# نقه — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%87/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%82%D9%87/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نقه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%87.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نقه

نَقِهَ يَنْقَهُ: معناه فَهِمَ يَفْهَمُ، فهو نَقِهٌ
سريع الفِطْنَةِ. وفي الحديث: فانْقَهْ إذاً أَي افهم. يقال: نَقِهْتُ الحديثَ مثل فَهِمْتُ وفَقِهْتُ، وأَنْقَهَهُ الله تعالى. ونَقِهَ الكلامَ، بالكسر، نَقْهاً ونَقَهَهُ، بالفتح، نَقْهاً أَي فهمه. ونَقِهْتُ الخبرَ والحديثَ، مفتوح مكسور، نَقْهاً ونُقُوهاً ونَقاهةً ونَقَهاناً وأَنا أَنْقَهُ. قال ابن سيده: نَقِهَ الرجل نَقَهاً واسْتَنْقَهَ فَهِمَ؛ ويروى بيتُ المُخَبَّلِ:
إلى ذي النُّهَى واسْتَنْقَهَتْ للمُحَلِّمِ
أَي فَهِمُوهُ؛ حكاه يعقوب، والمعروف: واسْتَيْقَهَتْ. ورجل نَقِهٌ وناقِهٌ: سريع الفهم، ونَقِهَ الحديثَ ونَقَهَهُ: لَقِنَهُ، وفلان لا يَفْقَهُ ولا يَنْقَهُ. والاسْتِنْقاهُ: الاستفهام. وأَنْقِهْ لي سَمْعَكَ أَي أَرْعِنِيهِ. وفي النوادر: انْتَقَهْتُ من الحديث ونَقِهْتُ وأتَقَهْتُ أَي اشتفيت. ونَقِهَ من مرضه، بالكسر، ونَقَهَ يَنْقَهُ نَقْهاً ونُقُوهاً فيهما: أَفاق وهو في عَقِبِ علَّتِهِ. وقال ثعلب: نَقَهَ من المرض يَنْقَهُ، بالفتح، ورجل ناقِهٌ من قوم نُقَّهٍ. الجوهري: نَقِهَ من مرضه، بالكسر، نَقَهاً مثالِ تَعِب تَعَباً، وكذلك نَقَهَ نُقُوهاً مثل كَلَحَ كُلُوحاً، فهو ناقِهٌ إذا صَحَّ وهو في عقب علته، والجمع نُقَّهٌ، وفي الحديث: قالت أُمُّ المُنْذِرِ دخل علينا رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، ومعه عَلِيٌّ وهو ناقِهٌ؛ هو إذا بَرَأَ وأَفاق وكان قريب العَهْدِ بالمرض لم يرجع إليه كمالُ صحته وقُوَّتِهِ.

### Türkçe

**نَقِهَ يَنْقَهُ**: mânâsı **فَهِمَ يَفْهَمُ**’dür; o hâlde o **نَقِهٌ**dür, kavrayışı çabuktur. Hadiste: “**فانْقَهْ إذاً**” yani “anla” (demektir). Denir: **نَقِهْتُ الحديثَ** tıpkı **فَهِمْتُ** ve **فَقِهْتُ** gibi; ve Allah Teâlâ onu **أَنْقَهَهُ**. Ve **نَقِهَ الكلامَ** (kesre ile) **نَقْهاً** (demektir); ve **نَقَهَهُ** (fetha ile) **نَقْهاً** yani onu anladı. Ve **نَقِهْتُ الخبرَ والحديثَ** (fethalı, kesreli) **نَقْهاً** ve **نُقُوهاً** ve **نَقاهةً** ve **نَقَهاناً** (demektir); ve ben **أَنْقَهُ**. İbn Sîde dedi: **نَقِهَ** adam **نَقَهاً** ve **اسْتَنْقَهَ**: anladı; ve **المُخَبَّلِ**’in beyti rivayet olunur:

إلى ذي النُّهَى واسْتَنْقَهَتْ للمُحَلِّمِ

yani: onu anladılar; bunu Ya‘kūb nakletti; bilinen ise: **واسْتَيْقَهَتْ**’tir. Ve bir adam **نَقِهٌ** ve **ناقِهٌ**: anlayışı çabuk (olan). Ve **نَقِهَ الحديثَ** ve **نَقَهَهُ**: onu ezberden çabucak aldı. Ve falan ne **يَفْقَهُ** ne de **يَنْقَهُ**. Ve **الاسْتِنْقاهُ**: soru sorma. Ve “**أَنْقِهْ لي سَمْعَكَ**” yani “onu bana yönelt.” Ve **النوادر**’de: **انْتَقَهْتُ من الحديث** ve **نَقِهْتُ** ve **أتَقَهْتُ** yani iyileştim. Ve **نَقِهَ من مرضه** (kesre ile); ve **نَقَهَ يَنْقَهُ نَقْهاً ونُقُوهاً** ikisinde de: ayıldı; ve o, hastalığının ardından (iyileşme devresinde) idi. Sa‘leb dedi: **نَقَهَ من المرض يَنْقَهُ** (fetha ile); ve bir adam **ناقِهٌ** bir kavimden **نُقَّهٍ**. Cevherî: **نَقِهَ من مرضه** (kesre ile) **نَقَهاً**, **تَعِبَ تَعَباً** misali; ve yine **نَقَهَ نُقُوهاً** **كَلَحَ كُلُوحاً** gibi; o hâlde o **ناقِهٌ**dür, hastalığının ardından iken sıhhat bulduğu zaman; çoğulu **نُقَّهٌ**dur. Ve hadiste: Ümmü’l-Münzir dedi: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, yanımıza girdi; yanında **عَلِيٌّ** vardı ve o **ناقِهٌ** idi; o, iyileştiği ve ayıldığı zaman ve hastalığa yakın zamanlı iken, sıhhatinin ve kuvvetinin tamlığı ona geri dönmemiş olur.
