# نقف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%82%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نقف

الليث: النَّقْف كَسْر الهامة عن الدماغ ونحو ذلك كما يَنْقُف الظليم الحنْظل عن حبه. والمُناقَفة: المضاربة بالسيوف على الرُّؤوس. ونقَف رأْسه يَنقُفه نَقْفاً ونقَحه: ضربه على رأْسه حتى يخرج دماغه، وقيل: نقَفه ضربه أَيسر الضرب، وقيل: هو كسر الرأْس على الدماغ، وقيل: هو ضربك إياه برُمْح أَو عصا، وقد ناقَفْت الرجل مُناقفة ونِقافاً. يقال: اليوم قِحافٌ وغداً نِقافٌ أَي اليوم خَمْر وغداً أَمْر، ومن رواه وغداً ثِقاف فقد صحَّف. وفي حديث عبد اللّه بن عمرو: اعْدُدْ اثني عشر من بني كعب بن لؤيّ ثم يكون النَّقْفُ والنِّقافُ أَي القتْل والقِتال؛ والنقْفُ: هشْم الرأْس، وأَي تَهِيجُ الفتن والحروب بعدهم. وفي حديث مسلم بن عُقْبة المُرِّي: لا يكون إلا الوِقافُ ثم النِّقافُ ثم الانْصراف أَي المُواقَفة في الحرب ثم المُناجَزةُ بالسيوف ثم الانصراف عنها.
وتَنقَّفْت الحنظل أَي شققته عن الهَبِيد؛ ومنه قول امرئ القيس: كأَني، غَداة البيْن يوم تحمَّلُوا
لدى سَمُراتِ الحَيِّ، ناقِفُ حَنْظَلِ
ويقال: حنظلٌ نَقِيف أَي مَنْقُوف؛ وفي رجز كعب وابن الأَكوع: لكنْ غَذاها حَنْظَلٌ نَقِيفُ
أَي مَنْقوف، وهو أَن جاني الحنظل ينقُفُها بظُفُره أَي يضربها، فإن صوتّت علم أَنها مُدركة فاجتناها. ونقَف الظَّلِيمُ الحنظلَ ينقُفه وانتقفه: كسره عن هبيده. ونقَف الرُّمانة إذا قشرها ليستخرجَ حَبّها. وانتقَفْت الشيء: استخرجته. ونقَفَ البيضةَ: نقَبها. ونقَف الفرْخُ البيضةَ: نقَبها وخرج منها. والنقْف: الفرّخ حين يخرج من البيضة، سمي باسم المصدر. أَبو عمرو: يقال للرجلين جاءَا في ثِقاف واحد ونِقاف واحد إذا جاءَا في مكان واحد؛ أَبو سعيد: إذا جاءَا مُتساوِيين لا يتقدَّم أَحدهما الآخر، وأَصله الفَرْخانِ يخرجان من بيضة واحدة.
وأَنقَف الجرادُ: رمى ببيضه. وقولهم: لا تكونوا كالجراد رَعَى وادياً وأَنقف وادياً أَي أَكثر بيضه فيه. والنَّقَفة كالنَّجَفة، وهي وُهَيْدة صغيرة تكون في رأْس الجبل أَو الأَكَمة. وجِذْع نَقِيف ومَنْقُوف: أَكلته الأَرَضةُ. وأَنقَفْتُك المُخَّ أَي أَعطيتك العظم تستخرج مُخَّه. والمنقوف: الرجل الخفيفُ الأَخّدَعيْنِ القليلُ اللحم.
ومِنْقافُ الطائر: مِنقارُه في بعض اللغات. والمنْقاف: عظم دُوَيْبَّة تكون في البحر في وسطه مَشَقٌّ تُصْقل به الصُّحف، وقيل: هو ضَرْب من الودَع.
ورجل نَقّاف: ذو نَظر في الأَشياء وتدْبير. والنَّقَّاف: السائل، وخص بعضهم به سائل الإبل والشاء؛ قال:
إذا جاء نَقّافٌ يَعُدُّ عِيالَه
طَويل العصا، نَكَّبْته عن شَياهِها
(* قوله «يعد» في شرح القاموس: يسوق، وقوله: «شياهها» في الشرح المذكور: عياليا.)
التهذيب: وقال لبيد يصف خمراً:
لَذيذاً ومَنْقُوفاً بصافي مَخِيلةٍ،
من الناصع المَحْمُودِ من خَمْر بابلا
أَراد ممزوجاً بماءٍ صاف من ماءِ سحابة، وقيل: المَنْقُوف المَبْزُول من الشراب، نقَفْته نَقْفاً أَي بَزَلْته. ويقال: نحت النحّات العُود فترك فيه مَنْقفاً إذا لم يُنْعِم نَحْته ولم يُسوِّه؛ قال الراجز: كِلْنا عليهِنَّ بمُدٍّ أَجْوَفا،
لم يَدَعِ النقّافُ فيه مَنْقَفا،
إلا انْتَقى من حَوْفِه ولَجَّفا
يريد أَنه أَنعم نحته. والنقّاف: النحّات للخشب.

### Türkçe

الليث: **النَّقْف**: beynin üzerinden kafatasını ve bunun benzerini kırmaktır; tıpkı **الظليم**’in **الحنْظل**’i çekirdeğinden kırması gibi. **المُناقَفة**: kılıçlarla başlar üzerine vuruşmadır. **نقَف** başını, onu **يَنقُفه** **نَقْفاً** ve **نقَحه**: başına vurdu; ta ki beyni çıksın; ve denildi ki: **نقَفه**: onu vuruşun en kolayıyla vurdu; ve denildi ki: o, beynin üzerinde başı kırmaktır; ve denildi ki: o, onu mızrakla yahut sopayla vurmaktır; ve gerçekten ben adamla **ناقَفْت** (münâkafe yaptım) **مُناقفة** ve **نِقافاً**. Denilir: bugün **قِحافٌ** ve yarın **نِقافٌ**; yani bugün şarap, yarın iş; ve kim onu “yarın **ثِقاف**” diye rivayet ettiyse, tashif etmiştir. Abdullah b. Amr hadîsinde: “Beni Kâ‘b b. Lüeyy’den on iki say; sonra **النَّقْفُ** ve **النِّقافُ** olur” yani öldürme ve savaşma; ve **النقْفُ**: başı parçalamaktır; yani onlardan sonra fitnelerin ve savaşların alevlenmesidir. Müslim b. Ukbe el-Murrî hadîsinde: “Ancak **الوِقافُ** sonra **النِّقافُ** sonra **الانْصراف** olur” yani savaşta karşı karşıya durma, sonra kılıçlarla kesin çarpışma, sonra ondan ayrılma.

Ve **تَنقَّفْت** **الحنظل**: yani onu **الهَبِيد**’den yardım; ve ondan İmru’ul-Kays’ın sözü:
كأَني، غَداة البيْن يوم تحمَّلُوا
لدى سَمُراتِ الحَيِّ، ناقِفُ حَنْظَلِ
Ve denilir: **حنظلٌ نَقِيف**: yani **مَنْقُوف**; ve Ka‘b ile İbnü’l-Ekva‘ın recezinde:
لكنْ غَذاها حَنْظَلٌ نَقِيفُ
Yani **مَنْقوف**; ve o, **الحنظل**’in toplayıcısının onu tırnağıyla **ينقُفُها** (vurması)dır; yani ona vurur; eğer ses çıkarırsa onun olgunlaştığını bilir de onu toplar. Ve **نقَف** **الظَّلِيمُ** **الحنظلَ** onu **ينقُفه** ve **انتقفه**: onu **هبيده**’den kırdı. Ve **نقَف** narı, tanelerini çıkarmak için onu soyduğunda. Ve **انتقَفْت** şeyi: onu çıkardım. Ve **نقَفَ** yumurtayı: onu deldi. Ve **نقَف** civciv yumurtayı: onu deldi ve ondan çıktı. Ve **النقْف**: yumurtadan çıktığı sırada civcivdir; mastarın adıyla adlandırıldı. Ebû Amr: iki adam için, bir **ثِقاف** ve bir **نِقاف** içinde geldiler denilir; bir mekânda geldilerse; Ebû Saîd: ikisi eşit olarak geldilerse; biri ötekini geçmezse; ve aslı, bir yumurtadan çıkan iki civcivdir.

Ve **أَنقَف** çekirge: yumurtasını attı. Ve onların sözü: çekirge gibi olmayın; bir vadiyi otladı ve bir vadiyi **أَنقف**; yani yumurtasını onda çoğalttı. Ve **النَّقَفة** **النَّجَفة** gibidir; ve o, dağın yahut tepeciğin başında bulunan küçük bir çukurluktur. Ve **جِذْع نَقِيف** ve **مَنْقُوف**: onu termit yedi. Ve sana iliği **أَنقَفْتُك**: yani sana, iliğini çıkarasın diye kemiği verdim. Ve **المنقوف**: iki şahdamarı hafif, eti az olan adamdır.

Ve kuşun **مِنْقافُ**’u: bazı lehçelerde onun gagasıdır. Ve **المنْقاف**: denizde bulunan bir küçük canlıcığın kemiğidir; ortasında bir yarık vardır; onunla sahifeler parlatılır; ve denildi ki: o, **الودَع**’dan bir türdür.

Ve **رجل نَقّاف**: eşyalarda görüş ve tedbir sahibi. Ve **النَّقَّاف**: dilencidir; bazıları onu deve ve koyun dilencisine tahsis etti; dedi ki:
إذا جاء نَقّافٌ يَعُدُّ عِيالَه
طَويل العصا، نَكَّبْته عن شَياهِها
(* Onun “**يعد**” sözü, Kāmûs şerhinde: sürer; ve “**شياهها**” sözü, zikredilen şerhte: ailem.)

**التهذيب**: Ve Lebîd şarap tasvir ederek dedi:
لَذيذاً ومَنْقُوفاً بصافي مَخِيلةٍ،
من الناصع المَحْمُودِ من خَمْر بابلا
Saf bir bulut suyundan olan berrak su ile karıştırılmışı kastetti; ve denildi ki: **المَنْقُوف** içkiden **المَبْزُول** olandır; onu **نقَفْته** **نَقْفاً**: yani onu **بَزَلْته**. Ve denilir: yontucu dalı yonttu da onda bir **مَنْقفاً** bıraktı; eğer yontmasını güzelleştirmedi ve onu düzeltmediyse; recez söyleyen dedi ki:
كِلْنا عليهِنَّ بمُدٍّ أَجْوَفا،
لم يَدَعِ النقّافُ فيه مَنْقَفا،
إلا انْتَقى من حَوْفِه ولَجَّفا
Onun maksadı: yontmasını güzelleştirdiğidir. Ve **النقّاف**: odun için yontucudur.
