# نقم (ن-ق-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%82%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Lokma, ağza alınan bir parça yemektir

- Harfler: ن - ق - م
- Kur'an'da: 17 geçiş · 16 ayet · 8 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (8)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [انْتِقَامٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/siga/%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%90%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8D.md) | افْتِعَالٍ | İntikam | 4 | 4 | [3:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/3:4.md) |
| [فَانْتَقَمْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَافْتَعَلْنَا | Hemen intikam aldık; İntikam aldık | 4 | 4 | [7:136](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/7:136.md) |
| [مُنْتَقِمُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/siga/%D9%85%D9%8F%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%90%D9%85%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | مُفْتَعِلُونَ | İntikam alanlar | 3 | 3 | [32:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/32:22.md) |
| [نَقَمُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/siga/%D9%86%D9%8E%D9%82%D9%8E%D9%85%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَلُوا | İntikam aldılar | 2 | 2 | [9:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/9:74.md) |
| [انْتَقَمْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/siga/%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | افْتَعَلْنَا | İntikam aldık | 1 | 1 | [43:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/43:55.md) |
| [تَنْقِمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%82%D9%90%D9%85%D9%8F.md) | تَفْعِلُ | İntikam alırsın | 1 | 1 | [7:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/7:126.md) |
| [تَنْقِمُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%82%D9%90%D9%85%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعِلُونَ | İntikam alırsınız | 1 | 1 | [5:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/5:59.md) |
| [فَيَنْتَقِمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/siga/%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%90%D9%85%D9%8F.md) | فَيَفْتَعِلُ | Öyleyse intikam alır | 1 | 1 | [5:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/5:95.md) |

## Mücavir kökler — 82 mücavir (108 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 5 ortak ayet · G² 20 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
2. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 15 · Sahip
3. [غرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir
4. [كعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Topuk demektir
5. [أسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Esafe yumuşak, süngerimsi toprak, üzülmek demektir
6. [صيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Av
7. [فرغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ferğ “Firağ”, kovanın su dökülen ağzıdır
8. [جرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Cürame hurma döküntüsü demektir
9. [عمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Direk demektir
10. [وبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Odun demeti demektir
11. [بطش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Betee elle kavrayarak vurup yakalamak, çarpmak anlamlarına…
12. [سلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Boynun üst tarafıdır
13. [همم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Erimekte olan kar, zayıflamakta olan kişi, çaba göstermek…
14. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Evye kuş yuvası demektir
15. [نيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Erişirler
16. [يمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Büyük akarsu
17. [صوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Sume” damga demektir
18. [حلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hilye süs demektir
19. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
20. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
21. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Önce
22. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Süllem” merdiven demektir
23. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
24. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Denk tutuyorlar
25. [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Affetti
26. [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
27. [عود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…
28. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yiyecek demektir
29. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Saçak demektir
30. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
31. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
32. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Hufre, çukur demektir
33. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
34. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
35. [حمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hamd: Cümle kapısı demektir
36. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Sikkin” bıçak demektir
37. [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
38. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
39. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Nezle” konaklama yeri demektir
40. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Eveye yuva demektir
41. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
42. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hiram keçe demektir
43. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kelime
44. [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ön dişler demektir
45. [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
46. [ألم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
47. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İş ayakkabısı
48. [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
49. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
50. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
51. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Granit taş demektir
52. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 7 ortak ayet · G² 1 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
53. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Sicim bağıdır
54. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
55. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Su yosunudur
56. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Emam ön demektir
57. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
58. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Korkuluk demektir
59. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Half : Ense demektir
60. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hilal yeni ay demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%82%D9%85/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نقم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md), [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md), [ثأر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A3%D8%B1.md), [سخط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B7.md) |
| Zıt Kök | [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir davranışı çirkin bularak kınamak, benimsemeyip reddetmek ve hoşnutsuzluğu dışa vurmak |
| Çekirdek Özet 2 | Haddi aşan suç ve haksızlıklara karşı ilahi adaletin zorunlu bir sonucu olarak hak edilen cezayı eksiksiz uygulamak |
| Çekirdek Özet 3 | Şahsi kin ve duygusal öç alma dürtüsünden arınmış, kurallı, meşru ve caydırıcı adli yaptırım düzeni |
| Kritik Hata Riski | Kavramı modern Türkçedeki duygusal öç alma ve kin gütme anlamıyla sınırlayıp ilahi adaleti beşeri bir hınç mekanizması gibi algılamak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نق | Yarma, delme, kabuğunu çatlatıp içindekini çıkarma, gizli olanı deşme ve açığa vurma ([نقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%A8.md), [نقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B1.md), [نقص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B5.md), [نقض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B6.md), [نقع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B9.md), [نقذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B0.md)) | م | Delip açığa çıkarma hareketine toplayıcı, kuşatıcı ve sürekli bir mahiyet katarak, işlenen suçu tespit edip faile bütünüyle yükleme ve karşılığını eksiksiz bir ceza olarak tatbik etme anlamı oluşturmuştur. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | İçte saklanan gizli bir hoşnutsuzluğun ve reddin canlı bir hareketle yüzeye doğru kıvrılıp çıkması |
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Ortaya çıkan tepkinin belirli bir fiile veya faile kesin biçimde odaklanması, sınır çizmesi ve ayıbı tespit etmesi |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Tespit edilen fiile yönelik yaptırımın faile eksiksizce boca edilmesi, kuşatıcı ve ağır bir karşılık olarak tamamlanması |
| نقم | İçsel bir hoşnutsuzluğun ve itirazın somut bir hedefe odaklanarak açığa çıkması ve onu kuşatan adil bir karşı yaptırımla neticelenmesi |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin tadını veya durumunu çirkin bulup dille ya da tavırla reddetmek, benimsememek, ayıbını açığa vurmak; ardından bu reddiyenin somut karşılığı olarak cezalandırmak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem metinlerinde ve Hz. Ali’ye nispet edilen kullanımda fiil, savaşın kendisinde ayıplanacak bir eksiklik bulamayacağı bağlamında kınama ve hoşnutsuzluk duyma manasında yer alır: ما تَنْقِمُ الحَرْبُ العَوانُ مِنِّي / بازِل عامَيْنِ فَتِيّ سِنِّي |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde نقم kökü, ahlaki ve hukuki ihlallere karşı gösterilen tepki, hoşnutsuzluk ve bunun neticesinde ortaya çıkan meşru karşılık ve ceza alanı ile doğrudan irtibatlıdır. İbranicede aynı üçlü yapıyı taşıyan נָקַם (naqam) fiili, kişinin veya mercinin haklı davasını gütmesi, haksızlığa uğrayanın intikamını alması, suçun adli karşılığını tahakkuk ettirmesi anlamlarına gelir; kökten türeyen נְקָמָה (neqamah) kelimesi de adli ceza ve intikam karşılığıdır. Süryanicede ܢܩܰܡ (nqam) biçimi yine adaleti ikame etmek, öç almak ve cezalandırmak anlamındadır. Arapçada kökün sülasi formu (nakame / nakime) öncelikle zihni ve lisani boyuttaki inkârı, hoşnutsuzluğu ve ayıplamayı ifade ederken; iftiâl kalıbı (intakama) bu inkârın fiili bir yaptırıma ve adli cezaya dönüşmesini temsil ederek Sami kök ailesindeki adli karşılık verme semantiğini korumuştur.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نق biliteral kökünden türeme | Bir şeyin iç yüzünü deşip kusurunu ortaya koyma ve ardından failine kuşatıcı ceza verme yönünde gelişmiştir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice נָقַם (naqam), Süryanice ܢܩܰܡ (nqam) | Ortak Batı Sami mirasında hakkı aramak, cezayı infaz etmek ve suçluyu tecziye etmek anlamında tam ses ve anlam denkliği bulunur. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik katmanlarda doğrudan ses denkliği gösteren güvenilir bir karşılık tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نقم | Anlamlı | Ayıplamak, cezalandırmak | Bir fiili çirkin görüp reddetmek ve hak ettiği cezayı vermek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [نمق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%82.md) | Anlamlı | Süslemek, yazıyı güzelleştirmek | Satırları veya resmi özenle işleyip tezyin etmek. | Kur'an'da geçmez; düzenleme ve tespit boyutuyla biçimsel ortaklık taşır. |
| [قنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D9%85.md) | Anlamlı | Yağın kokması, bozulması | Yağ veya sütün zamanla kokusunun ağırlaşması ve tadının bozulması. | Kur'an'da geçmez; niteliğin bozulması yönüyle uzak çağrışım içerir. |
| [قمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D9%86.md) | Anlamlı | Layık olmak, uygun düşmek | Bir işe veya duruma tam uygun ve ehil olmak. | Kur'an'da geçmez; hak etme ve liyakat fikriyle anlamdaş yön taşır. |
| منق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| مقن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نقم | Merkez | Ceza ve karşılık | Yapılanı çirkin bularak inkâr etme ve bu sebeple adil bir yaptırımla mukabele etme | Suçun niteliğini ayıplayıp mahkûm etmeyi ve buna denk ceza vermeyi içerir. |
| [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) | Komşu | Ceza ve mukabele | Eylemin hemen ardından gelen zincirleme sonuç ve karşılık | Suçun peşinden gecikmeksizin gelen cezalandırma sırasını vurgular. |
| [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) | Komşu | Yakalama ve helak | Suçluyu kudretle kıskıvrak yakalayıp cezalandırma | Yaptırımın kaçınılmaz fiziki yakalama ve bastırma yönünü öne çıkarır. |
| [ثأر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A3%D8%B1.md) | Komşu | Öç alma | Haksızlığa uğrayanın kişisel veya kabilevi tatmin için hınç çıkarması | Hukuki ve ahlaki meşruiyetten ziyade sübjektif kan gütme ve öç almayı ifade eder. |
| [سخط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B7.md) | Komşu | Öfke ve hoşnutsuzluk | Bir durumdan derin bir hoşnutsuzluk duyup gazaplanma | Cezanın kendisinden ziyade içsel hoşnutsuzluk ve gazap haline odaklanır. |
| [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) | Zıt | Bağışlama ve silme | Suçu ve izini tamamen ortadan kaldırarak cezadan vazgeçme | Kusuru cezalandırmayıp üzerini örtme ve sorumluluğu düşürme yönüyle tam zıttır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نقم | İnkâr edip cezalandırmak | Bir davranışı ayıplayıp reddetme ve karşılığında adil ceza verme fiilidir. | Kesin |
| Latince | vindicare, ulcisci | Hakkı teslim etmek, cezalandırmak | Vindicare hakkı savunma ve adli ceza verme boyutunu karşılarken, ulcisci öç alma yönüne kayar. | Güçlü |
| İngilizce | avenge, exact retribution, punish | Haklı intikam almak, ceza tatbik etmek | Retribution kelimesi kökün adil karşılık boyutunu tam verirken, revenge şahsi kini çağrıştırdığı için kök anlamını tam karşılamaz. | Güçlü |
| Almanca | ahnden, vergelten, rächen | Cezasını vermek, misillemede bulunmak | Ahnden meşru bir suçun cezasını adaletle vermeyi karşılarken, rächen kişisel intikamı öne çıkarır. | Güçlü |
| Fransızca | châtier, tirer vengeance | Cezalandırmak, intikamını almak | Châtier terbiye edici ve adli cezayı karşılarken, vengeance şahsi öç boyutunu çağrıştırır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Sülasi fiil (nakame / yenkımu) | Hoşnutsuzluk duyma, ayıplama, kınama | İnkârcıların müminlerde kusur bulamayışlarını, sadece iman ettikleri için onlara düşmanlık beslediklerini bildiren bağlamlar (Mâide [5:59](https://lisan.digital/tr/ayet/5:59.md), A'râf [7:126](https://lisan.digital/tr/ayet/7:126.md), Tevbe [9:74](https://lisan.digital/tr/ayet/9:74.md), Bürûc [85:8](https://lisan.digital/tr/ayet/85:8.md)). |
| İftiâl mazi fiil (intakame / fe'ntakamnâ) | Suçluları hak ettikleri ilahi ceza ile helak etme, fiili yaptırım uygulama | Geçmiş kavimlerin ve Firavun yönetiminin haddi aşan zulümlerine karşı ilahi adaletin tecelli edip helak sürecini işletmesi (A'râf [7:136](https://lisan.digital/tr/ayet/7:136.md), Hicr [15:79](https://lisan.digital/tr/ayet/15:79.md), Rûm [30:47](https://lisan.digital/tr/ayet/30:47.md), Zuhruf [43:25](https://lisan.digital/tr/ayet/43:25.md), Zuhruf [43:55](https://lisan.digital/tr/ayet/43:55.md)). |
| İsim tamlaması (zû intikâm) | Adaleti ikame eden, suçu cezasız bırakmayan mutlak güç | Allah Teâlâ'nın zalimlerden ve inkârcılardan mazlumun hakkını alan, hesabı tam gören azamet sıfatı (Âl-i İmrân [3:4](https://lisan.digital/tr/ayet/3:4.md), Mâide [5:95](https://lisan.digital/tr/ayet/5:95.md), İbrâhîm [14:47](https://lisan.digital/tr/ayet/14:47.md), Zümer [39:37](https://lisan.digital/tr/ayet/39:37.md)). |
| İsmi fâil çoğul (müntekımûn) | Cezalandırıcılar, adil yaptırımı kesinlikle uygulayacak olanlar | Suçta ve günahta ısrar eden mücrimlere karşı ilahi uyarının kesinliği ve kaçınılmaz cezanın failleri (Secde [32:22](https://lisan.digital/tr/ayet/32:22.md), Zuhruf [43:41](https://lisan.digital/tr/ayet/43:41.md), Duhân [44:16](https://lisan.digital/tr/ayet/44:16.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi fiiller ve esmâ-i hüsnâ | Allah'a nispet edilen intikamın şahsi bir öfke veya hınç olamayacağı, hikmet ve mutlak adalet gereği suçluya cezasını verme sıfatı olduğu tartışılmıştır. | Suç ile ceza arasındaki ontolojik dengenin zorunlu tecellisi |
| Fıkıh | Ukûbât ve ceza hukuku | Şahsi intikamın yasaklanıp cezalandırma yetkisinin meşru otoriteye ve yargıya devredilmesi; kısasın nefsi tatmin değil kamu düzeni olması | Keyfi öç almanın engellenip adli, ölçülü ve şer'i yaptırıma dönüştürülmesi |
| Tefsir | Kur'an'daki zalimlerin helaki ayetleri | İntikam kelimesinin geçtiği yerlerde helakin zulüm değil, zulmün ve fıskın kaçınılmaz bir adli sonucu olduğunun izahı | Nedensellik ilkesi uyarınca cürmün karşılığı olan hak edilmiş akıbet |
| Hadis | Peygamberî ahlak ve şahsi haklar | Hz. Peygamber'in kendi nefsi adına asla intikam almadığı, ancak Allah'ın koyduğu sınırlar çiğnendiğinde adli müdahalede bulunduğu tespiti | Nefsi garazlardan tamamen soyutlanmış, ilahi ilkelere hasredilmiş yaptırım |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi adalet ve ahiret hesabı | Mutlak tecziye ve ceza | Mazlumun hukukunu koruma ve zalimi hak ettiği karşılıkla cezalandırma | Dini sistemde cezasız kalan hiçbir zulmün olamayacağını bildirerek ahlaki ve ontolojik adaleti teminat altına alır. | Kesin |
| İlmi | Neden-sonuç ve aksiyon-reaksiyon ilkeleri | Karşı tepki ve dengeleyici reaksiyon | Sisteme uygulanan aşırı sapmayı veya bozulmayı dengeleyici güçle nötrleme | Doğada ve mantıkta bir etkinin kendi cinsinden bir tepki doğurarak dengeyi yeniden kurması işlevidir. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve yargı erki | Adli yaptırım ve ceza infazı | Toplumsal barışı bozan mücrimleri tasfiye ederek caydırıcılık sağlama | Bireylerin keyfi öç alma haklarını kamusal otoriteye devretmeleriyle meşru şiddet tekelini işletir. | Kesin |
| İktisadi | Piyasa denetimi ve haksız kazanç yaptırımı | Tazminat ve cezai müeyyide | Haksız iktisap ve tekelcilik gibi dengesizlikleri cezalandırıcı tedbirlerle bertaraf etme | Ekonomik düzeni bozan manipülasyonların mali yaptırımlarla karşılanarak piyasa adaletinin korunmasıdır. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Newton'un üçüncü hareket yasası (etki-tepki) ve dengelenmiş termodinamik durum | Bir sisteme dışarıdan uygulanan kuvvete karşı sistemin eşit büyüklükte ve zıt yönde gösterdiği tepki kuvveti, نقم kökünün eyleme denk ceza üretme dinamiğiyle birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Retributif ceza teorisi (hakkaniyetçi ceza adaleti) | Failin işlediği fiilin ağırlığıyla orantılı biçimde cezalandırılmasını savunan ceza hukuku ilkesi; faydacı değil bizzat suçun mahiyetini ayıplayıp karşılığını verme modelidir. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel kin, garaz, psikolojik hınç ve kontrolsüz şiddet içeren öç alma duygusuna indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir fiilin meşru olmadığını tespit edip kınamak (inkâr) ve haddi aşan suçlulara hak ettikleri karşılığı ilahi adaletin gereği olarak ölçüyle vermek. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah Teâlâ'ya veya İslam hukukundaki yaptırımlara beşeri zafiyet, öfke krizi ve feodal kan gütme dürtüleri atfedilerek ilahi adaletin hikmet zemininden koparılması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ceza ve helak tasavvurunun keyfi bir gazap değil, ahlaki bir inkâr ve adil bir mukabele temeline dayandığını; cürmün mutlaka dengiyle karşılanacağını kavramak için zorunludur. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Firavun, Eyke halkı gibi helak edilen kavimlerin kıssalarında; müminlere yönelik zulümleri tahlil eden ayetlerde ve Allah'ın adaleti ile nihai yargıyı bildiren uluhiyet beyanlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Allah'ın cezalandırmasının bencilce bir öfke olduğu iddiasını çürütür; intikamın kör bir hınç değil, suçu ayıplayıp hak ettiği karşılığı verme adaleti olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir şeyi hoşa gitmediği için reddedip ayıplamak ve bu redde denk düşen fiziki karşılığı failine yüklemek.
- Soyut anlam: Sapma ve haksızlığı ilkesel olarak reddeden iradenin, hukuki ve ontolojik dengeyi kurmak üzere ürettiği adil yaptırım.
- Sistematik karşılık: Suçlunun eylemiyle bozduğu adaleti, eylemin mahiyetine denk ve onu ortadan kaldıran karşı bir kuvvetle dengeleme mekanizması.
- LaTeX modeli: $$R = -k \cdot \int_{t_0}^{t} \delta(A) \, dt$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $R$ ortaya çıkan adil karşılık ve yaptırımı (intikam/nikmet), $A$ meşru sınırlardan sapmayı ve işlenen suçu, $\delta(A)$ bu suçun sistem tarafından tespit edilip reddedilmesini (inkâr ve ayıplama), $t_0$ ile $t$ zaman aralığındaki integral suçun birikerek haddi aşmasını, $k$ suçun ağırlığına denk gelen adalet katsayısını, negatif işaret $(-)$ ise yaptırımın ihlali sıfırlamak ve dengeyi yeniden kurmak üzere zıt yönde işleyen mahiyetini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (16 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%82%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/3:4.md) — انْتِقَامٍ

مِنْ قَبْلُ هُدًى لِلنَّاسِ وَأَنْزَلَ الْفُرْقَانَ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ

Meal (IK): Daha önce. İnsanlara yol gösterici olarak. Furkan’ı da indirdi. Muhakkak ki Allah’ın ayetlerini inkar edenler için, gerçekten şiddetli azab vardır. Allah, Aziz’dir, intikam sahibidir.

### [Maide 5:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/5:59.md) — تَنْقِمُونَ

قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ هَلْ تَنْقِمُونَ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلُ وَأَنَّ أَكْثَرَكُمْ فَاسِقُونَ

Meal (IK): De ki: Ey Ehl-i Kitab; bizden hoşlanmayışınız, ancak Allah’a, bize indirilene ve daha önce indirilenlere inanmamızdan ve sizin bir çoğunuzun da fasık kimseler olmanızdandır.

### [Maide 5:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/5:95.md) — فَيَنْتَقِمُ · انْتِقَامٍ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ وَمَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّدًا فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا لِيَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِ عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ

Meal (IK): Ey iman edenler; siz ihramlı iken avı öldürmeyin. Sizden her kim; bile bile onu öldürürse; öldürdüğü o hayvanın benzeri bir ceza vardır ki, Ka’be’ye ulaşmış bir kurbanlık olmak üzere, buna içinizden adil iki kişi hükmedecektir. Yahut düşkünlere yemek yedirmek şeklinde keffaret veya onun dengi oruç tutmaktır. Ta ki yaptığının vebalini tatmış olsun. Allah; geçmiştekileri affetmiştir. Kim de sonradan böyle yaparsa; Allah, ondan intikamını alır. Allah, Aziz’dir, İntikam sahibidir.

### [Araf 7:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/7:126.md) — تَنْقِمُ

وَمَا تَنْقِمُ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِآيَاتِ رَبِّنَا لَمَّا جَاءَتْنَا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَ

Meal (IK): Sen; bizden, sırf Rabbımızın ayetleri gelince ona inandık diye intikam alıyorsun. Rabbımız; üzerimize sabır yağdır ve bizi müslümanlar olarak öldür.

### [Araf 7:136](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/7:136.md) — فَانْتَقَمْنَا

فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ فِي الْيَمِّ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا عَنْهَا غَافِلِينَ

Meal (IK): Bu yüzden; Biz de onlardan intikam aldık. Ve ayetlerimizi yalanlayıp umursamadıkları için hepsini denizde boğduk.

### [Tevbe 9:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/9:74.md) — نَقَمُوا

يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ مَا قَالُوا وَلَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلَامِهِمْ وَهَمُّوا بِمَا لَمْ يَنَالُوا وَمَا نَقَمُوا إِلَّا أَنْ أَغْنَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنْ يَتُوبُوا يَكُ خَيْرًا لَهُمْ وَإِنْ يَتَوَلَّوْا يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ عَذَابًا أَلِيمًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ فِي الْأَرْضِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ

Meal (IK): And olsun ki, müslüman olduktan sonra inkar edip küfür sözünü söylemişler iken, söylemedik diye Allah’a yemin ettiler, başaramayacakları bir şeye giriştiler; Allah ve peygamberi bol nimetinden onları zenginleştirdi ve öç almaya kalktılar. Eğer tevbe ederlerse iyiliklerine olur; şayet yüz çevirirlerse, Allah onları dünya ve ahirette can yakıcı azaba uğratır. Ve onlar için yeryüzünde bir dost ve yardımcı yoktur.

### [İbrahim 14:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/14:47.md) — انْتِقَامٍ

فَلَا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ مُخْلِفَ وَعْدِهِ رُسُلَهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ

Meal (IK): Sakın, Allah’ın peygamberlerine vaadinden cayacağını sanma. Muhakkak Allah; Aziz’dir, intikam sahibidir.

### [Hicr 15:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/15:79.md) — فَانْتَقَمْنَا

فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Bunun için onlardan öc aldık. Her ikisi de hala işlek bir yol üzerindedir

### [Rum 30:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/30:47.md) — فَانْتَقَمْنَا

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ رُسُلًا إِلَى قَوْمِهِمْ فَجَاءُوهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَانْتَقَمْنَا مِنَ الَّذِينَ أَجْرَمُوا وَكَانَ حَقًّا عَلَيْنَا نَصْرُ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; senden önce Biz, nice peygamberleri kendi kavimlerine göndermişizdir de onlara açık deliller getirmişlerdir. Ama Biz, suç işleyenlerden öç aldık. Çünkü mü’minlere yardım etmek üstümüze bir haktır.

### [Secde 32:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/32:22.md) — مُنْتَقِمُونَ

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ ذُكِّرَ بِآيَاتِ رَبِّهِ ثُمَّ أَعْرَضَ عَنْهَا إِنَّا مِنَ الْمُجْرِمِينَ مُنْتَقِمُونَ

Meal (IK): Rabbının ayetleri kendisine hatırlatılıp da onlardan yüz çeviren kimseden daha zalim kim vardır? Muhakkak ki Biz, suçlulardan intikam alıcıyız.

### [Zümer 39:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/39:37.md) — انْتِقَامٍ

وَمَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ مُضِلٍّ أَلَيْسَ اللَّهُ بِعَزِيزٍ ذِي انْتِقَامٍ

Meal (IK): Allah, kimi de hidayete erdirirse; onu saptıracak yoktur. Allah; Aziz, intikam sahibi değil midir?

### [Zuhruf 43:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/43:25.md) — فَانْتَقَمْنَا

فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ

Meal (IK): Biz de onlardan intikam aldık. Yalanlayanların sonunun nasıl olduğuna bir bak.

### [Zuhruf 43:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/43:41.md) — مُنْتَقِمُونَ

فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ فَإِنَّا مِنْهُمْ مُنْتَقِمُونَ

Meal (IK): Seni onlardan uzaklaştırsak da; muhakkak ki Biz, onlardan intikam alırız.

### [Zuhruf 43:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/43:55.md) — انْتَقَمْنَا

فَلَمَّا آسَفُونَا انْتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Bizi öfkelendirince; onlardan intikam aldık ve hepsini suda boğduk.

### [Duhan 44:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/44:16.md) — مُنْتَقِمُونَ

يَوْمَ نَبْطِشُ الْبَطْشَةَ الْكُبْرَى إِنَّا مُنْتَقِمُونَ

Meal (IK): Onları çarptıkça çarpacağımız gün; şüphesiz intikam alırız.

### [Buruc 85:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/ayet/85:8.md) — نَقَمُوا

وَمَا نَقَمُوا مِنْهُمْ إِلَّا أَنْ يُؤْمِنُوا بِاللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ

Meal (IK): Onlar; ancak Aziz, Hamid Allah’a inandıkları için mü’minlerden öç almışlardı.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Lokma, ağza alınan bir parça yemektir. Sonra ağızla yakalayıp parçalamaya intikam denmiştir. Ni’metin karşılığı, nikmet olarak da kullanılır. Nimet yemek ise nikmet ise çiğnemektir. Ni’mek nikmete göredir.

Kuran’da nakam kelimesi insanların öç alması, intikam kelimesi ise Allah’ın öç alması şeklinde kullanılmıştır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والنون والميم معهما
ن ق م، ن م ق، ق م ن مستعملات نقم: نَقَمَ ينقم نقماَ، ونَقِمَ يَنْقَمُ نَقَماً ونقيمة أي أنكر ولم يرض.
وانتَقَمْتُُ منه: كافأته عقوبة بما صنع.
والناقِمُ: تمر بعمان، وحي باليمن.
نمق: نَمَّقْتُُ الكتاب تَنميقاً: حسنته وجودته، وبالتخفيف حسن.
ونَمقتُه: نقشته وصورته، قال النابغة:
كأن مجر الرامسات ذيولها		عليه قضيم نَمَّقَتْه الصوامع
قمن: يقال: هو قَمِنٌ أي جديرٌ، وهي وهم وهما وهن قَمِنٌ أن يفعل كذا.
وهذه الأرض من فلان موطن قمن أي جدير أن تكون مسكنه كثيراً، ويجوز في كله قمين، قال:
فالأقحوانة منها منزل قَمِنُ

##### Türkçe

**القاف** ve **النون** ve **الميم** onlarla birlikte

**ن ق م**، **ن م ق**، **ق م ن** kullanımdadır. **نقم**: **نَقَمَ** **ينقم** **نقماَ**; ve **نَقِمَ** **يَنْقَمُ** **نَقَماً** ve **نقيمة**; yani inkâr etti ve razı olmadı.

Ve **انتَقَمْتُُ منه**: yaptığı şey sebebiyle ona ceza ile karşılık verdim.

Ve **الناقِمُ**: Umman’da bir hurmadır; ve Yemen’de bir mahalledir.

**نمق**: **نَمَّقْتُُ الكتاب تَنميقاً**: onu güzelleştirdim ve iyi yaptım; ve tahfîf ile (yani şeddeli olmaksızın) güzelleştirdi.

Ve **نَمقتُه**: onu nakşettim ve tasvir ettim. Nâbiga dedi ki:
Sanki (onun üzerinde) kuyruklarını sürüyenlerin akışı,
üzerinde manastırların **نَمَّقَتْه** ettiği bir **قضيم** gibidir.

**قمن**: denilir ki: o **قَمِنٌ**’dir; yani layıktır. Ve o (kadın) ve ikisi ve onlar (kadınlar) **قَمِنٌ**’dir ki şöyle şöyle yapsın.

Ve bu toprak, falandan **موطن قمن**’dir; yani onun çokça meskeni olmaya layıktır. Ve hepsinde **قمين** de caizdir. Dedi ki:
Onun içinden **الأقحوانة** bir menzildir, **قَمِنُ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَقَمْتُ على الرجل أَنْقِمُ بالكسر فأنا ناقِمٌ، إذا عتبت عليه. يقال: ما نَقَمْتُ منه إلا الإحسان. وقال الكسائي: نَقِمْتُ بالكسر لغة. ونَقِمْتُ الأمرَ أيضاً ونَقَمْتُهُ، إذا كرهته. وانْتَقَمَ الله منه، أي عاقبه. والاسم منه النَقِمَةُ، والجمع نَقِماتٌ ونَقِمٌ. وفلان ميمون النَقيمةِ، وهو إبدال النَقيبَةِ.

##### Türkçe

**نَقَمْتُ** على الرجل **أَنْقِمُ** (kesre ile), ben **ناقِمٌ**(im); ona sitem ettiğim zaman. Denir: Ondan **الإحسان**dan başka bir şey **نَقَمْتُ** etmedim. el-Kisâî dedi: **نَقِمْتُ** (kesre ile) bir lugattır. Ve **نَقِمْتُ** الأمرَ da ve **نَقَمْتُهُ**; onu kerih gördüğün zaman. Ve Allah ondan **انْتَقَمَ** etti; yani onu cezalandırdı. Ondan isim **النَقِمَةُ**’dir; cem‘i **نَقِماتٌ** ve **نَقِمٌ**dur. Ve falan **ميمون النَقيمةِ**dir; o, **النَقيبَةِ**nin ibdâlidir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ن م
قنم ، قمن ، نقم ، نمق : مستعملة .
نقم : قال الله جلّ وعزّ : ( قُلْ يَ ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اأَهْلَ الْكِتَابِ هَلْ تَنقِمُونَ مِنَّآ إِلاَّ أَنْ ءَامَنَّا بِاللَّهِ ) ( المائدة : 59 ) .
قال أبو إسحاق : يقال : نَقَمْتُ على الرجل أنقِم ، ونَقِمْتُ عليه أنقَم ، والأجود نَقَمْتُ أنقِم ، وهو الأكثر في القراءة .
قال الله : ( شُهُودٌ وَمَا نَقَمُواْ مِنْهُمْ إِلاَّ أَن يُؤْمِنُواْ ) ( البروج : 8 ) .
قال : ومعنى : نَقَمتُ : بالغْتُ في كَراهة الشيء .
وقال ابن الرّقيات :
ما نَقَموا مِن بني أميّة إل
لاَ أنّهم يَحلُمون إن غضبوا
يروى بالفتح والكسر نَقَموا ونَقِموا .
وقال الليث يقال : لَم أرْضَ منه حتى نَقَمْتُ وانتَقَمْت : إذا كافأه عُقوبةً بما صَنَع .
وقال :
نقود بأرسان الجياد سَرَاتنا
ليَنقِمنَ وِتراً أو ليدفَعْنَ مَدفَعا
يقال : نَقم فلانٌ وِترَه ، أي : انتقم .
قال أبو سعيد : معنى قول القائل : ( مثلي مثل الأرقم ، إن يُقتَلْ ينقَم ، وإن يُتركَ يلقم ) . قوله : إن يقتل ينقم ، أي : يثأر به .
قال : والأرقم : الذي يشبه الجانّ ، والناس يتقون قتله لشبهه بالجانّ . والأرقمُ مع ذلك من أضعف الحيات وأقلّها عضّاً .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : النِّقمة : العقوبة . والنِّقمة : الإنكار .
قال : وقوله : ( هَلْ تَنقِمُونَ مِنَّآ ) ( المائدة : 59 ) ، أي : هل تُنْكرون .
قلتُ : يقال : النَّقِمة والنِّقْمة : للعقوبة .
وناقم : تمرٌ بعُمانَ . وناقِم : حيٌّ من اليَمن .
نمق : قال الليث : يقال : نمَّقتُ الكتاب تنميقاً : إذا حسنتَه وجَودْتَه ، ولو قيل بالتخفيف لحسُنَ .
أبو عبيد عن أبي زيد : نَمَقْتُه أنمقُه نَمقاً ، ولمقتُه ألمُقُه لمقاً .
قال أبو عبيد : ويقال : نَمَّقْتُ الكتاب ونَبَّقْتُه ، ونَمَقْتُه واحد .
وقال شمر : بَنَّقْتُه مقلوب من نَبقْتُه .
وقال الأصمعيُّ : يقال للشيء المرْوِح فيهِ نَمقَهُ وزَهْمَقَهُ ونَمَسهُ .
قمن : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إني قد نُهيتُ عَنِ القراءة في الركوع والسجود . فأما الركوع فعظِّموا الله فيه ، وأما السجود فأكثروا فيه من الدُّعاء ، فإنّه قَمِنٌ أن يستجاب لكم ) .
قال أبو عبيد : قوله : قمنٌ كقولك جَديرٌ وحَرِيٌّ أن يُستجاب لكم .
يقال : فلانٌ قَمِنٌ أن يفعل ذلك . وقمينٌ أن يفعل ذلك فمن قال قمِنٌ أراد المصدَر فلم يُثنِّ ولم يَجمع ولم يؤنِّث .
يقال : هما قمنٌ أنْ يَفْعَلا ذاك ، وهم قمنٌ أن يَفعلوا ذاك ، وهُنّ قمنٌ أن يفْعلْن ذاك . ومَن قال قمِنٌ أراد النعْتَ فثَنّى وجَمَع فقال : هما قَمِنان وهم قَمِنُون ، ويؤنث على ذلك ويجمع وفيه لُغَتان هو قمنٌ أن يفعل ذاك وقمينٌ أن يفعل ذاك .
وقال قيس بن الخطيم :
إذا جاوَزَ الإثنين سِرٌّ فإنّه
بِنثّ وتكثير الوشاةِ قمينُ
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : القَمِن : القريب . والقَمِن : السَّريع .
وقال أبو عمرو : القَمِن : السريع .
قال ابن كيسان : قمينٌ بمعنى حريٌّ ، مأخوذ من تقمَّنتُ الشيء : إذا أشرفتَ عليه أن تأخذه .
وقال غيره : هو مأْخوذ من القمين بمعنى السريع والقريب .
وقال اللِّحياني : إنّه لمقْمَنَةٌ أن يَفعل ذاك ، وإنهم لمقْمَنَةٌ أن يفعلوا ذاك ، لا يثنى ولا يُجمع في المذكر والمؤنث ، كقولك : مَخْلَقَةٌ ومَجْدَرة .
قنم : الأصمعي وغيْره : قَنِم الوَطْبُ يَقْنَم قَنماً فهو قَنم وأَقنُم : إذا تغيرتْ رائحته .
وأنشد :
وقد قَنِمتْ مِن صَرِّها واحتلابها
أنامِلُ كفَّيها وللْوطبُ أقْنَم
ويقال : فيه قَنَمةٌ ونمقة : إذا أروحَ وأَنتن .

##### Türkçe

ق n m
**قنم** , **قمن** , **نقم** , **نمق** : kullanımdadır.

**نقم** : Allah, azîz ve celîl, dedi: (De ki, ey Kitap ehli, bizden ancak Allah’a iman etmiş olmamızdan dolayı mı **تَنقِمُونَ**?) (el-Mâide: 59).
Ebû İshâk dedi: Denir ki: Bir adam hakkında **نَقَمْتُ** عليه **أنقِم**; ve **نَقِمْتُ** عليه **أنقَم**; daha iyi olan **نَقَمْتُ** **أنقِم**’dir; ve o, kıraatte daha çok olandır.
Allah dedi: (Şahitlerdir; ve onlardan ancak iman etmelerinden başka bir şey için **نَقَمُوا**.) (el-Burûc: 8).
Dedi: ve **نَقَمتُ**’un manası: bir şeyi kerih görmede mübalağa ettim.
İbn er-Ruqayyât dedi:
Benî Ümeyye’den **نَقَموا** etmediler, ancak
Öfkelendiklerinde hilm ederler diye.
Fetha ve kesre ile rivayet olunur: **نَقَموا** ve **نَقِموا**.
Leys dedi: Denir ki: Ondan razı olmadım, ta ki **نَقَمْتُ** ve **انتَقَمْت**; yani: yaptığı şey sebebiyle ona bir ceza ile karşılık verdiğinde.
Ve dedi:
Atların dizginleriyle efendilerimizi süreriz,
Bir kan davasını **ليَنقِمنَ** diye yahut bir savmayı savsınlar diye.
Denir ki: Falan kimse kan davasını **نَقم** etti; yani: intikam aldı.
Ebû Saîd dedi: Söyleyenin sözü: (Benim misalim **الأرقم**’ın misali gibidir; öldürülürse **ينقَم** olunur; bırakılırsa yutulur) sözünün manası: “Öldürülürse **ينقَم** olunur” sözü: yani onunla öç alınır.
Dedi: ve **الأرقم**: cinne benzeyen şeydir; insanlar, cinne benzemesinden dolayı onu öldürmekten sakınırlar. **الأرقم** bununla beraber yılanların en zayıflarındandır ve ısırması en az olanlarındandır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النِّقمة**: ceza. Ve **النِّقمة**: inkâr.
Dedi: ve onun sözü: (Bizden **تَنقِمُونَ** mu?) (el-Mâide: 59), yani: inkâr ediyor musunuz?
Dedim: **النَّقِمة** ve **النِّقْمة**: ceza içindir.
Ve **ناقِم**: Umân’da bir hurmadır. Ve **ناقِم**: Yemen’den bir kabiledir.

**نمق** : Leys dedi: Denir ki: **نمَّقتُ** kitabı **تنميقاً**; yani onu güzelleştirdiğinde ve onu iyi yaptığında; hafifletme ile söylense de güzel olurdu.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **نَمَقْتُه** **أنمقُه** **نَمقاً**; ve **لمقتُه** **ألمُقُه** **لمقاً**.
Ebû Ubeyd dedi: Ve denir ki: **نَمَّقْتُ** kitabı ve **نَبَّقْتُه**; ve **نَمَقْتُه** birdir.
Şemmer dedi: **بَنَّقْتُه** , **نَبقْتُه**’nin ters çevrilmişidir.
Asma‘î dedi: İçinde koku bulunan şeye **نَمقَهُ** ve **زَهْمَقَهُ** ve **نَمَسهُ** denir.

**قمن** : Nebî’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet olundu ki dedi: (Ben, rükû ve secdede kıraatten nehyolundum. Rükûya gelince, onda Allah’ı tazim edin; secdeye gelince, onda duayı çoğaltın; çünkü o, sizin için icabet olunmaya **قَمِنٌ**’dir.)
Ebû Ubeyd dedi: Onun sözü: **قمنٌ** , senin “**جَديرٌ** ve **حَرِيٌّ**” demen gibidir: size icabet olunmaya.
Denir ki: Falan kimse, bunu yapmaya **قَمِنٌ**’dir. Ve bunu yapmaya **قمينٌ**’dir. Kim **قمِنٌ** derse masdarı kastetmiştir; ikilemez, çoğul yapmaz ve müennes yapmaz.
Denir ki: İkisi, şunu yapmaya **قمنٌ**’dir; ve onlar, şunu yapmaya **قمنٌ**’dir; ve onlar (kadınlar), şunu yapmaya **قمنٌ**’dir. Kim **قمينٌ** derse sıfatı kastetmiştir; ikilemiş ve çoğul yapmıştır; şöyle demiştir: İkisi **قَمِنان**’dır ve onlar **قَمِنُون**’dur; buna göre müennes yapılır ve çoğul yapılır. Ve onda iki lugat vardır: O, şunu yapmaya **قمنٌ**’dir; ve **قمينٌ**’dir.
Kays b. el-Hatîm dedi:
Bir sır ikiyi aşarsa, o
Gammazların yayması ve çoğaltmasıyla **قمينُ**’dir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القَمِن**: yakın. Ve **القَمِن**: hızlı.
Ebû Amr dedi: **القَمِن**: hızlı.
İbn Keysân dedi: **قمينٌ** , **حريٌّ** manasındadır; **تقمَّنتُ الشيء**’den alınmıştır: onu almaya yaklaştığında.
Başkası dedi: O, hızlı ve yakın manasındaki **القمين**’den alınmıştır.
Lihyânî dedi: Şüphesiz o, şunu yapmaya **لمقْمَنَةٌ**’dir; ve şüphesiz onlar, şunu yapmaya **لمقْمَنَةٌ**’dir; müzekker ve müenneste ikilenmez ve çoğul yapılmaz; senin “**مَخْلَقَةٌ** ve **مَجْدَرة**” demen gibi.

**قنم** : Asma‘î ve başkası: **قَنِم** **الوَطْبُ** **يَقْنَم** **قَنماً**; o halde o **قَنم** ve **أَقنُم**’dur: kokusu değiştiğinde.
Ve inşad etti:
Sıkılığından ve sağılmasından dolayı **قَنِمتْ** oldu
İki elinin parmakları; ve **للوَطْبُ** **أقْنَم**’dır.
Ve denir ki: Onda **قَنَمةٌ** ve **نمقة** vardır: koku saldığında ve kokuştuğunda.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والقاف وما يثلثهما)
(نقل)  النون والقاف واللام: أصلٌ صحيح يدلُّ على تحويل شيءٍ من مكانٍ إلى مكان، ثم يفرَّع ذلك. يقال: نقَلْتُه أنْقُله نَقْلاً. ونقَلَ الفرس قوائِمَه نَقْلاً. [وفرسٌ([1])] مِنْقَل: سريعُ نَقْل القَوائم. والمُنقِّلَة من الشِّجاج: التي يُنقَل منها فَرَاش العِظام. والنُّقْل: ما يَأكلُه الشّارب على شرابه. وكان ابنُ دريد يقول([2]): هو بالفتح ولا يُضَمّ، والنّاس يقولونه بالضّم. والنَّقَل بفتح القاف: ما بقي من صِغار الحجارة إذا قلِعَت، لأنَّها تنقَل. والنَّقيل: الطَّريق، لأنَّه لا يسلُكه إلاَّ مُنتقِل. والمَنْقَلة: المَرْحلة. وضَربٌ من السَّير يقال لـه نَقِيل، وهو ذلك القياس، وكَأنَّه([3]) المداومةُ على السَّيْر. والمُنَقَّل: الخُفُّ الخَلَق، لأنَّ عليه ينتقل الماشي حَتَّى ينخرق. وكذلك النَّقَل في البَعير: داءٌ يصيب خُفَّه فينخرق. والرِّقاع التي يُرقع بها خُفُّه: النَّقائِل.
ومن الباب المُناقَلَة: مُراجَعة الحديث أو الإنشاد، كأنَّك نقلتَ حديثَك إليه ونَقَلَ حديثَه إليك. والنِّقَال: أن تشرب الإبل ثم تَترك ثم تعود إلى الماء فتشربَ، ولا يُفعَل ذلك بها بل تفعله هي. ويقولون: إن النَّقْلةَ: القَناة. وينشدون:
يُقَلْقِلُ نَقْلةً جَرْدَاء فيها *** نَقيع السُّمِّ أو قَرنٌ مَحِيقُ([4])والمشهور: "يُقلقل صَعْدة([5])".
(نقم)  النون والقاف والميم أُصَيلٌ يدلُّ على إنكارِ شيءٍ وعَيبه. ونَقَمْتُ عليه أَنْقِمُ: أنكرتُ عليه فِعلَه. والنِّقْمة من العذاب والانتقام، كأنَّه أنْكَر عليه فعاقَبَه. وقولهم للنَّفس نقيمة، وهو ميمون النَّقيمة، إنما هي من الإبدال، والأصل نَقِيبَة.
(نقه)  النون والقاف والهاء كلمةٌ تدلُّ على البُرْء من المرض، ثم يستعار. ونَقَهَ من المَرَض نُقُوهاً: أفاق، فهو نَاقِهٌ. ويقولون: نَقِهَ الحديثَ مثل فهم، بكسر القاف، فرقاً بينه وبين الأوّل. والقياس واحد، لأنَّه إذا نَقِهَه فقد برِئَ من الشّكِّ فيه. قال اللِّحياني: يقال: أنْقِهْ لي سَمْعكَ، أي أرْعِنِيهِ، كأنَّه يقول: حتّى تفْهمَ ما أقول. وبَلَغنا أنَّ أهل المدينة يسمُّون الاستفهام: الاستِنْقاه.
(نقي)  النون والقاف والحرف المعتلّ أصلٌ يدلُّ على نظافةٍ وخلوص. منه نَقَّيْتُ الشّيءَ: خلّصتُه ممّا يشوبُه تنقيةً. وكذلك يقال: انتقَيت الشّيءَ كأنَّك أخَذتَ أفضلَه وأخلَصَه. والنُّقَاوة: أفضَلُ ما انتقَيْت من شيء. والنَّقَاة: الرّديُّ فيما يقال، كأنَّه الذي انتُقِيَ فطُرِح وقال بعضهم: نَقاة كلِّ شيء: ردِيُّه إلا التَّمْر، فإنَّ نَقَاتَه خِيارُه.
وفي الباب النِّقْيُ: مُخُّ العظام، سمِّيَ لخُلوصه ونظافته. ويقال لشَحْمة العَين من الشَّاة السَّمينة وغيرِها: النِّقْي. وناقةٌ لا تُنقِي. قال:
حاموا على أضيافهم فشوَوْا لهم *** من لحم مُنْقيةٍ ومن أكبادِ
وأمَّا الفرّاء فزعَم أنّ الأنقاء: كلُّ عظمٍ ذي مُخّ. وهذا إنْ صحَّ فهو على تسمية العرب الشَّيءَ باسم غيرِه إذا كان مُجاوراً له.
(نقب)  النون والقاف والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على فَتح في شيء. ونقَب الحائطَ ينقُبه نَقْباً. والبَيطارُ ينقُبُ سُرَّةَ الدّابّة ليخرج منها ماء. وتلك الحديدة مِنْقب. وكلبٌ نقيبٌ: نُقِبَتْ([6]) غَلْصَمتُه ليضعُفَ صوته، يَفعلُه اللِّئامُ لئلاّ يسمَعَ صوتَه الضَّيْف([7]). والنَّاقِبة: قَرْحةٌ تخرج بالجَنْب تهجم على الجَوف([8]). ونَقِبَ خُفُّ البعير: تخَرَّق نَقَباً. والنُّقْبة: أوّل الجَرَب يبدو. والجمع نُقَب. قال:
مُتَبَذِّلاً تبدو محاسِنُه *** يَضَع الهِناءَ مواضع النُّقْبِ([9])وقياسُه صحيح، لأنَّه شيءٌ يثقب الجِلْد. ومن الباب: النِّقاب: العالم بالأمور، كأنَّه نَقَّب عليها فاستَنْبَطَها، أو العالم بها المُنقِّب عنها. قال:
مليحٌ نجيحٌ أخو مأْقِطٍ *** نِقابٌ* يحدِّث بالغائبِ([10]) والنَّقب والمَنْقَبة: الطَّريق في الجَبَل، والكلُّ قياسٌ واحد. ونقَّبوا في البِلاد: سارُوا. وأصله السَّير في النُّقوب: الطُّرق. والنَّقيب: نقيب القَوم: شاهِدُهم وضَمِينُهم([11]). ومعناه ومعنى النِّقاب العالِم واحد، لأنَّه ينقِّب عن أمورهم، أو ينقب كما ينقُب عن الأسرار. والمَنْقَبَة: الفَعْلة الكريمة، وقياسُها صحيح، لأنَّها شَيءٌ حسن قد شُهِر، كأنَّه نُقِّب عنه.
ومما شذَّ عن هذا الأصل نِقاب المرأة. وناقَبْتُ فلاناً: لقيتُه فَجْأة. والنُّقْبة: ثوبٌ كالإزار فيه تِكّة، وليس بالنِّطاق.
أمَّا اللَّوْن فيقال له النُّقْبة([12])، وهو حسن النُّقْبة، أي اللَّوْن. وممكن أن يكون من الأوّل، كأنَّه شيءٌ نقب عنه شيء ظَهَر.
(نقث)  النون والقاف والثاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على خَلْطِ شيءٍ بشيء ونَقْلِه. ونَقَثَ ما في منزلي أجْمَع: نقَلَه كلَّه. ونَقّثوا حديثَهم: خلَطوه، كما ينقّث الطَّعام. وخرج ينقِّث: يُسرع في نقل قوائمه. ونَقَثت العظمَ أنْقُثُه: استخرجتُ ما فيه من المُخّ.
(نقح)  النون والقاف والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تَنحِيَتِك شيئاً عن شيء. ونَقَّحت العصا([13]): شَذَّبتُ عنها أُبَنَهَا. ومنه شِعرٌ مُنَقَّحٌ، أي مفتَّشٌ مُلقىً عنه ما لا يصلُح فيه. ونَقَحت([14]) العَظم: استخرجتُ مُخَّه.
(نقخ)  النون والقاف والخاء كلمةٌ تدلُّ على قَرْع شيء. وماءٌ نُقَاخٌ: بارد عذب، كأنَّه ينقَخ العطشَ ببَردهِ، أي يقرَعُه. والنَّقْخ: نَقْب الرَّأْس عن الدِّماغ.
(نقد)  النون والقاف والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على إبراز شيءٍ وبُروزه. من ذلك: النَّقَد في الحافر، وهو تقشُّرُهُ. حافرٌ نَقِدٌ: متقشِّر. والنَّقَد في الضِّرس: تكسُّره، وذلك يكون بتكشُّف لِيطِه عنه.
ومن الباب: نَقْد الدِّرهم، وذلك أن يُكشَف عن حالِهِ في جَودته أو غير ذلك. ودرهمٌ نَقْدٌ: وازِنٌ جيّد، كأنَّه قد كُشِف عن حاله فعُلم. ويقال للقُنفُذ الأنْقد. يقولون: "باتَ فلانٌ بلَيْلَةِ أنْقد"، إذا باتَ يسرِي [لَيلَه([15])] كلَّه. وهو ذلك القياس. لأنَّه كأنَّه يَسرِي حَتَّى يَسْرُوَ عنه الظَّلامَ. ويقولون: إنَّ الشَّيْهَمَ لا يرقُد اللَّيلَ كلَّه. وتقول العرب: ما زالَ فلانٌ يَنْقُد الشَّيء، إذا لم يزَلْ ينظُر إليه.
ومما شذَّ عن الباب: النَّقَد: صِغار الغَنَم، وبها يشبَّه الصبيُّ القمِيُّ الذي لا يكاد يَشِبّ.
(نقذ)  النون والقاف والذال أصلٌ صحيح يدلُّ على استخلاصِ شيءٍ. وأنقذتُه منه: خَلَّصته. وفرسٌ نقيذٌ: أُخِذ من قومٍ آخَرين، وأفراسٌ نقائذ. وكلُّ ما أنقَذْتَه فهو نَقَذٌ.
(نقر)  النون والقاف والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على قَرعِ شيءٍ حَتَّى تُهْزَم فيه هَزْمَةٌ، ثم يتوسَّع فيه.
[منه] منقار الطَّائر، لأنه يَنقُر به الشَّيء حتّى يؤثِّر فيه. ونَقَرت الرَّحَى بالمنقار، وهي تلك الحديدة.
ومن الباب نقَّرتُ عن الأمر حَتَّى علِمتُه، وذلك بَحْثُك عنه، كأنَّ عِلمَك به نَقْرٌ فيه. ونقرت الرّجلَ: عِبْتُه([16])، كأنَّك قرعتَ بشيءٍ فأثّرتَ فيه. وقالت امرأةٌ لبعلِها: "مُرَّ بي على بَنِي نَظَرَى ولا تمرَّ بي على بَنَاتِ نَقَرَى"، أي مُرَّ بي على الرِّجال الذين ينظُرونني، ولا تمرَّ بي على النِّساء اللواتي يغتَبْنَنِي. والنُّقرة: موضعٌ يبقَى فيه ماءُ السَّيل، كأنَّه قد نُقِر نَقْراً فهُزِم. وواحِد المناقِرَ منْقر([17])، وهي آبارٌ صغار ضيّقة الرؤوس، كأنَّها قد نُقِرت في الأرض نَقْراً. ونُقْرة القَفَا: الوَقْبة فيه. والنَّقير: نُكتة في ظَهر النَّواة. والنَّقير: أصلُ شجرةٍ يُنقَر ويُنْبَذُ فيه. وهو الذي جاءَ النَّهْيُ فيه. وفلانٌ كريم النَّقِير، أي الأصل، كأنَّه المكانُ الذي نُقِر عنه حَتَّى خَرَج منه. وقولهم: دَعَاهُم النَّقَرَى: أن يَدعُوَ جماعة ويدعَ آخَرين من لُؤمِه. وهو قياسٌ صحيح، لأنَّه لا يُنادِيهِمْ أجمع، لكنْ يأتي* المَحفِلَ فيُوحِي  إلى واحدٍ كأنَّه ينقُره، أو ينقُره بيده ليقومَ معه. والنَّاقور: الصُّور الذي يَنفُخ فيه المَلَكُ يومَ القيامة، وهو يَنقُر العالَمِينَ بقَرْعِهِ.
ومن الباب: نقَّرت عن الأمر، إذا بحثْتَ عنه.
ومما شذَّ عن الأصل قولهم: أنْقَرَ عن الشَّيء إنقاراً: أقْلَعَ. وفي الحديث: "ما كان الله لِيُنْقِرَ عن قاتِلِ المؤمن"، كأنَّه لا يُقلِع عن تعذيبه. قال:
* وما أنا عن أعداءِ قومي بمُنْقِرِ([18]) *
(نقز)  النون والقاف والزاء أُصَيلٌ يدلُّ على دقة([19]) وخفّة وصِغَر. منه النَّقْز: الوَثْب. ونواقز الظَّبْي: قوائِمُه. ونَقَزُ النّاسِ: أرذالُهم. والنَّقَز: الرَّجُل الرَّدِيّ والنُّقَاز: داءٌ يأخذ الغنم فيَقْلَقُ عنه ولا يستقِرّ. والنَُّقَّاز: صِغار العَصافِير.
(نقس)  النون والقاف والسين أصَيلٌ يدلُّ على لَطْخ شيءٍ بشيء غير حَسَن. ونَقَسته: عِبْته، كأنَّك لطَخْتَه بشيءٍ قبيح. وأصلُه نِقْس المِداد، والجمع أنقاس.
(نقش)  النون والقاف والشين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على استخراج شيءٍ واستيعابِه حَتَّى لا يُتركَ منه شيء؛ ثم يقاس ما يقاربه. منه نَقْش الشَّعَْر بالمِنقاش وهو نَتْفُه. ومنه المناقَشة: الاستقصاء في الحساب حَتَّى لا يُتركَ منه شيء. وفي الحديث: "مَن نُوقِشَ في الحساب عُذِّبَ". ويقال: شَجَّةٌ منقوشةٌ: تُنقَشُ منها العظام، أي تُستَخرَج. ويقال: نقَشْتُ مَرْبِضَ الغَنَم: نقَّيتُه من الشَّوْك. والنَّقيش: المتاع المتفرِّق، كأنَّه انتُقِشَ بعضُه من بعض، أي فارق بعضُه بعضاً. ومن الباب: نقْشُ الشَّيء: تحسينه، كأنَّه ينقُشُه، أي يَنفِي عنه معايِبَه ويحسِّنُه.ثم يستعار هذا فيقال: نقشت العِذْق([20]). وهو أنْ تَضرِبَه بالشَّوك حتى يُرْطِبَ. ويقولون: جادَ ما انتقَشْتَ هذا، أي ما اختَرْتَه. وهذا نَقِيشُ هذا، أي مثلُه. وما للهِ([21]) ضِدٌّ ولا نَقِيش، أي ما له مَن يماثِلُه في صورتِه ونَقْشِه.
(نقص)  النون والقاف والصاد كلمةٌ واحدة، هي النَّقْص: خِلاف الزيادة. ونَقَصَ الشيءُ، ونَقَصْتُه أنا، وهو مَنْقوص. والنَّقيصَة: العَيب؛ يقال ما به [نقيصةٌ، أي] شيء ينقُص. ومَرجِعُ البابِ كلِّه إلى هذا.
(نقض)  النون والقاف والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على نَكْثِ شَيء، وربما دلَّ على معنىً من المعاني على جنسٍ من الصَّوت. ونَقَضْتُ الحبلَ والبِناءَ. والنَّقيض: المنقوض، ولذلك يقال للبعير المهزول نِقْضٌ، كأنَّ الأسفارَ نَقَضَتْه؛ وجمعه أنقاض. والمُنَاقَضَة في الشِّعر من هذا، كَأنَّه يريد أن ينقُضَ ما أَرَّبَهُ صاحبهُ. ونَقْضُ العَهدِ منه أيضاً. والنِّقْض: مُنْتَقَضُ الكمأة من الأرض([22]) إذا أردتَ أن تُخرِجَها. نَقضْتُها نقضاً. وانتقضت القَرْحة، كأنَّها كانت تلاءمت ثم انتقَضَت.
أمَّا الصَّوت فيقال لصوتِ المَفاصل نَقِيضها؛ وهو قريبٌ من الأوّل، لأنَّها كأنّها تَنْتَقِض فيسمع لها صوتٌ عند ذلك. وأنقَضَت الدَّجاجة: صوَّتت. والإنقاض: زجر القَعود. قال:
ربَّ عجوزٍ من أُناسٍ شَهْبَرَهْ([23]) *** عَلَّمْتُها الإنقاضَ بَعْدَ القَرْقَرَهْ([24])يقول: سَرَقتُ بعيرَها التي كانت تُقرقِر به وتركتُ لها بَكْراً تُنْقِضُ به.
(نقط)  النون والقاف والطاء أُصيلٌ يدلُّ على نُكتةٍ لطيفةٍ في الشيء. يقال للقطعة من النَّخْل: نُقْطة. ويقال: إنَّه تشبيهٌ في القِلَّة بالنُّقطة.
(نقع)  النون والقاف والعين أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلُّ على استقرارِ شيءٍ كالمائعِ في قراره، والآخر على صوتٍ من الأصوات.
فالأوّل نَقَع الماء في مَنْقعه: استقرّ. واستَنْقع الشيءُ في الماء. والنَّقُوع: ما نُقِع في الماء، كدواءٍ([25]) أو نبيذ. والمِنْقَع ذلك الإناء. والمِنْقَع([26]) كالقُدَيرة للصَّبيّ يُطرح فيه اللَّبن ويُطعَمه. ويقال له مِنْقَع البُرَم، ويكون من حجارة. والنَّقيع: شراب* يتَّخَذ من زَبيب، كأنَّ الزَّبيب يُنقَع لـه. والنَّقِيع: الحَوْض يُنقَع فيه التَّمر. والنَّقِيع والنَّقْع: الماء الناقع. وماءٌ ناقعٌ كالنَّاجع، كأنَّه استقرَّ قرارَه فكَسَر الغُلَّة. وكذلك النَّقُوع. والنَّقيع: البئر الكثيرة الماء. ونَقْع البئر الذي جاء في الحديث: ماؤها، كأنها قرارٌ له. والأنقوعة: وَقْبَةُ الثَّرِيد. وقولهم: "هو شَرَّابٌ بِأَنْقُعٍ"، أي مُعاوِدٌ للأمر مرَّةً بعد مرة. كذا يقولون، ووجهه عندنا أنَّ الطَّائر الحَذِر لا يَرِدُ المَشارِعَ حذَراً على نَفْسه، لكنَّه يأتي المناقع يَشْرَبُ ليَسْلَم؛ وكذلك الرّجُل الكيِّس الحَذِر، لا يتقحَّمُ إلاَّ مواضعَ السَّلامةِ في أُموره. والنَّقيعة: المحض من اللَّبن. فأمَّا النقيعة فقال قومٌ: ما يُحْرَزُ من النَّهْب قبل القَسْم. قال الشاعر:
إنَّا لنضرِبُ بالسُّيوف رؤوسَهُمْ *** ضَرْبُ القُدَارِ نَقِيعَةَ القُدَّامِ([27])ويقال: بل النَّقيعة: الطَّعام يُتَّخَذ للقادم من السفر، كأنّه إذا أُعِدّ لـه فقد نقع أي أُقِرّ. وهذان الوجهان أحسَنُ ما قيل في ذلك، لأنَّهما أقْيَس. ويقولون: النَّقيعة: الجَزُور تُنقَع عَن عدّة إبل، كالفَرَعةِ تُذبَح عن غَنَم.
وأمَّا الأصل الآخر فالنَّقيع: الصُّرَاخ، وهو النَّقْع أيضاً. ونقَعَ الصوتُ: ارتفَعَ. قال:
فمتَى يَنْقَعْ صُرَاخٌ صادقٌ  *** يَحلِبُوها ذاتَ جَرسٍ وزَجَلْ([28])ويقال: النَّقع: صوت النّعامة. والنّقَّاع: الرَّجُل يَتكثَّر بما ليس عنده، كأنه يَصيح به.
وأمَّا قولهم: انتُقعَ لونُه، فهو من الإبدال، والأصل امْتُقعَ، وقد  ذَكَر [نا] هُ.
--------------ـــ
([1])  التكملة من المجمل.
([2])  في الجمهرة (3: 164).
([3])  في الأصل: "وكأن".
([4]) البيت للمفضل النكري، كما في اللسان (محق) الأصمعيات 54، وهو في المجمل (محق، نقل) بدون نسبة. وقد سبق في (محق).
([5]) فيما سبق: "يقلب صعدة".
([6]) في الأصل: "ونقيب"، صوابها من المجمل.
([7]) في الأصل: "الضعيف"، تحريف. وفي المجمل: "يفعله اللئام لئلا يدل عليهم الأضياف بصوته".
([8]) في الأصل: "الخوف"، صوابه في المجمل واللسان. وزاد في اللسان: "ورأسها من داخل".
([9]) لدريد بن الصمة، في اللسان (نقب) وأمالي القالي (2: 161) والبيان (1: 107) والأغاني
(13: 130).
([10]) لأوس بن حجر في ديوانه 3 واللسان (نقب، أقط).
([11]) في الأصل: "ومعينهم"، صوابه في المجمل واللسان.
([12])  في الأصل: "النقب".
([13])  في الأصل: "نقحت عن العصا".
([14])  في الأصل: "وتنقح"، تحريف، وأثبت ما في المجمل.
([15])  التكملة من المجمل.
([16])  في المجمل: "اغتبته وعبته".
([17])  منقر، كمنبر، ومنقر أيضاً بضم الميم والقاف.
([18]) لذؤيب بن زنيم الطهوي، في اللسان (نقر) وإصلاح المنطق 259، 480 ونوادر أبي زيد 119. وصدره:
* لعمرك ما ونيت في ود طيء *
          ورواية النوادر: "عن شيء عناني".
([19]) في الأصل: "رق".
([20])  في الأصل: "الغدق".
([21])  في الأصل: "ما له"، صوابه من المجمل.
([22]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "منتقض الأرض من الكمأة".
([23]) في الأصل: "الأنقاض والقرقرة"، صوابه في المجمل واللسان.
([24]) الرجز لشظاظ الضبي اللص، كما في اللسان (نقض). ورواية اللسان: "عجوز من نمير"، ورواية الأصل تطابق رواية المجمل.
([25])  في الأصل: "لدواء"، وأثبت ما في المجمل.
([26])  ويقال منقعة أيضاً، كما في المجمل واللسان.
([27])  لمهلهل في اللسان (قدر، نقع، قدم)، كما سبق في حواشي (قدم) حيث أنشد البيت من قبل.
([28]) للبيد في ديوانه 15 طبع 1881 واللسان (نقع).

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** و**القاف** وما يثلثهما)
(**نقل**)  **النون** ve**القاف** ve**اللام**: sahih bir asıldır; bir şeyi bir yerden bir yere dönüştürmeye delâlet eder; sonra bundan dallandırılır. Denir: onu taşıdım; onu taşırım; taşıma olarak. Ve at, ayaklarını taşıma ile taşıdı. [Ve bir at] **مِنْقَل**: ayakların taşınması hızlı olan. Ve **المُنقِّلَة** şeccelerden: ondan kemiklerin döşeğinin taşındığı (şecce). Ve **النُّقْل**: içenin içkisi üzerine yediği şey. Ve İbn Düreyd derdi: o fetih iledir ve damme edilmez; insanlar onu damme ile söylerler. Ve **النَّقَل** (kafın fethiyle): küçük taşlardan, söküldüklerinde kalan şey; çünkü onlar taşınır. Ve **النَّقيل**: yol; çünkü onu ancak yer değiştiren kimse tutar. Ve **المَنْقَلة**: menzil (konak). Ve yürüyüşten bir tür; ona **نَقِيل** denir; o, o kıyastır; ve sanki o, yürüyüşe devamlılıktır. Ve **المُنَقَّل**: eskiyen mest; çünkü yürüyen onun üzerinde yer değiştirir, ta ki delininceye kadar. Ve yine **النَّقَل** devede: mestine isabet eden bir hastalık; böylece delinir. Ve mestini yamamakla yamalanan yamalar: **النَّقائِل**.
Ve babdan **المُناقَلَة**: hadisi veya inşadı karşılıklı gözden geçirme; sanki sen sözünü ona naklettin ve o da sözünü sana nakletti. Ve **النِّقَال**: develerin içmesi, sonra bırakman, sonra suya dönüp içmen; bu onlara yapılmaz, fakat onu kendileri yapar. Ve derler: **النَّقْلة**: **القَناة**. Ve inşad ederler:
يُقَلْقِلُ **نَقْلةً** جَرْدَاء فيها *** نَقيع السُّمِّ أو قَرنٌ مَحِيقُ
Ve meşhur olan: "يُقلقل **صَعْدة**".
(**نقم**)  **النون** ve**القاف** ve**الميم**: bir asılcık; bir şeyi inkâr etmeye ve ayıplamaya delâlet eder. Ve ona karşı **نَقَمْتُ** **أَنْقِمُ**: onun fiilini inkâr ettim. Ve azaptan ve intikamdan **النِّقْمة**: sanki onu inkâr etti de onu cezalandırdı. Ve nefse **نقيمة** demeleri ve "o, **ميمون النَّقيمة**" (demeleri): ancak ibdâldendir; asıl **نَقِيبَة**’dir.
(**نقه**)  **النون** ve**القاف** ve**الهاء**: hastalıktan iyileşmeye delâlet eden bir kelime; sonra ödünç alınır. Ve hastalıktan **نَقَهَ** **نُقُوهاً**: ayıldı; o hâlde o **نَاقِهٌ**dur. Ve derler: hadisi **نَقِهَ**; "anladı" gibi; kafın kesriyle; onu birinciden ayırmak için. Ve kıyas birdir; çünkü onu **نَقِهَ** ederse, onda şüpheden beri olmuştur. **اللِّحياني** dedi: denir: bana işitmeni **أَنْقِهْ**; yani onu bana yönelt; sanki diyor ki: söylediğimi anlayıncaya kadar. Ve bize ulaştı ki Medine ehli istifhamı **الاستِنْقاه** diye adlandırırlar.
(**نقي**)  **النون** ve**القاف** ve illetli harf: temizlik ve hâlislik üzerine delâlet eden bir asıl. Ondan: şeyi **نَقَّيْتُ**: onu, onu bulandırandan arındırdım; arındırma olarak. Ve yine denir: şeyi **انتقَيت**; sanki sen onun en üstününü ve en hâlisini aldın. Ve **النُّقَاوة**: bir şeyden seçtiğinin en üstünü. Ve **النَّقَاة**: söylendiği üzere kötü olan; sanki o, seçilip atılan şeydir. Ve bazısı dedi: her şeyin **نَقاة**’si: kötüsüdür; hurma hariç; çünkü onun **نَقَاتَه**’si seçkinidir.
Ve babda **النِّقْيُ**: kemiklerin iliği; hâlisliği ve temizliği sebebiyle adlandırıldı. Ve semiz koyundan ve başkasından gözün yağına: **النِّقْي** denir. Ve bir deve: **لا تُنقِي**. Dedi:
حاموا على أضيافهم فشوَوْا لهم *** من لحم **مُنْقيةٍ** ومن أكبادِ
Ve **الفرّاء** ise, **الأنقاء**’nın: iliği olan her kemik olduğunu iddia etti. Bu sahih olursa, bu, Arapların bir şeyi, ona komşu olduğunda, başkasının adıyla adlandırması üzerinedir.
(**نقب**)  **النون** ve**القاف** ve**الباء**: sahih bir asıl; bir şeyde bir açmaya delâlet eder. Duvarı **نقَب** eder; onu **ينقُبه**; **نَقْباً**. Ve baytar, hayvanın göbeğini deler ki ondan su çıksın. Ve o demir parçası **مِنْقب**tir. Ve **كلبٌ نقيبٌ**: gırtlağı delindi; sesi zayıflasın diye; alçaklar bunu yapar; misafir onun sesini işitmesin diye. Ve **النَّاقِبة**: yanda çıkan, içe saldıran bir yara. Ve devenin mesti **نَقِبَ**: **نَقَباً** delinip yırtıldı. Ve **النُّقْبة**: uyuzun görünen ilk hâli. Çoğulu **نُقَب**. Dedi:
مُتَبَذِّلاً تبدو محاسِنُه *** يَضَع الهِناءَ مواضع **النُّقْبِ**
Ve kıyası sahihdir; çünkü o, deriyi delen bir şeydir. Ve babdan: **النِّقاب**: işlerde âlim olan; sanki onun üzerinde araştırdı da onu çıkardı; yahut onun hakkında araştıran, onunla âlim olan. Dedi:
مليحٌ نجيحٌ أخو مأْقِطٍ *** **نِقابٌ** يحدِّث بالغائبِ
Ve **النَّقب** ve**المَنْقَبة**: dağdaki yol; hepsi tek bir kıyastır. Ve beldelerde **نقَّبوا**: yürüdüler. Aslı, **النُّقوب**da yürüyüştür: yollar. Ve **النَّقيب**: kavmin **نقيب**i: onların şahidi ve kefilidir. Onun manası ve **النِّقاب** (âlim) manası birdir; çünkü o, onların işlerini araştırır; yahut sırları deldiği gibi deler. Ve **المَنْقَبَة**: kerim fiil; kıyası sahihdir; çünkü o, güzel bir şeydir, şöhret bulmuştur; sanki ondan araştırılıp çıkarılmıştır.
Ve bu asıldan şâz olanlardan: kadının **نِقاب**ı. Ve falanı **ناقَبْتُ**: ona ansızın rastladım. Ve **النُّقْبة**: izar gibi bir elbise; içinde bir bağ vardır; **النِّطاق** değildir.
Renk ise ona **النُّقْبة** denir; ve o, **حسن النُّقْبة**dir; yani renk. Ve mümkün ki birincidendir; sanki ondan bir şey delindi de bir şey ortaya çıktı.
(**نقث**)  **النون** ve**القاف** ve**الثاء**: sahih bir kelime; bir şeyi bir şeyle karıştırmaya ve onu taşımaya delâlet eder. Evimde olanı tümüyle **نَقَثَ**: hepsini taşıdı. Ve sözlerini **نَقّثوا**: onu karıştırdılar; yemek karıştırıldığı gibi. Ve **ينقِّث** olarak çıktı: ayaklarını taşımada hızlanır. Ve kemiği **نَقَثت** **أَنْقُثُه**: içindeki iliği çıkardım.
(**نقح**)  **النون** ve**القاف** ve**الحاء**: sahih bir asıl; bir şeyi bir şeyden ayıklamana delâlet eder. Sopayı **نَقَّحت**: ondan budaklarını budadım. Ondan: **شِعرٌ مُنَقَّحٌ**; yani araştırılmış, onda uygun olmayan şey ondan atılmış. Ve kemiği **نَقَحت**: iliğini çıkardım.
(**نقخ**)  **النون** ve**القاف** ve**الخاء**: bir şeyi vurup çarpmaya delâlet eden bir kelime. Ve **ماءٌ نُقَاخٌ**: soğuk tatlı; sanki soğukluğuyla susuzluğu **ينقَخ** eder; yani onu vurur. Ve **النَّقْخ**: beynin üzerinden başı delmektir.
(**نقد**)  **النون** ve**القاف** ve**الدال**: sahih bir asıl; bir şeyi ortaya çıkarmaya ve onun belirginleşmesine delâlet eder. Ondan: toynakta **النَّقَد**; o, onun soyulmasıdır. **حافرٌ نَقِدٌ**: soyulmuş. Ve azı dişinde **النَّقَد**: onun kırılmasıdır; bu, onun etinin ondan açığa çıkmasıyla olur.
Ve babdan: dirhemi **نَقْد** etmek; bu, onun iyiliğinde veya başka şeyde hâlinin açığa çıkarılmasıdır. Ve **درهمٌ نَقْدٌ**: tartısı tam, iyi; sanki hâli açığa çıkarılmış da bilinmiştir. Ve kirpiye **الأنْقد** denir. Derler: "falan, **بلَيْلَةِ أنْقد** geceledi"; eğer bütün gecesini yürüyerek geçirdiyse. Ve o, o kıyastır; çünkü sanki o, karanlık ondan açılıncaya kadar yürür. Ve derler: **الشَّيْهَم** bütün gece uyumaz. Ve Araplar der: falan, şeye **يَنْقُد** etmeyi sürdürdü; eğer ona bakmayı sürdürdüyse.
Ve babdan şâz olanlardan: **النَّقَد**: koyunun küçükleri; onunla, büyümeye neredeyse güç yetiremeyen zayıf çocuk benzetilir.
(**نقذ**)  **النون** ve**القاف** ve**الذال**: sahih bir asıl; bir şeyi kurtarmaya delâlet eder. Onu ondan **أنقذتُه**: onu kurtardım. Ve **فرسٌ نقيذٌ**: başka bir kavimden alınmış; ve atlar **نقائذ**. Ve her neyi kurtardıysan o **نَقَذٌ**dur.
(**نقر**)  **النون** ve**القاف** ve**الراء**: sahih bir asıl; bir şeyi vurup çarpmaya delâlet eder; ta ki onda bir çukur açılır; sonra onda genişletilir.
[Ondan] kuşun **منقار**ı; çünkü onunla şeyi gagalar, ta ki onda iz bırakıncaya kadar. Ve değirmeni **بالمنقار** ile **نَقَرت**; o, o demir parçasıdır.
Ve babdan: işi **نقَّرتُ**; ta ki onu bildim; bu, onu araştırmandır; sanki onu bilmen, onda bir **نَقْرٌ**dur. Ve adamı **نقرت**: onu ayıpladım; sanki bir şeyle vurdun da onda iz bıraktın. Ve bir kadın kocasına dedi: "beni **بَنِي نَظَرَى** üzerine uğrat ve beni **بَنَاتِ نَقَرَى** üzerine uğratma"; yani beni bana bakan erkeklerin yanından geçir; beni beni gıybet eden kadınların yanından geçirme. Ve **النُّقرة**: sel suyunun içinde kaldığı yer; sanki **نَقْراً** ile oyulmuş da çukurlaşmıştır. Ve **المناقِرَ**dan bir tanesi **منْقر**dir; bunlar, başları dar küçük kuyulardır; sanki yerde **نَقْراً** ile oyulmuştur. Ve ensenin **نُقْرة**si: ondaki çukurluktur. Ve **النَّقير**: çekirdeğin sırtındaki nokta. Ve **النَّقير**: bir ağacın kökü; oyulur ve içinde şıra yapılır. Ve o, hakkında nehiy gelen şeydir. Ve falan, **كريم النَّقِير**dir; yani asıl (soy); sanki o, ondan oyulup çıkarılıncaya kadar oyulan yerdir. Ve "onları **النَّقَرَى** çağırdı" sözleri: bir topluluğu çağırıp başkalarını çağırmamasıdır; onun alçaklığından. Ve bu sahih bir kıyastır; çünkü onları tümüyle çağırmaz; fakat meclise gelir de birine fısıldar; sanki onu gagalar; yahut eliyle onu dürter ki onunla kalksın. Ve **النَّاقور**: kıyamet günü meleğin üfleyeceği sûrdur; o, vuruşuyla âlemleri gagalar.
Ve babdan: işi **نقَّرت**; eğer onu araştırdıysan.
Ve asıldan şâz olanlardan onların sözü: şeyi **أنْقَرَ**dan **إنقاراً**: vazgeçti. Ve hadiste: "Allah, müminin katilinden **لِيُنْقِرَ** olacak değildir"; sanki onu azaplandırmaktan vazgeçmez. Dedi:
* وما أنا عن أعداءِ قومي بمُنْقِرِ *
(**نقز**)  **النون** ve**القاف** ve**الزاء**: bir asılcık; inceliğe, hafifliğe ve küçüklüğe delâlet eder. Ondan **النَّقْز**: sıçrama. Ve ceylanın **نواقز**i: ayakları. Ve insanların **نَقَزُ**u: onların aşağılıkları. Ve **النَّقَز**: kötü adam; ve **النُّقَاز**: koyunu tutan bir hastalık; ondan dolayı çırpınır ve durulmaz. Ve **النَُّقَّاز**: küçük serçeler.
(**نقس**)  **النون** ve**القاف** ve**السين**: bir asılcık; bir şeyi iyi olmayan bir şeyle lekelemeye delâlet eder. Onu **نَقَسته**: onu ayıpladım; sanki onu çirkin bir şeyle lekeledin. Aslı **نِقْس المِداد**dır; çoğulu **أنقاس**.
(**نقش**)  **النون** ve**القاف** ve**الشين**: sahih bir asıl; bir şeyi çıkarmaya ve onu tamamen tüketmeye delâlet eder; ta ki ondan hiçbir şey bırakılmasın; sonra ona yakın olan kıyas edilir. Ondan: **نَقْش** kılın **بالمِنقاش** ile; o, onun yolunmasıdır. Ondan **المناقَشة**: hesaptaki ince eleyip sık dokuma; ta ki ondan hiçbir şey bırakılmasın. Ve hadiste: "Hesapta **نُوقِشَ** edilen kimse azap gördü." Ve denir: **شَجَّةٌ منقوشةٌ**: ondan kemikler **تُنقَشُ** edilir; yani çıkarılır. Ve denir: koyunun yatma yerini **نقَشْتُ**: onu dikenden temizledim. Ve **النَّقيش**: dağınık eşya; sanki onun bir kısmı bir kısmından **انتُقِشَ** edilmiştir; yani bir kısmı bir kısmından ayrılmıştır. Ve babdan: şeyin **نقْشُ**u: onu güzelleştirmektir; sanki onu **ينقُشُ** eder; yani ondan kusurlarını giderir ve onu güzelleştirir. Sonra bu ödünç alınır da denir: salkımı **نقشت**. O, onu dikenle dövmendir; ta ki olgunlaşsın. Ve derler: bunu **انتقَشْتَ** etmen ne iyi; yani onu ne iyi seçtin. Ve bu, bunun **نَقِيشُ**udur; yani onun benzeridir. Ve Allah’ın ne zıddı vardır ne de **نَقِيش**; yani suretinde ve nakşında ona benzer kimse yoktur.
(**نقص**)  **النون** ve**القاف** ve**الصاد**: tek bir kelimedir; o, **النَّقْص**tır: artmanın zıddı. Şey **نَقَصَ**; ve ben onu **نَقَصْتُ**; ve o **مَنْقوص**tur. Ve **النَّقيصَة**: ayıp; denir: onda **نقيصةٌ** yok; yani eksilen bir şey yok. Babın tamamının dönüşü buna göredir.
(**نقض**)  **النون** ve**القاف** ve**الضاد**: sahih bir asıl; bir şeyi bozup çözmeye delâlet eder; bazen de ses cinsinden bir manaya delâlet eder. İpi ve binayı **نَقَضْتُ**. Ve **النَّقيض**: bozulmuş olan; bu yüzden zayıf deveye **نِقْضٌ** denir; sanki yolculuklar onu bozmuştur; çoğulu **أنقاض**. Ve şiirde **المُنَاقَضَة** bundandır; sanki o, arkadaşının kurduğunu bozmak ister. Ve ahdi **نَقْضُ** da ondandır. Ve **النِّقْض**: yerden trüfülün çıkarılacak yeri; onu çıkarmak istediğinde. Onu **نَقضْتُها** **نقضاً**. Ve yara **انتقضت**: sanki kaynaşmıştı da sonra bozuldu.
Ses ise eklemlerin sesine onların **نَقِيض**i denir; o, birincisine yakındır; çünkü sanki onlar bozulur da o sırada onlara bir ses işitilir. Ve tavuk **أنقَضَت**: ses çıkardı. Ve **الإنقاض**: çökmüş deve yavrusunu sürmek için bağırmadır. Dedi:
ربَّ عجوزٍ من أُناسٍ شَهْبَرَهْ *** عَلَّمْتُها **الإنقاضَ** بَعْدَ **القَرْقَرَهْ**
Diyor ki: onun, onunla **تُقرقِر** ettiği devesini çaldım ve ona, onunla **تُنْقِضُ** edeceği bir genç deve bıraktım.
(**نقط**)  **النون** ve**القاف** ve**الطاء**: bir asılcık; şeyde latif bir noktaya delâlet eder. Hurma ağaçlarından parçaya **نُقْطة** denir. Ve denir: azlıkta **النُّقطة** ile bir benzetmedir.
(**نقع**)  **النون** ve**القاف** ve**العين**: iki sahih asıl: birisi, sıvı gibi bir şeyin yerinde durmasına delâlet eder; diğeri, seslerden bir sese.
Birincisi: su, **مَنْقعه**’inde **نَقَع**: duruldu. Ve şey suda **استَنْقع** etti. Ve **النَّقُوع**: suda ıslatılan şey; bir ilaç veya nebiz gibi. Ve **المِنْقَع**: o kaptır. Ve **المِنْقَع**: çocuğa, içine süt konulan ve onunla beslenen küçük tencere gibi; ona **مِنْقَع البُرَم** denir; taşlardan olur. Ve **النَّقيع**: kuru üzümden yapılan bir içecek; sanki kuru üzüm onun için ıslatılır. Ve **النَّقِيع**: hurmanın içinde ıslatıldığı havuz. Ve **النَّقِيع** ve**النَّقْع**: durulmuş su. Ve **ماءٌ ناقعٌ**: **النَّاجع** gibi; sanki yerinde duruldu da harareti kırdı. Ve yine **النَّقُوع**. Ve **النَّقيع**: suyu çok kuyu. Ve hadiste gelen kuyunun **نَقْع**ı: onun suyu; sanki o, onun için bir karardır. Ve **الأنقوعة**: tiridin çukuru. Ve onların sözü: "o, **شَرَّابٌ بِأَنْقُعٍ**"; yani bir işe defalarca dönen. Böyle derler; ve onun yönü bize göre şudur: ürkek kuş, kendisi için korkudan su başlarına varmaz; fakat selamet bulsun diye **المناقع**a gelir, içer; aynı şekilde akıllı, ihtiyatlı adam, işlerinde ancak selamet yerlerine atılır. Ve **النَّقيعة**: sütün safı. **النقيعة**ya gelince, bir kavim dedi: taksimden önce yağmadan korunan şey. Şair dedi:
إنَّا لنضرِبُ بالسُّيوف رؤوسَهُمْ *** ضَرْبُ القُدَارِ **نَقِيعَةَ** القُدَّامِ
Ve denir: bilakis **النَّقيعة**: yolculuktan gelen için yapılan yemektir; sanki onun için hazırlandığında, **نقع** etti; yani yerleştirildi. Bu iki veçhe, bu hususta söylenenin en iyisidir; çünkü ikisi daha kıyasîdir. Ve derler: **النَّقيعة**: bir deve sürüsü sayısınca **تُنقَع** edilen (kesilen) deve; koyun için kesilen **الفَرَعة** gibi.
Diğer asla gelince: **النَّقيع**: çığlıktır; o, **النَّقْع** dadır. Ve ses **نقَعَ** etti: yükseldi. Dedi:
فمتَى يَنْقَعْ صُرَاخٌ صادقٌ  *** يَحلِبُوها ذاتَ جَرسٍ وزَجَلْ
Ve denir: **النَّقع**: devekuşunun sesi. Ve **النّقَّاع**: yanında olmayanla çokluk taslayan adam; sanki onunla bağırır.
Ve onların sözü: rengi **انتُقعَ** oldu; o, ibdâldendir; asıl **امْتُقعَ**dır; onu zikrettik.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- نقمت الشيء ونقمته (انظر: الأفعال 3/220) : إذا أنكرته؛ وإما باللسان؛ وإما بالعقوبة. قال تعالى: ﴿وما نقموا منهم إلا أن أغناهم الله﴾ [التوبة/74]، ﴿وما نقموا منهم إلا أن يؤمنوا بالله﴾ [البروج/8]، ﴿هل تنقمون منا﴾ الآية [المائدة/59]. والنقمة: العقوبة. قال: ﴿فانتقمنا منهم فأغرقناهم في اليم﴾ [الأعراف/136]، ﴿فانتقمنا من الذين أجرموا﴾ [الروم/47]، ﴿فانتقمنا منهم فانظر كيف كان عاقبة المكذبين﴾ [الزخرف/25].

##### Türkçe

- **نقمت** şeyi ve **نقمته** (bak: fiiller 3/220): onu inkâr ettiğin zaman; ya dille; ya da ceza ile. Yüce Allah dedi ki: ﴿Ve onlardan, Allah’ın onları zengin kılmasından başka bir şeyden ötürü **نقموا** etmediler﴾ [Tevbe/74], ﴿Ve onlardan, Allah’a iman etmelerinden başka bir şeyden ötürü **نقموا** etmediler﴾ [Burûc/8], ﴿Bizden **تنقمون** mu﴾ âyet [Mâide/59]. Ve **النقمة**: ceza. Dedi ki: ﴿Böylece onlardan intikam aldık da onları denizde boğduk﴾ [A‘râf/136], ﴿Suç işleyenlerden intikam aldık﴾ [Rûm/47], ﴿Böylece onlardan intikam aldık; yalanlayanların âkıbeti nasıl oldu, bak﴾ [Zuhruf/25].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ق م
انتقم منه‏.‏
وحلّت به النّقمة والنّقم ونقمت منه كذا‏:‏ أنكرته عليه وعبته ‏"‏ وما نقموا منهم إلاّ أن يؤمنوا ‏"‏‏.‏

##### Türkçe

ن ق م
Ondan **انتقم** etti.
Ona **النّقمة** ve **النّقم** ve **نقمت** (ondan) şöyle (oldu): onu ona karşı inkâr ettim ve onu ayıpladım: “Ve onlardan, iman etmelerinden başka bir şey dolayı **نقموا** etmediler.”.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّقِمةُ والنَّقْمةُ: المكافأَة بالعقوبة، والجمع نَقِمٌ ونِقَمٌ، فنَقِمٌ لنَقِمة، ونِقَمٌ لنِقْمةٍ، وأَما ابن جني فقال: نَقِمة ونِقَمٌ، قال: وكان القياس أن يقولوا في جمعِ نَقِمة نَقِم على جمع كَلِمة وكَلِمٍ فعدلوا عنه إلى أَن فتحوا المكسورَ وكسروا المفتوح. قال ابن سيده: وقد علمنا أَن من شرط الجمع بِخَلع الهاء أَن لا يُغَيَّر من صيغة الحروف شيء ولا يُزاد على طرح الهاء نحو تَمْرة وتَمْر، وقد بيَّنَّا ذلك جميعه فيما حكاه هو من مَعِدةٍ ومِعَدٍ. الليث: يقال لم أَرْض منه حتى نَقِمْت وانتَقَمْت إذا كافأَه عقوبةً بما صنَع. ابن الأَعرابي: النِّقْمةُ العقوبة، والنِّقْمةُ الإنكار. وقوله تعالى: هل تَنْقِمون مِنّا؛ أَي هل تُنْكِرون. قال الأَزهري: يقال النَّقْمةُ والنِّقْمةُ العقوبة؛ ومنه قول عليّ بن أَبي طالب، كرم الله وجهه:
ما تَنْقِمُ الحَرْبُ العَوانُ مِنِّي،
بازِل عامَيْنِ فَتِيّ سِنِّي
وفي الحديث: أنه ما انتَقَم لنفسِه قَطّ إلا أن تُنتَهَكَ مَحارِمُ الله أَي ما عاقبَ أَحداً على مكروهٍ أتاه من قِبَله، وقد تكرر في الحديث. الجوهري: نَقَمْتُ على الرجل أَنقِمُ، بالكسر، فأَنا ناقِمٌ إذا عَتَبْت عليه. يقال: ما نَقِمْتُ منه إلا الإحسانَ. قال الكسائي: ونَقِمْت، بالكسر، لغة. ونَقِم من فلانٍ الإحسانَ إذا جعله مما يُؤَدِّيه إلى كُفر النعمة. وفي حديث الزكاة: ما يَنْقَمُ ابنُ جَميلٍ إلا أَنه كان فَقيراً فأَغناه الله أَي ما يَنْقَمُ شيئاً من مَنْع الزكاة إلا أن يَكفر النِّعْمة فكأَنَّ غناه أَدَّاه إلى كُفْرِ نِعْمةِ الله. ونَقَمْتُ الأَمرَ ونَقِمْتُه إذا كَرهته. وانْتَقَمَ اللهُ منه أي عاقَبَه، والاسم منه النَّقْمةُ، والجمع نَقِمات ونَقِمٌ مثل كَلِمةٍ وكلِمات وكَلِمٍ، وإن شئتَ سكّنت القاف ونقلت حركتَها إلى النون فقلت نِقْمة، والجمع نِقَمٌ مثل نِعْمة ونِعَم؛ وقد نَقَمَ منه يَنْقِمُ ونَقِمَ نَقَماً. وانْتَقَمَ ونَقِمَ الشيءَ ونَقَمَه: أَنكره. وفي التنزيل العزيز: وما نَقَموا منهم إلا أَن يُؤْمِنوا بالله؛ قال: ومعنى نَقَمْت بالَغْت في كراهة الشيء؛ وأَنشد ابن قيس الرُّقيّات:
ما نَقِمَوُا من بَني أُمَيَّةَ إلا
أَنهم يَحْلُمون، إنْ غَضِبوا
يُروى بالفتح والكسر: نَقَمُوا ونَقِمُوا. قال ابن بري: يقال نَقَمْتُ نَقْماً ونُقوماً ونَقِمةً ونِقْمةً، ونَقِمْتُ: بالَغْتُ في كراهة الشيء. وفي أَسماء الله عز وجل: المُنْتَقِم، هو البالغ في العقوبة لمنْ شاءَ، وهو مُفْتَعِل مِنْ نَقَمَ يَنْقِم إذا بَلَغَتْ به الكراهةُ حدَّ السَّخَطِ. وضرَبه ضَرْبة نَقَمٍ إذا ضرَبه عَدُوٌّ له. وفي التنزيل العزيز: قل يا أَهلَ الكتاب هل تَنْقمون منّا إلاَّ أَن آمَنّا بالله؛ قال أَبو إسحق: يقال نَقَمْتُ على الرجل أُنْقِم ونَقِمْتُ عليه أَنْقَم، قال: والأَجوَدُ نَقَمْتُ أَنْقِم، وهو الأَكثر في القراءة. ويقال: نَقِمَ فلانٌ وَتْرَه أي انْتَقَم. قال أَبو سعيد: معنى قول القائل في المثل: مَثَلي مَثَلُ الأَرْقَم، إن يُقْتَلْ يَنْقَمْ، وإن يُتْرَك يَلْقَمْ؛ قوله إن يُقْتَلْ يَنْقَمْ أي يُثْأَر به، قال: والأَرْقَمُ الذي يُشْبه الجانّ، والناسُ يَتَّقونَ قَتْلَه لشَبهه بالجانّ، والأَرْقَم مع ذلك من أَضعف الحيّات وأَقلِّها عَضّاً. قال ابن الأثير: وفي حديث عمر، رضي الله عنه: فهو كالأَرْقَمِ إن يُقْتَلْ يَنْقَمْ أي إن قتَلَه كان له من يَنْتَقِمُ منه، قال: والأَرْقَمُ الحيّة، كانوا في الجاهلية يزعمون أن الجِنَّ تَطْلُبُ بثأْرِ الجانَّ، وهي الحيّة الدقيقة، فربما مات قاتِلُه، وربما أَصابه خَبَلٌ. وإنه لمَيْمُونُ النَّقيمةِ إذا كان مُظَفَّراً بما يُحاوِل، وقال يعقوب: ميمه بدل من باء نَقِيبةٍ. يقال: فلانٌ مَيْمونُ العريكةِ والنقيبة والنَّقيمةِ والطَّبيعة بمعنى واحد.
والناقمُ: ضَرْبٌ من تمرِ عُمانَ، وفي التهذيب: وناقِمٌ تمرٌ بعُمانَ. والناقميّةُ: هي رَقاشِ بنتُ عامرٍ. وبنوا الناقِميّةِ: بَطْنٌ من عبد القيس؛ قال أَبو عبيد: أَنشدنا الفراء عن المُفَضَّل لسعد بن زيد مَناةَ:أَجَدَّ فِراقُ الناقِميّةِ غُدْوةً،
أم البَيْنُ يَحْلَوْ لي لِمَنْ هو مُولَعُ؟
لقد كنتُ أَهْوَى الناقِميَّةِ حِقْبةً،
فقد جَعَلَتْ آسانُ بَيْنٍ تَقَطَّعُ
التهذيب: وناقِم حَيٌّ من اليمن؛ قال
(* قوله «وناقم حي من اليمن قال
إلخ»« كذا بالأصل، وعبارة التهذيب: يقال لم أرض منه حتى نقمت وانتقمت إذا كافأته عقوبة بما صنع، وقال يقود إلخ).
يَقودُ بأَرسان ِ الجِيادِ سَراتُنا،
لِيَنْقِمنَ وتراً أَو ليدفَعْنَ مَدفَعا
وناقمٌ: لقبُ عامر بن سعد بن عديّ بن جَدَّانَ بنِ حَدِيلَةَ. ونَقَمَى: اسمُ موضع.

##### Türkçe

**النَّقِمةُ** ve **النَّقْمةُ**: ceza ile karşılık verme; çoğulu **نَقِمٌ** ve **نِقَمٌ**’dır. Şu hâlde **نَقِمٌ** **نَقِمة**’nin, **نِقَمٌ** da **نِقْمةٍ**’nin çoğuludur. İbn Cinnî’ye gelince, o şöyle dedi: **نَقِمة** ve **نِقَمٌ**; dedi ki: Kıyas, **نَقِمة**’nin cem‘inde, **كَلِمة**’nin cem‘i **كَلِمٍ** ve **كَلِمات** gibi, **نَقِم** demeleriydi; fakat ondan dönüp, kırığı fetha ile, fethalıyı da kesra ile yaptılar. İbn Sîde dedi ki: Biz, cem‘in **الهاء**’yı çıkarma şartlarından birinin, harflerin kalıbından hiçbir şeyin değiştirilmemesi ve **الهاء**’yı atmanın üzerine bir şey eklenmemesi olduğunu bildik; **تَمْرة** ve **تَمْر** gibi. Ve biz bunun hepsini, onun **مَعِدةٍ** ve **مِعَدٍ** hakkında naklettiği şeyde açıkladık.

el-Leys: “Ondan razı olmadım, ta ki **نَقِمْت** ve **انتَقَمْت** edinceye kadar” denir; yani, yaptığı şeye karşı onu ceza ile karşılıklandırdığı zaman. İbnü’l-A‘râbî: **النِّقْمةُ** ceza; **النِّقْمةُ** inkâr etmektir. Yüce Allah’ın sözü: **هل تَنْقِمون مِنّا**; yani: “İnkâr mı ediyorsunuz?” el-Ezherî dedi ki: **النَّقْمةُ** ve **النِّقْمةُ** ceza denir; bunun örneği, Ali b. Ebî Tâlib’in (Allah yüzünü keremli kılsın) sözüdür:

ما تَنْقِمُ الحَرْبُ العَوانُ مِنِّي،
بازِل عامَيْنِ فَتِيّ سِنِّي

Hadiste: “Kendisi için asla **انتَقَم** etmedi; ancak Allah’ın haramları çiğnenince (ederdi)”; yani, kendisi tarafından ona gelen hoşlanılmayan bir şey sebebiyle bir kimseyi cezalandırmadı; ve bu hadiste tekrar etmiştir.

el-Cevherî: “Erkeğe karşı **نَقَمْتُ** ederim, **أَنقِمُ** (kesra ile); ben **ناقِمٌ**’im” denir; ona sitem ettiğim zaman. Denir ki: “Ondan **نَقِمْتُ** ettiğim şey, ancak iyiliktir.” el-Kisâî dedi ki: **ونَقِمْت** (kesra ile) bir dildir (lehçedir). Ve falandan iyiliği **نَقِم** eder; onu, nimete nankörlüğe götüren şeylerden kıldığı zaman.

Zekât hadîsinde: “İbn Cemîl’in **يَنْقَمُ** ettiği şey, ancak fakir olup Allah’ın onu zengin etmesidir”; yani, zekâtı men etmesinden dolayı **يَنْقَمُ** ettiği hiçbir şey yoktur; ancak nimete nankörlük etmesidir; sanki onun zenginliği onu Allah’ın nimetine nankörlüğe götürmüştür.

Ve işi **نَقَمْتُ** ve **نَقِمْتُه** ederim; onu kerih gördüğüm zaman. Ve Allah ondan **انْتَقَمَ** etti; yani onu cezalandırdı; bunun ismi **النَّقْمةُ**’dir; çoğulu **نَقِمات** ve **نَقِمٌ**’dür; **كَلِمةٍ** ve **كلِمات** ve **كَلِمٍ** gibi. İstersen **القاف**’ı sükûnlu kılar, harekesini **النون**’a nakledersin; böylece **نِقْمة** dersin; çoğulu **نِقَمٌ**’dır; **نِعْمة** ve **نِعَم** gibi. Ve ondan **نَقَمَ** eder: **يَنْقِمُ**; ve **نَقِمَ**: **نَقَماً**. Ve **انْتَقَمَ** ve **نَقِمَ** şeyi ve **نَقَمَه**: onu inkâr etti.

Aziz tenzilde: **وما نَقَموا منهم إلا أَن يُؤْمِنوا بالله**; dedi ki: **نَقَمْت**’in manası, bir şeyi kerih görmede mübalağa etmendir. Ve İbn Kays er-Rukayyât’tan şu beyit okundu:

ما نَقِمَوُا من بَني أُمَيَّةَ إلا
أَنهم يَحْلُمون، إنْ غَضِبوا

Fetha ve kesra ile rivayet olunur: **نَقَمُوا** ve **نَقِمُوا**. İbn Berrî dedi ki: **نَقَمْتُ**: **نَقْماً** ve **نُقوماً** ve **نَقِمةً** ve **نِقْمةً**; ve **نَقِمْتُ**: bir şeyi kerih görmede mübalağa ettim.

Yüce ve aziz Allah’ın isimlerinde: **المُنْتَقِم**; o, dilediğine cezada mübalağa edendir; ve o, **نَقَمَ يَنْقِم**’den **مُفْتَعِل**’dir; kerih görme, onunla öfke sınırına ulaştığı zaman. Ve ona, düşmanı tarafından vurulduğu zaman, **ضَرْبة نَقَمٍ** bir vuruşla vurdu.

Aziz tenzilde: **قل يا أَهلَ الكتاب هل تَنْقمون منّا إلاَّ أَن آمَنّا بالله**; Ebû İshâk dedi ki: “Erkeğe karşı **نَقَمْتُ** ederim: **أُنْقِم**; ve ona karşı **نَقِمْتُ** ederim: **أَنْقَم**”; dedi ki: En iyi olan **نَقَمْتُ أَنْقِم**’dir; ve o, kıraatte en çok olandır. Ve “Falan, **وَتْرَه**’ini **نَقِمَ** etti” denir; yani intikam aldı.

Ebû Saîd dedi ki: Meselde söyleyenin sözü: “Benim misalim, **الأَرْقَم**’ın misali gibidir: **إن يُقْتَلْ يَنْقَمْ**; ve eğer bırakılırsa **يَلْقَمْ**”; “**إن يُقْتَلْ يَنْقَمْ**” sözü: yani onunla öç alınır. Dedi ki: **الأَرْقَمُ** cinne benzeyen şeydir; insanlar, cinne benzemesinden dolayı onu öldürmekten sakınırlar; **الأَرْقَمُ** bununla beraber yılanların en zayıflarındandır ve ısırması en az olanlarındandır.

İbnü’l-Esîr dedi ki: Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadisinde: “O, **الأَرْقَم** gibidir: **إن يُقْتَلْ يَنْقَمْ**”; yani, eğer onu öldürürse, ondan intikam alacak biri olur. Dedi ki: **الأَرْقَمُ** yılandır; cahiliyede, cinlerin **الجانَّ**’ın (o da ince yılandır) kan davasını talep ettiğini zannederlerdi; bazen onu öldüren ölürdü, bazen de ona bir bozukluk isabet ederdi.

Ve o, giriştiği şeyde muzaffer olduğu zaman **لَمَيْمُونُ النَّقيمةِ**’dir. Ya‘kūb dedi ki: Onun **ميم**’i, **نَقِيبةٍ**’nin **باء**’sından bedeldir. “Falan, **مَيْمونُ العريكةِ** ve **النقيبة** ve **النَّقيمةِ** ve **الطَّبيعة**’dır” denir; manaca birdir.

Ve **الناقمُ**: Umân hurmasından bir türdür. Ve **التهذيب**’de: “Ve **ناقِمٌ** Umân’da bir hurmadır.”

Ve **الناقميّةُ**: o, Âmir’in kızı Rakaş’tır. Ve **بنوا الناقِميّةِ**: Abdülkays’tan bir batındır. Ebû Ubeyd dedi ki: Ferrâ’dan, el-Mufaddal’den, Sa‘d b. Zeyd Menât’a ait olarak bize şu beyitleri okuttu:

أَجَدَّ فِراقُ الناقِميّةِ غُدْوةً،
أم البَيْنُ يَحْلَوْ لي لِمَنْ هو مُولَعُ؟
لقد كنتُ أَهْوَى الناقِميَّةِ حِقْبةً،
فقد جَعَلَتْ آسانُ بَيْنٍ تَقَطَّعُ

**التهذيب**: Ve **ناقِم** Yemen’den bir kabiledir; dedi ki:

(* “**وناقم حي من اليمن قال إلخ**” sözü: asılda böyledir; ve **التهذيب**’in ibaresi: “Ondan razı olmadım, ta ki **نقمت** ve **انتقمت** edinceye kadar; onu yaptığı şeye karşı ceza ile karşılıklandırdığım zaman; ve dedi ki: **يقود** إلخ”.)

يَقودُ بأَرسان ِ الجِيادِ سَراتُنا،
لِيَنْقِمنَ وتراً أَو ليدفَعْنَ مَدفَعا

Ve **ناقمٌ**: Ceddân b. Hadîle’nin oğlu ‘Adî b. Sa‘d b. Âmir’in lakabıdır. Ve **نَقَمَى**: bir yer adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ق م * * نَقَم * عليه فهو * ناقِمٌ * أي عتب عليه يُقال ما نقم منه إلا الإحسان و * نَقَمَ * الأمر كرهه وبابهما ضرب ونَقِم من باب فهِم لغة فيهما و * انْتَقَم * الله منه عاقبه والاسم منه * النَّقْمَةُ * والجمع * نَقِمَاتٌ * و * نَقِمٌ * مثل كلمة وكلمات وكَلِم وإن شئت قلت * نِقْمَةٌ * و * نِقَمٌ * مثل نِعمة ونِعَم وفلان ميمون * النَّقِيمَةِ * وهو إبدال النَّقِيبة

##### Türkçe

* ن ق م * **نَقَم** ona karşı; o da **ناقِمٌ**dur: yani ona sitem etti. Denir ki: Ondan **الإحسان**dan başka bir şey **نَقَم** etmedi. Ve **نَقَمَ** işi: onu kerih gördü; ikisinin de bâbı **ضرب**’dır. Ve **نَقِم** (fiili) **فهِم** bâbından (da gelir); ikisinde de bir lugattır. Ve **انْتَقَم**: Allah ondan intikam aldı, onu cezalandırdı. Ondan isim **النَّقْمَةُ**dur; cem‘i **نَقِمَاتٌ** ve **نَقِمٌ**dur; **كلمة** ve **كلمات** ve **كَلِم** gibi. Ve istersen **نِقْمَةٌ** ve **نِقَمٌ** dersin; **نِعمة** ve **نِعَم** gibi. Ve falan kimse **النَّقِيمَةِ**’si uğurludur; o, **النَّقِيبة**’nin ibdâlidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| ( النِّقْمَةُ ، بالكَسْرِ ، والفَتْحِ ، وكَفَرِحَةٍ ) الأخيرَةُ : هِيَ الأصْلُ ، والأُولَى : مَنْقُولَةٌ مِنْهَا ، بِالتَّخْفِيفِ ، والإِتْبَاعِ ، بِتَسْكِينِ القَافِ ، ونَقْلِ حَرَكَتِهَا إلى النُّونِ ، كَمَا هو في الصِّحَاحِ ، والثَّانِيَةُ نَقَلَهَا ابْنُ سَيدَه ، وهِيَ أيْضاً مَنْقُولَةٌ : ( المُكَافَأَةُ بالعُقُوبَةِ ) قَالَهُ اللَّيْثُ ، وقَدْ يَكُونُ الإنْكَارَ باللِّسَانِ ، وَجَعَلَهُ الرَّاغِبُ أصْلاً لِمَعْنَى النِّقْمَةِ . ( ج : نَقِمٌ ، كَكَلِمٍ ) ، هُوَ جَمْعُ الأخِيرَةِ ، ( وَعِنَبٍ ) ، هُوَ جَمْعُ الثَّانِيَةِ ، ونَظَّرَهُ الجَوْهَرِيُّ بِنَعْمَةٍ ونِعَمٍ ، ( وَكَلِمَاتٍ ) ، هُوَ جَمْعُ الأخيرَةِ أيْضًا ، فَفِيهِ لَفٌّ ونَشْرٌ غَيرُ مُرَتَّبٍ . وأمَّا ابْنُ جِنِّي فَقَالَ : نَقِمَةٌ كَفَرِحَةٍ ، ونَقِمٌ كَعِنَبٍ ، عَلَى خِلافِ القِياسِ ، عَدَلُوا عَنْهُ إلى أنْ فَتَحُوا المَكْسُورَ ، وَكَسَرُوا المَفْتُوحَ . ولَمْ يَرْتَضِهِ ابْنُ سِيدَهْ ، وَفَاتَهُ جَمْعُ الثَّانِيةِ وَالقِيَاسُ يَقتَضِي أنْ يَكُونَ بِحَذْفِ الهاءِ ، وَلا يُغَيَّرُ من صِيغَةِ الحُروفِ شَيءٌ ، كَتَمْرَةٍ وَتَمْرٍ . | ( ونَقِمَ مِنْهُ ، كَضَرَبَ وعَلِمَ ) ، الأخيرَةُ نَقَلَهَا الجَوْهَرِيُّ عن الكِسائِيِّ ، ( نَقْمًا ) بِالفَتْحِ ( وتِنْقَاماً ، كَتِكْلامٍ ) ، وكذلك : نَقِمَ عَلَيْهِ ، فَهُوَ نَاقِمٌ ، ويُقال : ما نَقِمَ مِنْهُ إلا الإحسَانَ ، وقوله تعالى ! 2 \< هل تنقمون منا إلا أن آمنا بالله > 2 ! رُوي بالفتْحِ وبالكَسْر ، قال الزَّجَّاجُ : والأجْوَدُ : الفتحُ ، وهو الأكثَرُ في القِراءَةِ ، وفي المَثَلِ : ( ( مَثَلي مَثَلُ الأْرْقَمِ ، إنْ يُقْتَلْ يَنْقَمْ ، وإنْ يُتْرَكْ يَلْقَمْ ) ) قولُه : يَنْقَمْ ، أي يُثأَرْ بهِ ،

وكَانُوا يَزْعُمُونَ في الجَاهِليَّةِ أَنًّ الجِنَّ تَطُلُبُ بَثَأْرِ الأَرْقَمِ ، فَرُبَّمَا مَات قَاتِلُه ، ورُبَّمَا أَصَابَهُ خَبَلٌ ، ومِنْهُ قَوْلُ عَلِيٍّ كَرَّمَ الله وَجْهَهُ : مَا تَنْقَمُ الحَرْبُ العَوَانُ مَنِّي بَازلُ عَامَيْنِ فَتِيٌّ سِنِّي ( وانْتَقَمَ ) الله مِنْهُ : ( عَاقَبَهُ ) ، ومِنْهُ الحَدِيثُ : ( ( ما انُتَقَمَ لِنَفْسِهِ قَطُّ ، إلا أَنْ تُنْتَهَكَ مَحَارِمُ الله ) ) . أي : ما عَاقَبَ أَحداً على مَكْرُوهٍ أَتَاهُ من قِبَلِهِ ، والاسْمُ منه : النَّقِمَةُ ، كَفَرِجَةٍ . ( و ) نَقَمَ ( الأمْرَ ) من حَدِّ ضَرَبَ وَعَلِمَ : ( كرَهَهُ ) ، وقِيلَ : بَالَغَ في كَرَاهَتِهِ ، قال ابن قَيْسِ الرُّقَيَّاتِ : ما نَقَمُوا منَبنِي أُمَيَّةَ إلا أنهم يَحْلُمُونَ إن غَضِبُوا | وِقيلَ : قَوْلُهْ تَعَالَى : ! 2 \< هل تنقمون منا > 2 ! ، أي : تُنْكِرُونَ . | ( والنَّقْمُ ) ، بالفَتْحِ : ( سُرْعَةُ الأكْلِ ) ، كأنه لُغَةٌ في اللقَّمِ . | ( و ) النَّقُمُ ، ( بِالتَّحْرِيكِ : وَسَطُ الطَّرِيقِ ) ، وكَأَنَّه أَيْضاً لَغَةٌ في اللَّقَمِ . | ( والنَّاقِمِيَّةُ : هي رَقَاشِ بِنْتُ عَامِرٍ ) ، وبَنُوهَا : بَطْنٌ مِنْ عَبْدِ القَيْسِ ، نُسِبُوا إِلَى أُمِّهٍ م ، وقال ابنُ الأَثِيرِ : هِي أُمُّ ثَغْلَبَةَ ، وسَعْد ابُنَيْ مَالكِ بنِ ثَعْلَبَةَ بنِ دُودَانَ بن أَسِدٍ ، بِهَا يَعْرَفُونِ ، وقَالَ الكَلْبِيُّ : تَزَوَّجَ غَانِمُ بنُ حَبِيبِ بن كَعْبِ بنِ بَكْرِ بنِ وِائِلٍ النَّاقِمِيَّةَ ، وهي رَقَاشِ بنْتُ عَامِرٍ ، وهِيَ عَجُوزٌ ، فَقِيلَ : مَا تَريدُ مِنْهَا ؟ فَقَالَ : لَعَلِّي أَتَغَبَّرُ مِنْهَا غَلاَمًا ، فَوَلَدَتْ مِنْهُ غُلاَمًا ، سُمِّيَ غُبَرَ ، وأَنْشَدَ الجَوْهَرِيّ لِسعَدْ بنِ زَيْدِ مَنَاةَ ، وهكَذَا أَنْشَدَه الفَرّاءُ عَنِ المُفَضَّلِ لَهُ : لَقَدَ كُنْتَ أَهْوَى النَّاقِمِيَّةَ حِقْبَةً | فَقَدْ جَعَلَتْ آسَانُ وَصْلٍ تَقَطَّعُ

| ( ونَاقِمٌ : لقبُ عامِر بن سعد بن عَدِيِّ ) بن جُدَّانَ بن جَدِيلَةَ بن أسَدِ ابن ربيعةَ ، كما في الصِّحاح وهو والد رَقَاشِ المذكورة ، وبه سُمِّيت ، وهو ( أبو بَطْنٍ ) ، قال أبو الفرج الأصبهانيُّ : انْتَقَمَ لِلَطْمَةٍ لُطِمَهَا ، فسُمّي نَاقِمًا . | ( و ) ناقِمٌ : ( اسمُ تَمْرٍ بعُمان ) ، نَقَلَهُ الأزهريّ ، وابن سِيدَهْ . | ( ونُقْمُ ، بالضم : ة ، باليمَن ) . | قلت : قد أجْحَفَ المصنِّف في ضَبطها وبيانها ، إجْحافًا كُلِّيًّا ، والصواب في ضبطها ، بضَمَّتَيْنِ وبِفَتْحَتَيْنِ ، وكعضُدٍ ، كما صرَّح به ياقوت ، وأما الضمُّ ، وحده مع تسكينِ القافِ ، فلم يذكرْهُ أحد ، قال ياقوت : هو جَبَلٌ مُطِلٌّ على صنعاء اليمنِ ، قرب غُمْدَانَ ، قال فيه زياد بن مُنقذ : % ( لا حبَّذا أنتِ يا صَنعاءُ من بلدٍ % ولا شُعوبُ هَوًى منِّي ولا نُقُمُ ) % % ( ولن أُحبَّ بلادا قد رأيتُ بها % عَنْسًا ولا بلدا حلَّت به قُدُمُ ) % % ( إذا سقى الله أرضًا صَوْبَ غَادِيَةٍ % فلا سقاهُنَّ إلا النَّارَ تضْطَرِمُ ) % | وهي قصيدة في الحماسة . | ( و ) هو ( مَيْمُونُ النَّقيمة ، أي : النَّقِيبَةِ ) : إذا كان مُظَفَّرًا بما يُحاول ، قال يعقوب : ميمُهُ بدل من باء نَقِيبَةٍ ، ومثلُهُ : مَيْمُونُ العَرِيكةِ ، والطَّبيعَةِ . | ( و ) نُقْمَى ( كَحُبْلَى : وادٍ ) ، نَقَلهُ أبو الحسن الخُوارِزْمِيُّ . | ( و ) نَقَمَى ، ( كَجَمَزَى : ع ، من أعراض المدينة ) كان لآل أبي طالب ، قال ابن إسحاق : وأقبَلَتْ غَطَفَانُ ، يوم

الخَنْدَقِ ، ومن تَبِعَهَا مِنْ أَهْلِ نَجْدٍ ، حَتَّى نَزَلُوا بذَنَبِ نَقَمَى إِلَى جَانِبِ أُحُدٍ . | [ ] وِممَّا يُسْتدْرَكُ عَلَيه : | نَقمَ عَلَيْهِ ، كَضَرَبَ وِسَمِعَ ، عَتَبَ عَلَيْهِ ، كَمَا فِي الصِّحَاحِ . | والنُّقُومُ : مَصْدَرٌ ، ذَكَرَهُ ابنُ القَطَّاعِ . | ونَقِمَ مِنْ فُلاَنٍ الإِحْسَانَ ، كَعَلِمَ : إِذَا جَعَلَهُ مَمَّا يُؤَدَيهِ إِلَى كُفْرِ النَّعْمَةِ . | ونَقَّمَ تَنْقِيمًا : بَالَغَ فِي كَرَاهَةِ الشَّيْءِ . | وَمِنْ أَسْمَائِهِ تَعَالَى : المُنْتَقِمُ ، هَوَ البَالِغُ في العَقُوبَةِ لِمَنْ شَاءَ . | وضَرَبَهُ ضَرْبَةَ نَقَمٍ : إذا ضَرَبَهُ عَدُوُّ لَهُ .

##### Türkçe

| ( **النِّقْمَةُ** , kesre ile, ve fetha ile, ve **كَفَرِحَةٍ** ) sonuncusu: o asıldır; birincisi: ondan nakledilmiştir; hafifletme ile ve tâbi kılma ile, **القَافِ**’ı sükûnlu kılmak ve onun harekesini **النُّونِ**’a nakletmek suretiyle; **الصِّحَاحِ**’ta olduğu gibi. İkincisini ise İbn Sîde nakletmiştir; o da ayrıca nakledilmiştir: (ceza ile karşılık verme) Leys söylemiştir; ve inkâr dil ile de olabilir; Râgıb onu **النِّقْمَةِ** mânâsı için asıl kılmıştır. (ç: **نَقِمٌ** , **كَكَلِمٍ**), o sonuncunun cem‘idir; (ve **عِنَبٍ**), o ikincinin cem‘idir; Cevherî onu **نَعْمَةٍ** ve **نِعَمٍ** ile nazîr kılmıştır; (ve **وَكَلِمَاتٍ**), o da sonuncunun cem‘idir; böylece onda tertipsiz bir “laff ve neşr” vardır. İbn Cinnî ise dedi ki: **نَقِمَةٌ** **كَفَرِحَةٍ** gibi, ve **نَقِمٌ** **كَعِنَبٍ** gibi; kıyasa aykırı olarak; ondan dönüp, kesreli olanı fetha yaptılar ve fethalı olanı kesre yaptılar. İbn Sîde onu uygun görmedi; ve ikincinin cem‘ini kaçırdı; kıyas, **الهاءِ**’nin hazfiyle olmasını gerektirir; ve harflerin sîgasından hiçbir şey değiştirilmez; **تَمْرَةٍ** ve **تَمْرٍ** gibi. | ( **ونَقِمَ مِنْهُ** , **كَضَرَبَ** ve **عَلِمَ** gibi), sonuncusunu Cevherî Kisâî’den nakletmiştir; ( **نَقْمًا** ) fetha ile, ( **وتِنْقَاماً** , **كَتِكْلامٍ** gibi); ve yine: **نَقِمَ عَلَيْهِ**; o hâlde o **نَاقِمٌ**’dir. Ve denilir: ondan ancak ihsanı **نَقِمَ** etti. Ve Yüce Allah’ın sözü: ! 2 \< **هل تنقمون منا إلا أن آمنا بالله** > 2 ! fetha ile ve kesre ile rivayet edilmiştir. Zeccâc dedi ki: daha iyi olan fethadır; ve kıraatte en çok olan odur. Ve meselde: ( ( **مَثَلي مَثَلُ الأْرْقَمِ ، إنْ يُقْتَلْ يَنْقَمْ ، وإنْ يُتْرَكْ يَلْقَمْ** ) ) onun sözü: **يَنْقَمْ**; yani onunla öç alınır,

ve câhiliyede cinlerin **الأَرْقَمِ**’ın öcünü talep ettiğini iddia ederlerdi; bazen onu öldüren ölürdü, bazen de ona bir bozukluk isabet ederdi. Ve ondan, Ali’nin—Allah yüzünü keremli kılsın—sözü: **مَا تَنْقَمُ الحَرْبُ العَوَانُ مَنِّي بَازلُ عَامَيْنِ فَتِيٌّ سِنِّي**. ( **وانْتَقَمَ** ) Allah ondan: (onu cezalandırdı). Ve ondan hadis: ( ( **ما انُتَقَمَ لِنَفْسِهِ قَطُّ ، إلا أَنْ تُنْتَهَكَ مَحَارِمُ الله** ) ). Yani: kendisi tarafından kendisine gelen hoşlanılmayan bir şey sebebiyle hiç kimseyi cezalandırmadı. Ondan isim: **النَّقِمَةُ** , **كَفَرِجَةٍ** gibi. (Ve) **نَقَمَ** ( **الأمْرَ** ) **ضَرَبَ** ve **عَلِمَ** haddinden: (onu kerih gördü). Ve denildi: onun kerih görmesinde mübalağa etti. İbn Kays er-Rukayyât dedi ki: **ما نَقَمُوا منَبنِي أُمَيَّةَ إلا أنهم يَحْلُمُونَ إن غَضِبُوا** | Ve denildi: Yüce olanın sözü: ! 2 \< **هل تنقمون منا** > 2 !, yani: inkâr ediyorsunuz. | ( **والنَّقْمُ** ), fetha ile: (yemenin sürati); sanki **اللَّقَّمِ**’de bir lügattir. | (Ve) **النَّقُمُ**, (hareke ile: yolun ortası); ve sanki o da **اللَّقَمِ**’de bir lügattir. | ( **والنَّاقِمِيَّةُ** : o **رَقَاشِ بِنْتُ عَامِرٍ**’dir), ve oğulları: Abdülkays’tan bir batındır; annelerine nisbet edildiler. İbnü’l-Esîr dedi ki: o, **ثَغْلَبَةَ**’nin annesidir; ve **سَعْد** Mâlik b. Sa‘lebe b. Dûdân b. Esed’in iki oğludur; onunla tanınırlar. Kelbî dedi ki: Gânim b. Habîb b. Ka‘b b. Bekr b. Vâil **النَّاقِمِيَّةَ** ile evlendi; o **رَقَاشِ بنْتُ عَامِرٍ**’dir; ve o yaşlı bir kadındır. Denildi ki: ondan ne istiyorsun? Dedi ki: belki ondan bir oğlan “tozlanırım”; derken ondan bir oğlan doğurdu; ona **غُبَرَ** adı verildi. Cevherî Sa‘d b. Zeyd Menât için inşâd etti; Ferrâ da Mufaddal’dan onun için böyle inşâd etti: **لَقَدَ كُنْتَ أَهْوَى النَّاقِمِيَّةَ حِقْبَةً | فَقَدْ جَعَلَتْ آسَانُ وَصْلٍ تَقَطَّعُ**

| ( **ونَاقِمٌ** : Âmir b. Sa‘d b. ‘Adî’nin lakabıdır) b. Cuddân b. Cedîle b. Esed b. Rabî‘a; **الصِّحَاحِ**’ta olduğu gibi. O, zikredilen **رَقَاشِ**’ın babasıdır; ve onunla adlandırıldı; ve o (bir batnın babasıdır). Ebü’l-Ferec el-İsfahânî dedi ki: kendisine vurulan bir tokat için öç aldı; bu yüzden **نَاقِمًا** diye adlandırıldı. | (Ve) **ناقِمٌ**: (Umân’da hurmanın adı); Ezherî ve İbn Sîde onu nakletti. | ( **ونُقْمُ** , damme ile: Yemen’de bir yer). | Dedim: musannif onun ضبطında ve beyanında bütünüyle bir haksızlık etti; doğru olan onun ضبطı: iki damme ile ve iki fetha ile, ve **كعضُدٍ** gibi; Yakut’un açıkça belirttiği üzere. Damme tek başına, **القَافِ**’ın sükûnu ile birlikte, onu hiç kimse zikretmedi. Yakut dedi ki: o, Yemen San‘â’sına nazır bir dağdır; Ghumdân’a yakındır. Ziyâd b. Munkız onda dedi ki: % ( **لا حبَّذا أنتِ يا صَنعاءُ من بلدٍ** % **ولا شُعوبُ هَوًى منِّي ولا نُقُمُ** ) % % ( **ولن أُحبَّ بلادا قد رأيتُ بها** % **عَنْسًا ولا بلدا حلَّت به قُدُمُ** ) % % ( **إذا سقى الله أرضًا صَوْبَ غَادِيَةٍ** % **فلا سقاهُنَّ إلا النَّارَ تضْطَرِمُ** ) % | Ve o, hamâse içinde bir kasidedir. | (Ve) o ( **مَيْمُونُ النَّقيمة** , yani: **النَّقِيبَةِ**): eğer denediği şeyde muzaffer ise. Ya‘kūb dedi ki: onun **م**’si, **نَقِيبَةٍ**’nin **ب**’sinin bedelidir; ve benzeri: **مَيْمُونُ العَرِيكةِ** ve **الطَّبيعَةِ**. | (Ve) **نُقْمَى** ( **كَحُبْلَى** : bir vadi), Ebü’l-Hasen el-Hârizmî onu nakletti. | (Ve) **نَقَمَى** , ( **كَجَمَزَى** : bir yer, Medine’nin a‘râzından), Âl-i Ebî Tâlib’in idi. İbn İshâk dedi ki: ve Hendek günü Gatafân ve ona tâbi olan Necd ehli geldi; nihayet Uhud’un yanında **ذَنَبِ نَقَمَى**’ya indiler. | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | **نَقمَ عَلَيْهِ** , **كَضَرَبَ** ve **وِسَمِعَ** gibi: ona sitem etti; **الصِّحَاحِ**’ta olduğu gibi. | **والنُّقُومُ**: bir masdardır; İbnü’l-Kattâ‘ onu zikretti. | **ونَقِمَ مِنْ فُلاَنٍ الإِحْسَانَ** , **كَعَلِمَ** gibi: eğer onu nimete nankörlüğe götüren şeylerden kılarsa. | **ونَقَّمَ تَنْقِيمًا**: bir şeyi kerih görmede mübalağa etti. | Ve O’nun—yüce—isimlerindendir: **المُنْتَقِمُ**; dilediğine cezada ileri derecede olandır. | Ve onu **ضَرْبَةَ نَقَمٍ** vuruşuyla vurdu: eğer onu kendisine düşman olan biri vurduysa.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَقَمَ عَلَيْهِ
1 نَقَمَ عَلَيْهِ ذ He exacted vengeance upon him, punished him: see an ex. voce ابدى in art. بدو. See 8.

اِنْتَقَمْتُ مِنْهُ
8 اِنْتَقَمْتُ مِنْهُ ذ I took, or executed, vengeance on him, or inflicted penal retribution on him, for that which he had done: (JK:) or I punished him; (S, Msb, K;) as also مِنْهُ ↓ نَقَمْتُ, (Msb, K,) and عَلَيهِ, (TA,) aor. نَقِمَ ; (Msb, K;) and نَقِمْتُ. (K.) ― -b2- See نِقْمَةٌ.

نِقْمَةٌ
نِقْمَةٌ ذ [and ↓ اِنْتِقَامٌ] Vengeance; or penal retribution. (JK.)

##### Türkçe

**نَقَمَ عَلَيْهِ**
1 **نَقَمَ عَلَيْهِ** ذ Ona karşı öç aldı, onu cezalandırdı: **بدى** maddesinde **ابدى** lafzı altında bir örneğe bak. 8’e bak.

**اِنْتَقَمْتُ مِنْهُ**
8 **اِنْتَقَمْتُ مِنْهُ** ذ Onun yaptığı şeyden dolayı ondan öç aldım yahut öcü icra ettim; yahut ona cezai karşılık verdim: (JK:) yahut onu cezalandırdım; (S, Msb, K;) bunun gibi **نَقَمْتُ** ↓ **مِنْهُ** ile de; (Msb, K,) ve **عَلَيهِ** ile de; (TA,) muzârîsi **نَقِمَ**; (Msb, K;) ve **نَقِمْتُ**. (K.) ― -b2- **نِقْمَةٌ**’ye bak.

**نِقْمَةٌ**
**نِقْمَةٌ** ذ [ve ↓ **اِنْتِقَامٌ**] Öç; yahut cezai karşılık. (JK.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَقَمَ
نَقَمَ I ( n. ac. نَقْم 1 ,  تِنِقَّام )
a.  [ Min or 'Ala ], Took vengeance on; punished.

b.  [ acc. &  Min ], Reproached with; accused of.

c.  Detested.

d.  Ate quickly.

نَقِمَ
نَقِمَ A ( n. ac. نَقَم 4 ),
a.  see supra (a) .

نَاْقَمَ
نَاْقَمَ III
a.  [ coll. ], Vexed, tormented.

اِنْتَقَمَ
اِنْتَقَمَ VIII ,
a.  see I (a) .

b.  Avenged.

اِسْتَنْقَمَ
اِسْتَنْقَمَ X
a.  [ coll. ],  see I (a) .  نَقْمَة 1t ,  نِقْمَة 2t , ( pl. نَقِم 5 ,  نِقَم 7 ,  نَقِمَات ), Vengeance; chastisement, punishment; disgrace.

نَقَم
نَقَم 4 ,
a.  Middle of the road.

نَقِمَة
نَقِمَة 5t ,
a.  see 1t .

نَاْقِم
نَاْقِم 21 ,
a.  Avenger.

اِنْتَقَمَ
N. Ag. اِنْتَقَمَ VIII ,
a.  see 21 .

اِنْتَقَمَ
N. Ac. اِنْتَقَمَ VIII ,
a.  Vengeance; revenge.

##### Türkçe

**نَقَمَ**
**نَقَمَ** I (mast. **نَقْم** 1, **تِنِقَّام**)
a. [**مِن** veya **عَلَى** ile], intikam aldı; cezalandırdı.

b. [mef‘ûl ve **مِن** ile], ile ayıpladı; ile suçladı.

c. Nefret etti.

d. Çabuk yedi.

**نَقِمَ**
**نَقِمَ** A (mast. **نَقَم** 4),
a. yukarıya bak (a).

**نَاْقَمَ**
**نَاْقَمَ** III
a. [karşılıklı], bezdirdi, eziyet etti.

**اِنْتَقَمَ**
**اِنْتَقَمَ** VIII,
a. I (a)’ya bak.

b. İntikam aldı.

**اِسْتَنْقَمَ**
**اِسْتَنْقَمَ** X
a. [karşılıklı], I (a)’ya bak. **نَقْمَة** 1t, **نِقْمَة** 2t, (çoğ. **نَقِم** 5, **نِقَم** 7, **نَقِمَات**), intikam; azarlama, ceza; rezillik.

**نَقَم**
**نَقَم** 4,
a. Yolun ortası.

**نَقِمَة**
**نَقِمَة** 5t,
a. 1t’ye bak.

**نَاْقِم**
**نَاْقِم** 21,
a. İntikam alan.

**اِنْتَقَمَ**
İsm-i fâil **اِنْتَقَمَ** VIII,
a. 21’e bak.

**اِنْتَقَمَ**
İsm-i mastar **اِنْتَقَمَ** VIII,
a. İntikam; öç.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نقم
نَقَمَ - يَنْقِمُ - انْتَقَمَ - يَنْتَقِمُ - انْتِقَام - مُنْتَقِم - مُنْتَقِمًوْن
نَقَمَ - يَنْقِمُ + الكائن + من أمر: يغضب ويسخط من الأمر لانتهائه بعكس المراد والمتمنى
نَقَمَ - يَنْقِمُ + كائن + من كائن + أمراً أو شيئاً: يغضب ويسخط عليه بسبب أثر ذلك الأمر الذي بدر منه، والذي انتهى بعكس المراد والمتمنى: يسعى  في أذى كائن آخر وذلك تنفيساَ عن غضبه منه وذهاباً لغيظه، وتشفياً وعقاباً وثأراً منه، وذلك بسبب الأمر أو الفعل الذي بدر منه، والذي لم يفعله كما يريد ويشتهي
انْتَقَمَ - يَنْتَقِمُ + كائن + من كائن: على وزن " افتعلَ " من " نَقَمَ - يَنْقِمُ ": يجهد ويعزم أن" يَنْقِمَ " بحرص ودافع ذاتي: يسعى لإنفاذ غضبه ورد اعتباره، وإلحاق الأذى بمن كان سبباً فيه، وذلك بدافع وشكل ذاتي
انْتِقام: اسم فعل " انْتَقَمَ - يَنْتَقِمُ ": السعي للتشفي ورد الاعتبار والكرامة، باستعمال كره وعنف ضد من كان سبباً بذلك
مُنْتَقِم: اسم فاعل صفة مشبهة من " انْتَقَمَ - يَنْتَقِمُ "
مُنْتَقِمُون: جمع " مُنْتَقِم "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " السخط والغضب والنقمة وعدم الرضى  لانتهاء أمر بعكس المراد والمتمنى"، وهي:
نَقَمَ - يَنْقِمُ، غَضِبَ - يَغْضَبُ، شَمِتَ - يَشْمَتُ، لَعَنَ - يَلْعَنُ، سَخِطَ - يَسْخَطُ، حَدَّ - يَحِدُ
نَقَمَ - يَنقُمُ
	﴿قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ هَلْ تَنقِمُونَ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلُ وَأَنَّ أَكْثَرَكُمْ فَاسِقُونَ(59)﴾ المائدة ﴿وَمَا تَنقِمُ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِآيَاتِ رَبِّنَا لَمَّا جَاءَتْنَا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَ(126)﴾ الأعراف ﴿وما نقموا منهم إلا أن يؤمنوا بالله العزيز الحميد(8)﴾ البروج
	﴿يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ مَا قَالُوا وَلَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلَامِهِمْ وَهَمُّوا بِمَا لَمْ يَنَالُوا وَمَا نَقَمُوا إِلَّا أَنْ أَغْنَاهُمْ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنْ يَتُوبُوا يَكُنْ خَيْرًا لَهُمْ وَإِنْ يَتَوَلَّوْا يُعَذِّبْهُمْ اللَّهُ عَذَابًا أَلِيمًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ فِي الْأَرْضِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ(74)﴾ التوبة
انتقم من
﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقتلوا الصيد وأنتم حرم ومن قتله منكم متعمدا فجزاء مثل ما قتل من النعم يحكم به ذوا عدل منكم هديا بالغ الكعبة أو كفارة طعام مساكين أو عدل ذلك صياما ليذوق وبال أمره عفا الله عما سلف ومن عاد فينتقم الله منه والله عزيز ذو انتقام (95)﴾ الماشدة
	﴿فانتقمنا منهم فأغرقناهم في اليم بأنهم كذبوا بآياتنا وكانوا عنها غافلين(136)﴾ الأعراف ﴿فلما آسفونا انتقمنا منهم فأغرقناهم أجمعين(55)﴾ الزخرف
	﴿فانتقمنا منهم وإنهما لبإمام مبين(79)﴾ الحجر ﴿فانتقمنا منهم فانظر كيف كان عاقبة المكذبين(25)﴾ الزخرف
	﴿ولقد أرسلنا من قبلك رسلا إلى قومهم فجاءوهم بالبينات فانتقمنا من الذين أجرموا وكان حقا علينا نصر المؤمنين(47)﴾ الروم ﴿ومن أظلم ممن ذكر بآيات ربه ثم أعرض عنها إنا من المجرمين منتقمون(22)﴾ السجدة
منتقم - منقمون
﴿ومن أظلم ممن ذكر بآيات ربه ثم أعرض عنها إنا من المجرمين منتقمون(22)﴾ السحدة
	﴿فإما نذهبن بك فإنا منهم منتقمون(41)﴾ الزخرف ﴿يوم نبطش البطشة الكبرى إنا منتقمون(16)﴾ الدخان
انتقام
﴿من قبل هدى للناس وأنزل الفرقان إن الذين كفروا بآيات الله لهم عذاب شديد والله عزيز ذو انتقام(4)﴾ آل عمران ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقتلوا الصيد وأنتم حرم ومن قتله منكم متعمدا فجزاء مثل ما قتل من النعم يحكم به ذوا عدل منكم هديا بالغ الكعبة أو كفارة طعام مساكين أو عدل ذلك صياما ليذوق وبال أمره عفا الله عما سلف ومن عاد فينتقم الله منه والله عزيز ذو انتقام (95)﴾ المائدة ﴿فلا تحسبن الله مخلف وعده رسله إن الله عزيز ذو انتقام(47)﴾ إبراهيم ﴿ومن يهد الله فما له من مضل أليس الله بعزيز ذي انتقام(37)﴾ الزمر
جاء في التفسير: تنقمون: تكرهون - تنكرون عليه
مختار الصحاح
● [نقم] ن ق م: نَقَم عليه فهو ناقِمٌ أي عتب عليه يُقال ما نقم منه إلا الإحسان و نَقَمَ الأمر كرهه وبابهما ضرب ونَقِم من باب فهِم لغة فيهما و انْتَقَم الله منه عاقبه والاسم منه النَّقْمَةُ والجمع نَقِمَاتٌ و نَقِمٌ مثل كلمة وكلمات وكَلِم وإن شئت قلت نِقْمَةٌ و نِقَمٌ مثل نِعمة ونِعَم وفلان ميمون النَّقِيمَةِ وهو إبدال النَّقِيبة
الراغب
نقم
- نقمت الشيء ونقمته (انظر: الأفعال 3/220) : إذا أنكرته؛ وإما باللسان؛ وإما بالعقوبة. قال تعالى: }وما نقموا منهم إلا أن أغناهم الله﴿[التوبة/74]،﴾وما نقموا منهم إلا أن يؤمنوا بالله﴿[البروج/8]،﴾هل تنقمون منا﴿الآية [المائدة/59]. والنقمة: العقوبة. قال:﴾فانتقمنا منهم فأغرقناهم في اليم﴿[الأعراف/136]،﴾فانتقمنا من الذين أجرموا﴿[الروم/47]،﴾فانتقمنا منهم فانظر كيف كان عاقبة المكذبين{ [الزخرف/25].
ملخص اللسان
1.     النَّقِمةُ والنَّقْمةُ: المكافأَة بالعقوبة، والجمع نَقِمٌ ونِقَمٌ، فنَقِمٌ لنَقِمة، ونِقَمٌ لنِقْمةٍ،وانتَقَمْت إذا كافأَه عقوبةً بما صنَع.
2.  النِّقْمةُ العقوبة، أنه ما انتَقَم لنفسِه قَطّ إلا أن تُنتَهَكَ مَحارِمُ الله أَي ما عاقبَ أَحداً على مكروهٍ أتاه من قِبَله، وانْتَقَمَ اللهُ منه أي عاقَبَه،وفي أَسماء الله عز وجل: المُنْتَقِم، هو البالغ في العقوبة لمنْ شاءَ،
3.     والنِّقْمةُ الإنكار. وقوله تعالى: هل تَنْقِمون مِنّا؛ أَي هل  تُنْكِرون. وقد نَقَمَ منه يَنْقِمُ ونَقِمَ نَقَماً. وانْتَقَمَ ونَقِمَ الشيءَ  ونَقَمَه: أَنكره. وفي التنزيل العزيز: وما نَقَموا منهم إلا أَن يُؤْمِنوا بالله؛
4.     نَقَمْتُ على الرجل أَنقِمُ، بالكسر، فأَنا ناقِمٌ إذا عَتَبْت عليه.
5.     ونَقِم من فلانٍ الإحسانَ إذا جعله مما يُؤَدِّيه إلى كُفر النعمة.
6.     ونَقَمْتُ الأَمرَ  ونَقِمْتُه إذا كَرهته.ومعنى نَقَمْت بالَغْت في كراهة الشيء؛
7.     والنقيبة والنَّقيمةِ والطَّبيعة بمعنى واحد.
لسان العرب
● - نقم: النَّقِمةُ والنَّقْمةُ: المكافأَة بالعقوبة، والجمع نَقِمٌ       ونِقَمٌ، فنَقِمٌ لنَقِمة، ونِقَمٌ لنِقْمةٍ، وأَما ابن جني فقال: نَقِمة       ونِقَمٌ، قال: وكان القياس أن يقولوا في جمعِ نَقِمة نَقِم على جمع كَلِمة       وكَلِمٍ فعدلوا عنه إلى أَن فتحوا المكسورَ وكسروا المفتوح. قال ابن سيده:       وقد علمنا أَن من شرط الجمع بِخَلع الهاء أَن لا يُغَيَّر من صيغة الحروف       شيء ولا يُزاد على طرح الهاء نحو تَمْرة وتَمْر، وقد بيَّنَّا ذلك جميعه       فيما حكاه هو من مَعِدةٍ ومِعَدٍ. الليث: يقال لم أَرْض منه حتى نَقِمْت       وانتَقَمْت إذا كافأَه عقوبةً بما صنَع. ابن الأَعرابي: النِّقْمةُ       العقوبة، والنِّقْمةُ الإنكار. وقوله تعالى: هل تَنْقِمون مِنّا؛ أَي هل       تُنْكِرون. قال الأَزهري: يقال النَّقْمةُ والنِّقْمةُ العقوبة؛ ومنه قول عليّ       بن أَبي طالب، كرم الله وجهه:       ما تَنْقِمُ الحَرْبُ العَوانُ مِنِّي،       بازِل عامَيْنِ فَتِيّ سِنِّي       وفي الحديث: أنه ما انتَقَم لنفسِه قَطّ إلا أن تُنتَهَكَ مَحارِمُ الله       أَي ما عاقبَ أَحداً على مكروهٍ أتاه من قِبَله، وقد تكرر في الحديث.       الجوهري: نَقَمْتُ على الرجل أَنقِمُ، بالكسر، فأَنا ناقِمٌ إذا عَتَبْت       عليه. يقال: ما نَقِمْتُ منه إلا الإحسانَ. قال الكسائي: ونَقِمْت، بالكسر،       لغة. ونَقِم من فلانٍ الإحسانَ إذا جعله مما يُؤَدِّيه إلى كُفر النعمة.       وفي حديث الزكاة: ما يَنْقَمُ ابنُ جَميلٍ إلا أَنه كان فَقيراً فأَغناه       الله أَي ما يَنْقَمُ شيئاً من مَنْع الزكاة إلا أن يَكفر النِّعْمة       فكأَنَّ غناه أَدَّاه إلى كُفْرِ نِعْمةِ الله.
ونَقَمْتُ الأَمرَ       ونَقِمْتُه إذا كَرهته. وانْتَقَمَ اللهُ منه أي عاقَبَه، والاسم منه النَّقْمةُ،       والجمع نَقِمات ونَقِمٌ مثل كَلِمةٍ وكلِمات وكَلِمٍ، وإن شئتَ سكّنت       القاف ونقلت حركتَها إلى النون فقلت نِقْمة، والجمع نِقَمٌ مثل نِعْمة       ونِعَم؛ وقد نَقَمَ منه يَنْقِمُ ونَقِمَ نَقَماً. وانْتَقَمَ ونَقِمَ الشيءَ       ونَقَمَه: أَنكره. وفي التنزيل العزيز: وما نَقَموا منهم إلا أَن       يُؤْمِنوا بالله؛ قال: ومعنى نَقَمْت بالَغْت في كراهة الشيء؛ وأَنشد ابن قيس       الرُّقيّات:       ما نَقِمَوُا من بَني أُمَيَّةَ إلا       أَنهم يَحْلُمون، إنْ غَضِبوا       يُروى بالفتح والكسر: نَقَمُوا ونَقِمُوا. قال ابن بري: يقال نَقَمْتُ       نَقْماً ونُقوماً ونَقِمةً ونِقْمةً، ونَقِمْتُ: بالَغْتُ في كراهة الشيء.       وفي أَسماء الله عز وجل: المُنْتَقِم، هو البالغ في العقوبة لمنْ شاءَ،       وهو مُفْتَعِل مِنْ نَقَمَ يَنْقِم إذا بَلَغَتْ به الكراهةُ حدَّ       السَّخَطِ. وضرَبه ضَرْبة نَقَمٍ إذا ضرَبه عَدُوٌّ له. وفي التنزيل العزيز: قل       يا أَهلَ الكتاب هل تَنْقمون منّا إلاَّ أَن آمَنّا بالله؛ قال أَبو       إسحق: يقال نَقَمْتُ على الرجل أُنْقِم ونَقِمْتُ عليه أَنْقَم، قال:       والأَجوَدُ نَقَمْتُ أَنْقِم، وهو الأَكثر في القراءة. ويقال: نَقِمَ فلانٌ       وَتْرَه أي انْتَقَم. قال أَبو سعيد: معنى قول القائل في المثل: مَثَلي       مَثَلُ الأَرْقَم، إن يُقْتَلْ يَنْقَمْ، وإن يُتْرَك يَلْقَمْ؛ قوله إن       يُقْتَلْ يَنْقَمْ أي يُثْأَر به، قال: والأَرْقَمُ الذي يُشْبه الجانّ،       والناسُ يَتَّقونَ قَتْلَه لشَبهه بالجانّ، والأَرْقَم مع ذلك من أَضعف       الحيّات وأَقلِّها عَضّاً. قال ابن الأثير: وفي حديث عمر، رضي الله عنه: فهو       كالأَرْقَمِ إن يُقْتَلْ يَنْقَمْ أي إن قتَلَه كان له من يَنْتَقِمُ منه،       قال: والأَرْقَمُ الحيّة، كانوا في الجاهلية يزعمون أن الجِنَّ تَطْلُبُ       بثأْرِ الجانَّ، وهي الحيّة الدقيقة، فربما مات قاتِلُه، وربما أَصابه       خَبَلٌ. وإنه لمَيْمُونُ النَّقيمةِ إذا كان مُظَفَّراً بما يُحاوِل، وقال       يعقوب: ميمه بدل من باء نَقِيبةٍ. يقال: فلانٌ مَيْمونُ العريكةِ       والنقيبة والنَّقيمةِ والطَّبيعة بمعنى واحد.       والناقمُ: ضَرْبٌ من تمرِ عُمانَ، وفي التهذيب: وناقِمٌ تمرٌ بعُمانَ.       والناقميّةُ: هي رَقاشِ بنتُ عامرٍ. وبنوا الناقِميّةِ: بَطْنٌ من عبد       القيس؛ قال أَبو عبيد: أَنشدنا الفراء عن المُفَضَّل لسعد بن زيد       مَناةَ:أَجَدَّ فِراقُ الناقِميّةِ غُدْوةً،       أم البَيْنُ يَحْلَوْ لي لِمَنْ هو مُولَعُ؟       لقد كنتُ أَهْوَى الناقِميَّةِ حِقْبةً،       فقد جَعَلَتْ آسانُ بَيْنٍ تَقَطَّعُ       التهذيب: وناقِم حَيٌّ من اليمن؛ قال       (* قوله «وناقم حي من اليمن قال       إلخ»« كذا بالأصل، وعبارة التهذيب: يقال لم أرض منه حتى نقمت وانتقمت إذا       كافأته عقوبة بما صنع، وقال يقود إلخ).       يَقودُ بأَرسان ِ الجِيادِ سَراتُنا،       لِيَنْقِمنَ وتراً أَو ليدفَعْنَ مَدفَعا       وناقمٌ: لقبُ عامر بن سعد بن عديّ بن جَدَّانَ بنِ حَدِيلَةَ. ونَقَمَى:       اسمُ موضع.
مقاييس اللغة:
(نقم) النون والقاف والميم أُصَيلٌ يدلُّ على إنكارِ شيءٍ وعَيبه. ونَقَمْتُ عليه أَنْقِمُ: أنكرتُ عليه فِعلَه. والنِّقْمة من العذاب والانتقام، كأنَّه أنْكَر عليه فعاقَبَه. وقولهم للنَّفس نقيمة، وهو ميمون النَّقيمة، إنما هي من الإبدال، والأصل نَقِيبَة.
القاموس المحيط:
النِّقْمَةُ، بالكسر وبالفتح وكفرِحَةٍ المُكافَأَةُ بالعُقوبَة ج نَقِمٌ، كَكَلِمٍ وعِنَبٍ وكَلِماتٍ. ونَقَمَ منه، كضَرَبَ وعَلِمَ، نَقْمَاً وتنقَّاماً، كتِكِلاَّمٍ، وانْتَقَمَ عاقَبَهُ، و الأَمْرَ كَرِهَهُ. والنَّقْمُ سُرْعَةُ الأَكْلِ، وبالتحريكِ وسَطُ الطريق. والناقِمِيَّةُ هي رَقاشِ بنتُ عامِرٍ. وناقِمٌ لَقَبُ عامِرِ بنِ سَعْدِ بنِ عَدِيٍّ، أبو بَطْنٍ، واسْمُ تَمْرٍ بعُمَانَ. ونُقْمُ، بالضم ة باليمن. ومَيْمُونُ النَّقيمَةِ، أي النَّقيبَةِ. وكحُبْلَى وادٍ. وكجَمَزَى ع من أعْراض المدينةِ.
تاج العروس:
( النقمة بالكسر والفتح وكفرحة ) الاخيرة هي الاصل والاولى منقولة منها بالتخفيف والاتباع بتسكين القاف ونقل حركتها الى النون كما هو في الصحاح والثانية نقلها ابن سيده وهى أيضا منقولة ( المكافأة بالعقوبة ) قاله الليث وقد يكون الانكار باللسان وجعله الراغب أصلا لمعنى النقمة ( ج نقم ككلم ) هو جمع الاخيرة ( وعنب ) هو جمع الثانية ونظره الجوهرى بنعمة ونعم ( وكلمات ) هو جمع الاخيرة أيضا ففيه لف ونشر غير مرتب وأما ابن جنى فقال
نقمة كفرحة ونقم كعنب على خلاف القياس عدلوا عنه الى أن فتحوا المكسور وكسروا المفتوح ولم يرتضه ابن سيده وفاته جمع الثانية والقياس يقتضى أن يكون بحذف الهاء ولا يغير من صيغة الحروف شئ كتمرة وتمر ( ونقم منه كضرب وعلم ) الاخيرة نقلها الجوهرى عن الكسائي ( نقما ) بالفتح ( وتنقاما كتكلام ) وكذلك نقم عليه فهو ناقم ويقال مانقم منه الا الاحسان وقوله تعالى هل تنقمون منا الا أن آمنا بالله روى بالفتح وبالكسر قال الزجاج والاجود الفتح وهو الاكثر في القراءة وفى المثل مثلى مثل الارقم ان يقتل ينقم وان يترك يلقم قوله ينقم أي يثأر به وكانوا يزعمون في الجاهلية ان الجن تطلب بثأر الارقم فربما مات قاتله وربما أصابه خبل ومنه قول على كرم الله وجهه : ما تنقم الحرب العوان منى * بازل عامين فتى سنى ( وانتقم ) الله منه ( عاقبه ) ومنه الحديث ما انتقم لنفسه قط الا أن تنتهك محارم الله أي ما عاقب أحدا على مكروه أتاه من قبله والاسم منه النقمة كفرحة ( و ) نقم ( الامر ) من حد ضرب وعلم ( كرهه ) وقيل بالغ في كراهته قال ابن قيس الرقيات ما نقموا من بنى أمية الا أنهم يحلمون ان غضبوا وقيل قوله تعالى هل تنقمون منا أي تنكرون ( النقم ) بالفتح ( سرعة الاكل ) كأنه لغة في اللقم ( و ) النقم ( بالتحريك وسط الطريق ) وكأنه أيضا لغة في اللقم ( والناقمية هي رقاش بنت عامر ) وبنوها بطن من عبد القيس نسبوا الى أمهم وقال ابن الاثير هي أم ثعلبة وسعد ابني مالك بن ثعلبة بن دودان بن أسد بها يعرفون وقال الكلبى تزوج غانم بن حبيب بن كعب بن بكر بن وائل الناقمية وهى رقاش بنت عامر وهى عجوز فقيل ما تريد منها فقال لعلى أتعيز منها غلاما فولدت منه غلاما سمى عيز وأنشد الجوهرى لسعد بن زيد مناة وهكذا أنشده الفراء عن المفضل له : لقد كنت أهوى الناقمية حقبة * فقد جعلت آسان وصل تقطع ( وناقم لقب عامر بن سعد بن عدى ) بن حد ان بن جديلة بن أسد بن ربيعة كما في الصحاح وهو والد رقاش المذكورة وبه سميت وهو ( أبو بطن ) قال أبو الفرج الاصبهاني انتقم للطمة لطمها فسمى ناقما ( و ) ناقم ( اسم تمر بعمان ) نقله الازهرى وابن سيده ( ونقم بالضم ة باليمن ) * قلت قد أحجف المصنف في ضبطها وبيانها احجافا كليا والصواب في ضبطها بضمتين وبفتحتين وكعضد كما صرح به ياقوت وأما الضم وحده مع تسكين القاف فلم يذكره أحد قال ياقوت هو جبل مطل على صنعاء اليمن قرب غمدان قال فيه زياد بن منقذ لاحبذا أنت يا صنعاء من بلد * ولا شعوب هوى منى ولانقم الا رأيت بلادا قد رأيت بها * عنا ولابلدا حلت به قدم إذا سقى الله أرضا صوب غادية * فلاسقاهن الا النار تضطرم وهى قصيدة في الحماسة ( و ) هو ( ميمون النقيمة أي النقيبة ) إذا كان مظفرا بما يحاول قال يعقوب ميمه يدل من باء نقيبة ومثله ميمون العريكة والطبيعة ( و ) نقمي ( كحيلى واد ) نقله أبو الحسن الخوارزمي ( و ) نقمي ( كجمزى ع من أعراض المدينة ) كان لآل أبى طالب قال ابن اسحق وأقبلت غطفان يوم الخندق ومن تبعها من أهل نجد حتى نزلوا بذنب نقمي الى جائب أحد * ومما يستدرك عليه نقم عليه كضرب وسمع عتب عليه كما في الصحاح والنقوم مصدره ذكره ابن القطاع ونقم من فلان الأحسان كعلم إذا جعله مما يؤديه الى كفر النعمةونقم تنقيما بالغ في كراهة الشئ ومن أسمائه تعالى المنتقم هو البالغ في العقوبة لمن شاء وضربه ضربة نقم إذا ضربه عدو له

##### Türkçe

نقم
**نَقَمَ** - **يَنْقِمُ** - **انْتَقَمَ** - **يَنْتَقِمُ** - **انْتِقَام** - **مُنْتَقِم** - **مُنْتَقِمًوْن**
Pazartesi, 14 Şubat/Şubat 2011 10:45 yazar: Administrator
**نَقَمَ - يَنْقِمُ** + varlık + bir işten: murad edilenin ve temenni edilenin tersine sonuçlanması sebebiyle o işten öfkelenir ve hoşnutsuz olur.
**نَقَمَ - يَنْقِمُ** + varlık + bir varlıktan + bir işi veya bir şeyi: ondan sâdır olan ve murad edilenin ve temenni edilenin tersine sonuçlanan o işin etkisi sebebiyle ona öfkelenir ve hoşnutsuz olur: başka bir varlığa eziyette bulunmaya çalışır; bu, ona olan öfkesini boşaltma, kinini giderme, içini soğutma, cezalandırma ve ondan öç alma içindir; bu da ondan sâdır olan ve onu istediği ve arzuladığı gibi yapmadığı iş veya fiil sebebiyledir.
**انْتَقَمَ - يَنْتَقِمُ** + varlık + bir varlıktan: “**افتعلَ**” vezninde, “**نَقَمَ - يَنْقِمُ**”dan: bizzat bir istek ve iç dürtü ile, hırsla “**يَنْقِمَ**” etmeye çabalar ve azmeder: öfkesini yürürlüğe koymaya, itibarını geri çevirmeye ve buna sebep olan kimseye eziyet ulaştırmaya çalışır; bu, bizzat bir dürtü ve bizzat bir tarz iledir.
**انْتِقام**: fiil ismi “**انْتَقَمَ - يَنْتَقِمُ**”: buna sebep olana karşı nefret ve şiddet kullanarak, içini soğutmaya ve itibar ile haysiyeti geri çevirmeye çalışma.
**مُنْتَقِم**: “**انْتَقَمَ - يَنْتَقِمُ**”dan, müşebbehe sıfat olarak ism-i fâil.
**مُنْتَقِمُون**: “**مُنْتَقِم**”in çoğulu.

Ve lafız, “murad edilenin ve temenni edilenin tersine bir işin sonuçlanması sebebiyle hoşnutsuzluk, öfke, gazap ve razı olmama” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**نَقَمَ - يَنْقِمُ**، **غَضِبَ - يَغْضَبُ**، **شَمِتَ - يَشْمَتُ**، **لَعَنَ - يَلْعَنُ**، **سَخِطَ - يَسْخَطُ**، **حَدَّ - يَحِدُ**

**نَقَمَ - يَنقُمُ**
	﴿“De ki: Ey Kitap ehli! Bizden, Allah’a, bize indirilene ve daha önce indirilene iman etmiş olmamızdan ve sizin çoğunuzun fasık olmasından başka bir şey mi **تَنقِمُونَ** ediyorsunuz?” (59)﴾ el-Mâide
	﴿“Ve bizden, Rabbimizin âyetlerine, bize geldiği vakit iman etmiş olmamızdan başka bir şey mi **تَنقِمُ** ediyorsun? Rabbimiz! Üzerimize sabır boşalt ve bizi Müslümanlar olarak vefat ettir.” (126)﴾ el-A‘râf
	﴿“Ve onlardan, Aziz Hamîd olan Allah’a iman etmelerinden başka bir şey **نقموا** etmediler.” (8)﴾ el-Burûc

	﴿“Allah’a yemin ederler: söylemediler. Halbuki küfür sözünü söylediler ve İslâmlarından sonra kâfir oldular; erişemedikleri şeye de yeltendiler. Ve Allah’ın ve Resûlünün onları fazlından zengin kılmasından başka bir şey **نَقَمُوا** etmediler. Eğer tevbe ederlerse kendileri için hayırlı olur; yüz çevirirlerse Allah onları dünyada ve âhirette elem verici bir azapla azaplandırır; yeryüzünde onlar için ne bir veli vardır ne de bir yardımcı.” (74)﴾ et-Tevbe

**انتقم من**
﴿“Ey iman edenler! Siz ihramlı iken avı öldürmeyin. Sizden kim onu kasten öldürürse, öldürdüğüne denk bir ceza vardır; bunu içinizden iki adalet sahibi hükmeder; Kâbe’ye ulaşacak bir hedy olarak; yahut bir kefaret: yoksulları doyurmak; yahut buna denk oruç; ki işinin vebalini tatsın. Allah geçmişi affetti; kim dönerse Allah ondan **فينتقم** eder. Ve Allah Azizdir, **ذو انتقام** sahibidir.” (95)﴾ el-Mâşede

	﴿“Derken onlardan **فانتقمنا** ettik; onları denizde boğduk; çünkü âyetlerimizi yalanladılar ve onlardan gafildiler.” (136)﴾ el-A‘râf
	﴿“Bizi öfkelendirdikleri vakit onlardan **انتقمنا** ettik; onları topluca boğduk.” (55)﴾ ez-Zuhruf

	﴿“Derken onlardan **فانتقمنا** ettik; ve şüphesiz ikisi apaçık bir yol üzerindedir.” (79)﴾ el-Hicr
	﴿“Derken onlardan **فانتقمنا** ettik; yalanlayanların âkıbeti nasıl oldu, bak.” (25)﴾ ez-Zuhruf

	﴿“Andolsun, senden önce de elçiler gönderdik; kavimlerine geldiler; onlara apaçık deliller getirdiler; derken suç işleyenlerden **فانتقمنا** ettik; müminlere yardım etmek üzerimize bir hak idi.” (47)﴾ er-Rûm
	﴿“Rabbinin âyetleriyle öğüt verilen, sonra onlardan yüz çevirenden daha zalim kimdir? Şüphesiz biz suçlulardan **منتقمون**uz.” (22)﴾ es-Secde

**منتقم - منقمون**
﴿“Rabbinin âyetleriyle öğüt verilen, sonra onlardan yüz çevirenden daha zalim kimdir? Şüphesiz biz suçlulardan **منتقمون**uz.” (22)﴾ es-Suhde

	﴿“Eğer seni götürürsek, şüphesiz biz onlardan **منتقمون**uz.” (41)﴾ ez-Zuhruf
	﴿“Gün ki en büyük yakalayışla yakalarız; şüphesiz biz **منتقمون**uz.” (16)﴾ ed-Duhân

**انتقام**
﴿“Daha önce insanlara hidayet olarak; ve Furkân’ı indirdi. Şüphesiz Allah’ın âyetlerini inkâr edenler için şiddetli bir azap vardır; ve Allah Azizdir, **ذو انتقام** sahibidir.” (4)﴾ Âl-i İmrân
﴿“Ey iman edenler! Siz ihramlı iken avı öldürmeyin. Sizden kim onu kasten öldürürse, öldürdüğüne denk bir ceza vardır; bunu içinizden iki adalet sahibi hükmeder; Kâbe’ye ulaşacak bir hedy olarak; yahut bir kefaret: yoksulları doyurmak; yahut buna denk oruç; ki işinin vebalini tatsın. Allah geçmişi affetti; kim dönerse Allah ondan **فينتقم** eder. Ve Allah Azizdir, **ذو انتقام** sahibidir.” (95)﴾ el-Mâide
﴿“Sakın Allah’ı, elçilerine verdiği va‘dinden cayacak sanma. Şüphesiz Allah Azizdir, **ذو انتقام** sahibidir.” (47)﴾ İbrâhîm
﴿“Allah kime hidayet ederse, onun için saptırıcı yoktur. Allah Aziz, **ذي انتقام** sahibi değil midir?” (37)﴾ ez-Zümer

Tefsirde geldi: **تنقمون**: kerih görürsünüz - onu inkâr edersiniz.

مختار الصحاح
● [نقم] ن ق م: **نَقَم** ona karşı; o da **ناقِمٌ**dur; yani ona sitem etti. Denir: ondan, iyilikten başka bir şey **نقم** etmedi. Ve **نَقَمَ** işi: onu kerih gördü; ikisinin bâbı **ضرب**dır. Ve **نَقِم** “**فهِم**” bâbından, ikisinde de bir dildir. Ve Allah ondan **انْتَقَم** etti: onu cezalandırdı. Ondan isim: **النَّقْمَةُ**; çoğulu: **نَقِمَاتٌ** ve **نَقِمٌ**; “kelime ve kelimeler ve kelim” gibi. Ve istersen **نِقْمَةٌ** dersin ve **نِقَمٌ**; “nimet ve ni‘am” gibi. Ve falan kimse **ميمون النَّقِيمَةِ**dir; o, **النَّقِيبة**nin ibdâlidir.

الراغب
نقم
- **نقمت** şeyi ve **نقمته** (bak: الأفعال 3/220): onu inkâr ettiğin zaman; ya dille; ya da ceza ile. Yüce Allah dedi: ﴿“Ve onlardan, Allah’ın ve Resûlünün onları fazlından zengin kılmasından başka bir şey **نقموا** etmediler”﴾ [et-Tevbe/74], ﴿“Ve onlardan, Allah’a iman etmelerinden başka bir şey **نقموا** etmediler”﴾ [el-Burûc/8], ﴿“Bizden **تنقمون** mu”﴾ âyet [el-Mâide/59]. Ve **النقمة**: ceza. Dedi: ﴿“Derken onlardan **فانتقمنا** ettik; onları denizde boğduk”﴾ [el-A‘râf/136], ﴿“Derken suç işleyenlerden **فانتقمنا** ettik”﴾ [er-Rûm/47], ﴿“Derken onlardan **فانتقمنا** ettik; yalanlayanların âkıbeti nasıl oldu, bak”﴾ [ez-Zuhruf/25].

ملخص اللسان
1. **النَّقِمةُ** ve **النَّقْمةُ**: ceza ile karşılık verme; çoğulu **نَقِمٌ** ve **نِقَمٌ**dur; böylece **نَقِمٌ**, **نَقِمة** içindir; **نِقَمٌ** ise **نِقْمةٍ** içindir. Ve **انتَقَمْت**: onun yaptığına ceza ile karşılık verdiğin zaman.
2. **النِّقْمةُ**: ceza; “o, kendisi için asla **انتَقَم** etmedi; ancak Allah’ın haramları çiğnendiği zaman” yani, kendisine tarafından gelen bir hoşlanılmayan şey sebebiyle kimseyi cezalandırmadı. Ve “Allah ondan **انْتَقَمَ** etti” yani onu cezalandırdı. Ve Allah عز وجل’nin isimlerinde: **المُنْتَقِم**; dilediği kimse için cezada ileri varandır.
3. Ve **النِّقْمةُ**: inkâr. Yüce Allah’ın sözü: “Bizden **تَنْقِمون**” yani “inkâr mı ediyorsunuz?”. Ve ondan **نَقَمَ** eder: **يَنْقِمُ**; ve **نَقِمَ**: **نَقَماً**. Ve **انْتَقَمَ**; ve şeyi **نَقِمَ** ve **نَقَمَه**: onu inkâr etti. Ve aziz tenzilde: “Onlardan, Allah’a iman etmelerinden başka bir şey **نَقَموا** etmediler”;
4. **نَقَمْتُ** adama karşı **أَنقِمُ**, kesre ile; ben **ناقِمٌ**im: ona sitem ettiğim zaman.
5. Ve falandan iyiliği **نَقِم** etti: onu, nimete nankörlüğe götüren şeyden kıldığı zaman.
6. Ve işi **نَقَمْتُ** ve **نَقِمْتُه**: onu kerih gördüğün zaman. Ve **نَقَمْت**in manası: bir şeyi kerih görmede ileri gittim;
7. Ve **النقيبة** ile **النَّقيمةِ** ve **الطَّبيعة** bir mânâdadır.

لسان العرب
● - **نقم**: **النَّقِمةُ** ve **النَّقْمةُ**: ceza ile karşılık verme; çoğulu **نَقِمٌ** ve **نِقَمٌ**dur; böylece **نَقِمٌ**, **نَقِمة** içindir; **نِقَمٌ** ise **نِقْمةٍ** içindir. İbn Cinnî dedi ki: **نَقِمة** ve **نِقَمٌ**; dedi: kıyas, **نَقِمة**nin cem‘inde, **كَلِمة**nin cem‘i **كَلِم** üzere **نَقِم** demeleriydi; fakat ondan döndüler de kırığı fetha ettiler ve fethalıyı kesrelediler. İbn Sîde dedi: biz, cem‘in hâ’yı çıkarma şartlarından birinin, harflerin sîgasından hiçbir şeyin değiştirilmemesi ve hâ’yı atmanın üzerine bir şey eklenmemesi olduğunu bildik; **تَمْرة** ve **تَمْر** gibi; ve bunu, onun **مَعِدةٍ** ve **مِعَدٍ**dan hikâye ettiği şeyde bütünüyle açıklamıştık.
الليث: denir: ondan razı olmadım; ta ki **نَقِمْت** ve **انتَقَمْت** edinceye kadar; onun yaptığına ceza ile karşılık verdiğim zaman.
ابن الأَعرابي: **النِّقْمةُ**: ceza; ve **النِّقْمةُ**: inkâr. Yüce Allah’ın sözü: “Bizden **تَنْقِمون**”; yani “inkâr mı ediyorsunuz?”.
الأَزهري dedi: **النَّقْمةُ** ve **النِّقْمةُ**: ceza; bundan, Ali b. Ebî Tâlib’in, Allah yüzünü keremli kılsın, sözü:
	“Benden, yaşlı savaş, neyi **تَنْقِمُ** eder;
	iki yaşında bir deve, yaşım gençtir.”
Hadiste: “O, kendisi için asla **انتَقَم** etmedi; ancak Allah’ın haramları çiğnendiği zaman”; yani, kendisine tarafından gelen bir hoşlanılmayan şey sebebiyle kimseyi cezalandırmadı; ve hadiste tekrar etmiştir.
الجوهري: **نَقَمْتُ** adama karşı **أَنقِمُ**, kesre ile; ben **ناقِمٌ**im: ona sitem ettiğim zaman. Denir: ondan, iyilikten başka bir şey **نَقِمْتُ** etmedim.
الكسائي dedi: ve **نَقِمْت** kesre ile, bir dildir. Ve falandan iyiliği **نَقِم** etti: onu, nimete nankörlüğe götüren şeyden kıldığı zaman.
Zekât hadîsinde: “İbn Cemîl’in **يَنْقَمُ** ettiği bir şey yoktur; ancak fakir idi de Allah onu zengin kıldı”; yani, zekâtı men etmesinden dolayı bir şeyi **يَنْقَمُ** etmez; ancak nimete nankörlük etsin diye; sanki onun zenginliği, onu Allah’ın nimetine nankörlüğe götürmüştür.
Ve işi **نَقَمْتُ** ve **نَقِمْتُه**: onu kerih gördüğün zaman. Ve “Allah ondan **انْتَقَمَ** etti” yani onu cezalandırdı; ondan isim: **النَّقْمةُ**; çoğulu: **نَقِمات** ve **نَقِمٌ**; “**كَلِمةٍ** ve **كلِمات** ve **كَلِمٍ**” gibi. Ve istersen kâfı sükûnladın ve harekesini nûna naklettin de **نِقْمة** dedin; çoğulu **نِقَمٌ**; “**نِعْمة** ve **نِعَم**” gibi. Ve ondan **نَقَمَ** eder: **يَنْقِمُ**; ve **نَقِمَ**: **نَقَماً**. Ve **انْتَقَمَ**; ve şeyi **نَقِمَ** ve **نَقَمَه**: onu inkâr etti. Ve aziz tenzilde: “Onlardan, Allah’a iman etmelerinden başka bir şey **نَقَموا** etmediler”; dedi: ve **نَقَمْت**in manası: bir şeyi kerih görmede ileri gittim. Ve İbn Kays er-Ruqayyât’tan nakletti:
	“Benî Ümeyye’den **ما نَقِمَوُا** etmediler, ancak
	öfkelenince yumuşak huylu olurlar.”
Fetha ve kesre ile rivayet olunur: **نَقَمُوا** ve **نَقِمُوا**.
İbn Berrî dedi: denir: **نَقَمْتُ**: **نَقْماً** ve **نُقوماً** ve **نَقِمةً** ve **نِقْمةً**; ve **نَقِمْتُ**: bir şeyi kerih görmede ileri gittim.
Ve Allah عز وجل’nin isimlerinde: **المُنْتَقِم**; dilediği kimse için cezada ileri varandır; o, **نَقَمَ يَنْقِم**den **مُفْتَعِل**dir; kerih görme, onunla hoşnutsuzluk haddine vardığı zaman.
Ve ona **ضَرْبة نَقَمٍ** ile vurdu: ona, kendisine düşman olan biri vurduğu zaman.
Ve aziz tenzilde: “De ki: Ey Kitap ehli! Bizden **تَنْقمون** mu, ancak Allah’a iman etmiş olmamızdan...”
Ebû İshâk dedi: denir: **نَقَمْتُ** adama karşı **أُنْقِم**; ve ona **نَقِمْتُ**: **أَنْقَم**; dedi: en iyi olan **نَقَمْتُ أَنْقِم**dir; ve o, kıraatte en çok olandır.
Ve denir: falan kimse **وَتْرَه**ini **نَقِمَ** etti; yani **انْتَقَم** etti.
Ebû Saîd dedi: darb-ı meselde söyleyenin sözü: “Benim misalim, **الأَرْقَم** misali gibidir: öldürülürse **يَنْقَمْ** edilir; bırakılırsa yutar”; “öldürülürse **يَنْقَمْ** edilir” sözü: yani onun için öç alınır. Dedi: **الأَرْقَمُ**, câna benzeyen şeydir; insanlar, câna benzemesi sebebiyle onu öldürmekten sakınırlar; **الأَرْقَم** bununla beraber yılanların en zayıfı ve ısırması en az olanıdır.
İbnü’l-Esîr dedi: Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “O, **الأَرْقَم** gibidir: öldürülürse **يَنْقَمْ** edilir”; yani, onu öldürürse, ondan **يَنْتَقِمُ** edecek biri olur. Dedi: **الأَرْقَمُ** yılandır. Câhiliyede, cinlerin **الجانّ**ın öcünü istediğini zannederlerdi; o da ince yılandır; bazen onu öldüren ölürdü, bazen de ona bir bozukluk isabet ederdi.
Ve “o, **لَمَيْمُونُ النَّقيمةِ**dir”: eğer giriştiği şeyde muzaffer ise. Ya‘kûb dedi: mîmi, **نَقِيبةٍ**nin bâ’sından bedeldir. Denir: falan **مَيْمونُ العريكةِ**dir. Ve **النقيبة** ile **النَّقيمةِ** ve **الطَّبيعة** bir mânâdadır.
Ve **الناقمُ**: Umân hurmasından bir türdür. Ve **التهذيب**’de: ve **ناقِمٌ** Umân’da bir hurmadır.
Ve **الناقميّةُ**: Âmir’in kızı **رَقاشِ**tır. Ve **بنو الناقِميّةِ**: Abdülkays’tan bir batındır. Ebû Ubeyd dedi: Ferrâ’nın, el-Mufaddal’dan, Sa‘d b. Zeyd Menât’a ait olarak bize okuttuğu:
	“Sabahleyin **الناقِميّة**nin ayrılığı mı ciddileşti,
	yoksa ayrılık, tutkun olan kimse için bana tatlı mı gelir?
	Ben bir müddet **الناقِميّة**yi severdim,
	sonra ayrılığın acıları, bir kopuş kıldı.”
**التهذيب**: ve **ناقِم** Yemen’den bir kabiledir; dedi:
	“Bizim ulularımız, koşumlarıyla atları sürer,
	bir öcü **لِيَنْقِمنَ** etsinler diye yahut bir savmayı savsınlar diye.”
Ve **ناقمٌ**: **عامر بن سعد بن عديّ بن جَدَّانَ بنِ حَدِيلَةَ**nın lakabıdır. Ve **نَقَمَى**: bir yer adıdır.

مقاييس اللغة:
(**نقم**) **النون** ve **القاف** ve **الميم**: bir asıl; bir şeyi inkâr etmeye ve ayıplamaya delâlet eder. Ve **نَقَمْتُ** ona karşı **أَنْقِمُ**: onun fiilini inkâr ettim. Ve **النِّقْمة** azaptan ve intikamdan; sanki onu inkâr etti de onu cezalandırdı. Ve “nefse **نقيمة**” sözleri ve “o, **ميمون النَّقيمة**dir”; ancak bu, ibdâldendir; asıl **نَقِيبَة**dır.

القاموس المحيط:
**النِّقْمَةُ**; kesre ile ve fetha ile; ve **كفرِحَةٍ**: ceza ile karşılık verme; çoğulu **نَقِمٌ**; “**كَلِمٍ** ve **عِنَبٍ** ve **كَلِماتٍ**” gibi. Ve ondan **نَقَمَ**; **ضَرَبَ** ve **عَلِمَ** gibi; **نَقْمَاً** ve **تنقَّاماً**; **كتِكِلاَّمٍ** gibi. Ve **انْتَقَمَ**: onu cezalandırdı. Ve işi: onu kerih gördü. Ve **النَّقْمُ**: yemenin sürati; ve hareke ile: yolun ortası. Ve **الناقِمِيَّةُ**: Âmir’in kızı **رَقاشِ**tır. Ve **ناقِمٌ**: **عامِرِ بنِ سَعْدِ بنِ عَدِيٍّ**nin lakabıdır; **أبو بَطْنٍ**; ve Umân’da bir hurmanın adıdır. Ve **نُقْمُ**, damme ile: Yemen’de. Ve **مَيْمُونُ النَّقيمَةِ**: yani **النَّقيبَةِ**. Ve **كحُبْلَى**: bir vadi. Ve **كجَمَزَى**: Medine’nin çevrelerinden bir yer.

تاج العروس:
( **النقمة** kesre ile ve fetha ile ve **كفرحة** ) sonuncusu asıldır; birincisi, ondan hafifletme ve tâbi‘ kılma ile, kâfı sükûnlayıp harekesini nûna nakletmek suretiyle nakledilmiştir; bu, **الصحاح**’tadır. İkincisini İbn Sîde nakletti; o da nakledilmiştir. ( ceza ile karşılık verme ) bunu Leys söyledi; inkâr, dille de olabilir; Râgıb, **النقمة** mânâsı için bunu asıl kıldı. ( çoğulu **نقم** “**ككلم**” ) o, sonuncunun cem‘idir. ( ve “**عنب**” ) o, ikincinin cem‘idir; Cevherî onu “**نعمة** ve **نعم**” ile kıyasladı. ( ve “**كلمات**” ) o da sonuncunun cem‘idir; onda, düzenli olmayan bir sarma ve açma vardır. İbn Cinnî ise dedi ki:
**نقمة** “**كفرحة**” ve **نقم** “**كعنب**” kıyasa aykırı olarak; kıyastan döndüler de kırığı fetha ettiler ve fethalıyı kesrelediler; İbn Sîde bunu uygun görmedi. Ve ikincinin cem‘ini kaçırdı; kıyas, hâ’yı atmakla olmasını gerektirir ve harflerin sîgasından hiçbir şey değiştirilmez; **تمرة** ve **تمر** gibi.
( Ve ondan **نقم** etti; **كضرب** ve **علم** gibi ) sonuncuyu Cevherî, Kisâî’den nakletti. ( **نقما** ) fetha ile. ( ve **تنقاما** “**كتكلام**” gibi ) ve yine: ona **نقم** etti; o da **ناقم**dir. Ve denir: ondan, iyilikten başka bir şey **مانقم** etmedi. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Bizden, Allah’a iman etmiş olmamızdan başka bir şey mi **تنقمون** ediyorsunuz”; fetha ile ve kesre ile rivayet olunmuştur. Zeccâc dedi: en iyi olan fethadır; ve o, kıraatte en çok olandır. Ve darb-ı meselde: “Benim misalim, **الارقم** misali gibidir: öldürülürse **ينقم** edilir; bırakılırsa yutar”; “**ينقم**” sözü: yani onun için öç alınır. Câhiliyede, cinlerin **الارقم**ın öcünü istediğini zannederlerdi; bazen onu öldüren ölürdü, bazen de ona bir bozukluk isabet ederdi. Bundan, Ali’nin, Allah yüzünü keremli kılsın, sözü: “Benden, yaşlı savaş, neyi **تنقم** eder...”
( Ve Allah ondan **انتقم** etti ) ( onu cezalandırdı ). Bundan hadîs: “O, kendisi için asla **انتقم** etmedi; ancak Allah’ın haramları çiğnendiği zaman”; yani, kendisine tarafından gelen bir hoşlanılmayan şey sebebiyle kimseyi cezalandırmadı. Ve ondan isim: **النقمة** “**كفرحة**”.
( ve ) **نقم** ( işi ) **ضرب** ve **علم** haddinden: ( onu kerih gördü ). Ve denildi: kerih görmede ileri gitti. İbn Kays er-Ruqayyât dedi: “Benî Ümeyye’den **ما نقموا** etmediler, ancak öfkelenince yumuşak huylu olurlar.” Ve denildi: Yüce Allah’ın sözü “Bizden **هل تنقمون**”; yani “inkâr mı ediyorsunuz?”.
( **النقم** ) fetha ile: ( yemenin sürati ); sanki **اللَّقْم**da bir dildir. ( ve ) **النقم** ( hareke ile: yolun ortası ); sanki o da **اللَّقْم**da bir dildir.
( ve **الناقمية**: Âmir’in kızı **رقاش**tır ) ve oğulları Abdülkays’tan bir batındır; annelerine nisbet edildiler. İbnü’l-Esîr dedi: o, Mâlik b. Sa‘lebe b. Dûdân b. Esed’in iki oğlu Sa‘lebe ve Sa‘d’ın annesidir; onunla tanınırlar. Kelbî dedi: Gânim b. Habîb b. Ka‘b b. Bekr b. Vâil, **الناقمية** ile evlendi; o, Âmir’in kızı **رقاش**tır; o yaşlı bir kadındı; “ondan ne istiyorsun?” denildi; “belki ondan bir oğlan edinirim” dedi; ondan bir oğlan doğurdu; adı **عيز** kondu. Cevherî, Sa‘d b. Zeyd Menât’ın şiirini nakletti; Ferrâ da onu el-Mufaddal’dan onun için böyle inşâd etti: “Ben bir müddet **الناقمية**yi severdim...”
( ve **ناقم**: **عامر بن سعد بن عدى**nın lakabıdır ) **بن حد ان بن جديلة بن أسد بن ربيعة**; **الصحاح**’ta olduğu gibi; o, zikredilen **رقاش**ın babasıdır; onunla adlandırıldı. Ve o ( **أبو بطن** )dır. Ebû’l-Ferec el-İsfahânî dedi: bir tokatın öcünü aldı; kendisine tokat vurulmuştu; bu yüzden **ناقم** diye adlandırıldı.
( ve ) **ناقم** ( Umân’da bir hurmanın adıdır ) bunu Ezherî ve İbn Sîde nakletti.
( ve **نقم** damme ile Yemen’de ) dedim: musannif, onu ضبط etmekte ve beyan etmekte bütünüyle eksik bırakmıştır; doğrusu, iki damme ile ve iki fetha ile ve “**كعضد**” gibi; bunu Yâkût açıkça söyledi. Sadece damme ile, kâfı sükûnlu olarak, bunu kimse zikretmedi. Yâkût dedi: o, San‘â Yemen’e bakan, Gımdân yakınında bir dağdır. Ziyâd b. Munkız dedi:
	“Ne güzel değilsin sen, ey San‘â, bir belde olarak;
	ne de Şu‘ûb, hevesimdir; ne de **نقم**.
	Ancak gördüm ki, gördüğüm beldeler,
	bizden uzaktır; ve ayağın indiği bir belde değildir.
	Eğer Allah bir toprağı sabah yağmuru sağanağıyla sulasa,
	onu ancak alevlenen ateş sulasın.”
Ve o, **الحماسة**’de bir kasidedir.
( ve ) o ( **ميمون النقيمة أي النقيبة** ) eğer giriştiği şeyde muzaffer ise. Ya‘kûb dedi: mîmi, **نقيبة**nin bâ’sından bedeldir; bunun benzeri: **ميمون العريكة** ve **الطبيعة**.
( ve ) **نقمي** ( “**كحيلى**”: bir vadi ) bunu Ebû’l-Hasen el-Hârizmî nakletti.
( ve ) **نقمي** ( “**كجمزى**”: Medine’nin çevrelerinden bir yer ) Âl-i Ebî Tâlib’e aitti. İbn İshâk dedi: Hendek günü Gatafân ve Necd ehlinden ona tâbi olanlar geldi; ta ki Uhud’un yanına, **ذنب نقمي**’ye indiler.
Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: ona **نقم** etti; **كضرب** ve **سمع** gibi: ona sitem etti; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **النقوم** onun masdarıdır; bunu İbnü’l-Kattâ‘ zikretti. Ve falandan iyiliği **نقم** etti; **كعلم** gibi: onu, nimete nankörlüğe götüren şeyden kıldığı zaman. Ve **نقم تنقيما**: bir şeyi kerih görmede ileri gitti. Ve Yüce isimlerindendir: **المنتقم**; dilediği kimse için cezada ileri varandır. Ve ona **ضربة نقم** ile vurdu: ona, kendisine düşman olan biri vurduğu zaman.
