# نكث (ن-ك-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%83%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Bozulmuş iptir

- Harfler: ن - ك - ث
- Kur'an'da: 7 geçiş · 6 ayet · 5 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (5)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [نَكَثُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/siga/%D9%86%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%AB%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Çözdüler | 2 | 2 | [9:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/ayet/9:12.md) |
| [يَنْكُثُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%AB%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعُلُونَ | Çözerler | 2 | 2 | [7:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/ayet/7:135.md) |
| [أَنْكَاثًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%AB%D9%8B%D8%A7.md) | أَفْعَالًا | Lifler | 1 | 1 | [16:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/ayet/16:92.md) |
| [نَكَثَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/siga/%D9%86%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%AB%D9%8E.md) | فَعَلَ | Çözdü | 1 | 1 | [48:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/ayet/48:10.md) |
| [يَنْكُثُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%AB%D9%8F.md) | يَفْعُلُ | Çözer | 1 | 1 | [48:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/ayet/48:10.md) |

## Mücavir kökler — 44 mücavir (62 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 19 · Sağ yandır
2. [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · Açık baş demektir
3. [غزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Onun ipliği
4. [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Söz
5. [طعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Ve dil uzatmak
6. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Emam ön demektir
7. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
8. [همم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Erimekte olan kar, zayıflamakta olan kişi, çaba göstermek…
9. [رجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Pislik demektir
10. [نقض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır
11. [بيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır
12. [بدأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Badiye çöl demektir
13. [ربو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…
14. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Baid uzak demektir
15. [مرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir
16. [قوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kuvvet
17. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
18. [فوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Üst
19. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İcl havuz demektir
20. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Nihayet, son demektir
21. [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Biley taşı
22. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
23. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İş ayakkabısı
24. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
25. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dane, inek yavrusuna denir
26. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dahl: Kuytu yer demektir
27. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · El ve kol demektir
28. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Half : Ense demektir
29. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Büyük
30. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hayvanların ön ayaklarına denir
31. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
32. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Alet kaldıraç demektir
33. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
34. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
35. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
36. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
37. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Su yosunudur
38. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir
39. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Saçak demektir
40. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Yemm” durgun akan su demektir
41. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Beyn topraktaki yarık demektir
42. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hufre, çukur demektir
43. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
44. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نكث |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نقض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B6.md), [فسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AE.md), [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [عقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İyice bükülmüş, örülmüş bir ipi, bağı veya eskiyen bir dokumayı lif lif ayırıp dağıtarak çözmek |
| Çekirdek Özet 2 | Sağlamlaştırılmış ve taraflar arasında bağlayıcılık kazanmış ahitleri, yeminleri ve biatları tek taraflı olarak bozup hükümsüz kılmak |
| Çekirdek Özet 3 | Ahit ve sözleşmenin kurduğu yapısal güven dokusunu çözerek toplumsal ve ahlaki intizamı kaosa sürükleme eylemi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir sözden dönme olarak algılayıp, sağlamlaştırılmış bir örgünün bilerek çözülmesi ve dokunun çökertilmesi boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نك | Bir şeyi yönünden saptırma, zorlama, bükme, tersine çevirme veya zayıflatma; [نكب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%A8.md) yolundan sapma, [نكص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B5.md) gerisin geri dönme, [نكس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B3.md) baş aşağı çevirme ve [نكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84.md) geri çekilmeye zorlama örneklerinde olduğu gibi direnci kırma ve doğrultuyu bozma hareketi | ث | Bükülmüş veya örülmüş yapının lif lif dağıtılması, parçalanıp un ufak edilmesi ve serbest kalarak saçılması yönünde anlamı özelleştirir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan veya balık; süreklilik, canlılık ve uzayan bağ | Devam eden, uzayıp giden bir süreci, bağı veya ardışık çizgiyi temsil eder. |
| ك | Avuç içi; kavrama, bükme ve sınırlandırma | Bükme, sıkıştırma ve nesneyi denetim altında tutma hareketini simgeler. |
| ث | İşaret ve sınır imgesinin yoğunlaşması (ت harfinin türevi); dağılma ve saçılma | Birbirine geçmiş unsurların bağlarının çözülüp çevreye yayılması hareketini gösterir. |
| نكث | Kavranıp bükülerek birleştirilmiş sürekliliğin uçlarından ayrılarak dağılması | Sağlam bir bütünlük teşkil eden örgünün, tutucu gücünü yitirerek lifler ve teller halinde çözülüp dağılması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bükülmüş bir ipin, yıpranmış bir çadır bezinin veya elbisenin liflerini tek tek ayırıp çözmek; misvak ucunu döverek liflerine ayırmak ve tırnak diplerindeki deriyi soymak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafe b. el-Abd divanında kök, verilen sözün ve kararlılığın zor bir sınavdan geçtiği durumları anlatmak üzere geçer: مَتَى يَكُ أمرٌ للنَّكيثةِ أَشْهَدِ / Bir bozulma, geri dönüş veya zorlu bir iş olduğunda ben orada bulunurum. |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ali'ye atfedilen rivayette Cemel Vakası taraftarlarını nitelemek üzere biatlarını çözüp bozmaları sebebiyle kullanılan niteleme: أُمِرْت بقتال الناكِثِينَ والقاسِطِين والمارِقِين |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Tarafe b. el-ʿAbd.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde نكث kökü, fiziksel olarak dokumanın veya bükülmüş ipliklerin geriye doğru çözülmesi, liflerine ayrılması ve buradan hareketle mecazen ahitlerin ve antlaşmaların geçersiz kılınması semantik hattını taşır. Güney Sami (Arapça) kolunda kök, hem somut dokuma zanaatında eskiyen elbiselerin ipliklerinin yeniden eğrilmek üzere lif lif ayrılması eylemini hem de bu eylemin hukuki ve ahlaki antlaşmaları bozma yönündeki tam karşılığını korumuştur. Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı kök harfleriyle ahit bozma fiili sınırlı iz taşımakla birlikte, kökün fiziksel olarak çözme, gevşetme ve birleşmiş parçaları ayırma semantiği, Arapça içinde özgün bir zanaat terimi ve ardından merkezi bir ahlaki-hukuki terim olarak kökleşmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İpin bükümünü çözmekten ahdi bozmaya geçiş | Birincil olarak bükülmüş ipin liflerine ayrılması, ikincil ve baskın olarak sağlamlaştırılmış sözleşmelerin tek taraflı çiğnenmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Çözme, gevşetme ve bükümü ayırma çekirdeği | Semitik dillerdeki bağlama ve çözme eylemlerinin somut dokuma bağlamındaki özelleşmiş Arapça yansıması | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda düzenli ve kesin bir soydaş kelime tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نكث | Anlamlı | Çözmek, lif lif ayırmak | Bükülmüş ipi veya ahdi bozup çözmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نثك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [كنث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AB.md) | Anlamlı | Biriktirip sarmak | Mersin ve benzeri ağaç dallarının serilip üzerine kokulu bitkilerin dizilerek katlanıp sarılması | Ahdi çözmenin zıddına bir araya getirip sarma; Kur'an'da geçmez |
| [كثن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D9%86.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| ثنك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [ثكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%86.md) | Anlamlı | Bir yerde toplanıp yerleşmek | Karargâh kurmak, bir yere bağlanıp kalmak, ordugâh edinmek | Sabitleşme ve yerleşme anlamı; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نكث | Merkez | Ahdi ve bağı çözmek | İyice örülmüş ve sağlamlaştırılmış bir örgüyü lif lif dağıtarak bozmak | Yalnızca sözden dönmeyi değil, bağlayıcı bir sistemin liflerine kadar ayrıştırılmasını içerir. |
| [نقض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B6.md) | Komşu | Yapıyı veya bağı yıkıp çözmek | Kurulu bir yapıyı, binayı veya düğümü bütüncül olarak kırmak ve bozmak | [نقض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B6.md) düğümü veya yapıyı toptan bozar; نكث ise örülmüş ipleri tel tel ayırıp işlevsiz kılar. |
| [فسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AE.md) | Komşu | Ayrıştırmak, hükümsüz kılmak | Eklemleri birbirinden ayırmak veya hukuki sözleşmeyi sona erdirmek | [فسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AE.md) hukuki bir bağı feshedip ortadan kaldırmayı anlatır, dokunun liflerine ayrılması imgesini taşımaz. |
| [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) | Komşu | Düğümü açmak, serbest bırakmak | Düğümün açılmasıyla bağlı olanın serbest ve mübah hale gelmesi | [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) meşru bir serbest bırakmayı da içerirken, نكث doğrudan tahribat ve vefasızlık vurgusu taşır. |
| [عقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF.md) | Zıt | Düğümlemek, bağlamak | İpleri birbirine bağlayıp sağlamlaştırmak, sözleşme yapmak | Bir araya getirip sıkıca bağlayarak sabit ve kalıcı bir taahhüt inşa etme eylemidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نكث | Ahdi ve örgüyü çözmek | Sağlamlaştırılmış bir bağı veya bükülmüş lifleri ayırarak yapıyı bozmak | Kesin |
| Latince | Rumpere, violare | Kırmak, çiğnemek | Sözleşmeyi bozma ve ihlal etme yönünü karşılar; lif lif çözülme somut imgesini dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | To unravel, to breach | Çözülmek, ihlal etmek | İhlal etme ve ipliklerin çözülmesi anlamlarını kısmen karşılar; ancak ikisini tek gövdede birleştiremez. | Güçlü |
| Almanca | Aufdröseln, brechen | Sökmek, bozmak | Bükülmüş ipin çözülmesi ve antlaşmanın ihlali boyutlarını ayrı kelimelerle ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Effilocher, enfreindre | Liflerine ayırmak, çiğnemek | Dokumanın lif lif dökülmesi ile kural veya ahdin çiğnenmesi yönlerini ayrı ayrı taşır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَنْكَاثًا | Fiziksel lifler ve çözüntüler | Bükülüp örüldükten sonra lif lif çözülüp dağıtılan iplikler; Nahl [16:92](https://lisan.digital/tr/ayet/16:92.md) |
| نَكَثُوا / يَنْكُثُونَ | Yeminleri ve siyasi antlaşmaları bozmak | Müşriklerin ve inkârcıların barış veya eman sözleşmelerini tek taraflı çiğnemesi; Tevbe [9:12](https://lisan.digital/tr/ayet/9:12.md), Tevbe [9:13](https://lisan.digital/tr/ayet/9:13.md) |
| يَنْكُثُونَ | Azaptan kurtulma vaadini yerine getirmemek | Firavun kavminin üzerlerinden azap kalkınca verdikleri imana gelme sözünü tutmamaları; A'râf [7:135](https://lisan.digital/tr/ayet/7:135.md), Zuhruf [43:50](https://lisan.digital/tr/ayet/43:50.md) |
| نَكَثَ / يَنْكُثُ | İlahi biati ve meşru otoriteye bağlılığı bozmak | Allah'a ve Resulü'ne verilen bağlılık ve itaat sözünü geçersiz kılmak; Fetih [48:10](https://lisan.digital/tr/ayet/48:10.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fıtrat ve elest misakı | İnsanın yaratılışta veya vahiy karşısında verdiği tevhîd sözünü inkâr ile hükümsüz kılması | İmanın bir ahit, inkâr ve nifakın ise bu ahdi kökten çözüp dağıtma sayılması |
| Fıkıh | Uluslararası hukuk ve yeminler | Meşru bir antlaşmanın veya akdin tek taraflı olarak ne zaman ve nasıl ihlal edilmiş sayılacağı | Hukuki güvenliği ortadan kaldıran haksız ve tek taraflı ahit bozma eylemi |
| Tefsir | Dokuma temsilleri ve ahlaki süreklilik | Nahl [16:92](https://lisan.digital/tr/ayet/16:92.md) ayetinde kadının ipi büküp sonra çözmesi meseli üzerinden toplum düzeninin analizi | Sağlamlaştırılmış toplumsal ve ahlaki bağların ahmakça dağıtılması |
| Hadis | Siyasi biat ve sadakat | Cemel Vakası ile meşru imama verilen biatin geri çekilmesi ve hilafet düzeninin bozulması | Biati bozarak cemaatten ayrılma eyleminin yıkıcı bir fitne olarak adlandırılması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk sözleşmesi | Fıtri ahdin iptali | Bütüncül bağlılığı parçalama | İnsanın Rabbiyle olan varoluşsal bağını koparıp dini ahlakı anlamsızlaştırması | Kesin |
| İlmi | Mantıksal ve yöntemsel tutarlılık | İlkesel çelişki | Önermeler ağını dağıtma | Doğrulanmış bir bilgi örgüsünün temel kabullerini keyfi biçimde geçersiz kılma | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sözleşme ve barış | Antlaşmayı ihlal | Hukuki meşruiyeti yıkma | Taraflar arasındaki barış ve eman paktını tek taraflı feshederek çatışmayı başlatma | Kesin |
| İktisadi | Ticari akitler ve piyasa güveni | Sözleşmeden cayma | Piyasa itimadını çökertme | İleriye dönük taahhütlerin yerine getirilmemesiyle ticari zincirin dağılması | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi artışı ve polimer çözünmesi | Bükülmüş veya bağlanmış moleküler/yapısal zincirlerin dış veya iç gerilimle bağlarını yitirip serbest ve düzensiz liflere ayrışması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal anomi ve sözleşme feshi | Bireyleri ve kurumları bir arada tutan ortak normatif dokunun çözülerek fertlerin atomize olması ve kurumsal çöküş | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel planda verilen alelade bir sözü tutmamak veya yalan söylemek seviyesine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, büyük emekle bükülüp sağlamlaştırılmış, tarafların güç ve güven dengesini kuran kolektif, hukuki ve ontolojik bağların kasten çözülüp sistemin lif lif edilmesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ahit bozmanın sadece basit bir ahlaki kusur sanılması, buna karşılık toplumsal düzeni, barışı ve devletler arası hukuki güvenliği kökten çökerten bir fesat mekanizması olduğunun kavranamaması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ahlak ve hukuk anlayışının temel taşı olan «ahit ve misak» kavramlarının ters kutbunu oluşturur; güven toplumunun hangi eylemle çözüldüğünü gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Barış antlaşmaları ve savaş hukukunu düzenleyen ayetlerde (Tevbe suresi), ilahi biatin mahiyetini bildiren ayetlerde (Fetih suresi) ve ahde vefayı dokuma metaforuyla anlatan mesellerde (Nahl suresi). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yemin ve antlaşma ihlalinin taraflardan sadece birine kâr sağlayan pragmatik bir hamle olduğu zannını yıkar; eylemin bizzat failin kendi kurduğu yapıyı ve iç dengesini çürüttüğünü ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bükülmüş ipin, dokunmuş kumaşın veya yıpranmış çadırın liflerini tek tek ayırarak çözmek, örgüyü dağıtıp lif yığınına dönüştürmek.
- Soyut anlam: Sağlam ve bağlayıcı ilkelerle tesis edilmiş olan ahdi, yemini, biati veya hukuki mutabakatı bozarak güven dokusunu hükümsüz bırakmak.
- Sistematik karşılık: Bir toplumda veya sistemde karşılıklı taahhütlerle örülmüş olan düzenleyici yapının tek taraflı iradeyle geriye doğru çözülerek entropik kaosa sürüklenmesi.
- LaTeX modeli: $$S = \sum_{i=1}^{n} c_i \quad \xrightarrow{\quad \delta \quad} \quad S' = \{c_1, c_2, \dots, c_n\} \quad \text{burada} \quad R(S') = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$ sembolü bükülerek veya örülerek bir araya getirilmiş bağlayıcı sistemi ve ahit bütünlüğünü; $c_i$ bu bütünü oluşturan her bir bağı, taahhüdü ve lifi temsil eder. $\delta$ operatörü çözme ve ahdi bozma eylemini (نكث) simgeler. Dönüşüm sonucunda elde edilen $S'$ durumu, bileşenlerin birbirine bağlılığını yitirip serbest ve ilişkisiz lifler yığınına dönüştüğünü gösterir. $R$ fonksiyonu yapısal dayanıklılığı ve bağlayıcı gücü ifade etmekte olup, çözülmüş sistemde bu değer sıfıra ($0$) inmektedir.

## Geçtiği ayetler (6 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%83%D8%AB/occurrences?meal=IK

### [Araf 7:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/ayet/7:135.md) — يَنْكُثُونَ

فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُمُ الرِّجْزَ إِلَى أَجَلٍ هُمْ بَالِغُوهُ إِذَا هُمْ يَنْكُثُونَ

Meal (IK): Onların erişecekleri bir süreye kadar azabı üzerlerinden kaldırınca; bir de bakarsın, onlar sözlerinden cayıyorlardı.

### [Tevbe 9:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/ayet/9:12.md) — نَكَثُوا

وَإِنْ نَكَثُوا أَيْمَانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُوا فِي دِينِكُمْ فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَا أَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنْتَهُونَ

Meal (IK): Eğer andlaşmalarından sonra yine yeminlerini bozar ve dininize saldırırlarsa; o küfür önderlerini hemen öldürün. Çünkü onların yeminleri yoktur. Belki son verirler.

### [Tevbe 9:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/ayet/9:13.md) — نَكَثُوا

أَلَا تُقَاتِلُونَ قَوْمًا نَكَثُوا أَيْمَانَهُمْ وَهَمُّوا بِإِخْرَاجِ الرَّسُولِ وَهُمْ بَدَءُوكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ أَتَخْشَوْنَهُمْ فَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَوْهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Yeminlerini bozan, peygamberi yurdundan çıkarmaya teşebbüs eden bir kavim ile döğüşmez misiniz? Ki, önceleri kendileri başlamışlardır. Onlardan korkar mısınız? Şayet mü’minler iseniz asıl korkmanız gereken; Allah’tır.

### [Nahl 16:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/ayet/16:92.md) — أَنْكَاثًا

وَلَا تَكُونُوا كَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ أَنْكَاثًا تَتَّخِذُونَ أَيْمَانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ أَنْ تَكُونَ أُمَّةٌ هِيَ أَرْبَى مِنْ أُمَّةٍ إِنَّمَا يَبْلُوكُمُ اللَّهُ بِهِ وَلَيُبَيِّنَنَّ لَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ

Meal (IK): İpliğini iyice eğirip katladıktan sonra, söküp bozan kadın gibi olmayın. Bir ümmetin diğerinden daha çok olmasından ötürü yeminlerinizi aranızda aldatma vasıtası yapıyorsunuz. Allah, onunla sizi imtihan eder. Kıyamet günü ihtilaf ettiğiniz şeyleri elbette size beyan edecektir.

### [Zuhruf 43:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/ayet/43:50.md) — يَنْكُثُونَ

فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُمُ الْعَذَابَ إِذَا هُمْ يَنْكُثُونَ

Meal (IK): Azabı üzerlerinden kaldırınca, hemen sözlerinden caydılar.

### [Fetih 48:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/ayet/48:10.md) — نَكَثَ · يَنْكُثُ

إِنَّ الَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ فَمَنْ نَكَثَ فَإِنَّمَا يَنْكُثُ عَلَى نَفْسِهِ وَمَنْ أَوْفَى بِمَا عَاهَدَ عَلَيْهُ اللَّهَ فَسَيُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Muhakkak ki sana bi’at edenler; ancak Allah’a bi’at etmektedirler. Allah’ ın eli onların elleri üstündedir. Onun için kim, ahdini çözerse; ancak kendi aleyhine çözmüş olur. Kim de Allah’a verdiği ahde vefa gösterirse; ona da Allah büyük bir ecir verecektir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Bozulmuş iptir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والثاء والنون معهما
ك ن ث، ث ك ن، ن ك ث مستعملات كنث: الكًنْثَةُ: نوردجة تُتَّخذُ من آس وأغصان خلاف، تُبْسَطُ وتنضد عليها الرياحين ثم تطوى طياً. وكَنْثَةٌ أيضاً، وبالنبطية: كُنْثَى.
ثكن: الثُّكْنةُ: مركز الجند على رايتهم، ومجتمعهم على لواء صاحبهم، وإن لم يكن هناك لواء فإن انحيازهم إلى رئيسهم يقال: هم على ثُكَنِهم وثُكْنَتهم. والثُّكنةُ: الواحدة، والجميع: الثُّكنُ، وهي الجماعات، قال الأعشى:
يطارد ورقاء جونـية		ليدركها في حمام ثُكَنْ
والأُثْكُونُ: العرجون، مثل: الأُثْكُول.
نكث: نكَثَ العهد يَنْكُثُه نَكْثاً، أي: نقضه بعد إحكامه، ونَكَثَ البيعة، والنكيثةُ: اسمها.
ونَكَثْتُ السواك. والساف عن أصول الأظفار وشبهه إذا قشرته وشعثته، وأنا ناكثٌ، وهو منكوث. وما أشد ما انتكثَ هذا السواك، وهو تشعث رأسه.
والنُّكاثةُ: ما كان في فيك من تشعيث السواك ونحوه.

##### Türkçe

الكاف والثاء والنون معهما
**ك ن ث**، **ث ك ن**، **ن ك ث** kullanımdadır.

كنث: **الكًنْثَةُ**: **آس** ve **خلاف** dallarından yapılan bir **نوردجة**; serilir ve üzerine **الرياحين** dizilir, sonra bir katlayışla katlanır. Ve **كَنْثَةٌ** da (vardır); ve Nabatîce: **كُنْثَى**.

ثكن: **الثُّكْنةُ**: askerlerin sancakları üzerinde (bulundukları) merkezleri ve sahiplerinin sancağı üzerinde toplanmalarıdır; eğer orada sancak yoksa, reislerine yönelmeleri için “onlar **ثُكَنِهم** ve **ثُكْنَتهم** üzerindedir” denir. Ve **الثُّكنةُ**: tekil (olan); çoğulu: **الثُّكنُ**; o da cemaatlerdir. الأعشى dedi ki:
يطارد ورقاء جونـية		ليدركها في حمام ثُكَنْ
Ve **الأُثْكُونُ**: **العرجون**; **الأُثْكُول** gibi.

نكث: **نَكَثَ العهد** onu **يَنْكُثُه** **نَكْثاً**; yani onu sağlamlaştırdıktan sonra bozdu. Ve **نَكَثَ البيعة**; ve **النكيثةُ**: onun adıdır.

Ve “**نَكَثْتُ السواك**”: **السواك**ı (da) (böyle yaptım). Ve tırnak köklerinden ve benzerinden (olan) **الساف**ı, onu soyup pürüzlendirdiğin zaman (böyledir); ben **ناكثٌ**um, o **منكوث**tur. Ve bu **السواك** ne kadar şiddetle **انتكثَ**; yani başı pürüzlendi.

Ve **النُّكاثةُ**: **السواك** ve benzerinin pürüzlenmesinden ağzında bulunan şeydir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النِكْثُ بالكسر: أن تُنْقَضَ أخلاق الأَكْسِيَةِ والأَخْبية لتُغْزَلَ ثانيةً. ونَكَثَ العهدَ والحبلَ فانْتَكَثَ، أي نقضَه فانتقض. والنَكيثَةُ: خُطَّةٌ صعبة ينكُثُ فيها القوم. قال طرفة:
متى يَكُ عهدٌ للنَكيثَةِ أشهدِ
وفلانٌ شديد النَكيثَةِ، أي النفس. وبلغَ فلانٌ نَكيثَةَ بعيره، أي أقصى مجهوده في السير. وقال فلانٌ قولاً لا نَكيثَةَ فيه، أي لا خُلْفَ فيه. وطلبَ فلانٌ حادةٌ ثم انْتَكَثَ لأخرى، أي انصرف إليها.

##### Türkçe

**النِكْثُ** (kesre ile): **الأَكْسِيَةِ** ve **الأَخْبية**’nin ipliklerinin, ikinci defa eğrilmek üzere sökülüp bozulmasıdır. Ve **نَكَثَ** **العهدَ** ve **الحبلَ**; bunun üzerine **انْتَكَثَ**; yani onu bozdu da bozuldu. Ve **النَكيثَةُ**: kavmin içinde **ينكُثُ** ettiği (bozup dağıttığı) zor bir plandır. Tarafa dedi ki:
متى يَكُ عهدٌ للنَكيثَةِ أشهدِ

Ve falan **شديد النَكيثَةِ**’dir; yani nefis (bakımından). Ve falan, devesinin **نَكيثَةَ**’sine ulaştı; yani yürüyüşte gayretinin en sonuna (vardı). Ve falan, içinde **نَكيثَةَ** olmayan bir söz söyledi; yani içinde **خُلْفَ** yoktur. Ve falan bir **حادةٌ** talep etti, sonra başka birine **انْتَكَثَ** etti; yani ona yöneldi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ن ث
كنث ، نكث ، ثكن : ( مستعملة ) .
كنث : قال الليث : الكنْثَة : نَوَرْدَجةٌ تُتخذ مِن آسٍ وأغصانِ خلافٍ ، تُبسط وتُنضد عليها الرياحين ثم تطوى .
قال : وإعرابه : كُنْثَجَةٌ ، وبالنبطة : كُنْثَا .
نكث : قال الله جل وعز : ( وَلاَ تَكُونُواْ كَالَّتِى نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِن بَعْدِ قُوَّةٍ أَنكَاثًا ) ( النحل : 92 ) واحد الأنكاث : نِكْثٌ ، وهو الغزل من الصوف ، والشّعر يُبرمُ ويُنسج أكْسية وأَخبيةً ، فإذا أَخلقَتْ قطِّعَتْ قطعاً صغاراً ، ونُكِثتْ خيوطها المبرمة وخُلطت بالصوفِ الجديد ، ومِيشتْ به في الماء ، فإذا جفَّت ضُربتْ بالمطارقِ حتى تختلط بها ، وغُزلتْ ثانيةً واستُعملت ، والذي يَنكُثها يقالُ له النّكاثُ ، ومن هذا : نكَث العهدَ ، وهو نقضُه بعد إحكامه كما تُنكثُ خيط النَّسَائج بعد إبرامها .
وقال ابن السكيت : النّكْثُ : المصدر ، والنِّكث : أن تُنقْضَ أَخلاقُ الأخْبية فتغزلَ ثانية .
وقال أبو زيد : النّكيثة : النفس ، يقال : بُلغتْ نكيثتُه إذا جُهد قوَّته ، ونكائثُ الإبل : قواها . وقال الراعي يصف ناقة :
تُمْسِي إذا العِيسُ أدْرَكْنا نكائثَها
خَرْقاءَ يَعْتَادُها الطُّوفَانُ والزُّؤُدُ
ومنه قول طرفة :
مَتَى يَكُ أَمْرٌ للّنكيثَةِ أَشْهَدِ
يقول : متى ينزلْ بالحيِّ أمرٌ شديد يبلغُ النكيثَة ، وهي النفْس ويجهدُها فإني أشهدُه واضطلع به . وقال أبو نُخَيْلَة :
إذا ذَكَرْنَا والأُمورُ تذكَرُ
واسْتَوعَبَ النّكَائِثَ التّفَكرُ
قْلنَا أَمِيرُ المؤْمِنينَ مُعْذِرُ
يقول : استوْعَبَ الفكرُ أنفسنا كلها وجَهدها .
( اللحياني ) : النُّكافُ والنُّكاثُ : داءٌ يأخذ الإبل ، ويقال له : اللُّكاثُ أيضاً ، ويقال : بعير مُنتِكثٌ إذا كان سميناً فَهُزل . وقال الشاعر :
ومُنَتكِثٍ عَالَلْتُ بالسَّوطِ رَأْسَه
وقد كَفَرَ الليلُ الخَرُوْقُ المَوامِيا
( قلت ) : وسميَتِ النْفسُ نُكيثةً لأنَّ تكاليف ما هي مضطرة إليه تَنكُث قواها والكِبَرُ يفْنيها ، فهي مَنكوثةُ القوَى بالتَّعَب والفناء ، ودخلتِ الهاءُ في النّكِيثَة لأنها جعِلت اسماً .
ثكن : ( ابن شميل ) : فيما روى عنه أبو داود المصاحفيُّ في قوله : ( يُحشرُ الناسُ عَلَى ثكْنِهم ) أي على ما ماتوا عليه فأُدخلِوُا قبورَهم .
قال : والثُّكنة : حفرَة على قدْر ما يواريه .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الثَّكنة : الجماعة من الناس والبهائم ، والثُّكنةُ : القِلادة ، والثكنَةُ : الإرَة وهي بئر النار ، والثكْنة : القبر ، والثكنَة : المحجَّة ، والثكنة : الرَّاية ومنه الحديث : ( يُحشَرُ النّاسُ عَلَى ثكنهِمْ ) أي على مزاياتهم في الخير والشر والدين . وقال طرفة :
وهَانِئاً هَاِنئاً في الحيِّ مُومِسَة
ناطَتْ سِخَاباً ونَاطتْ فوْقَه ثُكَنَا
ويقال للعُهُون التي تعَلّق في أعناق الإبل : ثُكَنٌ .
وقال الليث : الثُّكَنُ : مراكِزُ الأجناد على راياتهم ومجتمَعهم على لواء صاحبهم وعَلَمِهم ، وإن لم يكن هناك لواءٌ ولا علم ، واحدتها : ثُكْنَةٌ .
والأثْكُونُ ، والأثْكُولُ : العُرجُون . وقال الأعشى :
لِيُدْرِكَها في حَمَامٍ ثُكَنْ
أي في حَمَامٍ مجتمعة .

##### Türkçe

ك ن ث
**كنث** ، **نكث** ، **ثكن** : (kullanılan).

**كنث** : Leys dedi: **الكنْثَة**: **نَوَرْدَجةٌ**; **آس** ve **خلاف** dallarından yapılan, serilir ve üzerine reyhanlar dizilir, sonra dürülür.
Dedi: İ‘rabı: **كُنْثَجَةٌ**; Nebatça: **كُنْثَا**.

**نكث** : Allah yüce ve aziz dedi: **( وَلاَ تَكُونُواْ كَالَّتِى نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِن بَعْدِ قُوَّةٍ أَنكَاثًا )** (Nahl: 92). **الأنكاث**’ın teki: **نِكْثٌ**; o, yünden ve kıldan eğrilip bükülen ve **أكْسية** ve **أَخبيةً** dokunan ipliktir; eskidiğinde küçük parçalara kesilir; bükülmüş iplikleri çözülür ve yeni yünle karıştırılır; onunla suda ıslatılır; kuruduğunda çekiçlerle dövülür, ta ki onunla karışsın; sonra ikinci defa eğrilir ve kullanılır. Onu çözen kimseye **النّكاثُ** denir. Bundan: **نكَث العهدَ**; o, onu sağlamlaştırdıktan sonra bozmasıdır; tıpkı dokumaların ipliği büküldükten sonra çözüldüğü gibi.

İbnü’s-Sikkît dedi: **النّكْثُ**: mastardır; **النِّكث**: **الأخْبية**’nin eskilerinin çözülüp ikinci defa eğrilmesidir.

Ebû Zeyd dedi: **النّكيثة**: nefistir; denir: **بُلغتْ نكيثتُه**; yani gücü zorlandı. **نكائثُ الإبل**: onların güçleridir. Râ‘î bir dişi deveyi vasfederek dedi:
تُمْسِي إذا العِيسُ أدْرَكْنا نكائثَها
خَرْقاءَ يَعْتَادُها الطُّوفَانُ والزُّؤُدُ
Ve ondan Tarafe’nin sözü:
مَتَى يَكُ أَمْرٌ للّنكيثَةِ أَشْهَدِ
Der ki: Ne zaman mahalle şiddetli bir iş inse, **النكيثَة**’ye ulaşsa—o nefistir—ve onu zorlasa, ben ona şahit olurum ve onu yüklenirim. Ebû Nüheyle dedi:
إذا ذَكَرْنَا والأُمورُ تذكَرُ
واسْتَوعَبَ النّكَائِثَ التّفَكرُ
قْلنَا أَمِيرُ المؤْمِنينَ مُعْذِرُ
Der ki: Düşünce bütün nefislerimizi tamamen kuşattı ve onu zorladı.

(Lehyânî): **النُّكافُ** ve **النُّكاثُ**: develeri tutan bir hastalıktır; ona **اللُّكاثُ** da denir. Ve denir: **بعير مُنتِكثٌ**; semiz iken zayıflamışsa. Şair dedi:
ومُنَتكِثٍ عَالَلْتُ بالسَّوطِ رَأْسَه
وقد كَفَرَ الليلُ الخَرُوْقُ المَوامِيا
(ben dedim): Nefse **نُكيثةً** adı verildi; çünkü, zorunlu olduğu şeylerin yükleri onun güçlerini çözer ve ihtiyarlık onu tüketir; o, yorgunluk ve tükeniş ile güçleri çözülmüş olandır. **النّكِيثَة**’de **الهاء** girdi; çünkü o, isim kılındı.

**ثكن** : (İbn Şümeyl): Ebû Dâvûd el-Muşâhifî’nin ondan rivayet ettiğine göre, şu söz hakkında: **( يُحشرُ الناسُ عَلَى ثكْنِهم )**; yani, üzerinde öldükleri şey üzere; böylece kabirlerine sokuldular.
Dedi: **الثُّكنة**: örteceği şey miktarınca bir çukurdur.

(Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): **الثَّكنة**: insanlardan ve hayvanlardan topluluk; **الثُّكنةُ**: gerdanlık; **الثكنَةُ**: **الإرَة**; o, ateş kuyusudur; **الثكْنة**: kabir; **الثكنَة**: ana yol; **الثكنة**: sancak; ve ondan hadis: **( يُحشَرُ النّاسُ عَلَى ثكنهِمْ )**; yani hayırda, şerde ve dinde meziyetleri üzere. Tarafe dedi:
وهَانِئاً هَاِنئاً في الحيِّ مُومِسَة
ناطَتْ سِخَاباً ونَاطتْ فوْقَه ثُكَنَا
Ve develerin boyunlarına asılan yünlere **ثُكَنٌ** denir.

Leys dedi: **الثُّكَنُ**: askerlerin sancakları üzerindeki merkezleri ve sahiplerinin sancağı ve alameti üzerinde toplanmalarıdır; orada sancak ve alamet olmasa bile. Onun teki: **ثُكْنَةٌ**.

**الأثْكُونُ** ve **الأثْكُولُ**: **العُرجُون**. A‘şâ dedi:
لِيُدْرِكَها في حَمَامٍ ثُكَنْ
Yani, toplanmış bir hamamda.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والكاف وما يثلثهما)
(نكل)  النون والكاف واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على مَنعٍ وامتناع، وإليه يرجع فروعه. ونَكَل عنه نُكولاً يَنكِل. وأصل ذلك النِّكْل: القَيْد، وجمعه أنكال، لأنَّه يَنْكُل: أي يَمنَع. والنِّكْل: حديدة اللِّجام. وهو ناكلٌ عن الأمور: ضعيفٌ عنها. وقال ابن دُريد: رماه [اللهُ بنُكْلِهِ وبِنُكلَةٍ، أي رماه بما([1])] ينكِّله.
ومن الباب نَكَّلت به تنكيلاً، ونَكَّلت به نَكالاً، وهو ذلك القياس، ومعناه أنّه فَعَل به ما يمنَعُه من المعاودة ويمنع غيرَه من إتيانِ مثلِ صَنيعِه. وهذا أجْوَدُ الوجهين. ويقال: المَنْكَل: الشَّيء الذي ينكِّل بالإنسان. قال:
* وارْمِ عَلَى أقفائِهِمْ بمَنْكَلِ([2]) *
فأمَّا الحديث: "إنّ الله تعالى يحبُّ النَّكَلَ على النَّكَل"، فإنَّ تفسيره في الحديث أنَّه الرّجل القويُّ المجرَّب، على الفرس القويّ المجرَّب. وهذا للتَّفسير الذي جاء فيه، وليس هو من الأصل الذي ذكرناه.
(نكه)  النون والكاف والهاء كلمةٌ واحدة، وهي نَكْهةُ الإنسان. واستَنكَهْتُه: تشمَّمْتُ رِيحَ فمِه. ويقولون وما أدري كيف هو: إنَّ النُّكَّهَ من الإبل: التي ذهَبَتْ أصواتها من الضَّعف. قال:
* بعد اهتضامِ الراغِياتِ النُّكَّهِ([3]) *
(نكب)  النون والكاف والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على مَيْل أو مَيَلٍ في الشَّيء. ونَكَب عن الشَّيء يَنكُبُ. قال الله تعالى: ﴿عَن الصِّراطِ لَناكِبُون([4])﴾ [المؤمنون 74]. والنَّكباء: كلُّ ريح عَدلَتْ عن مَهبِّ الرِّياح الأربع. قال:
لا تَعدِلَنّ أَتَاوِيِّين تَضربُهُمْ *** نَكباءُ صِرٌّ بأصحاب المُحِلاّتِ([5])والأنكَب: الذي كأنَّه يمشي في شِقّ. والمَنْكِبُ: مُجتَمَع ما بين العَضُد والكَتِف، وهما مَنكِبان، لأنَّهما في الجانبين. والنَّكَبُ: داءٌ يأخذ الإبلَ في مناكبها فتَظلَعُ منه. والمَنْكِب: عَون العَرِيف، مشبَّه بمنكب الإنسان، كأنَّه يقوِّي أمرَ العَرِيف كما يتقوَّى بمَنكِبِه الإنسان.
(نكت)  النون والكاف والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على تأثيرٍ يسيرٍ في  الشيء* كالنُّكتة ونحوِها ونكت في الأرض بقَضِيبهِ ينكُت، إذا أثَّر فيها. وكلُّ نُقطةٍ نُكْتَة.
ومن الباب رُطَبةٌ منَكِّتة: بدأ الإرطاب فيها، كأنَّ ذلك كالنُّقَط. والنّاكِت بالبَعير: شِبه الحازِّ، وهو أنْ ينكُت مِرْفَقُه حرفَ كِركِرته.
ومما يقاس على هذا قولهم: نكَتُّه، إذا ألقيتَه على رأسه فانتكَتَ، ولعل ذاك من أثرٍ يؤثِّره في الأرض.
(نكث)  النون والكاف والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على نقض شيء. ونكثَ العهد ينكُثُه نَكْثاً. وانتَكَثَ الشّيءُ: انتَقَض. وقال قولاً لا نَكِيثَةَ فيه، أي لا خُلْف. ومنه: طَلَب حاجةً ثم انتكثَ لأُخْرَى. كأنه نقض عَزْمَه الأوّل. والنِّكْث: أن تُنقَضَ أخلاقُ الأكسية وتُغْزَلَ ثانية، وبها سمِّي الرَّجلُ نِكْثاً. والنَّكيثَةُ: خُطَّةٌ صَعبة يَنكُثُ فيها القَومُ. قال طرفة:
* مَتَى يَكُ أمرٌ للنَّكيثةِ أَشْهَدِ([6]) *
(نكح)  النون والكاف والحاء أصلٌ واحد، وهو البِضاع. ونَكَحَ يَنْكِحُ. وامرأةٌ ناكِحٌ في بني فلان، أي ذات زَوجٍ منهم. والنِّكاح يكون العَقدَ دونَ الوطء. يقال نَكَحْتُ: تَزَوّجْتُ. وأنكَحْتُ غَيرِي.
(نكد)  النون والكاف والدال أُصَيل يدلُّ على خُروجِ الشَّيء إلى طالِبِه بِشدّة. وهذا مَطلَبٌ نَكِدٌ. ورجلٌ نَكِدٌ ونَكَدٌ([7]). ويقال: نَكَدَ الغُراب([8]):  استَقْصَى في شَحِيجِه، كأنَّه يَقِيء. وناقةٌ نَكْدَاءُ: لا لبَنَ فيها.
(نكر)  النون والكاف والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على خلاف المعرفة التي يَسكُن إليها القَلب. ونَكِرَ الشَّيءَ وأنكَره: لم يَقْبَلْه قلبُه ولم يعترِفْ به لسانُه. قال:
وأنكرَتْنِي وما كانَ الَّذِي نَكِرَتْ *** مِنَ الحوادثِ إلاَّ الشَّيبَ والصَّلَعا([9])والباب كلُّه راجعٌ إلى هذا. فالنُّكْر: الدَّهْي. والنَّكْراء: الأمر الصعب الشَّديد. ونَكُرَ الأمرُ نَكَارةً. والإنكار: خِلاف الاعتراف. والتنكُّر: التَّنقُّل من حالٍ تَسُرُّ([10]) إلى أخرى تُكْرَه. ويقولون لما يخرج من الحُِوَلاءِ([11]) [من([12])] دمٍ وما أشبهه: نَكِرَة.
(نكز)  النون والكاف والزاء أُصَيلٌ يدلُّ على غَرْزِ شيء ممدَّد في شيء. يقال: نكَزْتُه بالحديد أنكُزُه، وذلك كالغَرْز. ونَكَزَت الحيّةُ بأنْفِها. ومنه: نكزَ الماءُ: غاضَ، كأنَّه كالشَّيء يدخُل في الأرض. وبئرٌ ناكزٌ: غارَ ماؤُها. وأنكَزَها أصحابُها. وهذا على المعنى، كأنَّهم لمّا استقَوْا ماءها ظُنَّ بها أنَّ ماءها غارَ ونكَزَ في الأرض. قال ذو الرُّمّة:
على حِمْيَرِيّاتٍ كأنَّ عيونَها *** ذِمام الرَّكايا أنكزَتْها المواتحُ([13])(نكس)  النون والكاف والسين أصلٌ يدلُّ على قَلْب الشّيء. منه النَّكْس: قَلبُك شيئاً على رأسه. والوِلاد المنكوس: أن يَخرُج رجلاهُ قَبْلَ رأسِه. والنِّكْسُ: السَّهم الذي ينكسر فُوقُه، فيُجعلُ أعلاه أسفلَه. ويقال للمائق: إنَّه لنِكْسٌ، تشبيهاً بذلك. والمُنَكِّس من الخيل: الذي إذا جرى لم يَسْمُ برأسهِ ولا هادِيهِ من ضَعفه.
(نكش)  النون والكاف والشين كلمةٌ تدلُّ على الأتْيِ على الشَّيء. يقال: أتَوا على عُشب فنكَشُوه. ويقولون: هو بحرٌ لا يُنكَش، كما يقولون: لا يُنْزَف.
(نكص)  النون والكاف والصاد كلمةٌ. يقال: نَكَصَ على عَقبَيه، إذا أحجَمَ عن الشَّيءِ خوفاً وجُبناً. قال ابن دريد([14]): نكَصَ على عَقِبيه: رجَع عمَّا كان عليه من خَير؛ لا يقال ذلك إلاَّ في الرُّجوع عن الخَير.
(نكظ)  النون والكاف والظاء كلمة واحدة. يقال النَّكظ: الدَّفع والعَجَلة. قال:
[قد] تجاوزتُها على نَكَظِ المَيْـ *** ـطِ إذا خَبَّ لامعاتُ الآلِ([15])قال ابن دريد: أنكَظته([16]) إنكاظاً، ونَكَظْتُه نكظاً، إذا أعجلتَه.
(نكع)  النون والكاف والعين أصلانِ: أحدهما يدلُّ على لونٍ من الألوان، والآخر على* حَبْسٍ وردّ.
فالأوّل: الأنكع: الأحمر المتقشِّر الأنف. يقال منه نَكِع. ونَكَعَة الطُّرْثُوت من أعلاه إلى قدر إصبع، عليه قِشرة حمراء. وشَفَة([17]) نَكِعة، شديدة الحمرة.
ومن الأصل الآخر: نكعَهُ حَقَّه، إذا حَبَسه([18]) عنه. ونكَعه عنه: دَفَعه. ونكعتُه بالسَّيف وغيرِه: دفعتُه. ونكَعْتُه عن حاجته رددتُه عنها. ومنه نكعته الشيء مثل نَقَصْتُه، كأنَّك دفعتَه عن إكماله أكلاً وشُرْباً.
ومن الباب النَّكُوع: المرأة القصيرة، والجمع نُكُع، كأنَّها حُبِست عن أن تطول. ورجلٌ هُكَعة نُكَعة: يثبت مكانَه لا يبرح، وهو من الحَبْس أيضاً.
(نكف)  النون والكاف والفاء أصلان: أحدُهما يدلُّ على قطع شيء وتنحيته، والآخر على عضوٍ من الأعضاء، ثم يقاس عليه.
فالأوّل النَّكْف: تنحِيتُك الدُّموعَ عن خدِّكَ بإصبعك. ويقولون: رأينا غيثاً ما نكَفَه أحدٌ سار يوماً ولا يومين. يقول: ما قَطَعه. وبَحرٌ لا يُنْكَف، مثل لا يُنْزَح، والانتكاف، خُروجٌ من أرضٍ إلى ارض، أو أمرٍ إلى أمر. تقول: أراد هذا وانتكَفَ فأراد هذا، كأنَّه قطع عزْمَه الأوّل. وانتكف الأثرَ: وجَدَه.
والأصل الآخر النَّكَف: جمع نَكفَة، وهي غُدّةٌ في أصل اللَّحْي. يقال: إبلٌ مُنكِّفة: ظهرت نَكَفاتُها.
ثم قِيسَ على هذا فقيل: نَكِف من الأمر([19]) واستنكف، إذا أنِفَ منه. معنى القِياس في هذا أنَّه لما أنِفَ أعْرَضَ عنه وأراهُ أصل لَحْيِه، كما يقال أعْرضَ إذا ولاَّه عارِضَه وتركَ مواجَهَتَه. والأَنِفُ من هذا، كأنَّه شَمَخَ بأنْفِه دُونَه. والقياس في جميع هذا واحد. والله أعلم بالصَّواب.
--------------ـــ
([1]) التكملة من المجمل. والذي في الجمهرة (3: 170): "والنكلة، من قولهم نكل به نكلة قبيحة، كأنه رماه بما ينكله".
([2]) الرجز لرياح الهذلي، كما في بقية أشعار الهذليين 71 وحواشي الجمهرة (3: 170).
          وأنشده في المجمل واللسان (نكل) بدون نسبة. وصواب روايته: "فارم" كما في البقية واللسان لأن قبله:
* يا رب أشقاني بنو مؤمل *
          وبعده:             * بصخرة أو عرض جيش جحفل *
([3]) لرؤبة في ديوانه 166 والمجمل واللسان (نكه).
([4]) في الأصل: "وهم عن الصراط لناكبون"، تحريف وهي الآية 74 من سورة المؤمنين، وهي: {وإن الذين لا يؤمنون بالآخرة عن الصراط  لناكبون.
([5]) سبق إنشاده في (أتي). وانظر الحيوان (5: 97) والبيان (3: 43) واللسان (حلل، أتو).
([6])  من معلقة طرفة. وصدره:
* وقربت بالقربى وجدك إنه *
([7]) ويقال نكد أيضاً، بالفتح، وأنكد.
([8]) ذكر في القاموس، ولم يذكر في اللسان.
([9]) للأعشى في ديوانه 72 واللسان (نكر).
([10]) في الأصل: "تستر".
([11]) الحولاء، بضم الحاء وكسرها مع فتح الواو، هي من الناقة كالمشيمة للمرأة، وهي جلدة ماؤها أخضر تخرج مع الولد. وفي الأصل: "من الجولا"، صوابه في المجمل واللسان.
([12]) التكملة من المجمل واللسان.
([13]) ديوان ذي الرمة 103 واللسان (نكز، ذمم).
([14]) الجمهرة (3: 86).
([15])  للأعشى في ديوانه 6 والمجمل واللسان (نكظ). والتكملة في أول البيت من هذه المراجع.
([16])  في الأصل: "أنكظه"، صوابه من الجمهرة (3: 124).
([17])  في الأصل: وشفعة"، صوابه في المجمل واللسان.
([18])  في الأصل: "تحبسه"، صوابه في المجمل.
([19])  يقال نكف من الأمر، وعن الأمر أيضاً.

ـ

##### Türkçe

(نûn, كâf ve bunların üçüncüsü olanlar babı)

(**نكل**)  **النون** ve **الكاف** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir men‘ ve imtinâ‘a delâlet eder; dalları ona döner. Ve **نَكَل** ondan **نُكولاً**; **يَنكِل**. Bunun aslı **النِّكْل**’dir: bağ; cem‘i **أنكال**; çünkü o **يَنْكُل**: yani men‘ eder. Ve **النِّكْل**: gemin demiri. Ve o, işlerden **ناكلٌ**’dir: onlara karşı zayıftır. İbn Düreyd dedi: “[Allah] onu **بُنُكْلِهِ** ve **بِنُكلَةٍ** ile attı; yani onu, kendisiyle onu **ينكِّله** olan şeyle([1]) attı.”

Ve babdan: onunla **نَكَّلت** ona **تنكيلاً**; ve onunla **نَكَّلت** ona **نَكالاً**; ve o, o kıyastır; ve mânâsı: ona, onu yeniden dönmekten men‘ eden ve başkasını onun fiilinin benzerini getirmekten men‘ eden şeyi yaptı demektir. Ve bu, iki vecihden daha iyisidir. Ve denir: **المَنْكَل**: insanla **ينكِّل** eden şey. Dedi:
* Ve onların enselerine **بِمَنْكَلِ**([2]) at *

Ama hadîs: “Şüphesiz Allah Teâlâ **النَّكَلَ**’i **على النَّكَل** sever”; onun tefsiri hadîste: o, güçlü, tecrübeli adamdır; güçlü, tecrübeli at üzerinde. Bu, içinde geldiği tefsir içindir; bizim zikrettiğimiz asıldan değildir.

(**نكه**)  **النون** ve **الكاف** ve **الهاء** tek bir kelimedir; o da insanın **نَكْهةُ**’sidir. Ve onu **استَنكَهْتُه**: ağzının kokusunu kokladım. Ve derler—ve ben onun nasıl olduğunu bilmem: develerden **النُّكَّهَ**: zayıflıktan sesleri gitmiş olanlardır. Dedi:
* **النُّكَّهِ** böğürenlerin ezilmesinden sonra([3]) *

(**نكب**)  **النون** ve **الكاف** ve **الباء** sahih bir asıldır; şeyde bir meyl veya meyel’e delâlet eder. Ve **نَكَب** şeyden; **يَنكُبُ**. Allah Teâlâ dedi: ﴿**عَن الصِّراطِ لَناكِبُون**([4])﴾ [Mü’minûn 74]. Ve **النَّكباء**: dört rüzgârın esiş yönünden sapan her rüzgârdır. Dedi:
لا تَعدِلَنّ أَتَاوِيِّين تَضربُهُمْ *** نَكباءُ صِرٌّ بأصحاب المُحِلاّتِ([5])
Ve **الأنكَب**: sanki bir yarıkta yürüyen kimsedir. Ve **المَنْكِبُ**: pazu ile omuz arasının birleştiği yer; ikisi **مَنكِبان**’dır; çünkü ikisi yanlardadır. Ve **النَّكَبُ**: develeri omuzlarında tutan bir hastalıktır; ondan dolayı topallar. Ve **المَنْكِب**: **العَرِيف**’in yardımcısıdır; insanın omzuna benzetilmiştir; sanki **العَرِيف**’in işini güçlendirir, tıpkı insanın omzuyla güçlenmesi gibi.

(**نكت**)  **النون** ve **الكاف** ve **التاء** tek bir asıldır; şeyde hafif bir tesire delâlet eder; **النُّكتة** ve benzeri gibi. Ve **نكت** yerde değneğiyle; **ينكُت**; onda iz bıraktığında. Ve her nokta bir **نُكْتَة**’dir.

Ve babdan: **رُطَبةٌ منَكِّتة**: onda olgunlaşma başladı; sanki o, noktalar gibidir. Ve deve üzerinde **النّاكِت**: yarıcıya benzer; o da, dirseğinin **كِركِرته**’sinin kenarını **ينكُت** etmesidir.

Ve buna kıyas edilenlerden onların sözü: onu **نكَتُّه**; onu başı üzerine attığında, o da **فانتكَتَ**; belki bu, yerde bıraktığı bir izdendir.

(**نكث**)  **النون** ve **الكاف** ve **الثاء** sahih bir asıldır; bir şeyi bozmağa delâlet eder. Ve **نكثَ** ahdi; onu **ينكُثُه**; **نَكْثاً**. Ve şey **انتَكَثَ**: bozuldu. Ve “onda **نَكِيثَةَ** yok” dedi; yani hulf yok. Ve ondan: bir ihtiyacı istedi, sonra başka birine **انتكثَ**. Sanki ilk azmini bozdu. Ve **النِّكْث**: örtülerin ipliklerinin çözülüp tekrar eğrilmesidir; bununla adama **نِكْثاً** adı verildi. Ve **النَّكيثَةُ**: kavmin içinde **ينكُثُ** ettiği zor bir plandır. Tarafe dedi:
* Ne zaman **للنَّكيثةِ** bir iş olursa, daha şiddetli şahit olurum([6]) *

(**نكح**)  **النون** ve **الكاف** ve **الحاء** tek bir asıldır; o da **البِضاع**’dır. Ve **نَكَحَ**; **يَنْكِحُ**. Ve bir kadın, falan oğulları içinde **ناكِحٌ**’tır; yani onlardan bir kocası olan. Ve **النِّكاح**, cima‘ olmaksızın akit olur. Denir: **نَكَحْتُ**: evlendim. Ve başkasını **أنكَحْتُ**.

(**نكد**)  **النون** ve **الكاف** ve **الدال** köklü bir asıldır; şeyin, onu isteyene şiddetle çıkmasına delâlet eder. Ve bu, **مَطلَبٌ نَكِدٌ**’dir. Ve bir adam **نَكِدٌ** ve **نَكَدٌ**’dür([7]). Ve denir: **نَكَدَ الغُراب**([8]): ötüşünde sonuna kadar gitti; sanki kusuyor. Ve bir dişi deve **نَكْدَاءُ**: onda süt yoktur.

(**نكر**)  **النون** ve **الكاف** ve **الراء** sahih bir asıldır; kalbin kendisine sükûn bulduğu ma‘rifetin zıddına delâlet eder. Ve **نَكِرَ** şeyi ve onu **أنكَره**: kalbi onu kabul etmedi ve dili onu tanımadı. Dedi:
وأنكرَتْنِي وما كانَ الَّذِي نَكِرَتْ *** مِنَ الحوادثِ إلاَّ الشَّيبَ والصَّلَعا([9])
Ve babın hepsi buna râcidir. O hâlde **النُّكْر**: dehşetli iş. Ve **النَّكْراء**: zor, şiddetli iş. Ve iş **نَكُرَ**; **نَكَارةً**. Ve **الإنكار**: itirafın zıddıdır. Ve **التنكُّر**: sevindiren([10]) bir hâlden, hoş görülmeyen bir başkasına intikâldir. Ve derler: **الحُِوَلاءِ**’dan([11]) çıkan kan ve benzeri şey için: **نَكِرَة**([12]).

(**نكز**)  **النون** ve **الكاف** ve **الزاء** köklü bir asıldır; uzatılmış bir şeyi bir şeye saplamaya delâlet eder. Denir: onu demirle **نكَزْتُه**; onu **أنكُزُه**; bu, saplama gibidir. Ve yılan burnuyla **نَكَزَت**. Ve ondan: su **نكزَ**: çekildi; sanki yere giren bir şey gibidir. Ve **بئرٌ ناكزٌ**: suyu çekildi. Ve sahipleri onu **أنكَزَها**. Bu, mânâ üzerinedir; sanki onlar suyunu çektiklerinde, onun suyunun çekilip yere **نكزَ** ettiği sanıldı. Zü’r-Rumme dedi:
على حِمْيَرِيّاتٍ كأنَّ عيونَها *** ذِمام الرَّكايا أنكزَتْها المواتحُ([13])

(**نكس**)  **النون** ve **الكاف** ve **السين** bir asıldır; şeyin ters çevrilmesine delâlet eder. Ondan **النَّكْس**: bir şeyi başı üzerine çevirmendir. Ve **الوِلاد المنكوس**: ayaklarının başından önce çıkmasıdır. Ve **النِّكْسُ**: ucu kırılan oktur; üstü alt yapılır. Ve ahmağa: “o, **لِنِكْسٌ**’tir” denir; buna benzetme olarak. Ve atlardan **المُنَكِّس**: koştuğunda zayıflığından başını ve önünü yükseltmeyen.

(**نكش**)  **النون** ve **الكاف** ve **الشين** bir kelimedir; şeye gelip onu tüketmeye delâlet eder. Denir: bir ota geldiler de onu **فنكَشُوه**. Ve derler: o, **بحرٌ لا يُنكَش**’tir; tıpkı “**لا يُنْزَف**” dedikleri gibi.

(**نكص**)  **النون** ve **الكاف** ve **الصاد** bir kelimedir. Denir: topukları üzerine **نَكَصَ**; bir şeyden korku ve korkaklıkla geri durduğunda. İbn Düreyd([14]) dedi: topukları üzerine **نكَصَ**: üzerinde bulunduğu hayırdan döndü; bu, ancak hayırdan dönüşte söylenir.

(**نكظ**)  **النون** ve **الكاف** ve **الظاء** tek bir kelimedir. Denir: **النَّكظ**: itme ve acele. Dedi:
[قد] تجاوزتُها على نَكَظِ المَيْـ *** ـطِ إذا خَبَّ لامعاتُ الآلِ([15])
İbn Düreyd dedi: onu **أنكَظته**([16]) **إنكاظاً**; ve onu **نَكَظْتُه** **نكظاً**; onu acele ettirdiğinde.

(**نكع**)  **النون** ve **الكاف** ve **العين** iki asıldır: biri renklerden bir renge delâlet eder; diğeri hapis ve redd’e.

Birincisi: **الأنكع**: burnu soyulan kırmızıdır. Ondan **نَكِع** denir. Ve **نَكَعَة** **الطُّرْثُوت**’un üstünden bir parmak miktarıncaya kadardır; üzerinde kırmızı bir kabuk vardır. Ve bir dudak([17]) **نَكِعة**: şiddetli kırmızıdır.

Diğer asıldan: onun hakkını **نكعَهُ**; onu([18]) ondan hapsettiğinde. Ve onu ondan **نكَعه**: onu itti. Ve onu kılıçla ve başkasıyla **نكعتُه**: onu ittim. Ve onu ihtiyacından **نكَعْتُه**: onu ondan geri çevirdim. Ve ondan: ona şeyi **نكعته**; tıpkı onu **نَقَصْتُه** gibi; sanki onu, yemeyi ve içmeyi tamamlamaktan ittin.

Ve babdan **النَّكُوع**: kısa kadın; cem‘i **نُكُع**; sanki uzamaktan alıkonmuştur. Ve bir adam **هُكَعة نُكَعة**: yerinde durur, ayrılmaz; bu da hapistendir.

(**نكف**)  **النون** ve **الكاف** ve **الفاء** iki asıldır: birincisi bir şeyi kesmeye ve uzaklaştırmaya delâlet eder; diğeri organlardan bir organa; sonra ona kıyas edilir.

Birincisi **النَّكْف**: parmağınla yanağından gözyaşlarını uzaklaştırmandır. Ve derler: bir yağmur gördük; onu bir gün veya iki gün yürüyen hiç kimse **ما نكَفَه**. Yani: onu kesmedi. Ve **بَحرٌ لا يُنْكَف**: “**لا يُنْزَح**” gibi. Ve **الانتكاف**: bir yerden bir yere, yahut bir işten bir işe çıkıştır. Dersin: bunu istedi ve **انتكَفَ** etti de şunu istedi; sanki ilk azmini kesti. Ve izi **انتكف** etti: onu buldu.

Diğer asıl **النَّكَف**: **نَكفَة**’nin cem‘idir; o, sakalın dibinde bir bezedir. Denir: **إبلٌ مُنكِّفة**: **نَكَفاتُها** göründü.

Sonra buna kıyas edildi de denildi: işten **نَكِف** etti([19]) ve **استنكف**; ondan utandığında/çekindiğinde. Bu kıyasta mânâ şudur: o, çekinince ondan yüz çevirdi ve ona sakalının dibini gösterdi; tıpkı “yüz çevirdi” denildiğinde, yanağını ona döndürüp yüz yüze gelmeyi terk etmesi gibi. Ve **الأَنِفُ** de bundandır; sanki burnunu ona karşı kaldırdı. Ve bütün bunlarda kıyas birdir. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

--------------ـــ
([1]) tekmile **المجمل**’dendir. Ve **الجمهرة**’de (3: 170) olan: “**والنكلة**، من قولهم **نكل به نكلة قبيحة**، كأنه رماه بما ينكله”.
([2]) **الرجز** Rıyâh el-Hüzelî’nindir; **بقية أشعار الهذليين** 71 ve **حواشي الجمهرة** (3: 170)’de olduğu gibi.
          Ve onu **المجمل** ve **اللسان** (**نكل**)’de nisbesiz rivayet etti. Ve rivayetinin doğrusu: “**فارم**”dır; **البقية** ve **اللسان**’da olduğu gibi; çünkü ondan önce:
* يا رب أشقاني بنو مؤمل *
          Ve ondan sonra:             * بصخرة أو عرض جيش جحفل *
([3]) Ru’be’nindir; divanında 166 ve **المجمل** ve **اللسان** (**نكه**)’de.
([4]) asılda: “**وهم عن الصراط لناكبون**”; tahriftir; ve o, Mü’minûn sûresinin 74. âyetidir; o da: {**وإن الذين لا يؤمنون بالآخرة عن الصراط  لناكبون**.
([5]) (أتي)’de daha önce geçti. Ve **الحيوان** (5: 97) ve **البيان** (3: 43) ve **اللسان** (**حلل**، **أتو**)’a bak.
([6]) Tarafe’nin muallakasındandır. Ve onun sadrı:
* وقربت بالقربى وجدك إنه *
([7]) Ve **نكد** de denir; fetih ile; ve **أنكد**.
([8]) **القاموس**’ta zikredildi; **اللسان**’da zikredilmedi.
([9]) A‘şâ’nındır; divanında 72 ve **اللسان** (**نكر**)’de.
([10]) asılda: “**تستر**”.
([11]) **الحولاء**; **الحاء**’ın zammı ve kesriyle, **الواو**’un fethiyle; o, deveden, kadın için meşime gibi bir şeydir; suyu yeşil olan bir deridir; yavruyla birlikte çıkar. Asılda: “**من الجولا**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([12]) tekmile **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([13]) Zü’r-Rumme divanı 103 ve **اللسان** (**نكز**، **ذمم**)’de.
([14]) **الجمهرة** (3: 86).
([15]) A‘şâ’nındır; divanında 6 ve **المجمل** ve **اللسان** (**نكظ**)’de. Ve beytin başındaki tekmile bu kaynaklardadır.
([16]) asılda: “**أنكظه**”; doğrusu **الجمهرة** (3: 124)’dendir.
([17]) asılda: “**وشفعة**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([18]) asılda: “**تحبسه**”; doğrusu **المجمل**’dedir.
([19]) “işten **نكف** etti” denir; ve “işten **عن الأمر**” da.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- النكث: نكث الأكسية والغزل قريب من النقض، واستعير لنقض العهد قال تعالى: ﴿وإن نكثوا أيمانهم﴾ [التوبة/12]، ﴿إذا هم ينكثون﴾ [الأعراف/135] والنكث كالنقض (قال التبريزي: والنقض: مثل النكث. والنكث: أن تنقض أخلاق الأخبية والأكسية، فتغزل ثانية. تهذيب إصلاح المنطق 1/82)، والنكيثة كالنقيضة، وكل خصلة ينكث فيها القوم لها: نكيثة. قال الشاعر:
*متى يك أمر للنكيثة أشهد*
(هذا عجز بيت لطرفة بن العبد، وشطره:
*وقربت بالقربى وجدك إنني*
وهو في ديوانه ص 55؛ والمجمل 3/884)

##### Türkçe

- **النكث**: örtüleri ve ipliği söküp bozmak, **النقض**’a yakındır; ahdi bozmak için ödünç alınmıştır. Yüce Allah dedi ki: ﴿وإن **نكثوا** أيمانهم﴾ [التوبة/12]، ﴿إذا هم **ينكثون**﴾ [الأعراف/135]. Ve **النكث** **النقض** gibidir. (Tebrîzî dedi ki: **النقض**: **النكث** gibidir. Ve **النكث**: çadırların ve örtülerin iplerini söküp bozmandır; sonra ikinci defa eğirirsin. تهذيب إصلاح المنطق 1/82). Ve **النكيثة** **النقيضة** gibidir; kavmin onda bozduğu her bir huy için ona: **نكيثة** (denir). Şair dedi ki:
*متى يك أمر للنكيثة أشهد*
(Bu, Tarafe b. el-‘Abd’ın bir beytinin ikinci mısraıdır; onun ilk mısraı:
*وقربت بالقربى وجدك إنني*
ve o, onun divanında s. 55’tedir; ve **المجمل** 3/884).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ك ث
نكث الحبل والسّواك والسأف في أصول الأظفار وقد انتكث بنفسه وهذه نكاثة الحبل‏:‏ لما انتكث من طرفه‏.‏
ونكاثة السواك‏:‏ لما تشعّث من رأسه‏.‏
وهي تغزل النّكث والأنكاث وهو ما نكث من الأكسية والأخبية ليغزل ثانية‏.‏
وبحلٌ أنكاث‏.‏
ومن المجاز‏:‏ نكث العهد والبيعة‏.‏
وناكثه العهد‏.‏
وهو نكّاث للعهود‏.‏
وهذا قول لا نكيثة فيه‏:‏ لا خلف‏.‏
ووقعوا في النكيثة‏:‏ في الخطّة الصّعبة التي تناكثوا فيها العهود‏.‏
وانتكث ما كان بينهم‏.‏

##### Türkçe

ن ك ث
**نكث** ipi, misvağı ve tırnakların köklerindeki kiri çözdü; ve o (şey) kendi kendine **انتكث** oldu; ve bu, ipin **نكاثة**’sidir: ucundan **انتكث** olan şey için.
Ve misvağın **نكاثة**’si: başından saçaklanan şey için.
Ve o, **النّكث**’i ve **الأنكاث**’ı eğirir; o da, örtülerden ve çadırlardan ikinci defa eğrilsin diye **نكث** edilen şeydir.
Ve **وبحلٌ** **أنكاث**.
Mecazdan: ahdi ve biatı **نكث** etti.
Ve onunla ahdi **ناكثه**.
Ve o, ahitler için **نكّاث**’tır.
Ve bu, içinde **نكيثة** olmayan bir sözdür: geri dönme yoktur.
Ve **النكيثة**’ye düştüler: içinde ahitleri karşılıklı **تناكثوا** ettikleri zor planda.
Ve aralarında olan şey **انْتَكث** oldu.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّكْثُ: نَقْضُ ما تَعْقِدُه وتُصْلِحُه من بَيْعَةٍ وغيرها. نَكَثَه يَنْكُثُه نَكْثاً فانْتَكَثَ، وتَناكَثَ القومُ عُهودَهم: نقضوها، وهو على المثل. وفي حديث علي، كرّم الله وجهه: أُمِرْت بقتال الناكِثِينَ والقاسِطِين والمارِقِين؛ النَّكْثُ: نَقْضُ العهد؛ وأَراد بهم أَهل وقعة الجمل، لأَنهم كانوا بايعوه ثم نقضوا بيعته، وقاتلوه؛ وأَراد بالقاسطين أَهل الشأْم، وبالمارقين الخوارج.
وحَبْلٌ نِكْثٌ ونَكِيث وأَنْكاثٌ: مَنْكُوث. والنِّكْث، بالكسر: أَنْ تُنْقَضَ أَخْلاقُ الأَخْبية والأَكْسِية البالية، فَتُغْزَلَ ثانيةً، والاسم من ذلك كله النَّكيثَةُ. ونَكَث العهدَ والحبلَ فانْتَكَثَ أَي نقضه فانتقض.
وفي التنزيل العزيز: ولا تكونوا كالتي نَقَضَتْ غَزْلها من بعد قُوَّةٍ أَنْكاثاً؛ واحد الأَنْكاث: نِكْثٌ، وهو الغَزْلُ من الصوف أَو الشعر، تُبْرَمُ وتُنْسَجُ، فإِذا خَلَقَتِ النسيجةُ قُطِّعَتْ قِطَعاً صِغاراً، ونُكِثَتْ خيوطُها المبرومة، وخُلِطت بالصوف الجديد ونَشِبَتْ به، ثم ضُربت بالمطارق وغزلت ثانية واستعملت، والذي ينكُثها يقال له: نَكَّاثٌ؛ ومن هذا نَكْثُ العهد، وهو نَقْضه بعد إِحْكامه، كما تُنْكَث خيوطُ الصوف المغزول بعد إِبْرامه. ابن السكيت: النَّكْثُ المصدر. وفي حديث عمر: أَنه كان يأْخذ النِّكْثَ والنَّوى من الطريق، فإِن مَرَّ بدار قوم، رمى بهما فيها وقال: انتفعوا بهذا النِّكثَ؛ النِّكْث، بالكسر: الخيط الخَلَقُ من صوف أَو شعر أَو وَبرٍ، سمي به لأَنه يُنْقَضُ، ثم يُعاد فَتْلُه. والنَّكِيثَة: الأَمر الجليل. والنَّكِيثَة: خُطَّةٌ صَعْبة يَنْكُثُ فيها القوم؛ قال طرفة:
وقرّبتُ بالقُرْبَى، وجَدِّك أَنه
متى يَكُ عَقْدٌ للنَّكِيثَةِ، أَشْهَدِ
يقول: متى ينزل بالحيِّ أَمر شديد يبلغ النكيثة، وهي النفس، ويَجْهَدها، فإِني أَشهده. قال ابن بري: وذكر الوزير المغربي أَنَّ النكيثة في بيت طرفة هي النفس؛ وقال أَبو نخيلة:
إِذا ذَكَرْنا، فالأُمورُ تُذْكَرُ،
واستوعبَ، النَّكائِثَ، التَّفَكُّرُ،
قُلْنا: أَميرُ المُؤْمِنِينَ مُعْذِرُ
يقول: استوعبَ الفِكرُ أَنْفُسَنا كلها وجَهَدَ بها. والنَّكِيثَةُ: النَّفسُ. قال أَبو منصور: وسميت النفس نَكِيثَةً، لأَن تكاليف ما هي مضطرة إِليه تَنْكُثُ قُوَاها، والكِبَرُ يفنيها، فهي منكوثة القُوَى بالنَّصَبِ والفناء، وأُدخلت الهاء في النكيثة لأَنها اسم. الجوهري: فلانٌ شديدُ النكيثة أَي النفس. وبُلِغت نَكِثَتُه أَي جُهْدُه. يقال: بُلِغَت نَكِيثَةُ البعير إِذا جَهِدَ قوَّتَه. ونكائث الإِبل: قُوَاها؛ قال الراعي يصف ناقة:
تُمْسِي، إِذا العِيسُ أَدْرَكْنا نَكائثَها،
خَرْقاءَ، يعتادُها الطُّوفانُ والزُّوُدُ
وبلغ فلانٌ نَكِيثَةَ بعيرِه أَي أَقْصَى مجهوده في السير. وقال فلانٌ قولاً لا نَكِيثَةَ فيه أَي لا خُلْفَ.
وطلب فلانٌ حاجة ثم انْتَكَثَ الأُخرى أَي انصرف إِليها.
ويقال: بعيرٌ مُنْتَكِثٌ إِذا كان سميناً فَهُزِلَ؛ قال الشاعر: ومُنْتَكِثٍ عالَلْتُ بالسَّوْطِ رأَسَه،
وقد كَفَرَ اللَّيْلُ الخَرُوقُ المَوَامِيَا
ونَكَثَ السِّواكَ وَغَيْرَهُ يَنْكُثُه نَكْثاً فانْتَكَثَ: شَعَّثَهُ، وكذلك نَكَثَ السَّافَ عن أُصولِ الأَظفار.
والنُّكَاثَةُ: ما انْتَكَثَ من الشيء.
والنُّكَاثُ: أَن يَشْتَكِيَ البعيرُ نُكْفَتَيْه، وهما عظمان ناتِئان عند شحمتي أُذنيه، وهو النُّكَافُ. اللحياني: اللُّكاثُ والنُّكاثُ داءٌ يأْخذ الإِبلَ، وهو شبه البَثْرِ يأْخذها في أَفواهها.
ونِكْثٌ: اسمٌ. وبَشِيرُ بنُ النِّكْثِ: شاعر معروف، حكاه سيبويه، وأَنشد له:
وَلَّتْ ودَعْواها شَديدٌ صَخَبُهْ

##### Türkçe

**النَّكْثُ**: **بَيْعَةٍ** ve onun dışındakinden, bağladığını ve düzelttiğini bozmak.

**نَكَثَه يَنْكُثُه نَكْثاً فانْتَكَثَ**; ve kavim **تَناكَثَ** ahitlerini: onları bozdular; ve o, mesel üzerinedir. Ve Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: **أُمِرْت بقتال الناكِثِينَ والقاسِطِين والمارِقِين**; **النَّكْثُ**: ahdi bozmak; ve onlarla **وقعة الجمل** ehlini kastetti; çünkü onlar ona biat etmişlerdi, sonra biatini bozdular ve onunla savaştılar; ve **القاسطين** ile Şam ehlini kastetti; ve **المارقين** ile Hâricîleri.

Ve **حَبْلٌ نِكْثٌ** ve **نَكِيث** ve **أَنْكاثٌ**: bozulmuş. Ve **النِّكْث** (kesre ile): eski çadırların ve eski örtülerin ipliklerinin çözülmesi, sonra ikinci defa eğrilmesi; ve bunun hepsinden olan isim **النَّكيثَةُ**’dir. Ve ahdi ve ipi **نَكَثَ**; sonra **انْتَكَثَ**; yani onu bozdu da bozuldu.

Ve aziz tenzilde: **ولا تكونوا كالتي نَقَضَتْ غَزْلها من بعد قُوَّةٍ أَنْكاثاً**; **الأَنْكاث**’ın teki: **نِكْثٌ**; ve o, yün yahut kıldan eğrilmiş iptir; bükülür ve dokunur; dokuma eskidiği vakit küçük parçalara kesilir; bükülmüş iplikleri çözülür; yeni yünle karıştırılır ve ona yapışır; sonra tokmaklarla dövülür, ikinci defa eğrilir ve kullanılır; onu çözen kimseye: **نَكَّاثٌ** denir. Ve bundan, ahdi **نَكْثُ** vardır; ve o, sağlamlaştırdıktan sonra onu bozmaktır; tıpkı yün ipliklerinin büküldükten sonra çözülmesi gibi. İbnü’s-Sikkît: **النَّكْثُ** mastardır. Ve Ömer’in hadîsinde: onun yoldan **النِّكْثَ** ve **النَّوى** aldığı; bir kavmin evinin yanından geçerse ikisini de onun içine atar ve derdi ki: “Şu **النِّكْثَ**’ten faydalanın”; **النِّكْث** (kesre ile): yün yahut kıl yahut deve tüyünden eski ipliktir; onunla adlandırıldı, çünkü o çözülür, sonra bükümü yeniden yapılır.

Ve **النَّكِيثَة**: büyük iş. Ve **النَّكِيثَة**: kavmin içinde çözüldüğü zor bir plan; Tarafe dedi ki:
وقرّبتُ بالقُرْبَى، وجَدِّك أَنه
متى يَكُ عَقْدٌ للنَّكِيثَةِ، أَشْهَدِ
Der ki: mahalleye nefse ulaşan, onu yoran şiddetli bir iş ne zaman inse, ben ona şahit olurum. İbn Berrî dedi ki: Mağribî vezir, Tarafe’nin beytindeki **النكيثة**’nin nefis olduğunu zikretti; ve Ebû Nuhayle dedi ki:
إِذا ذَكَرْنا، فالأُمورُ تُذْكَرُ،
واستوعبَ، النَّكائِثَ، التَّفَكُّرُ،
قُلْنا: أَميرُ المُؤْمِنِينَ مُعْذِرُ
Der ki: fikir, nefislerimizin hepsini kuşattı ve onunla yordu. Ve **النَّكِيثَةُ**: nefistir. Ebû Mansûr dedi ki: nefis **نَكِيثَةً** diye adlandırıldı; çünkü onun mecbur olduğu şeylerin yükümlülükleri kuvvetlerini çözer; ve ihtiyarlık onu tüketir; o hâlde o, yorgunluk ve tükeniş ile kuvvetleri bozulmuş olandır; ve **النكيثة**’ye **الهاء** sokuldu, çünkü o bir isimdir. Cevherî: falan **شديدُ النكيثة**’dir; yani nefisçe. Ve **بُلِغت نَكِثَتُه**; yani gayreti. Denir ki: **بُلِغَت نَكِيثَةُ البعير**; deve kuvvetini yorduğu vakit. Ve develerin **نكائث**’i: kuvvetleridir; Râ‘î bir dişi deveyi vasfederek dedi ki:
تُمْسِي، إِذا العِيسُ أَدْرَكْنا نَكائثَها،
خَرْقاءَ، يعتادُها الطُّوفانُ والزُّوُدُ
Ve falan, devesinin **نَكِيثَةَ**sine ulaştı; yani yürüyüşte gayretinin en sonuna vardı. Ve falan, içinde **نَكِيثَةَ** olmayan bir söz söyledi; yani içinde sözden dönme yoktur.

Ve falan bir ihtiyaç istedi, sonra ötekine **انْتَكَثَ**; yani ona yöneldi.

Ve denir ki: deve **مُنْتَكِثٌ**; semiz iken zayıfladığı vakit; şair dedi ki:
ومُنْتَكِثٍ عالَلْتُ بالسَّوْطِ رأَسَه،
وقد كَفَرَ اللَّيْلُ الخَرُوقُ المَوَامِيَا
Ve **السِّواكَ** ve başkasını **نَكَثَ**; onu **يَنْكُثُه نَكْثاً فانْتَكَثَ**: onu dağıttı; ve aynı şekilde, tırnakların köklerinden **السَّافَ**’ı **نَكَثَ**.

Ve **النُّكَاثَةُ**: şeyden bozulup ayrılan şey.

Ve **النُّكَاثُ**: devenin **نُكْفَتَيْه**’inden şikâyet etmesidir; ikisi, kulaklarının iki yağ parçası yanında çıkıntı yapan iki kemiktir; ve o **النُّكَافُ**’dır. Lihyânî: **اللُّكاثُ** ve **النُّكاثُ** develeri tutan bir hastalıktır; ve o, ağızlarında onları tutan, çıban benzeri bir şeydir.

Ve **نِكْثٌ**: bir isimdir. Ve **بَشِيرُ بنُ النِّكْثِ**: tanınmış bir şairdir; Sîbeveyh onu nakletti; ve ona ait şu beyti okudu:
وَلَّتْ ودَعْواها شَديدٌ صَخَبُهْ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ك ث * * نَكَثَ * العهد والحبل نقضه وبابه نصر

##### Türkçe

* ن ك ث * * **نَكَثَ** * ahdi ve ipi: onu bozdu; ve onun bâbı **نصر**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النكث بالكسر: أن تنقض أخلاق  الأخبية و  الأكسية  البالية  لتغزل ثانية  ، والاسم منه النكيثة. نكث: اسم. والنكث  والد بشير الشاعر  ، حكاه سيبويه، وأنشد له:
  ولت ودعواها شديد صخبه من المجاز:  نكث العهد  أو البيعة: نقض، ينكثه نكثا، وهو نكاث للعهد. والنكث: نقض ما تعقده وتصلحه من بيعة وغيرها، وفي حديث على كرم الله وجهه: أمرت بقتال الناكثين والقاسطين والمارقين  أراد بالناكثين أهل وقعة الجمل؛ لأنهم كانوا بايعوه ثم نقضوا بيعته، وقاتلوه. ونكث العهد  والحبل ينكثه  ، بالضم،  وينكثه  ، بالكسر:  نقضه فانتكث  : فانتقض، والاسم النكيثة. نكث  السواك  وغيره، ينكثه نكثا: شعثه، فانتكث  تشعث رأسه  ، وكذلك نكث الساف عن أصول الأظفار.  والنكيثة: النفس  ، قال أبو منصور: سميت النفس نكيثة؛ لأن تكاليف ما هي مضطرة إليه تنكث قواها، والكبر يفنيها، فهي منكوثة القوى بالنصب والفناء، وأدخلت الهاء في النكيثة لأنها اسم. وفي الصحاح: فلان شديد النكيثة، أي النفس. والجمع النكائث، قال أبو نخيلة:
  إذا ذكرنا فالأمور تذكر
  واستوعب النكائث التفكر
  قلنا أمير المؤمنين معذر يقول: استوعب الفكر أنفسنا كلها، وجهد بها. من المجاز: النكيثة:  الخلف  ، يقال: قال فلان قولا لا نكيثة فيه، أي لا خلف. النكيثة  : أقصى المجهود  . وفي الصحاح: بلغت نكيثته، أي جهده، يقال: بلغت نكيثة البعير، أراد: جهد قوته. ونكائث الإبل: قواها، قال الراعى يصف ناقة:
  تمسى إذا العيس أدركنا نكائثهاخرقاء يعتادها الطوفان والزؤد وبلغ فلان نكيثة بعيره، أي أقصى مجهوده في السير. من المجاز: النكيثة:  خطة صعبة ينكث فيها القوم  ، قال طرفة:

  وقربت بالقربى وجدك إنه                      متى يك عقد للنكيثة أشهد يقول: متى ينزل بالحى أمر شديد يبلغ النكيثة، وهي النفس، ويجهدها، فإني أشهده. قال ابن برى: وذكر الوزير المغربي أن النكيثة في بيت طرفة هي النفس. النكيثة:  الطبيعة  . النكيثة:  القوة  .  وحبل  نكث، بالكسر، ونكيث، و  أنكاث  أي  منكوث  قد نكث طرفه، وهو مما جاء منه الواحد على لفظ الجمع، كأنهم جعلوه أجزاء، وكذلك حبل أرمام وأرماث وأحذاق، وبرمة وقدر وجفنة وقدح أعشار، فيها كلها، ورمح أقصاد، وثوب أخلاق وأسمال، وبئر أنشاط، وبلد أخصاب وسباسب. نقله الصاغاني. النكاث،  كغراب: بثر يخرج في أفواه الإبل  كاللكاث، وقد تقدم، وذلك عن اللحياني. النكاثة  بهاء: ما حصل في الفم من تشعيث السواك  . هو أيضا  ما انتكث من طرف حبل  ، نقله الصاغاني.  والمنتكث: المهزول  ، يقالك بعير منتكث، إذا كان سمينا فهزل، قال الشاعر:
  ومنتكث عاللت بالسوط رأسـه                      وقد كفر الليل الخروق المواميا من المجاز:  تناكثوا عهودهم: تناقضوها  . من المجاز أيضا:  انتكث  فلان  من حاجة إلى أخرى  بعد ما طلب، أي  انصرف  إليها.
 ومما يستدرك عليه: وهي تغزل النكث والأنكاث، وفي التنزيل العزيز:  ولا تكونوا كالتي نقضت غزلها من بعد قوة أنكاثا  واحدها نكث، وهو الغزل من الصوف أو الشعر تبرم وتنسج، فإذا أخلقت النسيجة قطعت قطعا صغارا، ونكثت خيوطها المبرومة، وخلطت بالصوف الجديد، ونشبت به، ثم ضربت بالمطارق، وغزلت ثانية واستعملت، والذي ينكثها يقال له نكاث، ومن هذا نكث العهد، وهو نقضه بعد إحكامه، كما تنكث خيوط الصوف المغزول بعد إبرامه، وفي حديث عمر: أنه كان يأخذ النكث والنوى من الطريق فإن مر بدار قوم رمى بهما فيها، وقال: انتفعوا بهذا النكث  وهو بالكسر الخيط الخلق من صوف أو شعر أو وبر، سمى به لأنه ينقض ثم يعاد فتله. والنكيثة: الأمر الجليل. والنكاث، بالضم: أن يشتكى البعير نكفتيه، وهما عظمان ناتئان عند شحمتي أذنيه، هو النكاف.

##### Türkçe

**النكث** (kesre ile): çadırların ve eskimiş örtülerin ahlâkını (ipliklerini) bozup sökmen ve ikinci defa eğirmen; bunun adı **النكيثة**’dir. **نكث**: isim. Ve **النكث** şair Beşîr’in babasıdır; bunu Sîbeveyh hikâye etti ve ona ait şu beyti okudu:
  ولت ودعواها شديد صخبه

Mecazdan: **نكث العهد** veya **البيعة**: bozdu; onu **ينكثه** **نكثا** ile bozar; o, ahdi bozan (**نكاث**)tır. Ve **النكث**: biat ve benzerinden bağladığını ve sağlamlaştırdığını bozmandır. Ali’nin (Allah yüzünü keremli kılsın) hadisinde: “**أمرت بقتال الناكثين والقاسطين والمارقين**”; **الناكثين** ile Cemel vak‘asının ehlini kastetti; çünkü onlar ona biat etmişlerdi, sonra biatini bozdular ve onunla savaştılar. Ve **نكث العهد** ve ipi, onu **ينكثه** (damme ile) ve onu **ينكثه** (kesre ile): onu bozdu; böylece **فانتكث**: yani bozuldu; ad **النكيثة**’dir. **نكث السواك** ve başkasını, onu **ينكثه نكثا**: onu dağıttı/saçaklandırdı; böylece **فانتكث تشعث رأسه**: başı dağınık oldu; yine tırnakların köklerinden **الساف**’ı söküp dağıtması da böyledir.

Ve **النكيثة**: nefistir; Ebû Mansûr dedi ki: nefse **نكيثة** denildi; çünkü onun zorunlu olduğu şeylerin yükümlülükleri onun kuvvetlerini bozar; kibir de onu tüketir; böylece o, yıpranma ve yok oluşla kuvvetleri bozulmuş (**منكوثة القوى**) olur; ve **النكيثة**’ye **الهاء** dâhil edildi; çünkü o bir isimdir. Ve **الصحاح**’ta: “Falan **شديد النكيثة**” (yani nefisçe) denir. Çoğulu **النكائث**’tir. Ebû Nuhayla dedi ki:
  إذا ذكرنا فالأمور تذكر
  واستوعب النكائث التفكر
  قلنا أمير المؤمنين معذر

Şöyle der: düşünce nefislerimizin hepsini kuşattı ve onunla (nefislerle) çabaladı. Mecazdan: **النكيثة**: geri dönme/ahde vefasızlık (**الخلف**); “Falan, içinde **نكيثة** olmayan bir söz söyledi” denir; yani geri dönme yok. **النكيثة**: gayretin en uç noktasıdır. Ve **الصحاح**’ta: “Onun **نكيثته**’sine ulaştım”; yani gayretine; “Devenin **نكيثة**’sine ulaştım” denir; muradı: kuvvetinin gayreti. Ve **نكائث الإبل**: onların kuvvetleridir. Er-Râ‘î bir dişi deveyi vasfederek dedi ki:
  تمسى إذا العيس أدركنا نكائثهاخرقاء يعتادها الطوفان والزؤد

Ve falan, devesinin **نكيثة**’sine ulaştı; yani yürüyüşte en uç gayretine. Mecazdan: **النكيثة**: kavmin içinde bozulup dağıldığı zor bir plan/iş (**خطة صعبة ينكث فيها القوم**). Tarafe dedi ki:

  وقربت بالقربى وجدك إنه                      متى يك عقد للنكيثة أشهد

Şöyle der: mahalleye şiddetli bir iş inip **النكيثة**’ye ulaşınca—ki o nefistir—ve onu yorduğunda, ben ona şahit olurum. İbn Berrî dedi ki: vezir el-Mağribî, Tarafe’nin beytindeki **النكيثة**’nin nefis olduğunu zikretti. **النكيثة**: tabiat (**الطبيعة**). **النكيثة**: kuvvet (**القوة**). Ve bir ip **نكث** (kesre ile), ve **نكيث**, ve **أنكاث**; yani ucu bozulmuş (**منكوث**)—ucunu bozmuştur; bu, tekilin cem‘ lafzı üzere geldiği şeylerdendir; sanki onu parçalara ayırmışlardır. Yine **حبل أرمام** ve **أرماث** ve **أحذاق**; ve **برمة** ve **قدر** ve **جفنة** ve **قدح أعشار**—bunların hepsinde; ve **رمح أقصاد**; ve **ثوب أخلاق** ve **أسمال**; ve **بئر أنشاط**; ve **بلد أخصاب** ve **سباسب**. Bunu Sâğânî nakletti.

**النكاث** ( **كغراب** vezninde): develerin ağızlarında çıkan bir çıbandır; **كاللكاث** gibidir; daha önce geçti; bu, el-Lihyânî’dendir. **النكاثة** (هاء ile): misvakın dağınıklığından ağızda meydana gelen şeydir. O, ayrıca ipin ucundan bozulan şeydir (**ما انتكث من طرف حبل**); bunu Sâğânî nakletti. Ve **المنتكث**: zayıflamış olandır; “**بعير منتكث**” denir; semiz iken zayıfladıysa. Şair dedi ki:
  ومنتكث عاللت بالسوط رأسـه                      وقد كفر الليل الخروق المواميا

Mecazdan: “Onlar ahitlerini **تناكثوا**”: onları çelişkili kıldılar/bozdular (**تناقضوها**). Yine mecazdan: “Falan, bir ihtiyaçtan diğerine **انتكث**—talep ettikten sonra”; yani ona yöneldi (**انصرف**).

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: “O, **النكث** ve **الأنكاث**’ı eğirir.” Aziz tenzilde: **ولا تكونوا كالتي نقضت غزلها من بعد قوة أنكاثا**; bunun teki **نكث**’tir. O, yün veya kıldan eğrilip bükülen ve dokunan ipliktir; dokuma eskidiğinde küçük parçalara kesilir; bükülmüş iplikleri çözülür (**ونكثت خيوطها المبرومة**); yeni yünle karıştırılır ve ona tutturulur; sonra tokmaklarla dövülür; ikinci defa eğrilir ve kullanılır. Onu bozana **نكاث** denir. Bundan **نكث العهد** gelir; o, onu sağlamlaştırdıktan sonra bozmaktır; tıpkı eğrilmiş yün ipliklerinin bükümünden sonra çözülmesi gibi. Ömer’in hadisinde: yoldan **النكث** ve çekirdekleri (**النوى**) alırdı; bir kavmin evinin yanından geçerse ikisini de içine atardı ve: “Şu **النكث**’ten faydalanın” derdi. O (kesre ile) yün veya kıl yahut deve tüyünden eskimiş ipliktir (**الخيط الخلق**); onunla adlandırıldı; çünkü o çözülür, sonra tekrar bükülür. Ve **النكيثة**: büyük/azametli iş (**الأمر الجليل**). Ve **النكاث** (damme ile): devenin iki **نكفة**’sinden şikâyet etmesidir; onlar, kulaklarının yağlı iki kısmının yanında çıkıntı yapan iki kemiktir; o, **النكاف**’tır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَكَثَ
1 نَكَثَ ذ , (S, K,) aor. نَكُثَ , (K, Msb,) and نَكِثَ , (K,) inf. n. نَكْثٌ, (TA,) He undid [the threads of] a garment of the kind called كِسَاء, &c.: (Msb:) he undid, or untwisted, a rope. (S, K.) ― -b2- نَكَثَ السِّوَاكَ, aor. نَكُثَ , inf. n. نَكْثٌ; He, or it, made the head of the tooth-stick to be uncompacted, disintegrated, disunited, or seperated, in its fibres: and so the verb signifies with respect to other things. (TA.) [See also 8.] ― -b3- نَكَثَ, (aor. نَكُثَ , and نَكِثَ , K, inf. n. نَكْثٌ, TA,) (tropical:) He dissolved, violated, or broke, a covenant, or compact, (S, K,) or an act of inauguration, &c. (TA.) ― -b4- نَكَثَ عَنِ الأَمْرِ i. q. نَكَصَ (Aboo-Turلb, in TA, art. نكص.)

5 تَنَكَّثَ see 8.

تَنَاكَثُوا عُهُودَهُمْ
6 تَنَاكَثُوا عُهُودَهُمْ ذ (tropical:) They mutually dissolved, or broke, their covenants, or compacts; syn. تَنَاقَضُوهَا. (K.)

انتكث
8 انتكث ذ It (a garment of the kind called كِسَاء, &c., Msb, or a rope, S, K) was undone, or untwisted. (S, K, &c.) ― -b2- انتكث السِّوَاكُ [so accord. to the TA: in the K, ↓ نَكَثَ:] (TA:) and ↓ تنكّث, (TA, in art. شعث,) The head of the tooth-stick became uncompacted, disunited, or separated, in its fibres. (TA.) ― -b3- انتكث [He was, or became, emaciated, or lean; he (a camel) became lean after having been fat. See 4, in art. رأى.] ― -b4- انتكث (tropical:) It (a covenant, or compact, S and K, or an act of inauguration, &c., TA,) was dissolved, violated, or broken. (S, K, &c.) ― -b5- انتكث مِنْ حَاجَةٍ اِلَى أُخْرَى, (K,) or لِأُخْرَى, (S,) (tropical:) He turned from a thing that he wanted to another thing, (S, K,) having desired, or sought, the former. (TA.)

نِكْثٌ
نِكْثٌ ذ What is undone, to be spun again, (A, Msb,) of the garments called أَكْسِيَة, and of the stuff of the tents called أَخْبِيَة: (A:) pl. أَنْكَاثٌ: (Msb:) or threads of an old and worn-out stuff, of wool or hair, untwisted, and mixed with new wool [or hair], and beaten with مَطاَرِق, and spun a second time: or old and worn-out thread of wool or common hair or the soft hair called وَبَر; so called because it is untwisted, and twisted again: (TA:) it is when the old and worn-out materials of the garments called اكسية (and of the tents called اخبية, S) are undone, to be spun again. (S, K.) [SM seems to have understood, from the expl. in the S and K, that نِكْثٌ is an inf. n.; for he adds,] the subst. is ↓ نَكِيثَةٌ: (TA:) [i. e., this last word has the signification assigned above to نِكْثٌ, from the A and Msb]. ― -b2- هَىِ تَغْزِلُ النِّكْثَ, and نَكِيثٌ, She spins what has been undone, to be spun again, &c. (A.) ― -b3- حَبْلٌ نِكْثٌ, and ↓ نَكِيثٌ, (TA,) and أَنْكَاثٌ, and ↓ مَنْكُوثٌ, (K,) A rope undone, or untwisted, (K, TA,) at its end. (TA.)

نُكَاثٌ
نُكَاثٌ ذ Pustules which come forth in the mouths of camels: (K:) as also لُكَاثٌ. (TA.) ― -b2- A disease in the نَكَفَتَانِ of a camel, which are two prominent bones by the fat parts of the two ears: it is also called نُكَافٌ. (TA.)

نَكِيثٌ
نَكِيثٌ ذ : see نِكْثٌ.

نُكَاثَةٌ
نُكَاثَةٌ ذ The broken particles of the end of a سِوَاك [or tooth-stick], remaining in the mouth. (K.) ― -b2- Also, What is undone, or untwisted, of the end of a rope, (K,) &c. (TA.)

نَكِيثَهٌ
نَكِيثَهٌ ذ : see نِكْثٌ. ― -b2- Subst. from انتكث الحَبْلُ [What is undone, or untwisted, of a rope]. (TA.) ― -b3- (tropical:) Breach of promise; syn. خُلْفٌ. (S, K.) Ex. قَالَ فُلَانٌ قَوْلًا لَا نَكِيثَةَ فِيهِ Such a one said a saying in which was [intended] no breach of promise. (S.) ― -b4- (tropical:) A difficult, or an arduous, affair, or case, in which a people dissolves, or breaks, (تَنْكُثُ) [its covenants, or compacts]. (S, K.) ― -b5- A great affair. (TA.) ― -b6- The utmost of one's endeavour, or effort: (S, K:) power, or strength: (K:) pl. نَكَائِثُ. (TA.) Ex. بَلَغَ فُلَانٌ نَكِيثَةَ بَعِيرِهِ Such a one exerted the utmost endeavour, or effort, [or power, or strength,] of his camel, in journeying. (S.) [See also نَجِيثَةٌ.] ― -b7- نَكِيثَةٌ Nature; natural, or native, disposition, temper, or other property. (K.) ― -b8- النَكِيثَهُ (assumed tropical:) The mind; the soul; syn. النَّفْسُ: (S, K:) so called because the vexation of those things of which it is in need dissolve (تَنْكُثُ) its powers, and old age destroys it: the ة is added because it is a subst. (TA.) Ex. فُلاَنٌ شَدِيدُ النَّكِيثَةِ Such a one is strong in mind. (S.) Pl. نَكَائِثُ. (TA.)

نَكَّاثٌ
نَكَّاثٌ ذ One who undoes, or untwists, thread, and twists it again, or, to twist it again. (TA.) [See نِكْثٌ.] ― -b2- نَكَّاثٌ لِلْعَهْدِ (tropical:) One who is wont to dissolve, violate, or break, his covenant, or compact. (TA.)

مَنْكُوثٌ
مَنْكُوثٌ ذ : see نِكْثٌ.

مَنْتَكِثٌ
مَنْتَكِثٌ ذ Emaciated; lean: (K:) a camel that has been fat, and has become lean. (TA.)

##### Türkçe

**نَكَثَ**
1 **نَكَثَ** ذ, (S, K,) muzâri‘ı **نَكُثَ**, (K, Msb,) ve **نَكِثَ**, (K,) mastarı **نَكْثٌ**, (TA,) **كِسَاء** denilen türden bir elbisenin [ipliklerini] çözdü, vb.: (Msb:) bir ipi çözdü yahut bükümünü açtı. (S, K.) ― -b2- **نَكَثَ السِّوَاكَ**, muzâri‘ı **نَكُثَ**, mastarı **نَكْثٌ**; O, yahut o (şey), misvağın başını liflerinde sıkı olmayan, dağılmış, ayrışmış yahut ayrılmış hâle getirdi: fiil diğer şeyler hakkında da böyle mânâya gelir. (TA.) [Bkz. ayrıca 8.] ― -b3- **نَكَثَ**, (muzâri‘ı **نَكُثَ**, ve **نَكِثَ**, K, mastarı **نَكْثٌ**, TA,) (mecaz:) bir ahdi yahut sözleşmeyi, (S, K,) yahut biat etmeyi vb. bozdu, ihlâl etti yahut kırdı. (TA.) ― -b4- **نَكَثَ عَنِ الأَمْرِ** **نَكَصَ** ile aynı mânâdadır (Aboo-Turلb, TA’da, md. **نكص**.)

5 **تَنَكَّثَ**: 8’e bak.

**تَنَاكَثُوا عُهُودَهُمْ**
6 **تَنَاكَثُوا عُهُودَهُمْ** ذ (mecaz:) ahidlerini yahut sözleşmelerini karşılıklı olarak çözdüler yahut bozdular; eşanlamlısı **تَنَاقَضُوهَا**. (K.)

**انتكث**
8 **انتكث** ذ O (**كِسَاء** denilen türden bir elbise vb., Msb, yahut bir ip, S, K) çözüldü yahut bükümü açıldı. (S, K, &c.) ― -b2- **انتكث السِّوَاكُ** [TA’ya göre böyledir: K’da ↓ **نَكَثَ**:] (TA:) ve ↓ **تنكّث**, (TA, md. **شعث**’te,) Misvağın başı liflerinde sıkı olmayan, ayrışmış yahut ayrılmış hâle geldi. (TA.) ― -b3- **انتكث** [Zayıfladı yahut zayıf oldu; o (bir deve) semiz olduktan sonra zayıfladı. Bkz. md. **رأى**’da 4.] ― -b4- **انتكث** (mecaz:) O (bir ahid yahut sözleşme, S ve K, yahut biat etme vb., TA,) çözüldü, ihlâl edildi yahut bozuldu. (S, K, &c.) ― -b5- **انتكث مِنْ حَاجَةٍ اِلَى أُخْرَى**, (K,) yahut **لِأُخْرَى**, (S,) (mecaz:) istediği bir şeyden başka bir şeye döndü, (S, K,) ilkinin arzusunu duymuş yahut onu talep etmişken. (TA.)

**نِكْثٌ**
**نِكْثٌ** ذ Yeniden eğrilmek üzere çözülmüş olan şey, (A, Msb,) **أَكْسِيَة** denilen elbiselerden ve **أَخْبِيَة** denilen çadır bezinden: (A:) çoğulu **أَنْكَاثٌ**: (Msb:) yahut yün yahut kıldan eski ve yıpranmış bir bezin iplikleri; bükümü açılmış, yeni yün [yahut kıl] ile karıştırılmış, **مَطاَرِق** ile dövülmüş ve ikinci defa eğrilmiş: yahut yünden yahut sıradan kıldan yahut **وَبَر** denilen yumuşak kıldan eski ve yıpranmış iplik; bükümü açılıp tekrar büküldüğü için böyle adlandırılmıştır: (TA:) **اكسية** denilen elbiselerin (ve **اخبية** denilen çadırların, S) eski ve yıpranmış malzemeleri yeniden eğrilmek üzere çözüldüğü zamandır. (S, K.) [SM, S ve K’daki açıklamadan, **نِكْثٌ**’ün bir mastar olduğu kanaatine varmış görünür; çünkü şunu ekler:] isim **نَكِيثَةٌ**’dir: (TA:) [yani bu son kelime, A ve Msb’den yukarıda **نِكْثٌ** için verilen mânâyı taşır]. ― -b2- **هَىِ تَغْزِلُ النِّكْثَ**, ve **نَكِيثٌ**, O, yeniden eğrilmek üzere çözülmüş olanı eğirir, vb. (A.) ― -b3- **حَبْلٌ نِكْثٌ**, ve ↓ **نَكِيثٌ**, (TA,) ve **أَنْكَاثٌ**, ve ↓ **مَنْكُوثٌ**, (K,) Ucu çözülmüş yahut bükümü açılmış ip. (K, TA,) (TA.)

**نُكَاثٌ**
**نُكَاثٌ** ذ Develerin ağızlarında çıkan kabarcıklar: (K:) bunun gibi **لُكَاثٌ** da. (TA.) ― -b2- Bir devenin **نَكَفَتَانِ**’ında olan bir hastalık; bunlar iki kulağın iki yağlı kısmının yanında bulunan iki çıkıntılı kemiktir: buna **نُكَافٌ** da denir. (TA.)

**نَكِيثٌ**
**نَكِيثٌ** ذ: **نِكْثٌ**’e bak.

**نُكَاثَةٌ**
**نُكَاثَةٌ** ذ Ağızda kalan, bir **سِوَاك**’ın [yahut misvağın] ucunun kırık parçacıkları. (K.) ― -b2- Ayrıca, bir ipin ucundan çözülmüş yahut bükümü açılmış olan şey, (K,) vb. (TA.)

**نَكِيثَهٌ**
**نَكِيثَهٌ** ذ: **نِكْثٌ**’e bak. ― -b2- **انتكث الحَبْلُ**’dan isim [Bir ipten çözülmüş yahut bükümü açılmış olan şey]. (TA.) ― -b3- (mecaz:) Sözünde durmama; eşanlamlısı **خُلْفٌ**. (S, K.) Ör. **قَالَ فُلَانٌ قَوْلًا لَا نَكِيثَةَ فِيهِ** Filân, içinde [kastedilmiş] sözünde durmama olmayan bir söz söyledi. (S.) ― -b4- (mecaz:) Bir kavmin (تَنْكُثُ) [ahidlerini yahut sözleşmelerini] bozduğu, zor yahut çetin bir iş yahut durum. (S, K.) ― -b5- Büyük bir iş. (TA.) ― -b6- Kişinin gayretinin yahut çabasının en son sınırı: (S, K:) güç yahut kuvvet: (K:) çoğulu **نَكَائِثُ**. (TA.) Ör. **بَلَغَ فُلَانٌ نَكِيثَةَ بَعِيرِهِ** Filân, yolculukta devesinin gayretinin yahut çabasının [yahut gücünün yahut kuvvetinin] en son sınırına ulaştı. (S.) [Bkz. ayrıca **نَجِيثَةٌ**.] ― -b7- **نَكِيثَةٌ** Tabiat; doğal yahut doğuştan olan huy, mizaç yahut başka bir özellik. (K.) ― -b8- **النَكِيثَهُ** (mecaz olduğu varsayılan:) Zihin; ruh; eşanlamlısı **النَّفْسُ**: (S, K:) ihtiyaç duyduğu şeylerin sıkıntısı onun güçlerini (تَنْكُثُ) çözdüğü ve ihtiyarlık onu yok ettiği için böyle adlandırılmıştır: **ة** onun bir isim olması sebebiyle eklenmiştir. (TA.) Ör. **فُلاَنٌ شَدِيدُ النَّكِيثَةِ** Filân zihinde güçlüdür. (S.) Çoğulu **نَكَائِثُ**. (TA.)

**نَكَّاثٌ**
**نَكَّاثٌ** ذ İpliği çözen yahut bükümünü açan ve onu tekrar büken, yahut tekrar bükmek için (kimse). (TA.) [Bkz. **نِكْثٌ**.] ― -b2- **نَكَّاثٌ لِلْعَهْدِ** (mecaz:) Ahdini yahut sözleşmesini çözmeye, ihlâl etmeye yahut bozmaya alışkın olan kimse. (TA.)

**مَنْكُوثٌ**
**مَنْكُوثٌ** ذ: **نِكْثٌ**’e bak.

**مَنْتَكِثٌ**
**مَنْتَكِثٌ** ذ Zayıflamış; cılız: (K:) semiz olmuşken zayıflamış deve. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَكَثَ
نَكَثَ I ,  U ( n. ac. نَكْث 1 ),
a.  Untwisted ( rope ); violated ( agreement ).

b.  Split.

c.  [ 'An ], Withdrew.

تَنَكَّثَ
تَنَكَّثَ V ,
a.  Pass. of I ( a ), ( b ).

تَنَاْكَثَ
تَنَاْكَثَ VI ,
a.  Broke faith.

اِنْتَكَثَ
اِنْتَكَثَ VIII ,
a.  Pass. of I ( a ), ( b ).

c.  [ Min &  Ila ], Turned from .... to.

d.  Became lean.

نِكْث
نِكْث 2 , ( pl. أَنْكَاْث 38 ),
a.  Untwisted.

نُكَاْثَة
نُكَاْثَة 24t ,
a.  Pustules.

b.  A disease.

c.  Particles, bits.

نَكِيْث
نَكِيْث 25 ,
a.  see 2 .

نَكِيْثَة
نَكِيْثَة 25t , ( pl. نَكَاْئِثُ 46 ),
a.  Breach of promise.

b.  Difficult affair.

c.  Effort, exertion.

d.  Nature, disposition; soul, spirit.

نَكَّاْث
نَكَّاْث 28 ,
a.  Unraveller.

b.  Violator ( of promises ).

نَكڤثَ
N. P. نَكڤثَ I ,
a.  see 2 .

اِنْتَكَثَ
N. Ag. اِنْتَكَثَ VIII ,
a.  Emaciated.

##### Türkçe

نَكَثَ
نَكَثَ I , U ( n. ac. **نَكْث** 1 ),
a. (ipi) çözdü; (anlaşmayı) bozdu.

b. Yardı.

c. [ **'An** ], geri çekildi.

تَنَكَّثَ
تَنَكَّثَ V ,
a. I’in (a), (b)’sinin edilgeni.

تَنَاْكَثَ
تَنَاْكَثَ VI ,
a. Ahdi bozdu.

اِنْتَكَثَ
اِنْتَكَثَ VIII ,
a. I’in (a), (b)’sinin edilgeni.

c. [ **Min** & **Ila** ], ....’den ....’e döndü.

d. Zayıfladı.

نِكْث
نِكْث 2 , ( pl. **أَنْكَاْث** 38 ),
a. Çözülmüş.

نُكَاْثَة
نُكَاْثَة 24t ,
a. Sivilceler.

b. Bir hastalık.

c. Parçacıklar, kırıntılar.

نَكِيْث
نَكِيْث 25 ,
a. 2’ye bak.

نَكِيْثَة
نَكِيْثَة 25t , ( pl. **نَكَاْئِثُ** 46 ),
a. Söz bozma.

b. Zor iş.

c. Çaba, gayret.

d. Tabiat, huy; nefis, ruh.

نَكَّاْث
نَكَّاْث 28 ,
a. Çözen.

b. (sözleri) bozan.

نَكڤثَ
N. P. نَكڤثَ I ,
a. 2’ye bak.

اِنْتَكَثَ
N. Ag. اِنْتَكَثَ VIII ,
a. Zayıflamış.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نكث
نَكَثَ - يَنْكُثُ - نُكْث - أَنْكَاث - أَنْكَاثَاً
نَكَثَ - يَنْكُثُ + كائن + شيئاً (غزلاً أو عقداً): يتراجع تدريجياً: يفك عقده وروابطه واحداً تلو الآخر متجهاً نحو نقضه كله: في عمل مؤلف من عدد من الأفعال، يتوقف عن إتمام الفعل الذي بدأه ثم يقوم بأفعال تراجعية، تبطل الأفعال التي قام بها حتى يعود إلى نقطة البدء
نُكْث: اسم فعل من " نَكَثَ - يَنْكُثُ ": التراجع: الفعل التراجعي الذي يبطل ويلغي فعل سابق: وهو كذلك بمعنى مفعول: ما يتبقى من الشيء بعد فك عقده وارتباطاته وغزله: القطع والأجزاء التي وقع بها النكث وصارت مفككة
أَنْكَاث: جمع " نُكْث "
أَنْكَاثَاً: حال من " نُكث " بطريقة تراجعية ناقضة
﴿ولا تكونوا كالتي نقضت غزلها من بعد قوة أنكاثا﴾: تقوم بأفعال متتالية تراجعية لتفك وتحل الغزل وترجعه إلى نقطة البدء: وسبب الجمع بأنكاث هو للدلالة على أفعال تراجعية عديدة من الحل والفك وليس مجرد حل أو فك عقدة بسيط
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الفك والتخليص والتحلل من الارتباط، ضد الربط والتعليق "، وهي:
حَرَّ - يَحَرُّ، فَصَمَ - يَفْصِمُ، نَقَضَ - يَنْقُضُ، نَكَثَ - يَنْكُثُ، فَكَّ - يَفُكُّ، حَلَّ - يَحُلُّ
نكث - نكثوا
 	﴿فلما كشفنا عنهم الرجز إلى أجل هم بالغوه إذا هم ينكثون(135)﴾ الأعراف ﴿فلما كشفنا عنهم العذاب إذا هم ينكثون(50)﴾ الزخرف
 	﴿وإن نكثوا أيمانهم من بعد عهدهم وطعنوا في دينكم فقاتلوا أئمة الكفر إنهم لا أيمان لهم لعلهم ينتهون(12)﴾ التوبة ﴿ألا تقاتلون قوما نكثوا أيمانهم وهموا بإخراج الرسول وهم بدءوكم أول مرة أتخشونهم فالله أحق أن تخشوه إن كنتم مؤمنين(13)﴾ التوبة
 	﴿إن الذين يبايعونك إنما يبايعون الله يد الله فوق أيديهم فمن نكث فإنما ينكث على نفسه ومن أوفى بما عاهد عليه الله فسيؤتيه أجرا عظيما(10)﴾ الفتح
أنكاثا
 ﴿ولا تكونوا كالتي نقضت غزلها من بعد قوة أنكاثا تتخذون أيمانكم دخلا بينكم أن تكون أمة هي أربى من أمة إنما يبلوكم الله به وليبينن لكم يوم القيامة ما كنتم فيه تختلفون(92)﴾ النحل
جاء في التفسير: ينكثون: ينقضون - نكثوا أيمانهم: نقضوا عهودهم - أنكاثاً: أنقاضاً
مختار الصحاح
● [نكث] ن ك ث: نَكَثَ العهد والحبل نقضه وبابه نصر
الراغب
نكث
- النكث: نكث الأكسية والغزل قريب من النقض، واستعير لنقض العهد قال تعالى: }وإن نكثوا أيمانهم﴿[التوبة/12]،﴾إذا هم ينكثون{ [الأعراف/135] والنكث كالنقض (قال التبريزي: والنقض: مثل النكث. والنكث: أن تنقض أخلاق الأخبية والأكسية، فتغزل ثانية. تهذيب إصلاح المنطق 1/82)، والنكيثة كالنقيضة، وكل خصلة ينكث فيها القوم لها: نكيثة. قال الشاعر: - 452 - متى يك أمر للنكيثة أشهد      (هذا عجز بيت لطرفة بن العبد، وشطره:
وقربت بالقربى وجدك إنني    وهو في ديوانه ص 55؛ والمجمل 3/884)
ملخص اللسان
1.    النَّكْثُ: نَقْضُ ما تَعْقِدُه وتُصْلِحُه من بَيْعَةٍ وغيرها.نَكَثَه يَنْكُثُه نَكْثاً فانْتَكَثَ، وتَناكَثَ القومُ عُهودَهم:نقضوها
2.     وحَبْلٌ نِكْثٌ ونَكِيث وأَنْكاثٌ: مَنْكُوث.
3.    والنِّكْث، بالكسر: أَنْ  تُنْقَضَ أَخْلاقُ الأَخْبية والأَكْسِية البالية، فَتُغْزَلَ ثانيةً،  والاسم من ذلك كله النَّكيثَةُ. ونَكَث العهدَ والحبلَ فانْتَكَثَ أَي نقضه فانتقض.  وفي التنزيل العزيز: ولا تكونوا كالتي نَقَضَتْ غَزْلها من بعد قُوَّةٍ أَنْكاثاً؛ واحد الأَنْكاث: نِكْثٌ، وهو الغَزْلُ من الصوف أَو الشعر،  تُبْرَمُ وتُنْسَجُ، فإِذا خَلَقَتِ النسيجةُ قُطِّعَتْ قِطَعاً صِغاراً،ونُكِثَتْ خيوطُها المبرومة، وخُلِطت بالصوف الجديد ونَشِبَتْ به،
4.     ومن  هذا نَكْثُ العهد، وهو نَقْضه بعد إِحْكامه، كما تُنْكَث خيوطُ الصوف  المغزول بعد إِبْرامه.
5.  والنَّكِيثَةُ:النَّفسُ. قال أَبو منصور: وسميت النفس نَكِيثَةً، لأَن تكاليف ما هي مضطرة إِليه تَنْكُثُ قُوَاها، والكِبَرُ يفنيها، فهي منكوثة القُوَى بالنَّصَبِ والفناء،
6.     وطلب فلانٌ حاجة ثم انْتَكَثَ الأُخرى أَي انصرف إِليها.
7.    ونَكَثَ السِّواكَ وَغَيْرَهُ يَنْكُثُه نَكْثاً فانْتَكَثَ: شَعَّثَهُ،
لسان العرب
● -   نكث: النَّكْثُ: نَقْضُ ما تَعْقِدُه وتُصْلِحُه من بَيْعَةٍ وغيرها.  نَكَثَه يَنْكُثُه نَكْثاً فانْتَكَثَ، وتَناكَثَ القومُ عُهودَهم:  نقضوها، وهو على المثل. وفي حديث علي، كرّم الله وجهه: أُمِرْت بقتال  الناكِثِينَ والقاسِطِين والمارِقِين؛ النَّكْثُ: نَقْضُ العهد؛ وأَراد بهم أَهل  وقعة الجمل، لأَنهم كانوا بايعوه ثم نقضوا بيعته، وقاتلوه؛ وأَراد  بالقاسطين أَهل الشأْم، وبالمارقين الخوارج.  وحَبْلٌ نِكْثٌ ونَكِيث وأَنْكاثٌ: مَنْكُوث. والنِّكْث، بالكسر: أَنْ  تُنْقَضَ أَخْلاقُ الأَخْبية والأَكْسِية البالية، فَتُغْزَلَ ثانيةً،  والاسم من ذلك كله النَّكيثَةُ. ونَكَث العهدَ والحبلَ فانْتَكَثَ أَي نقضه  فانتقض.  وفي التنزيل العزيز: ولا تكونوا كالتي نَقَضَتْ غَزْلها من بعد قُوَّةٍ  أَنْكاثاً؛ واحد الأَنْكاث: نِكْثٌ، وهو الغَزْلُ من الصوف أَو الشعر،  تُبْرَمُ وتُنْسَجُ، فإِذا خَلَقَتِ النسيجةُ قُطِّعَتْ قِطَعاً صِغاراً،  ونُكِثَتْ خيوطُها المبرومة، وخُلِطت بالصوف الجديد ونَشِبَتْ به، ثم  ضُربت بالمطارق وغزلت ثانية واستعملت، والذي ينكُثها يقال له: نَكَّاثٌ؛ ومن  هذا نَكْثُ العهد، وهو نَقْضه بعد إِحْكامه، كما تُنْكَث خيوطُ الصوف  المغزول بعد إِبْرامه. ابن السكيت: النَّكْثُ المصدر. وفي حديث عمر: أَنه  كان يأْخذ النِّكْثَ والنَّوى من الطريق، فإِن مَرَّ بدار قوم، رمى بهما  فيها وقال: انتفعوا بهذا النِّكثَ؛ النِّكْث، بالكسر: الخيط الخَلَقُ من  صوف أَو شعر أَو وَبرٍ، سمي به لأَنه يُنْقَضُ، ثم يُعاد فَتْلُه.  والنَّكِيثَة: الأَمر الجليل. والنَّكِيثَة: خُطَّةٌ صَعْبة يَنْكُثُ فيها القوم؛  قال طرفة:  وقرّبتُ بالقُرْبَى، وجَدِّك أَنه  متى يَكُ عَقْدٌ للنَّكِيثَةِ، أَشْهَدِ  يقول: متى ينزل بالحيِّ أَمر شديد يبلغ النكيثة، وهي النفس، ويَجْهَدها،  فإِني أَشهده. قال ابن بري: وذكر الوزير المغربي أَنَّ النكيثة في بيت  طرفة هي النفس؛ وقال أَبو نخيلة:  إِذا ذَكَرْنا، فالأُمورُ تُذْكَرُ،  واستوعبَ، النَّكائِثَ، التَّفَكُّرُ،  قُلْنا: أَميرُ المُؤْمِنِينَ مُعْذِرُ  يقول: استوعبَ الفِكرُ أَنْفُسَنا كلها وجَهَدَ بها. والنَّكِيثَةُ:  النَّفسُ. قال أَبو منصور: وسميت النفس نَكِيثَةً، لأَن تكاليف ما هي مضطرة  إِليه تَنْكُثُ قُوَاها، والكِبَرُ يفنيها، فهي منكوثة القُوَى  بالنَّصَبِ والفناء، وأُدخلت الهاء في النكيثة لأَنها اسم. الجوهري: فلانٌ شديدُ  النكيثة أَي النفس. وبُلِغت نَكِثَتُه أَي جُهْدُه. يقال: بُلِغَت  نَكِيثَةُ البعير إِذا جَهِدَ قوَّتَه. ونكائث الإِبل: قُوَاها؛ قال الراعي يصف  ناقة:  تُمْسِي، إِذا العِيسُ أَدْرَكْنا نَكائثَها،  خَرْقاءَ، يعتادُها الطُّوفانُ والزُّوُدُ  وبلغ فلانٌ نَكِيثَةَ بعيرِه أَي أَقْصَى مجهوده في السير. وقال فلانٌ  قولاً لا نَكِيثَةَ فيه أَي لا خُلْفَ.  وطلب فلانٌ حاجة ثم انْتَكَثَ الأُخرى أَي انصرف إِليها.  ويقال: بعيرٌ مُنْتَكِثٌ إِذا كان سميناً فَهُزِلَ؛ قال الشاعر:  ومُنْتَكِثٍ عالَلْتُ بالسَّوْطِ رأَسَه،  وقد كَفَرَ اللَّيْلُ الخَرُوقُ المَوَامِيَا  ونَكَثَ السِّواكَ وَغَيْرَهُ يَنْكُثُه نَكْثاً فانْتَكَثَ: شَعَّثَهُ،  وكذلك نَكَثَ السَّافَ عن أُصولِ الأَظفار.  والنُّكَاثَةُ: ما انْتَكَثَ من الشيء.  والنُّكَاثُ: أَن يَشْتَكِيَ البعيرُ نُكْفَتَيْه، وهما عظمان ناتِئان  عند شحمتي أُذنيه، وهو النُّكَافُ. اللحياني: اللُّكاثُ والنُّكاثُ داءٌ  يأْخذ الإِبلَ، وهو شبه البَثْرِ يأْخذها في أَفواهها.  ونِكْثٌ: اسمٌ. وبَشِيرُ بنُ النِّكْثِ: شاعر معروف، حكاه سيبويه،  وأَنشد له:  وَلَّتْ ودَعْواها شَديدٌ صَخَبُهْ
مقاييس اللغة:
(نكث) النون والكاف والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على نقض شيء. ونكثَ العهد ينكُثُه نَكْثاً. وانتَكَثَ الشّيءُ: انتَقَض. وقال قولاً لا نَكِيثَةَ فيه، أي لا خُلْف. ومنه: طَلَب حاجةً ثم انتكثَ لأُخْرَى. كأنه نقض عَزْمَه الأوّل. والنِّكْث: أن تُنقَضَ أخلاقُ الأكسية وتُغْزَلَ ثانية، وبها سمِّي الرَّجلُ نِكْثاً. والنَّكيثَةُ: خُطَّةٌ صَعبة يَنكُثُ فيها القَومُ. قال طرفة:
* مَتَى يَكُ أمرٌ للنَّكيثةِ أَشْهَدِ([6]) *
القاموس المحيط:
النِّكْثُ، بالكسر أن تُنْقَضَ أخْلاقُ الْأَكْسِيَةِ لِتُغْزَلَ ثانِيةً، ووالدُ بَشير الشاعِرِ. ونكَثَ العَهْدَ، والحَبْلَ، يَنْكُثُه ويَنْكِثُهُ نَقَضَهُ فانْتَكَثَ، والسِّواكُ تَشَعَّثَ رأسُهُ. والنَّكيثَةُ النَّفْسُ، والخُلْفُ، وأقْصى المَجْهودِ، وخُطَّةٌ صَعْبَةٌ يَنْكُثُ فيها القومُ، والطَّبيعَةُ، والقُوَّةُ. وحَبْلٌ انْكاثٌ مَنْكوثٌ. وكغُرابٍ بَثْرٌ يَخْرُجُ في أفْواهِ الْإِبِلِ، وبهاءٍ ما حَصَلَ في الفَمِ من تَشْعيثِ السِّواكِ، وما انْتَكَثَ من طَرَفِ حبلٍ. والمُنْتَكِثُ المَهْزولُ. وتناكَثوا عُهودَهُمْ تناقَضوها. وانْتَكَثَ من حاجة إلى أُخْرى انْصَرَفَ.
تاج العروس:
ن - ك - ث
" النِّكْثُ بالكسر : أَنْ تُنْقَضَ أَخْلاقُ " الأَخْبِيَةِ و " الأَكْسِيَةِ " البَالِيَةِ " لِتُغْزَلَ ثانِيَةً " والاسم منه النَّكِيثَة . نِكْثٌ : اسْمٌ . والنِّكْثُ " وَالِدُ بَشِيرٍ الشَّاعِرِ " حكاه سيبويه وأَنشَدَ لَه :
" وَلَّتْ ودَعْوَاهَا شَدِيدٌ صَخَبُهْ من المَجاز : " نَكَثَ العَهْدَ " أَو البَيْعَةَ : نَقَضَ يَنْكُثُه نكْثاً وهو نَكّاثٌ للعَهْدِ . والنَّكْثُ : نَقْضُ ما تَعْقِدُه وتُصْلِحُه من بَيْعَةٍ وغيرِها وفي حديث علىٍّ كرَّمَ الله وَجهَه : أُمِرْتُ بِقِتَالِ النّاكِثِينَ والقَاسِطِينَ والمارِقِينَ " أَراد بالنّاكِثِينَ أَهْلَ وَقْعَةِ الجَمَل ؛ لأَنّهم كانوا بايَعُوه ثم نَقَضُوا بَيْعَتَه وقَاتَلوه . ونَكَثَ العَهْدَ " والحَبْلَ يَنْكُثُه " بالضّمّ " وَيَنْكِثُه " بالكسر : " نَقَضَه فانْتَكَثَ " : فانْتَقَضَ والاسم النَّكِيثَةُ . نَكَثَ " السِّوَاكَ " وغيرَه يَنْكُثُه نَكْثاً : شَعَّثَه فانْتَكَثَ " تَشَعَّثَ رَأْسهُ " وكذلك نَكَثَ السَّافَ عن أُصُولِ الأَظْفَارِ . " والنَّكِيثَة : النَّفْسُ " قال أَبو منصور : سُمِّيَت النَّفْسُ نَكِيثَةً ؛ لأَنَّ تكاليفَ ما هِي مُضْطَرَّةٌ إِليه تَنْكُثُ قُوَاها والكِبَرُ يُفْنِيهَا فهي مَنْكوثَةُ القُوَى بالنَّصَبِ والفَناءِ وأُدْخِلت الهاءُ في النَّكِيثَةِ لأَنها اسمٌ . وفي الصّحاح : فلانٌ شَدِيدُ النَّكِيثَةِ أَي النَّفْسِ . والجمعُ النَّكائِثُ قال أَبو نُخَيْلَةَ :
" إِذا ذَكَرْنَا فالأُمورُ تُذْكَرُ
" واسْتَوْعَبَ النَّكائِثَ التَّفْكُّرُ
" قلْنَا أَمِيرُ المُؤْمِنِينَ مُعْذِرُ يقول : اسْتَوْعَبَ الفِكْرُ أَنْفُسَنَا كلَّهَا وجَهَدَ بها . من المَجاز : النَّكِيثَةُ : " الخُلْفُ " يقال : قالَ فُلانٌ قَوْلاً لا نَكِيثَةَ فيه أَي لا خُلْفَ . النَّكِيثَة " : أَقْصَى المَجْهُودِ " . وفي الصّحاح : بُلِغَتْ نَكِيثَتُه أَي جُهْدُه يقال : بُلِغَتْ نَكِيثَةُ البَعيرِ أَراد : جُهِدَ قُوَّتَه . ونَكائِثُ الإِبِلِ : قُوَاهَا قال الرَّاعِى يَصِف ناقةً :
" تُمْسِى إِذَا العِيسُ أَدْرَكْنَا نَكَائِثَهاخَرْقَاءَ يَعْتَادُهَا الطُّوفَانُ والزُّؤُدُ وبَلَغَ فُلانٌ نَكيثةَ بَعِيرِه أَي أَقْصَى مَجْهودِه في السَّيْرِ . من المَجاز : النَّكِيثَةُ : " خُطَّةٌ صَعْبةٌ يَنْكُث فيها القَوْمُ " قال طَرَفة :
وقَرَّبْتُ بالقُرْبَى وَجَدِّكَ إِنَّه ... مَتَى يَكُ عَقْدٌ للنَّكِيثَةِ أَشْهَدِ يقول : متى يَنْزِلْ بالحىّ أَمرٌ شدِيدٌ يَبلُغ النَّكِيثَةَ وهي النَّفْسُ ويَجْهَدُها فإِني أَشهَده . قال ابن بَرِّىّ : وذكَرَ الوَزِيرُ المَغْرِبِيّ أَنّ النَّكِيثَةَ في بَيتِ طَرَفَةَ هي النَّفْسُ . النَّكِيثَةُ : " الطَّبِيعَةُ " . النَّكِيثَةُ : " القُوَّةُ " . " وحَبْلٌ " نِكْثٌ بالكسر ونَكِيثٌ و " أَنْكاثٌ " أَي " مَنْكُوثٌ " قد نُكِثَ طَرَفُه وهو مما جاءَ منه الواحِدُ على لفظِ الجَمْعِ كأَنَّهم جعلوه أَجْزَاءً وكذلك حَبْلٌ أَرْمامٌ وأَرْمَاثٌ وأَحْذَاقٌ وبُرْمَةٌ وقِدْرٌ وجَفْنَة وقَدَحٌ أَعْشَارٌ فيها كلّها ورُمْحٌ أَقْصَادٌ وثَوْبٌ أَخْلاقٌ وأَسْمَالٌ وبِئْرٌ أَنْشَاطٌ وبَلَدٌ أَخْصَابٌ وسَبَاسِبُ . نقله الصّاغانيّ . النُّكاثُ " كغُرَابٍ : بَثْرٌ يَخْرُجُ في أَفْوَاهِ الإِبِل " كاللُّكَاثِ وقد تَقَدّم وذلك عن اللّحْيَانيّ . النُّكَاثَةُ " بهاءٍ : ما حَصَلَ في الفَمِ من تَشْعِيثِ السِّواكِ " . هو أَيضاً " ما انْتَكَثَ من طَرَفِ حَبْلٍ " نقله الصّاغَانيّ . " والمُنْتَكِثُ : المَهْزُولُ " يقالك بَعِيرٌ مُنْتَكِثٌ إِذا كان سَمِيناً فَهُزِلَ قال الشّاعر :
ومُنْتَكِثٍ عالَلْتُ بالسَّوْطِ رَأْسَه ... وقد كَفَرَ اللّيْلُ الخُرُوقَ المَوَامِيَا من المَجاز : " تَنَاكَثُوا عُهُودَهُم : تَنَاقَضُوها " . من المجاز أَيضاً : " انْتَكَثَ " فلانٌ " من حَاجَةٍ إِلى أُخْرَى " بعد ما طَلَب أَي " انْصَرَفَ " إِليها
ومما يستدرك عليه : وهي تَغْزِلُ النِّكْثَ والأَنْكَاثَ وفي التّنْزِيل العزيز : " ولا تَكُونوا كالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَها مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ أَنْكَاثاً " واحدُهَا نِكْثٌ وهو الغَزْلُ من الصّوْفِ أَو الشَّعَرِ تُبْرَمُ وتُنْسَجُ فإِذا أَخْلَقَت النَّسِيجَةُ قُطِعَتْ قِطَعَاً صِغَاراً ونُكِثَتْ خُيوطُها المَبْرُومةُ وخُلِطَتْ بالصّوفِ الجَديدِ ونَشِبَتْ به ثم ضُرِبَت بالمَطَارِقِ وغُزِلَت ثانيةً واستُعمِلتْ والّذِي يَنْكُثُهَا يُقَال له نَكَّاثٌ ومن هذا نَكْثُ العَهْدِ وهو نَقْضُه بعد إِحكامه كما تُنْكَثُ خُيُوطُ الصُّوف المَغْزُول بعد إِبْرَامِه وفي حديث عُمَرَ : أَنّه كانَ يَأْخُذُ النِّكْثَ والنَّوَى من الطَّرِيقِ فإِنْ مَرَّ بِدَارِ قَوْمٍ رَمَى بِهِمَا فِيها وقال : انْتَفعُوا بهذا النِّكْثِ " وهو بالكسر الخَيْطُ الخَلَقُ مِن صُوفٍ أَو شَعرٍ أَو وَبَرٍ سُمِّىَ به لأَنّه يُنْقَضُ ثم يُعَادُ فَتْلُه . والنَّكِيثَةُ : الأَمْرُ الجَلِيلُ . والنُّكَاثُ بالضّمّ : أَنْ يَشْتَكِىَ البَعِيرُ نَكْفَتَيْهِ وهما عَظْمَانِ ناتِئانِ عند شحْمَتَيْ أُذُنَيْهِ هو النُّكَافُ

##### Türkçe

**نكث**
**نَكَثَ - يَنْكُثُ - نُكْث - أَنْكَاث - أَنْكَاثَاً**
**نَكَثَ - يَنْكُثُ** + bir varlık + bir şeyi (iplik eğirmeyi veya düğümü): tedricen geri döner: düğümünü ve bağlarını birer birer çözer, hepsini bozma yönüne gider: birtakım fiillerden oluşan bir işte, başladığı fiili tamamlamaktan durur, sonra geri dönüş fiilleri yapar; yaptığı fiiller, başlangıç noktasına dönünceye kadar geçersiz olur.

**نُكْث**: **" نَكَثَ - يَنْكُثُ "**’ten fiil adı: geri dönüş: önceki bir fiili boşa çıkaran ve iptal eden geri dönüş fiili: ayrıca mef‘ûl manasında: bir şeyin düğümü, bağları ve eğirmesi çözüldükten sonra ondan geriye kalan: **نكث**’in vuku bulduğu ve çözülmüş hâle gelen parçalar ve kısımlar.

**أَنْكَاث**: **" نُكْث "**’ün çoğulu.

**أَنْكَاثَاً**: **" نُكث "**’ten hâl; bozucu geri dönüş tarzıyla.

﴿ولا تكونوا كالتي نقضت غزلها من بعد قوة أنكاثا﴾: eğirmeyi çözmek, açmak ve onu başlangıç noktasına döndürmek için ardışık geri dönüş fiilleri yapar: çoğulun **أنكاث** olarak gelmesinin sebebi, basit bir düğümü çözme veya açma değil, çözme ve açmadan birçok geri dönüş fiiline delalet içindir.

Lafız, **" الفك والتخليص والتحلل من الارتباط، ضد الربط والتعليق "** lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**حَرَّ - يَحَرُّ، فَصَمَ - يَفْصِمُ، نَقَضَ - يَنْقُضُ، نَكَثَ - يَنْكُثُ، فَكَّ - يَفُكُّ، حَلَّ - يَحُلُّ**

نكث - نكثوا
	﴿فلما كشفنا عنهم الرجز إلى أجل هم بالغوه إذا هم ينكثون(135)﴾ الأعراف ﴿فلما كشفنا عنهم العذاب إذا هم ينكثون(50)﴾ الزخرف
	﴿وإن نكثوا أيمانهم من بعد عهدهم وطعنوا في دينكم فقاتلوا أئمة الكفر إنهم لا أيمان لهم لعلهم ينتهون(12)﴾ التوبة ﴿ألا تقاتلون قوما نكثوا أيمانهم وهموا بإخراج الرسول وهم بدءوكم أول مرة أتخشونهم فالله أحق أن تخشوه إن كنتم مؤمنين(13)﴾ التوبة
	﴿إن الذين يبايعونك إنما يبايعون الله يد الله فوق أيديهم فمن نكث فإنما ينكث على نفسه ومن أوفى بما عاهد عليه الله فسيؤتيه أجرا عظيما(10)﴾ الفتح

أنكاثا
﴿ولا تكونوا كالتي نقضت غزلها من بعد قوة أنكاثا تتخذون أيمانكم دخلا بينكم أن تكون أمة هي أربى من أمة إنما يبلوكم الله به وليبينن لكم يوم القيامة ما كنتم فيه تختلفون(92)﴾ النحل

Tefsirde geldi: **ينكثون**: bozuyorlar - **نكثوا أيمانهم**: ahitlerini bozdular - **أنكاثاً**: yıkıntılar olarak.

مختار الصحاح
● [**نكث**] ن ك ث: **نَكَثَ** ahdi ve ipi: onu bozdu; babı **نصر**’dır.

الراغب
نكث
- **النكث**: örtüleri ve eğirmeyi **نكث** etmek, bozmaya yakındır; ahdi bozmaya mecaz yapıldı. Yüce Allah’ın sözü: }وإن نكثوا أيمانهم﴿[التوبة/12]،﴾إذا هم ينكثون{ [الأعراف/135] ve **النكث** bozmaya benzer. (Tebrîzî dedi ki: ve **النقض**: **النكث** gibidir. Ve **النكث**: çadırların ve örtülerin ipliklerini bozmandır; sonra ikinci kez eğirilir. تهذيب إصلاح المنطق 1/82), ve **النكيثة** **النقيضة** gibidir; kavmin onda **نكث** ettiği her haslet için: **نكيثة**. Şair dedi ki: - 452 -
متى يك أمر للنكيثة أشهد
(Bu, Tarafe b. el-‘Abd’ın bir beytinin ikinci yarısıdır; ilk yarısı:
وقربت بالقربى وجدك إنني
ve divanında s. 55; ve المجمل 3/884)

ملخص اللسان
1. **النَّكْثُ**: biat ve benzeri şeylerden bağladığını ve düzelttiğini bozmak. Onu **نَكَثَه يَنْكُثُه نَكْثاً**; böylece **فانْتَكَثَ**; ve kavim **تَناكَثَ** ahitlerini: onları bozdular.
2. Ve **حَبْلٌ نِكْثٌ** ve **نَكِيث** ve **أَنْكاثٌ**: **مَنْكُوث**.
3. Ve **النِّكْث** (kesre ile): eski çadırların ve yıpranmış örtülerin ipliklerinin bozulması, sonra ikinci kez eğrilmesi; bunun hepsinin adı **النَّكيثَةُ**’dir. Ve **نَكَث** ahdi ve ipi; böylece **فانْتَكَثَ**; yani onu bozdu da bozuldu. Aziz tenzilde: **ولا تكونوا كالتي نَقَضَتْ غَزْلها من بعد قُوَّةٍ أَنْكاثاً**; **الأَنْكاث**’ın teki: **نِكْثٌ**; o, yün veya kıldan eğirmedir; bükülür ve dokunur; dokuma eskidiğinde küçük parçalara kesilir; bükülmüş iplikleri bozulur; yeni yünle karıştırılır ve ona tutunur,
4. Bundan, ahdi **نَكْث** etmek: onu sağlamlaştırdıktan sonra bozmak; tıpkı büküldükten sonra eğrilmiş yün ipliklerinin bozulması gibi.
5. **النَّكِيثَةُ**: nefis. Ebû Mansûr dedi: nefse **نَكِيثَة** denildi; çünkü mecbur olduğu şeylerin yükümlülükleri onun kuvvetlerini **تَنْكُثُ** eder; yaşlılık onu tüketir; o, yorgunluk ve yok oluşla kuvvetleri bozulmuş hâlde olur.
6. Falan bir ihtiyacı istedi, sonra ötekine **انْتَكَثَ**; yani ona yöneldi.
7. **نَكَثَ** misvağı ve başkasını **يَنْكُثُه نَكْثاً**; böylece **فانْتَكَثَ**: onu dağıttı.

لسان العرب
● - **نكث**: **النَّكْثُ**: biat ve benzeri şeylerden bağladığını ve düzelttiğini bozmak. Onu **نَكَثَه يَنْكُثُه نَكْثاً**; böylece **فانْتَكَثَ**; ve kavim **تَناكَثَ** ahitlerini: onları bozdular; bu, mesel üzerinedir. Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: **أُمِرْت بقتال الناكِثِينَ والقاسِطِين والمارِقِين**; **النَّكْثُ**: ahdi bozmak; onlarla Cemel vak‘asının ehlini kastetti; çünkü ona biat etmişlerdi, sonra biatini bozdular ve onunla savaştılar; **القاسطين** ile Şam ehlini, **المارقين** ile Hâricîleri kastetti. Ve **حَبْلٌ نِكْثٌ** ve **نَكِيث** ve **أَنْكاثٌ**: **مَنْكُوث**. Ve **النِّكْث** (kesre ile): eski çadırların ve yıpranmış örtülerin ipliklerinin bozulması, sonra ikinci kez eğrilmesi; bunun hepsinin adı **النَّكيثَةُ**’dir. Ve **نَكَث** ahdi ve ipi; böylece **فانْتَكَثَ**; yani onu bozdu da bozuldu. Aziz tenzilde: **ولا تكونوا كالتي نَقَضَتْ غَزْلها من بعد قُوَّةٍ أَنْكَاثاً**; **الأَنْكَاث**’ın teki: **نِكْثٌ**; o, yün veya kıldan eğirmedir; bükülür ve dokunur; dokuma eskidiğinde küçük parçalara kesilir; bükülmüş iplikleri bozulur; yeni yünle karıştırılır ve ona tutunur; sonra tokmaklarla dövülür, ikinci kez eğrilir ve kullanılır; onu bozana **نَكَّاثٌ** denir. Bundan, ahdi **نَكْث** etmek: onu sağlamlaştırdıktan sonra bozmak; tıpkı büküldükten sonra eğrilmiş yün ipliklerinin bozulması gibi. İbnü’s-Sikkît: **النَّكْثُ** masdardır. Ömer’in hadîsinde: yoldan **النِّكْثَ** ve çekirdekleri alırdı; bir kavmin evinin yanından geçerse ikisini de içine atar ve: “Şu **النِّكْثَ**’ten faydalanın” derdi; **النِّكْث** (kesre ile): yün veya kıl veya deve tüyünden eski ipliktir; bozulduğu için bu ad verilmiştir; sonra yeniden bükülür. **النَّكِيثَة**: büyük iş. **النَّكِيثَة**: kavmin onda **يَنْكُثُ** ettiği zor bir plan; Tarafe dedi ki:
وقرّبتُ بالقُرْبَى، وجَدِّك أَنه
متى يَكُ عَقْدٌ للنَّكِيثَةِ، أَشْهَدِ
der ki: mahalleye nefse ulaşan, onu yoran şiddetli bir iş ne zaman inse, ben ona şahit olurum. İbn Berrî dedi: vezir el-Mağribî, Tarafe’nin beytindeki **النكيثة**’nin nefis olduğunu zikretti. Ebû Nuhayla dedi ki:
إِذا ذَكَرْنا، فالأُمورُ تُذْكَرُ،
واستوعبَ، النَّكائِثَ، التَّفَكُّرُ،
قُلْنا: أَميرُ المُؤْمِنِينَ مُعْذِرُ
der ki: düşünce, nefislerimizin hepsini kuşattı ve onunla yoruldu. **النَّكِيثَةُ**: nefis. Ebû Mansûr dedi: nefse **نَكِيثَة** denildi; çünkü mecbur olduğu şeylerin yükümlülükleri onun kuvvetlerini **تَنْكُثُ** eder; yaşlılık onu tüketir; o, yorgunluk ve yok oluşla kuvvetleri bozulmuş hâlde olur; **النكيثة**’ye **هاء** sokuldu; çünkü o bir isimdir. Cevherî: falan **شديدُ النكيثة**; yani nefisçe. Ve **بُلِغت نَكِثَتُه**; yani gayreti. Denir: devenin **نَكِيثَةُ**’si ulaşıldı; yani kuvveti yoruldu. Develerin **نكائث**’i: kuvvetleridir. Râ‘î bir dişi deveyi vasfederken dedi ki:
تُمْسِي، إِذا العِيسُ أَدْرَكْنا نَكائثَها،
خَرْقاءَ، يعتادُها الطُّوفانُ والزُّوُدُ
Ve falan, devesinin **نَكِيثَة**’sine ulaştı; yani yürüyüşte gayretinin en sonuna vardı. Ve falan, içinde **لا نَكِيثَةَ فيه** olan bir söz söyledi; yani içinde dönme yok. Ve falan bir ihtiyacı istedi, sonra ötekine **انْتَكَثَ**; yani ona yöneldi. Ve deve **مُنْتَكِثٌ** denir; semiz iken zayıfladıysa. Şair dedi ki:
ومُنْتَكِثٍ عالَلْتُ بالسَّوْطِ رأَسَه،
وقد كَفَرَ اللَّيْلُ الخَرُوقُ المَوَامِيَا
Ve **نَكَثَ** misvağı ve başkasını **يَنْكُثُه نَكْثاً**; böylece **فانْتَكَثَ**: onu dağıttı; aynı şekilde tırnak köklerinden kiri **نَكَثَ** etti. **النُّكَاثَةُ**: şeyden **انْتَكَثَ** olan. **النُّكَاثُ**: devenin **نُكْفَتَيْه**’inden şikâyet etmesidir; ikisi, kulaklarının yağlı kısmı yanında çıkıntılı iki kemiktir; o, **النُّكَافُ**’dır. Lihyânî: **اللُّكاثُ** ve **النُّكاثُ**, develeri tutan bir hastalıktır; ağızlarında çıkan kabarcığa benzer. **نِكْثٌ**: bir isimdir. Ve **بَشِيرُ بنُ النِّكْثِ**: meşhur bir şair; Sîbeveyh bunu nakletti ve ona şu beyti okudu:
وَلَّتْ ودَعْواها شَديدٌ صَخَبُهْ

مقاييس اللغة:
(**نكث**) **النون** ve **الكاف** ve **الثاء**: sahih bir asıldır; bir şeyi bozmayı gösterir. **نكثَ** ahdi, onu **ينكُثُه نَكْثاً**. Ve **انتَكَثَ** şey: bozuldu. Ve içinde **لا نَكِيثَةَ فيه** olan bir söz söyledi; yani dönme yok. Ve ondan: bir ihtiyacı istedi, sonra ötekine **انتكثَ**; sanki ilk azmini bozdu. Ve **النِّكْث**: örtülerin ipliklerinin bozulması ve ikinci kez eğrilmesidir; bununla adama **نِكْثاً** adı verildi. Ve **النَّكيثَةُ**: kavmin onda **يَنكُثُ** ettiği zor bir plandır. Tarafe dedi ki:
* مَتَى يَكُ أمرٌ للنَّكيثةِ أَشْهَدِ([6]) *

القاموس المحيط:
**النِّكْثُ** (kesre ile): örtülerin ipliklerinin bozulması ki ikinci kez eğrilsin; ve şair Beşîr’in babası. Ve **نكثَ** ahdi ve ipi: onu **يَنْكُثُه** ve **يَنْكِثُهُ**; onu bozdu; böylece **فانْتَكَثَ**; ve misvak: başı dağıldı. Ve **النَّكيثَةُ**: nefis; ve dönme; ve gayretin en sonu; ve kavmin onda **يَنْكُثُ** ettiği zor bir plan; ve tabiat; ve kuvvet. Ve **حَبْلٌ انْكاثٌ**: **مَنْكوثٌ**. Ve (غُراب vezninde) **نُكاثٌ**: develerin ağızlarında çıkan kabarcık. Ve (بهاء vezninde) **نُكاثَةٌ**: ağızda misvağın dağılmasından meydana gelen; ve ipin ucundan **انْتَكَثَ** olan. Ve **المُنْتَكِثُ**: zayıflamış. Ve **تناكَثوا** ahitlerini: onları çelişkili kıldılar. Ve bir ihtiyaçtan ötekine **انْتَكَثَ**: ona yöneldi.

تاج العروس:
ن - ك - ث
" **النِّكْثُ** (kesre ile): " eski " çadırların " ve " örtülerin " ipliklerinin " bozulmasıdır; " ikinci kez eğrilsin diye " ve bunun adı **النَّكِيثَة**’dir. **نِكْثٌ**: bir isimdir. Ve **النِّكْثُ**: " şair Beşîr’in babasıdır " Sîbeveyh bunu nakletti ve ona şu beyti okudu:
" وَلَّتْ ودَعْوَاهَا شَدِيدٌ صَخَبُهْ
Mecazdan: " **نَكَثَ العَهْدَ** " veya biatı: bozdu; onu **يَنْكُثُه نكْثاً**; o, ahde **نَكّاثٌ**tır. Ve **النَّكْثُ**: biat ve benzeri şeylerden bağladığını ve düzelttiğini bozmak. Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: " **أُمِرْتُ بِقِتَالِ النّاكِثِينَ والقَاسِطِينَ والمارِقِينَ** " **النّاكِثِينَ** ile Cemel vak‘asının ehlini kastetti; çünkü ona biat etmişlerdi, sonra biatini bozdular ve onunla savaştılar. Ve **نَكَثَ العَهْدَ** " ve ipi, onu **يَنْكُثُه** " (damme ile) " ve **يَنْكِثُه** " (kesre ile): " onu bozdu; böylece **فانْتَكَثَ** " yani bozuldu; ve adı **النَّكِيثَة**’dir. **نَكَثَ** " misvağı " ve başkasını, onu **يَنْكُثُه نَكْثاً**: onu dağıttı; böylece **فانْتَكَثَ** " başı dağıldı " ve aynı şekilde tırnak köklerinden kiri **نَكَثَ** etti. " Ve **النَّكِيثَة**: nefistir " Ebû Mansûr dedi: nefse **نَكِيثَة** adı verildi; çünkü mecbur olduğu şeylerin yükümlülükleri onun kuvvetlerini **تَنْكُثُ** eder; yaşlılık onu tüketir; o, yorgunluk ve yok oluşla kuvvetleri bozulmuş hâlde olur; ve **النكيثة**’ye **هاء** sokuldu; çünkü o bir isimdir. Ve صحاح’ta: falan **شَدِيدُ النَّكِيثَةِ**; yani nefisçe. Çoğulu **النَّكائِثُ**. Ebû Nuhayla dedi ki:
" إِذا ذَكَرْنَا فالأُمورُ تُذْكَرُ
" واسْتَوْعَبَ النَّكائِثَ التَّفْكُّرُ
" قلْنَا أَمِيرُ المُؤْمِنِينَ مُعْذِرُ
der ki: düşünce, nefislerimizin hepsini kuşattı ve onunla yoruldu. Mecazdan: **النَّكِيثَةُ**: " dönme " denir: falan, içinde **لا نَكِيثَةَ فيه** olan bir söz söyledi; yani dönme yok. **النَّكِيثَة**: " gayretin en sonu " ve صحاح’ta: **بُلِغَتْ نَكِيثَتُه**; yani gayreti; denir: devenin **نَكِيثَةُ**’si ulaşıldı; murat: kuvveti yoruldu. Ve develerin **نكائِثُ**’i: kuvvetleridir. Râ‘î bir dişi deveyi vasfederken dedi ki:
" تُمْسِى إِذَا العِيسُ أَدْرَكْنَا نَكَائِثَهاخَرْقَاءَ يَعْتَادُهَا الطُّوفَانُ والزُّؤُدُ
Ve falan, devesinin **نَكيثة**’sine ulaştı; yani yürüyüşte gayretinin en sonuna vardı. Mecazdan: **النَّكِيثَةُ**: " kavmin onda **يَنْكُث** ettiği zor bir plan " Tarafe dedi ki:
وقَرَّبْتُ بالقُرْبَى وَجَدِّكَ إِنَّه ... مَتَى يَكُ عَقْدٌ للنَّكِيثَةِ أَشْهَدِ
der ki: mahalleye nefse ulaşan, onu yoran şiddetli bir iş ne zaman inse, ben ona şahit olurum. İbn Berrî dedi: vezir el-Mağribî, Tarafe’nin beytindeki **النكيثة**’nin nefis olduğunu zikretti. **النَّكِيثَةُ**: " tabiat "tır. **النَّكِيثَةُ**: " kuvvet "tir. " Ve ip " **نِكْثٌ** (kesre ile) ve **نَكِيثٌ** ve " **أَنْكاثٌ** " yani " **مَنْكُوثٌ** " ucu bozulmuş; bu, tekilin çoğul lafzı üzere geldiği şeylerdendir; sanki onu parçalara çevirmişlerdir; aynı şekilde: **حَبْلٌ أَرْمامٌ** ve **أَرْمَاثٌ** ve **أَحْذَاقٌ** ve **بُرْمَةٌ** ve **قِدْرٌ** ve **جَفْنَة** ve **قَدَحٌ أَعْشَارٌ**; bunların hepsinde; ve **رُمْحٌ أَقْصَادٌ** ve **ثَوْبٌ أَخْلاقٌ** ve **أَسْمَالٌ** ve **بِئْرٌ أَنْشَاطٌ** ve **بَلَدٌ أَخْصَابٌ** ve **سَبَاسِبُ**. Bunu Sâğânî nakletti. **النُّكاثُ** (غُراب vezninde): " develerin ağızlarında çıkan kabarcık "tır; **اللُّكَاث** gibi; daha önce geçti; bu, Lihyânî’dendir. **النُّكَاثَةُ** (بهاء vezninde): " ağızda misvağın dağılmasından meydana gelen "dir. O ayrıca: " ipin ucundan **انْتَكَثَ** olan "dır; bunu Sâğânî nakletti. " Ve **المُنْتَكِثُ**: zayıflamış "tır; denir: deve **مُنْتَكِثٌ**; semiz iken zayıfladıysa. Şair dedi ki:
ومُنْتَكِثٍ عالَلْتُ بالسَّوْطِ رَأْسَه ... وقد كَفَرَ اللّيْلُ الخُرُوقَ المَوَامِيَا
Mecazdan: " **تَنَاكَثُوا عُهُودَهُم**: onları çelişkili kıldılar "dır. Mecazdan ayrıca: falan " bir ihtiyaçtan ötekine **انْتَكَثَ** " onu istedikten sonra; yani " ona yöneldi "dir.
Ve üzerine istidrâk edilenlerdendir: o, **النِّكْثَ** ve **الأَنْكَاثَ** eğirir. Aziz tenzilde: " **ولا تَكُونوا كالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَها مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ أَنْكَاثاً** " onun teki **نِكْثٌ**’tür; o, yün veya kıldan eğirmedir; bükülür ve dokunur; dokuma eskidiğinde küçük parçalara kesilir; bükülmüş iplikleri bozulur; yeni yünle karıştırılır ve ona tutunur; sonra tokmaklarla dövülür; ikinci kez eğrilir ve kullanılır; onu bozana **نَكَّاثٌ** denir. Bundan, ahdi **نَكْث** etmek: onu sağlamlaştırdıktan sonra bozmak; tıpkı büküldükten sonra eğrilmiş yün ipliklerinin bozulması gibi. Ömer’in hadîsinde: yoldan **النِّكْثَ** ve çekirdekleri alırdı; bir kavmin evinin yanından geçerse ikisini de içine atar ve: "Şu **النِّكْثِ**’ten faydalanın" derdi; o, kesre ile, yün veya kıl veya deve tüyünden eski ipliktir; bozulduğu için bu ad verilmiştir; sonra yeniden bükülür. Ve **النَّكِيثَةُ**: büyük iş. Ve **النُّكَاثُ** (damme ile): devenin **نَكْفَتَيْهِ**’inden şikâyet etmesidir; ikisi, kulaklarının yağlı kısmı yanında çıkıntılı iki kemiktir; o, **النُّكَافُ**’dır.
