# نقي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%82%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نقي

: ( ي ( *!النَّقْيَةُ ) : أَهْملَهُ الجَوْهرِي .
وقال أَبو تُراب : هي ( الكَلِمَةُ ) . يقالُ : سَمِعْتُ *!نَقْيَةَ حَقَ ونَغْيَةَ حَقَ ، ، أَي كَلمةَ حَقَ .
( و ) *!النَّقِيُّ ، ( كغَنِيَ ) : الخبزُ ( الحُوَّارَى ) ؛ ومنه الحديثُ : ( يُحشرُ النَّاسُ يوم القيامةِ على أرض بيضاءَ كقُرْصَةِ النَّقِي ) وأنشد أبو عبيد :
يُطْعِمُ الناسَ إذا أَمْحَلُوا
من *!نَقِيَ فوقَه أُدُمُهْ ( *!والمُنَقَّى ) ، على صيغَةِ اسْمِ المَفْعولِ : ( الطَّريقُ ) ، ظاهِرُه أنَّه اسْمٌ لمُطْلقِ الطَّريقِ ، كما هو في التكْملَةِ ؛ ويقالُ : بل هو طَريقٌ للعَرَبِ إلى الشامِ كانَ في الجاِهلِيَّة

يَسْكنُه أَهْلُ تهامَةَ ، كما قالَهُ ياقوت .
( و ) أْيضاً : ( ع بينَ أُحُدٍ والمَدينَةِ ) ، جاءَ ذِكْرُه في سِيرَةِ ابنِ إسْحق ، وقد كانَ النَّاسُ انْهزمُوا عن رَسُولِ اللهاِ ، صلى الله عليه وسلم يومَ أُحُدٍ حتى انتَهَى بعضُهم إلى *!المُنَقَّى دونَ الأعْوَص ؛ وقال ابنُ هرمة :
فكم بينَ الأقارع *!فالمُنَقَّى
إلى أحُدٍ إلى مِيقاتِ ريم ( *!ونِقْيَا ، بالكسر : ة بالأنْبارِ ) بالسَّوادِ مِن بَغْداد ، ( منها ) الإمامُ ( يَحْيَى بنُ مَعِينٍ ) الحافِظُ ، تقدَّمَتْ تَرْجمتُه في النونِ .
( *!وبانِقْيَا : ة بالكُوفَةِ ) على شاطِىءِ الفُراتِ يقالُ نَزَلَ بها سيِّدُنا إبْراهيم ، عليه السّلام ، ولذا تَتَبَرَّكُ بها اليَهُود بدَفْنِ مَوْتاهُم فيها ، ويَزْعمون أنَّه ، عليه السّلام ، قالَ يُحْشَر مِن ولدِه مِن ذلكَ المَوْضِع سَبْعونَ أَلْف شَهِيدٍ ، في قصَّةٍ فيها طولٌ ، وقد ذَكَرَها الأعْشى فقالَ :
فما نِيلُ مِصْر إذ تَسامَى عبابُه
ولا بَحْر *!بانِقْيا إذا رَاحَ مُفْعَمابأَجْود منه نائِلاً إنَّ بعضَهم
إذا سُئِلَ المَعْروف صدّ وجَمْجَماوقالَ أَيْضاً :
قد سِرْت ما بينَ بانِقْيَا إلى عَدَنٍ
وطالَ في العَجَم تكْرَارِي وتسْيَارِيوجاءَ ذِكْرُها في المفتُوحِ ؛ ومنه قولُ ضِرار بن الأزْور الأسَدِي :
أَرِقْت *!بِبانِقْيَا ومن يَلْقَ مِثْل ما
لقيت ببانِقْيَا مِن الحَرْبِ يَأْرَق ( *!ونَقِيتُهُ ) بمعْنَى : ( لَقِيتُهُ ) زِنَةً ومعْنًى ، لُغَة أَو لَثْغة .

وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!نَقَيْتُ العَظْمَ *!نَقْياً لُغَةٌ في نَقَوْتُ ؛ نقلَهُ الجَوْهريُّ فحينَئِذٍ الأَوْلى كتابَةُ هذا الحَرْف بالسَّوادِ ، وبه رُوِي الحديثُ : ( المَدينَةُ كالكِيرِ *!تُنْقي خَبَثها ) ، أَي تَسْتَخْرجُ ؛ ويُرْوَى بالتَّشْديدِ فهو مِن *!التَّنْقِيَةِ وهي إفْرازُ الجَيِّد مِن الرَّدِيءِ ، والرِّوايَةُ المَشْهورَةُ بالفاءِ وقد تقدَّمَ .
*!والنَّقِيُّ ، كغَنِيَ الذَّكَر .
وأَيْضاً لَقَبُ جماعَةٍ مِن العَلَويِّين .
وأَيْضاً لَقَبُ عبَّاس بن الوليدِ بن عبدِ الملِكِ الغَافِقِي أَحَد عُدُول مِصْر ماتَ سَنَة 232 ، ذَكَرَه ابنُ يونس .
*!والنَّقِيَّةُ ، كغَنِيَّةٍ : قَرْيةٌ بالبَحْرَيْن لبَني عامِرِ بنِ عبدِ القَيْسِ .
*!ونِقْيٌ بالكسْر : مَوْضِعٌ ، عن ياقوت .
*!وبانِقْيَا أَيْضاً : رسْتاقٌ مِن رَساتِيقِ مَنْبج على أمْيالٍ منها ؛ عن ياقوت .
(

### Türkçe

: ( ي ( **النَّقْيَةُ** ) : el-Cevherî onu ihmal etti.
Ebû Turâb dedi ki: o, (**الكَلِمَةُ**)’dir. Denilir ki: “**نَقْيَةَ حَقَ** ve **نَغْيَةَ حَقَ** işittim”, yani hak kelimesi.
( و ) **النَّقِيُّ** , (كغَنِيَ): (**الحُوَّارَى**) ekmeği; ve ondan hadis: “İnsanlar kıyamet günü, **النَّقِي** çöreği gibi beyaz bir yer üzerinde haşrolunur.” Ebû Ubeyd inşad etti:
İnsanları, kuraklık ettiklerinde doyurur
Üstünde katığı olan **نَقِيَ**’den.
( **والمُنَقَّى** ) , ism-i mef‘ûl sigası üzere: (**الطَّريقُ**), zahiri, tekmilede olduğu gibi, mutlak yolun ismi olduğudur; ve denilir ki: bilakis o, cahiliyede Arapların Şam’a (giden) bir yoludur;

Tehâme ehli onda ikamet ederdi; Yakut’un dediği gibi.
( و ) ayrıca: (**ع بينَ أُحُدٍ والمَدينَةِ**), zikri İbn İshak’ın sîretinde geldi; insanlar Uhud günü Resûlullah’tan, sallallahu aleyhi ve sellem, bozguna uğrayıp kaçmışlardı; ta ki bazısı **المُنَقَّى**’ya, **الأعْوَص**’tan aşağıya varıncaya kadar. İbn Hirma dedi ki:
Nice (mesafe) vardır **الأقارع** ile **المُنَقَّى** arasında
Uhud’a, Rîm’in mîkâtına kadar.
( **ونِقْيَا** , kesre ile: (**ة بالأنْبارِ**) ) Bağdat’ın sevâdında; (ondan) hâfız imam (**يَحْيَى بنُ مَعِينٍ**) (vardır); tercümesi **النون**’da geçti.
( **وبانِقْيَا : ة بالكُوفَةِ** ) Fırat kıyısında; denilir ki efendimiz İbrahim, aleyhi’s-selâm, oraya indi; bu yüzden Yahudiler ölülerini oraya defnetmekle onda bereket ararlar; ve zannederler ki o, aleyhi’s-selâm, dedi: “Onun zürriyetinden o yerden yetmiş bin şehit haşrolunur”; içinde uzunluk olan bir kıssada; ve onu A‘şâ zikretti de dedi ki:
Mısır’ın Nîl’i değildir, kabarması yükseldiği vakit
Ne de **بانِقْيا** denizi, dolu olarak gittiği vakit;
Ondan daha cömert bir verişle verendir; şüphesiz onların bazısı
Maruf istendiğinde yüz çevirir ve homurdanır.
Ve yine dedi ki:
**بانِقْيَا** ile Aden arasında yürüdüm
Acem içinde tekrarım ve dolaşmam uzadı.
Ve onun zikri **المفتوح**’ta geldi; ve ondan Dırâr b. el-Ezver el-Esedî’nin sözü:
**بِبانِقْيَا**’da uykusuz kaldım; ve kim, benzerini bulursa
**بانِقْيَا**’da savaştan bulduğumun, uykusuz kalır.
( **ونَقِيتُهُ** ) anlamı: (**لَقِيتُهُ**), vezin ve anlamca; bir lügat yahut bir pelteklik.

Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**نَقَيْتُ العَظْمَ** **نَقْياً** , **نَقَوْتُ**’da bir lügattir; el-Cevherî onu nakletti; o halde evlâ olan, bu harfin sevâd ile yazılmasıdır; ve onunla hadis rivayet olundu: “Medine, körük gibidir; **تُنْقي** pisliğini”, yani çıkarır; ve teşdîd ile de rivayet olunur; o da **التَّنْقِيَةِ**’dendir; o, iyiyi kötüden ayırmaktır; ve meşhur rivayet **بالفاءِ** iledir; ve geçmişti.
**والنَّقِيُّ** , (كغَنِيَ): erkek.
Ve ayrıca: Alevîlerden bir cemaatin lakabı.
Ve ayrıca: Mısır’ın âdillerinden biri olan Abbâs b. el-Velîd b. Abdilmelik el-Gâfikî’nin lakabı; 232 senesinde öldü; onu İbn Yûnus zikretti.
**والنَّقِيَّةُ** , (كغَنِيَّةٍ): Bahreyn’de Benî Âmir b. Abdilkays’a ait bir köy.
**ونِقْيٌ** kesre ile: bir mevki; Yakut’tan.
**وبانِقْيَا** ayrıca: Menbic’in rustaklarından bir rustak; ondan birkaç mil (uzakta); Yakut’tan.
(
