# نكت — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%83%D8%AA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نكت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نكت

الليث: النَّكْتُ أَن تَنْكُتَ بقَضيبٍ في الأَرْضِ، فتُؤَثِّرَ بطَرَفهِ فيها. وفي الحديث: فَجَعَلَ يَنْكُتُ بقَضيبٍ أَي يضرب الأَرض بطَرَفه. ابن سيده: النَّكْتُ قَرْعُكَ الأَرضَ بعُود أَو بإِصْبَع. وفي الحديث: بينا هو يَنْكُت إِذ انْتَبه؛ أَي يُفَكِّرُ ويُحَدِّثُ نفسَه، وأَصلُه من النَّكْتِ بالحَصى. ونَكَتَ الأَرضَ بالقضيب: وهو أَن يؤَثر فيها بطرفه، فِعْلَ المُفَكِّر المهموم. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: دَخَلْتُ المسجدَ فإِذا الناسُ يَنْكُتُونَ بالحصى أَي يضربون به الأَرضَ.والنَّاكتُ: أَن يَحُزَّ مِرْفَقُ البَعير في جَنْبِهِ. العَدَبَّس الكنانيُّ: النَّاكتُ أَن يَنْحَرِفَ المِرْفَقُ حتى يَقَع في الجَنْب فيَخْرِقَه. ابن الأَعرابي قال: إِذا أَثَّرَ فيه قيل به ناكتٌ، فإِذا حَزَّ فيه قيل به حازٌّ. الليث: الناكِتُ بالبعير شِبْهُ الناحِز، وهو أَنْ يَنْكُتَ مِرْفَقُه حَرْفَ كِرْكِرَته، تقول به ناكتٌ.
وقال غيره: النَّكَّاتُ الطَّعَّانُ في الناس مثل النَّزَّاك والنَّكَّازِ.
والنَّكِيتُ: المَطْعُون فيه. الأَصمعي: طَعَنَه فنَكَتَه إِذا أَلقاه على رأْسه؛ وأَنشد:
مُنْتَكِتُ الرأْسِ، فيه جائفةٌ
جَيَّاشةٌ، لا تَرُدُّها الفُتُلُ
الجوهري: يقال طَعَنه فنكَتَه أَي أَلْقاه على رأْسه فانْتَكَتَ هو. ومَرَّ الفرسُ يَنْكُتُ، وهو أَن يَنْبُوَ عن الأَرض. وفي حديث أَبي هريرة: ثم لأَنْكُتَنَّ بك الأَرض أَي أَطْرَحكَ على رأْسك. وفي حديث ابن مسعود: أَنه ذَرَقَ على رأْسه عُصْفور فنَكَتَه بيده أَي رماه عن رأْسه إِلى الأَرض. ويقال للعَظْمِ المَطْبوخ فيه المُخُّ، فيُضْرَبُ بطَرَفه رغيفٌ أَو شيءٌ ليَخْرُجَ مُخُّه: قد نُكِتَ، فهو مَنْكُوتٌ. وكُلُّ نَقْط في شيء خالف لَوْنَه: نَكْتٌ. ونَكَتَ في العلم، بموافقة فلان، أَو مُخالفة فلان: أَشار؛ ومنه قول بعض العلماء في قول أَبي الحسن الأَخفش: قد نَكَتَ فيه، بخلاف الخليل.
والنُّكْتَة: كالنُّقْطَة. وفي حديث الجمعة: فإِذا فيها نُكْتة سَوْداء أَي أَثرقليل كالنُّقْطة، شِبْهُ الوَسَخ في المرآة والسيف ونحوهما. والنُّكْتةُ: شِبْهُ وَقْرة في العين. والنُّكْتة أَيضاً: شِبْه وسَخٍ في المِرْآة، ونُقْطَةٌ سوداءُ في شيء صافٍ.
والظَّلِفَةُ المُنْتَكِتَة: هي طَرَفُ الحِنْوِ من القَتب والإِكافِ إِذا كانتْ قصيرة فنَكَتَتْ جَنْبَ البعير إِذا عَقَرَتْه. ورُطَبَةٌ مُنَكِّتَةٌ إِذا بدا فيها الإِرْطاب.

### Türkçe

الليث: **النَّكْتُ**: bir çubukla yerde **تَنْكُتَ** etmen, böylece onun ucuyla onda iz bırakmandır. Ve hadiste: “Bir çubukla **يَنْكُتُ** etmeye başladı” yani onun ucuyla yere vurur. ابن سيده: **النَّكْتُ**: bir ağaçla yahut bir parmakla yere vurmandır. Ve hadiste: “O **يَنْكُتُ** ederken birden uyandı”; yani düşünür ve kendi kendine konuşur; aslı, çakıl taşlarıyla **النَّكْتِ** etmektendir. Ve çubukla yeri **نَكَتَ** etti: o, ucuyla onda iz bırakmandır; kederli düşünenin fiili. Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: “Mescide girdim, bir de baktım ki insanlar çakıl taşlarıyla **يَنْكُتُونَ** ediyorlar” yani onunla yere vuruyorlar. Ve **النَّاكتُ**: devenin dirseğinin kendi yanında yarık açmasıdır. العَدَبَّس الكنانيُّ: **النَّاكتُ**: dirseğin, yana düşecek kadar eğrilmesi, böylece onu delmesidir. ابن الأَعرابي dedi: onda iz bıraktığında ona “**ناكتٌ**” denir; onda yarık açtığında ona “**حازٌّ**” denir. الليث: deveyle ilgili **الناكِتُ**, **الناحِز** gibidir; o, dirseğinin, göğüs kemiğinin kenarını **يَنْكُتَ** etmesidir; “onda **ناكتٌ** vardır” dersin.

وقال غيره: **النَّكَّاتُ**: insanlara saplayan (mızraklayan)dır; **النَّزَّاك** ve **النَّكَّازِ** gibi.

و**النَّكِيتُ**: kendisinde saplama bulunan (saplanmış olan)dır. الأَصمعي: “Ona sapladı da onu **نَكَتَه** etti” der; onu başı üzerine attığında. Ve inşad etti:
مُنْتَكِتُ الرأْسِ، فيه جائفةٌ
جَيَّاشةٌ، لا تَرُدُّها الفُتُلُ
الجوهري: “Ona sapladı da onu **نَكَتَه** etti” denir; yani onu başı üzerine attı da o da **انْتَكَتَ** etti. Ve at **يَنْكُتُ** ederek geçti; o, yerden sıçramasıdır. Ebû Hureyre’nin hadisinde: “Sonra mutlaka seninle yeri **لأَنْكُتَنَّ**” yani seni başın üzerine atacağım. İbn Mes‘ûd’un hadisinde: bir serçe onun başına pisledi de o, onu eliyle **نَكَتَه** etti; yani onu başından yere attı. Ve içinde ilik bulunan pişmiş kemiğe denir ki, iliği çıksın diye ucuyla bir ekmek yahut bir şey vurulur: “**نُكِتَ** edilmiştir”; o da **مَنْكُوتٌ**tur. Ve bir şeyde rengiyle aykırı olan her nokta: **نَكْتٌ**tur. Ve ilimde, falanın muvafakatiyle yahut falanın muhalefetiyle **نَكَتَ** etti: işaret etti; bundan, بعض العلماء’in, Ebû’l-Hasen el-Ahfeş’in sözü hakkında: “Onda **نَكَتَ** etti”, Halîl’e muhalif olarak, sözü vardır.

و**النُّكْتَة**: **النُّقْطَة** gibidir. Ve cuma hadisinde: “Onda siyah bir **نُكْتة** varsa” yani **النُّقْطَة** gibi az bir iz; aynada ve kılıçta ve benzerlerinde kir benzeri. Ve **النُّكْتةُ**: gözde bir çukurumsu şey gibidir. Ve **النُّكْتة** ayrıca: aynada kir benzeri; ve berrak bir şeyde siyah bir nokta.

و**الظَّلِفَةُ المُنْتَكِتَة**: o, **القَتب** ve **الإِكافِ**’tan **الحِنْوِ**’nun ucudur; kısa olduğunda, onu yaraladığında devenin yanını **نَكَتَتْ** eder. Ve **رُطَبَةٌ مُنَكِّتَةٌ**: onda **الإِرْطاب** göründüğünde.
