# نقط — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%82%D8%B7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نقط

نقط الحرف ينقطه نقطا، ونقطه تنقيطا: أعجمه، فهو نقاط. والاسم النقطة، بالضم، وهو رأس الخط. وفي الصحاح نقط: الكتاب ينقطه نقطا، ونقط المصاحف تنقيطا فهو نقاط ج: النقط، كصرد وكتاب، الأخير مثل برمة وبرام، نقله الجوهري عن أبي زيد. ومنه قولهم: في الأرض نقاط من الكلإ ونقط منه، للقطع المتفرقة منه، وهو مجاز.
 وقد تنقط المكان، إذا صار كذلك. ومن المجاز: تنقط الخبر، أي أخذه شيئا بعد شيء، نقله ابن عباد، أو هو تصحيف تبقطت، بالموحدة، كما تقدم. ووقع في الأساس: تنقطت الخبز: أكلته نقطة نقطة، أي شيئا فشيئا، فإن لم يكن تصحيفا من الخبر، وإلا فهو معنى جيد صحيح.
 والناقط، والنقيط: مولى المولى وكأن نون الناقط مبدلة من الميم. ونقطة، بالضم: علم، نقله الصاغاني. ومما يستدرك عليه: النقطة، بالفتح، فعلة واحدة. ويقال: نقط ثوبه بالزعفران والمداد تنقيطا، نقله الليث. ونقطت المرأة وجهها وخدها بالسواد تتحسن بذلك.
 وكتاب منقوط: مشكول. ويقال: أعطاه نقطة من عسل وهو مجاز. وقال ابن الأعرابي: يقال: ما بقي من أموالهم إلا النقطة، وهي قطعة من نخل، وقطعة من زرع ها هنا وها هنا، وهو مجاز.
 ويقال: التنوم ينبت نقاطا في أماكن، تعثر على نقطة ثم تقطعها فتجد نقطة أخرى، كما في الأساس. والنقطة، بالضم: الأمر والقضية، ومنه حديث عائشة تصف أباها رصي الله عنهما: فما اختلفوا في نقطة إلا طار أبي بحظها هكذا جاء في رواية، وضبطه الهروي بالموحدة.
 وقد سبق، ورجح بعض المتأخرين الرواية الأولى - وهو النون - بقوله: يقال عند المبالغة، في الموافقة، وأصله في الكتابين يقابل أحدهما بالآخر ويعارض.

  فيقال: ما اختلفا في نقطة، يعني من نقط الحروف والكلمات، أي أن بينهما من الاتفاق ما لم يختلفا معه في هذا الشيء اليسير. وابن نقطة بالضم: هو الحافظ معين الدين محمد بن عبد الغني بن أبي بكر بن شجاع بن أبي نصر بن عبد الله بن نقطة البغدادي الحنبلي، أحد أئمة الحديث، ولد ببغداد سنة 576 وألف التقييد في معرفة رواة الكتب والأسانيد، في مجلد، والمستدرك على إكمال ابن ماكولا.
 وسئل عن نقطة فقال: هي جارية عرف بها جد أبي، وتوفي سنة 629 كذا في ذيل الإكمال لابن الصابوني. والنقيطة كسفينة: قرية بمصر من أعمال المرتاحية. ومنها شيخنا الإمام الفقيه المعمر سليمان بن مصطفى بن محمد النقيطي، مفتي الحنفية بمصر. ولد سنة 1095 تقريبا، وأخذ عن أبي الحسن علي بن محمد العقدي، وشاهين بن منصور بن عامر الأرمناوي الحنفيين وغيرهما، وتوفي سنة 1170 وولده الفقيه العلامة مصطفى بن سليمان جلس بعد أبيه، ودرس وأفتى مع سكون وعفاف، وتوفي سنة 1180 في 6من ربيع الثاني. ومن أمثال العامة: هو نقطة في المصحف إذا استحسنوه. ونقط به الزمان، ونقط، أي جاد به وسمح.
 ويروى لعلي رضي الله عنه: العلم نقطة إنما كثرها الجاهلون. وتصغر النقطة على النقيطة.
 ونقطه بكلام تنقيطا: آذاه وشتمه بالكناية، والاسم النقط، بالضم، ويجمع على أنقاط، كقفل وأقفال، عامية. ومما يستدرك عليه:

### Türkçe

**نقط** harfi **ينقطه** **نقطا** olarak noktalamak; ve onu **تنقيطا** olarak noktalamak: onu **أعجمه** etti; o hâlde o **نقاط**tır. İsim **النقطة**dır, ötre ile; ve o, çizginin başıdır. Ve **الصحاح**’ta: **نقط**: kitabı **ينقطه** **نقطا** olarak noktalar; ve mushafları **تنقيطا** olarak noktalar; o hâlde o **نقاط**tır; çoğulu: **النقط**; **صرد** ve **كتاب** gibi; sonuncusu **برمة** ve **برام** gibi; bunu el-Cevherî, Ebû Zeyd’den nakletti. Ve ondan onların sözü: “Yerde otlaktan **نقاط** vardır ve ondan **نقط** (vardır)”; ondan dağınık parçalar için; ve bu mecazdır.
Ve yer **تنقط** oldu; böyle olduğu zaman. Ve mecazdan: haberi **تنقط** etti; yani onu şeyden sonra şey olarak aldı; bunu İbn Abbâd nakletti; yahut o, daha önce geçtiği üzere, **تبقطت**’in (tek noktalı ile) tashifidir. Ve **الأساس**’ta vâki oldu: “Ekmeği **تنقطت**: onu nokta nokta yedim”; yani azar azar; eğer haberden bir tashif değilse; yoksa o, iyi doğru bir mânadır.
Ve **الناقط** ve **النقيط**: mevlanın mevlası; ve sanki **الناقط**’ın **نون**’u **الميم**’den değiştirilmiştir. Ve **نقطة** (ötre ile): alâmet; bunu es-Sağânî nakletti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **النقطة** (fetha ile): bir tek defa (bir tek oluş). Ve denir: elbisesini safran ve mürekkeple **تنقيطا** olarak **نقط** etti; bunu el-Leys nakletti. Ve kadın yüzünü ve yanağını siyahla **نقطت**; bununla güzelleşir.
Ve **كتاب منقوط**: harekelenmiş. Ve denir: ona baldan bir **نقطة** verdi; ve bu mecazdır. İbnü’l-A‘râbî dedi: denir: “Mallarından **النقطة**dan başka kalmadı”; ve o, hurmadan bir parçadır; ve ekinden bir parça, burada ve burada; ve bu mecazdır.
Ve denir: **التنوم** yerlerde **نقاطا** olarak biter; bir **نقطة**ya rastlarsın, sonra onu kesersin, başka bir **نقطة** bulursun; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **النقطة** (ötre ile): iş ve dava; ve ondan, Âişe’nin, babasını (Allah ikisinden de razı olsun) vasfeden hadisi: “Onlar bir **نقطة**da ihtilaf etmediler ki babam onun payıyla uçup gitmiş olmasın”; rivayette böyle geldi; ve el-Herevî onu tek noktalı ile ضبط etti.
Ve daha önce geçti; ve müteahhirlerden bazıları birinci rivayeti—ki o **النون**dur—şu sözüyle tercih etti: mübalağa sırasında, muvafakatta denir; ve aslı, iki kitabın birinin diğeriyle karşılaştırılması ve mukabele edilmesidir.

Şöyle denir: “İkisi bir **نقطة**da ihtilaf etmedi”; yani harflerin ve kelimelerin noktalarından; yani aralarında, bu pek az şeyde bile ihtilaf etmeyecek derecede bir ittifak vardır. Ve **ابن نقطة** (ötre ile): o, hadis hâfızı Muînüddîn Muhammed b. Abdülganî b. Ebî Bekr b. Şücâ‘ b. Ebî Nasr b. Abdullâh b. **نقطة** el-Bağdâdî el-Hanbelî’dir; hadis imamlarından biridir; Bağdat’ta 576 yılında doğdu; ve râvileri ve isnadları bilmede **التقييد**’i bir ciltte telif etti; ve İbn Mâkûlâ’nın **إكمال**’ı üzerine **المستدرك** (yazdı).
Ve ona **نقطة** hakkında soruldu; dedi ki: “O, dedem Ebî’nin onunla tanındığı bir câriyedir”; ve 629 yılında vefat etti; İbnü’s-Sâbûnî’nin **ذيل الإكمال**’ında böyle (geçer). Ve **النقيطة** **سفينة** gibi: Mısır’da el-Murtâhiyye amellerinden bir köydür. Ve ondan, şeyhimiz, imam, fakih, uzun ömürlü Süleyman b. Mustafâ b. Muhammed en-Nekîtî; Mısır’da Hanefîlerin müftüsü. Yaklaşık 1095 yılında doğdu; ve Ebü’l-Hasen Ali b. Muhammed el-‘Akdî’den, ve Şâhîn b. Mansûr b. Âmir el-Ermenâvî el-Hanefîlerden ve başkalarından aldı; ve 1170 yılında vefat etti; ve onun oğlu, fakih, allâme Mustafâ b. Süleyman, babasından sonra oturdu; ve sükûnet ve iffet ile ders verdi ve fetva verdi; ve 1180 yılında Rebîü’s-sânî’nin 6’sında vefat etti. Avamın darbımesellerindendir: “Onu beğendiklerinde: o, mushaf içinde bir **نقطة**dır.” Ve zaman ona **نقط** etti, ve **نقط**; yani ona cömert davrandı ve bağışladı.
Ali’den (Allah ondan razı olsun) rivayet olunur: “İlim bir **نقطة**dır; onu ancak cahiller çoğalttı.” Ve **النقطة**, **النقيطة** üzerine küçültülür.
Ve onu sözle **تنقيطا** olarak **نقطه** etti: kinaye ile ona eziyet etti ve sövdü; isim **النقط**tur, ötre ile; ve **أنقاط** üzerine cem‘ edilir; **قفل** ve **أقفال** gibi; avamîdir. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir:
