# نقم — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%82%D9%85/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: نقم

ق ن م
قنم ، قمن ، نقم ، نمق : مستعملة .
نقم : قال الله جلّ وعزّ : ( قُلْ يَ ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اأَهْلَ الْكِتَابِ هَلْ تَنقِمُونَ مِنَّآ إِلاَّ أَنْ ءَامَنَّا بِاللَّهِ ) ( المائدة : 59 ) .
قال أبو إسحاق : يقال : نَقَمْتُ على الرجل أنقِم ، ونَقِمْتُ عليه أنقَم ، والأجود نَقَمْتُ أنقِم ، وهو الأكثر في القراءة .
قال الله : ( شُهُودٌ وَمَا نَقَمُواْ مِنْهُمْ إِلاَّ أَن يُؤْمِنُواْ ) ( البروج : 8 ) .
قال : ومعنى : نَقَمتُ : بالغْتُ في كَراهة الشيء .
وقال ابن الرّقيات :
ما نَقَموا مِن بني أميّة إل
لاَ أنّهم يَحلُمون إن غضبوا
يروى بالفتح والكسر نَقَموا ونَقِموا .
وقال الليث يقال : لَم أرْضَ منه حتى نَقَمْتُ وانتَقَمْت : إذا كافأه عُقوبةً بما صَنَع .
وقال :
نقود بأرسان الجياد سَرَاتنا
ليَنقِمنَ وِتراً أو ليدفَعْنَ مَدفَعا
يقال : نَقم فلانٌ وِترَه ، أي : انتقم .
قال أبو سعيد : معنى قول القائل : ( مثلي مثل الأرقم ، إن يُقتَلْ ينقَم ، وإن يُتركَ يلقم ) . قوله : إن يقتل ينقم ، أي : يثأر به .
قال : والأرقم : الذي يشبه الجانّ ، والناس يتقون قتله لشبهه بالجانّ . والأرقمُ مع ذلك من أضعف الحيات وأقلّها عضّاً .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : النِّقمة : العقوبة . والنِّقمة : الإنكار .
قال : وقوله : ( هَلْ تَنقِمُونَ مِنَّآ ) ( المائدة : 59 ) ، أي : هل تُنْكرون .
قلتُ : يقال : النَّقِمة والنِّقْمة : للعقوبة .
وناقم : تمرٌ بعُمانَ . وناقِم : حيٌّ من اليَمن .
نمق : قال الليث : يقال : نمَّقتُ الكتاب تنميقاً : إذا حسنتَه وجَودْتَه ، ولو قيل بالتخفيف لحسُنَ .
أبو عبيد عن أبي زيد : نَمَقْتُه أنمقُه نَمقاً ، ولمقتُه ألمُقُه لمقاً .
قال أبو عبيد : ويقال : نَمَّقْتُ الكتاب ونَبَّقْتُه ، ونَمَقْتُه واحد .
وقال شمر : بَنَّقْتُه مقلوب من نَبقْتُه .
وقال الأصمعيُّ : يقال للشيء المرْوِح فيهِ نَمقَهُ وزَهْمَقَهُ ونَمَسهُ .
قمن : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إني قد نُهيتُ عَنِ القراءة في الركوع والسجود . فأما الركوع فعظِّموا الله فيه ، وأما السجود فأكثروا فيه من الدُّعاء ، فإنّه قَمِنٌ أن يستجاب لكم ) .
قال أبو عبيد : قوله : قمنٌ كقولك جَديرٌ وحَرِيٌّ أن يُستجاب لكم .
يقال : فلانٌ قَمِنٌ أن يفعل ذلك . وقمينٌ أن يفعل ذلك فمن قال قمِنٌ أراد المصدَر فلم يُثنِّ ولم يَجمع ولم يؤنِّث .
يقال : هما قمنٌ أنْ يَفْعَلا ذاك ، وهم قمنٌ أن يَفعلوا ذاك ، وهُنّ قمنٌ أن يفْعلْن ذاك . ومَن قال قمِنٌ أراد النعْتَ فثَنّى وجَمَع فقال : هما قَمِنان وهم قَمِنُون ، ويؤنث على ذلك ويجمع وفيه لُغَتان هو قمنٌ أن يفعل ذاك وقمينٌ أن يفعل ذاك .
وقال قيس بن الخطيم :
إذا جاوَزَ الإثنين سِرٌّ فإنّه
بِنثّ وتكثير الوشاةِ قمينُ
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : القَمِن : القريب . والقَمِن : السَّريع .
وقال أبو عمرو : القَمِن : السريع .
قال ابن كيسان : قمينٌ بمعنى حريٌّ ، مأخوذ من تقمَّنتُ الشيء : إذا أشرفتَ عليه أن تأخذه .
وقال غيره : هو مأْخوذ من القمين بمعنى السريع والقريب .
وقال اللِّحياني : إنّه لمقْمَنَةٌ أن يَفعل ذاك ، وإنهم لمقْمَنَةٌ أن يفعلوا ذاك ، لا يثنى ولا يُجمع في المذكر والمؤنث ، كقولك : مَخْلَقَةٌ ومَجْدَرة .
قنم : الأصمعي وغيْره : قَنِم الوَطْبُ يَقْنَم قَنماً فهو قَنم وأَقنُم : إذا تغيرتْ رائحته .
وأنشد :
وقد قَنِمتْ مِن صَرِّها واحتلابها
أنامِلُ كفَّيها وللْوطبُ أقْنَم
ويقال : فيه قَنَمةٌ ونمقة : إذا أروحَ وأَنتن .

### Türkçe

ق n m
**قنم** , **قمن** , **نقم** , **نمق** : kullanımdadır.

**نقم** : Allah, azîz ve celîl, dedi: (De ki, ey Kitap ehli, bizden ancak Allah’a iman etmiş olmamızdan dolayı mı **تَنقِمُونَ**?) (el-Mâide: 59).
Ebû İshâk dedi: Denir ki: Bir adam hakkında **نَقَمْتُ** عليه **أنقِم**; ve **نَقِمْتُ** عليه **أنقَم**; daha iyi olan **نَقَمْتُ** **أنقِم**’dir; ve o, kıraatte daha çok olandır.
Allah dedi: (Şahitlerdir; ve onlardan ancak iman etmelerinden başka bir şey için **نَقَمُوا**.) (el-Burûc: 8).
Dedi: ve **نَقَمتُ**’un manası: bir şeyi kerih görmede mübalağa ettim.
İbn er-Ruqayyât dedi:
Benî Ümeyye’den **نَقَموا** etmediler, ancak
Öfkelendiklerinde hilm ederler diye.
Fetha ve kesre ile rivayet olunur: **نَقَموا** ve **نَقِموا**.
Leys dedi: Denir ki: Ondan razı olmadım, ta ki **نَقَمْتُ** ve **انتَقَمْت**; yani: yaptığı şey sebebiyle ona bir ceza ile karşılık verdiğinde.
Ve dedi:
Atların dizginleriyle efendilerimizi süreriz,
Bir kan davasını **ليَنقِمنَ** diye yahut bir savmayı savsınlar diye.
Denir ki: Falan kimse kan davasını **نَقم** etti; yani: intikam aldı.
Ebû Saîd dedi: Söyleyenin sözü: (Benim misalim **الأرقم**’ın misali gibidir; öldürülürse **ينقَم** olunur; bırakılırsa yutulur) sözünün manası: “Öldürülürse **ينقَم** olunur” sözü: yani onunla öç alınır.
Dedi: ve **الأرقم**: cinne benzeyen şeydir; insanlar, cinne benzemesinden dolayı onu öldürmekten sakınırlar. **الأرقم** bununla beraber yılanların en zayıflarındandır ve ısırması en az olanlarındandır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النِّقمة**: ceza. Ve **النِّقمة**: inkâr.
Dedi: ve onun sözü: (Bizden **تَنقِمُونَ** mu?) (el-Mâide: 59), yani: inkâr ediyor musunuz?
Dedim: **النَّقِمة** ve **النِّقْمة**: ceza içindir.
Ve **ناقِم**: Umân’da bir hurmadır. Ve **ناقِم**: Yemen’den bir kabiledir.

**نمق** : Leys dedi: Denir ki: **نمَّقتُ** kitabı **تنميقاً**; yani onu güzelleştirdiğinde ve onu iyi yaptığında; hafifletme ile söylense de güzel olurdu.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **نَمَقْتُه** **أنمقُه** **نَمقاً**; ve **لمقتُه** **ألمُقُه** **لمقاً**.
Ebû Ubeyd dedi: Ve denir ki: **نَمَّقْتُ** kitabı ve **نَبَّقْتُه**; ve **نَمَقْتُه** birdir.
Şemmer dedi: **بَنَّقْتُه** , **نَبقْتُه**’nin ters çevrilmişidir.
Asma‘î dedi: İçinde koku bulunan şeye **نَمقَهُ** ve **زَهْمَقَهُ** ve **نَمَسهُ** denir.

**قمن** : Nebî’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet olundu ki dedi: (Ben, rükû ve secdede kıraatten nehyolundum. Rükûya gelince, onda Allah’ı tazim edin; secdeye gelince, onda duayı çoğaltın; çünkü o, sizin için icabet olunmaya **قَمِنٌ**’dir.)
Ebû Ubeyd dedi: Onun sözü: **قمنٌ** , senin “**جَديرٌ** ve **حَرِيٌّ**” demen gibidir: size icabet olunmaya.
Denir ki: Falan kimse, bunu yapmaya **قَمِنٌ**’dir. Ve bunu yapmaya **قمينٌ**’dir. Kim **قمِنٌ** derse masdarı kastetmiştir; ikilemez, çoğul yapmaz ve müennes yapmaz.
Denir ki: İkisi, şunu yapmaya **قمنٌ**’dir; ve onlar, şunu yapmaya **قمنٌ**’dir; ve onlar (kadınlar), şunu yapmaya **قمنٌ**’dir. Kim **قمينٌ** derse sıfatı kastetmiştir; ikilemiş ve çoğul yapmıştır; şöyle demiştir: İkisi **قَمِنان**’dır ve onlar **قَمِنُون**’dur; buna göre müennes yapılır ve çoğul yapılır. Ve onda iki lugat vardır: O, şunu yapmaya **قمنٌ**’dir; ve **قمينٌ**’dir.
Kays b. el-Hatîm dedi:
Bir sır ikiyi aşarsa, o
Gammazların yayması ve çoğaltmasıyla **قمينُ**’dir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القَمِن**: yakın. Ve **القَمِن**: hızlı.
Ebû Amr dedi: **القَمِن**: hızlı.
İbn Keysân dedi: **قمينٌ** , **حريٌّ** manasındadır; **تقمَّنتُ الشيء**’den alınmıştır: onu almaya yaklaştığında.
Başkası dedi: O, hızlı ve yakın manasındaki **القمين**’den alınmıştır.
Lihyânî dedi: Şüphesiz o, şunu yapmaya **لمقْمَنَةٌ**’dir; ve şüphesiz onlar, şunu yapmaya **لمقْمَنَةٌ**’dir; müzekker ve müenneste ikilenmez ve çoğul yapılmaz; senin “**مَخْلَقَةٌ** ve **مَجْدَرة**” demen gibi.

**قنم** : Asma‘î ve başkası: **قَنِم** **الوَطْبُ** **يَقْنَم** **قَنماً**; o halde o **قَنم** ve **أَقنُم**’dur: kokusu değiştiğinde.
Ve inşad etti:
Sıkılığından ve sağılmasından dolayı **قَنِمتْ** oldu
İki elinin parmakları; ve **للوَطْبُ** **أقْنَم**’dır.
Ve denir ki: Onda **قَنَمةٌ** ve **نمقة** vardır: koku saldığında ve kokuştuğunda.
