# نكأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%83%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نكأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نكأ

نَكَأَ القَرْحةَ يَنْكَؤُها نَكْأً: قشرها قبل أَن تَبْرَأَ فَنَدِيَتْ. قال مُتَمِّم بن نُوَيْرَةَ: قَعِيدَكِ أَن لا تُسْمِعِينِي مَلامةً،  * ولا تَنْكَئِي قَرْحَ الفُؤَادِ، فَيِيجَعا \<ص:174>
ومعنى قَعِيدَكِ من قولهم: قِعْدَكَ اللّهَ إِلاَّ فَعَلْتَ، يُريدُون: نَشَدْتُك اللّه إِلا فَعَلْتَ. ونَكَأْتُ العَدُوَّ أَنْكَؤُهم: لغة في نَكَيْتُهم. التهذيب: نَكَأْتُ في العَدُوِّ نِكايةً. ابن السكيت في باب الحروف التي تهمز، فيكون لها معنى، ولا تهمز، فيكون لها معنى آخر: نَكَأْتُ القُرْحةَ أَنْكَؤُها إِذا قَرَفْتَها، وقد نَكَيْتُ في العَدُوِّ أَنْكِي نِكايةً أَي هَزَمْتُه وغَلَبْتُه، فنَكِيَ يَنْكَى نَكًى. ابن شميل: نَكَأْتُه حَقّه نَكْأً وزَكَأْتُه زَكْأً أَي قَضَيْتُه. وازْدَكَأْتُ منه حَقِّي وانْتَكَأْتُه أَي أَخَذْتُه. ولَتَجِدَنَّه زُكَأَةً نُكَأَةً: يَقْضِي ما عليه. وقولهم: هُنِّئْتَ ولا تُنْكَأْ أَي هَنَّأَكَ اللّهُ بما نِلْتَ ولا أَصابَكَ بوَجَعٍ. ويقال: ولا تُنْكَهْ مثل أَراقَ وهَراقَ. وفي التهذيب: أَي أَصَبْتَ خَيْراً ولا أَصَابكَ الضُّرُّ، يدعو له. وقال أَبو الهيثم: يقال في هذا المثل لا تَنْكَهْ ولا تُنْكَهْ جميعاً، مَنْ قال لا تَنْكَهْ، فالأَصل لا تَنْكَ بغير هاء، فإِذا وقفت على الكاف اجتمع ساكنان فحرّك الكاف وزيدت الهاءُ يسكتون عليها. قال: وقولهم هُنِّئْتَ أَي ظَفِرت بمعنى الدعاءِ له، وقولهم لا تُنْكَ أَي لا نُكِيتَ أَي لا جَعَلَك اللّهُ مَنْكِيّاً مُنْهَزِماً مَغْلوباً. والنَّكَأَةُ: لغة في النَّكَعَةِ، وهو نبت شبه الطُّرْثُوثِ. واللّه أَعلم.

### Türkçe

**نَكَأَ** **القَرْحةَ** **يَنْكَؤُها** **نَكْأً**: onu iyileşmeden önce soydu; böylece ıslandı (akıntılandı). **مُتَمِّم بن نُوَيْرَةَ** dedi:
قَعِيدَكِ أَن لا تُسْمِعِينِي مَلامةً،  * ولا تَنْكَئِي قَرْحَ الفُؤَادِ، فَيِيجَعا

\<ص:174>
Ve **قَعِيدَكِ**’in manası, onların “**قِعْدَكَ اللّهَ** إِلاَّ فَعَلْتَ” sözündendir; isterler ki: “Seni Allah ile yemin verdiriyorum, mutlaka yaptın/yap.”.

Ve **نَكَأْتُ العَدُوَّ أَنْكَؤُهم**: **نَكَيْتُهم**’de bir dildir (lehçedir). **التهذيب**: **نَكَأْتُ في العَدُوِّ نِكايةً**. **ابن السكيت** hemzelenen harfler babında—ki hemzelenince onun bir manası olur, hemzelenmeyince onun başka bir manası olur—: **نَكَأْتُ القُرْحةَ أَنْكَؤُها** eğer onu **قَرَفْتَها** (kazıyıp soydun) ise; ve muhakkak **نَكَيْتُ في العَدُوِّ أَنْكِي نِكايةً** yani onu bozguna uğrattım ve ona galip geldim; böylece **نَكِيَ يَنْكَى نَكًى**. **ابن شميل**: **نَكَأْتُه حَقّه نَكْأً** ve **زَكَأْتُه زَكْأً** yani onu ödedim. Ve **ازْدَكَأْتُ** ondan hakkımı ve **انْتَكَأْتُه** yani onu aldım. Ve mutlaka onu **زُكَأَةً نُكَأَةً** bulacaksın: üzerindeki şeyi öder. Ve onların sözü: **هُنِّئْتَ ولا تُنْكَأْ** yani Allah sana elde ettiğin şeyle sevinç versin ve sana bir ağrı isabet etmesin. Ve denilir: **ولا تُنْكَهْ**; **أَراقَ** ve **هَراقَ** gibi. Ve **التهذيب**’de: yani bir hayra isabet ettin ve sana zarar isabet etmedi; ona dua eder. Ve **أَبو الهيثم** dedi: Bu meselde **لا تَنْكَهْ** ve **لا تُنْكَهْ** ikisi birlikte söylenir; kim **لا تَنْكَهْ** derse, asıl olan **لا تَنْكَ**’dır, **هاء**sız; kâf üzerinde durduğunda iki sâkin birleşir, bu yüzden kâf harekelenir ve üzerine sükût ettikleri bir **الهاءُ** artırılır. Dedi: Ve onların sözü **هُنِّئْتَ** yani ona dua manasında “zafer buldun”; ve onların sözü **لا تُنْكَ** yani **لا نُكِيتَ** yani Allah seni **مَنْكِيّاً** (bozguna uğratılmış), **مُنْهَزِماً** (yenilmiş), **مَغْلوباً** (mağlup) kılmasın.

Ve **النَّكَأَةُ**: **النَّكَعَةِ**’de bir dildir; o, **الطُّرْثُوثِ**’a benzer bir bitkidir. Ve Allah daha iyi bilir.
