabasını kapsamaması sebebiyle; yahut âlemin kederinden, hepsinin mümin olmaması sebebiyle; yahut fetih kederinden, Müslümanlara acele edilmemesi sebebiyle; yahut günahkâr ümmetinin kederlerinden kaldırması üzerine taşınır; işte bunlar onun sırtını ağırlaştıran yükleridir—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—davetinin yayılmasını istemesi, ümmeti üzerine korkusu, milletinin zuhurunu koruması ve şeriatının saflığına hırsı sebebiyle. Ve belki de عزّ وجلّ’in “**ووضعنا عنك وزرك**” sözü ile “bu sözle iman etmezlerse arkalarından kendini helâk edecek gibisin” sözü arasında, içinde bulunduğumuz bu manadan bir münasebet vardır; yoksa Allah’ın geçmiş ve gelecek günahını bağışladığı kimseye günahlar nereden? Ve onun bağışlanmış geçmişi ve geleceği, başkalarının **الأَبْرار**’ından olan kimselerin hasenat gördüğü şeyler değil midir; o ise mukarreblerin efendisi olarak onu seyyie görür: **البَرُّ** onunla yaklaşır, **المُقَرَّبُ** ondan tevbe eder; ve bu yer, içinde şu sözün inşad edilmesine ne kadar daha layıktır:

ومِنْ أَيْنَ للوجْهِ الجَمِيل ذُنوب

Ve her eklem ve parmak için olan her ses, o **نَقِيضٌ**’dur. Ve falanın sırtı **أَنْقَضَ**: ona bir **نَقِيض** işitildiğinde; dedi ki:

وحُزْن تُنْقِضُ الأَضْلاعُ منه،
مُقِيم في الجَوانِحِ لنْ يَزُولا

Ve **المِحْجَمةِ**’nin **نَقِيضُ**’i: hacamatçı onu emişiyle sıktığında onun sesidir; denir: **أَنْقَضَتِ المِحْجَمةُ**; A’şâ dedi ki:

زَوَى بينَ عَيْنَيْه نَقِيضُ المَحاجِم

Ve **الرَّحْلُ** **أَنْقَضَ**: gıcırdadığında; Zû’r-Rumme dedi ve **الرِّحالِ**’in gıcırtısını **الفراريج** seslerine benzetti:

كأَنَّ أَصْواتَ، من إِيغالِهِنَّ بِنا،
أَواخِرِ المَيْسِ، إِنْقاضُ الفَرارِيجِ

Ezherî dedi ki: Münzirî bana bunu, Ebû’l-Heysem’den rivayet olarak böyle okuttu; onda takdim vardır, te’hir istenmiştir; “sanki **أَواخِرِ المَيْسِ**’in sesleri, binekler bizimle **أَوْغَلَت** ettiğinde—yani hızlandığında—**الفراريج**’in **إِنْقاضُ**’ıdır” demek istedi. Ve **الرّحال**’in, **المَحامِل**’in, **الأَدِيمِ**’in ve **الوَتَرِ**’in **نَقِيضُ**’i: bundan dolayı onların sesidir; râciz dedi ki:

شَيَّبَ أَصْداغي، فَهُنَّ بِيضُ،
مَحامِلٌ لقِدِّها نَقِيضُ

Ve hadîste: onun üstünden bir **نَقيضاً** işitti; **النَّقِيضُ** sestir. Ve tavanın **نَقِيضُ**’i: tahtasının oynatılmasıdır. Ve Hırakl hadîsinde: “oda **تنقَّضَت**”; yani çatladı ve onun sesi geldi. Ve Hevâzin hadîsinde: “Düreyd onunla **فأَنْقَضَ** etti”; yani eşeğin sürülmesinde olduğu gibi, ağzında diliyle tıklattı; bunu onu cahil yerine koyarak yaptı; Hattâbî dedi ki: “onunla **أَنْقَضَ** etti” yani bir elini ötekine çarptı da ona bir **نَقِيضٌ** yani bir ses işitildi; ve denildi ki: **الإِنْقاضُ** hayvanda, **النَّقْضُ** ölüde olur; ve **نقَض** eder: **يَنْقُضُ** ve **يَنْقِضُ** olarak, **نَقْضاً**. Ve **الإِنْقاضُ**: **النَّقْرِ** gibi bir küçük sestir. Ve sakızın **إِنْقاضُ**’ı: onun ses çıkarmasıdır; bu mekruhtur. Ve parmaklarını **أَنْقَضَ**: onlarla ses çıkardı. Ve binek hayvanıyla **أَنْقَضَ**: dilini üst damağa yapıştırdı, sonra ucunu yerinden kaldırmadan iki kenarında ses çıkardı; ve **الفراريج** ve **الرِّحال** seslerinden ona benzeyenler de böyledir. Kisâî dedi ki: keçiyle **أَنْقَضْتُ** **إِنْقاضاً**: onu çağırdığımda. Ebû Ubeyd: civciv **أَنْقَضَ** **إِنْقاضاً**: **صَئِيّاً** olarak ötüş ötüşlediğinde. Asma’î dedi ki: **العَيْر** ve at ile **أَنْقَضْتُ** denir; dedi ki: onunla her neyi gagalarsan, onunla **أَنْقَضْتَ** etmiş olursun. Ve yer **أَنْقَضَت**: bitkisi göründü. Ve **نَقْضا الأُذنين**
(* Sözü “**وتقضا الأذنين**” asılda böyle ضبط edilmiştir.): ikisinin yuvarlak kısmıdır. Ve **النُّقَّاضُ**: bir bitkidir. Ve **الإِنْقِيضُ**: güzel kokunun kokusudur; Huzâa lehçesidir.

Ve **النوادر**’de: at **نقَّضَ** ve **رَفَّضَ**: sarktığında ve onun **إِنْعاظُه** sağlamlaşmadığında; ve benzeri: **سيَا** ve **أَسابَ** ve **شَوَّلَ** ve **سبَّح** ve **سمَّل** ve **انْساحَ** ve **ماسَ**.
